27 Οκτωβρίου 2020

Τι μας επιφυλάσσει το μέλλον;

Κορωνοϊός, ελληνοτουρκικά, κλιματική αλλαγή – τρεις μαραθώνιοι που θα πρέπει να τρέξουμε όλοι και όλες μαζί, χωρίς ανούσιες αντιπαραθέσεις …
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 27 Οκτωβρίου 2020 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-442)


Η στήλη αυτή ασχολείται κυρίως με θέματα προστασίας από ατυχήματα και καταστροφές. Ωστόσο, μερικές φορές ο συντάκτης προχωρά σε προσωπικές εξομολογήσεις με βάση τις πολυάριθμες, όμορφες ή και τραυματικές εμπειρίες του. Σε κάθε περίπτωση πάντως παραμένει πιστή στην άποψη ότι καλύτερα είναι να προλαμβάνουμε τις καταστάσεις παρά να τρέχουμε να τις διορθώσουμε εκ των υστέρων. Κάτι που δυστυχώς δεν χαρακτηρίζει ούτε τους περισσότερους συμπολίτες μας, ούτε κυρίως τους διοικούντες …

Το πρώτο βήμα της πρόληψης είναι η ανάλυση της επικινδυνότητας. Δηλαδή, η εκτίμηση της πιθανότητας να υλοποιηθεί κάποια απειλή (από φυσικά φαινόμενα, ατυχήματα ή νοσογόνους παράγοντες) σε συνδυασμό με την συναφή τρωτότητα (π.χ. γεωγραφική περιοχή, έλλειψη μέτρων προστασίας, ευάλωτη ομάδα). Να τρεις τομείς που απαιτούν μακροπρόθεσμα μέτρα πρόληψης.

Κορωνοϊός. Ας μην περιμένουμε επιστροφή στην κανονικότητα πριν το 2024 γράφει ο Θοδωρής Γεωργακόπουλος, δημοσιογράφος και διευθυντής σύνταξης του ανεξάρτητου, μη-κερδοσκοπικού οργανισμού ερευνών διαΝΕΟσις. Και συμπληρώνει: «Το νούμερο δεν το έβγαλα από το μυαλό μου. Κάπως έτσι το προβλέπει ο καθηγητής του Yale Νικόλας Χρηστάκης σε άρθρο του στη Wall Street Journal και στο νέο του βιβλίο.

Μεταξύ άλλων, τα βάζει κάτω και υπολογίζει πόσο θα κρατήσουν όλα τα επόμενα στάδια της πανδημίας, πότε μπορεί να φτιαχτεί ασφαλές εμβόλιο, πόσο αποτελεσματικό θα είναι, πόσο καιρό θα πάρει η παρασκευή του σε πρωτοφανείς ποσότητες, πόσο καιρό θα χρειαστεί στην πράξη για να εμβολιαστεί μεγάλο μέρος του παγκόσμιου πληθυσμού, τι θα σημαίνει το ότι κάποιες χώρες θα καθυστερήσουν πολύ να αποκτήσουν πρόσβαση, για πόσα χρόνια θα συνεχίσουν να είναι απαραίτητα κάποια μέτρα, και καταλήγει λίγο-πολύ στο ότι μετά το 2022 θα αρχίσει να εξαφανίζεται ο ιός από κάποιες πλούσιες κοινωνίες, και ότι θα τον έχουμε εξαφανίσει εντελώς μέχρι το 2024, καλώς εχόντων των πραγμάτων. Τότε θα πάψει ο φόβος να αποτελεί μέρος της καθημερινής μας συμπεριφοράς
».

Συνεπώς, ας θυμηθούμε τα βάσανα που πέρασαν παλαιότερες γενιές με μεγάλες, θανατηφόρες επιδημίες, αλλά και οι παππούδες και (για τους μεγαλύτερους) οι γονείς μας, με πολέμους και εμφυλίους. Για να οπλιστούμε με υπομονή προκειμένου να σχεδιάσουμε τρόπους αντιμετώπισης της κατάστασης.

Πρόσφατα, αναφερθήκαμε εκτεταμένα στις μεθόδους προφύλαξης από τον κορωνοϊό (βλ. ΧΝ 4/8/2020). Η αντιμετώπιση ωστόσο των οικονομικών επιπτώσεων από την παρατεταμένη κατάσταση που δημιουργεί η πανδημία στην αγορά θα απαιτήσει αλληλεγγύη, επιχειρηματική συνέχεια και τα τρία συστατικά της ανθεκτικότητας: εφευρετικότητα, αισιοδοξία, ζωή με νόημα … (βλ. ΧΝ 26/5/2020). Και οπωσδήποτε έγκυρη πληροφόρηση …

Τουρκία. Εκτός από την δραματική τροπή που έχει πάρει η τουρκική οικονομία, ο πρόεδρος Ερντογάν έχει ανοίξει μέτωπα σε πολλές περιοχές και τα έχει βάλει με τουλάχιστον τέσσερις πυρηνικές δυνάμεις (ΗΠΑ, Ρωσία, Γαλλία, Ισραήλ) αλλά και με τον αραβικό κόσμο. Ταυτόχρονα, συνεχίζει να συλλαμβάνει στελέχη των τουρκικών ενόπλων δυνάμεων, ενώ αντιμετωπίζει και μια όλο και δριμύτερη αντιπολίτευση.

Ο διεθνής τύπος της Δύσης αναρωτιέται όλο και περισσότερο αν η Τουρκία αξίζει να παραμένει μέλος του ΝΑΤΟ. Παράλληλα, σε πρόσφατο άρθρο του με τίτλο «Το τέλος του καθεστώτος Ερντογάν βρίσκεται ‘υπό κατασκευή’» ο Βασίλης Κορωνάκης, ιδρυτής και γενικός διευθυντής της αγγλόφωνης εφημερίδας New Europe, αναφέρει ότι «… σύμφωνα με πηγές που πρόσκεινται στην Ουάσιγκτον, δεν έχει αποκλειστεί στο εγγύς μέλλον οι τούρκοι στρατιωτικοί να αναλάβουν πρωτοβουλία ανατροπής του Ερντογάν και ομαλοποίησης των σχέσεων της Τουρκίας με τις ΗΠΑ, το ΝΑΤΟ και την ΕΕ, ώστε να αποφευχθεί ο διαμελισμός της χώρας και να αποκατασταθεί η μακρά και δύσκολη πορεία προς την Ευρώπη. Ωστόσο, αυτό αποτελεί το καλύτερο σενάριο».

Με καλό ή κακό σενάριο πάντως, ένα είναι σίγουρο. Η χώρα μας και το νησί μας θα βρεθεί στην πρώτη γραμμή του καυγά, ο οποίος δεν θα γίνει κατ’ αρχήν για τους πλουτοπαραγωγικούς πόρους που ίσως κρύβονται στο υπέδαφος της Ανατολικής Μεσογείου. Και ως γνωστόν «Όταν στο βάλτο μαλώνουν τα βουβάλια την πληρώνουν τα βατράχια».

Κλιματική αλλαγή. Οι πρόσφατες αλλά και οι περσινές καταστροφές από τα ακραία καιρικά φαινόμενα μας υπενθυμίζουν πως θα πρέπει να πάρουμε ταχύτατα μέτρα για την αντιμετώπιση και τον μετριασμό των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής. Δεν επιτρέπεται να καταστρέφονται περιουσίες και να κινδυνεύουν άνθρωποι από πλημμύρες όταν έχουν μελετηθεί οι λεκάνες απορροής των ποταμών και των χειμάρρων σε όλη την επικράτεια.

Ο συστηματικός καθαρισμός, η κατασκευή αντιπλημμυρικών έργων και η απομάκρυνση των παράνομων κατασκευών από τις κοίτες θα πρέπει να αποτελέσουν πρώτη προτεραιότητα. Οι αρχές θα πρέπει να φροντίσουν για τον συστηματικό καθαρισμό των φρεατίων, την ενίσχυση της παροχετευτικότητας των αγωγών απομάκρυνσης ομβρίων και για τη μετατροπή πολλών επιφανειών από σκληρές σε απορροφητικές.

Παράλληλα, θα πρέπει να προβλεφθεί η κατασκευή δεξαμενών συλλογής ομβρίων που θα ενεργούν ως ζώνες απομόνωσης ώστε να μην πλημμυρίζουν οι κατοικημένες περιοχές που βρίσκονται στην πορεία κίνησης του νερού. Για το νησί μας θα πρέπει να προβλεφθούν και σημαντικά έργα αντιμετώπισης της διάβρωσης των ακτών, δεδομένου ότι κινδυνεύουμε να χάσουμε τις παραλίες μας που αποτελούν ανταγωνιστικό πλεονέκτημα του τουρισμού μας.

Ταυτόχρονα, όσο θα αυξάνονται οι καλοκαιρινές ξηρασίες τόσο θα εντείνεται η πιθανότητα μεγάλων δασικών πυρκαγιών. Αυτό σημαίνει ότι θα πρέπει να ενταθούν οι δράσεις καθαρισμού και διαχείρισης των δασών ώστε να ελαχιστοποιείται ο κίνδυνος πυρκαγιάς, με ταυτόχρονη ενίσχυση της έγκαιρης προειδοποίησης και των εποχιακών μέσων πυρόσβεσης.

Συμπέρασμα. Η αντιμετώπιση όλων των παραπάνω απαιτεί συστράτευση πολιτών και πολιτείας, βελτίωση της εκπαίδευσης και σωστή διαχείριση των κοινών από τους διοικούντες. Αυτό δεν σημαίνει ότι όλοι θα συμφωνούν σε όλα, αλλά πως όλοι θα αγωνίζονται ο καθένας με τον τρόπο του για την επίτευξη των κοινά αποδεκτών στόχων, χωρίς ανώφελες διαμάχες και λαϊκίστικες αντιπαραθέσεις μόνο και μόνο για να ικανοποιηθεί κάποιο κομματικό ή συντεχνιακό ακροατήριο … «Οι καιροί ου μενετοί»!

20 Οκτωβρίου 2020

Αναμνήσεις από μυρωδιές

Η ισχυρή σύνδεση αναμνήσεων και όσφρησης που μπορεί να καταστραφεί, μεταξύ άλλων από το κάπνισμα και τον κορωνοϊό …
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 20 Οκτωβρίου 2020 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-441)


Τις προάλλες έβαζα πετρέλαιο στο αυτοκίνητο. Δίπλα ήταν ένα φουντωτός βασιλικός. Τον χάιδεψα και μετά μύρισα το χέρι μου. Το υπέροχο άρωμα μου έφερε στη μνήμη το άρωμα που ανέδυε ο βασιλικός με τον οποίο μας έραινε με τον αγιασμό ο παπάς στην εκκλησία όταν ήμουν παιδί. Για φαντάσου! Μια μυρωδιά να ξυπνήσει τόσο έντονα μιάν ανάμνηση …

Κι όμως, οι ερευνητές έχουν αποδείξει ότι ο εγκέφαλος επεξεργάζεται μυρωδιές, αναμνήσεις και συναισθήματα σε αλληλοσυνδεόμενες περιοχές. Η μυρωδιά διεγείρει τις νευρικές απολήξεις των οσφρητικών αισθητήρων που μεταφέρουν το σήμα στους οσφρητικούς βολβούς. Από εκεί το σήμα φτάνει στην αμυγδαλή, μια περιοχή του εγκεφάλου που επεξεργάζεται τα συναισθήματα και μετά στον γειτονικό ιππόκαμπο όπου αναπτύσσονται οι λειτουργίες της μάθησης και του σχηματισμού των αναμνήσεων.

Μυρωδιές και αναμνήσεις. Η μυρωδιά από τα ξύλα που καίγονται στο τζάκι μου θυμίζει πάντα όμορφες αναμνήσεις από τις προσκοπικές πυρές στο τέλος της κατασκήνωσης ή κάποιας συνάντησης. Που τέλειωναν πάντα με το τραγούδι του αποχωρισμού, μελαγχολικό αλλά και αισιόδοξο μαζί. «Όχι δεν χωριζόμαστε για πάντοτε παιδιά, μα θα ξαναβλεπόμαστε αδέλφια μου συχνά».

Άλλες αναμνήσεις ξυπνά η μυρωδιά του φρεσκοψημένου ψωμιού αλλά και η μυρωδιά της κουζίνας σε εστιατόριο. Θυμάμαι το εστιατόριο του πατέρα μου, όπου δούλεψα πολλά καλοκαίρια ως βοηθός σερβιτόρου, στο πλύσιμο των ποτηριών και των πιρουνιών, στις σαλάτες, τα αναψυκτικά και τα φρούτα. Και θυμάμαι πως μετά το τέλος της δουλειάς έμπαινα στην κουζίνα και ο μάγειρας μου ετοίμαζε ένα πιάτο με διάφορες λιχουδιές …

Μια μυρωδιά που γνώρισα σε σχετικά μεγάλη ηλικία είναι η μυρωδιά του ελαιουργείου. Κάθε φορά που πάμε τις ελιές για άλεσμα θα μείνω συνεχώς εκεί, παρακολουθώντας όλη τη διαδικασία – πλύσιμο, άλεσμα, διαχωρισμό – μέχρι την παραλαβή του λαδιού, τη μεταφορά του και την αποθήκευση στην «ντίνα». Και σε όλη τη διαδικασία αυτό που απολαμβάνω περισσότερο είναι η μυρωδιά.

Ευχάριστες αναμνήσεις ξυπνά επίσης η μυρωδιά του τυπογραφείου. Επισκέφτηκα για πρώτη φορά τυπογραφείο όταν ο θείος Αριστός με πήγε στην εφημερίδα Τζουμχουριέτ στην Πόλη. Ήμουν τότε 6 χρονών αλλά από τότε είχα πολλές ευκαιρίες να επισκεφτώ τυπογραφεία με τον θείο αλλά και μόνος μου. Στο ΒΗΜΑ και ΤΑ ΝΕΑ όπου δούλευε μετά την απέλασή του από την Τουρκία.

Στα τυπογραφεία που πήγαινα για να τυπώσω τους καταλόγους του εστιατορίου του πατέρα μου. Στο συγκρότημα της εγκυκλοπαίδειας Πάπυρος-Larousse-Britannica και του περιοδικού Επίκαιρα όπου εργάστηκα μερικά χρόνια. Στην Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο Λουξεμβούργο όταν συνεργαζόμουν ως υπεύθυνος πληροφόρησης διάφορων υπηρεσιών. Και φυσικά στο Μουσείο Τυπογραφίας του Γιάννη και της Ελένης Γαρεδάκη.

Επιπλέον, η μυρωδιά του χαρτιού και του μελανιού πάντα ξυπνά όμορφες αναμνήσεις. Τα καινούργια βιβλία που μου έφερναν δώρο. Λίγο μεγαλύτερος τα γυαλιστερά, έγχρωμα περιοδικά που είχαν πάντα μια ιδιαίτερη, αξέχαστη μυρωδιά.

Άσχημες αναμνήσεις. Μια από τις άσχημες αναμνήσεις που έχω συνδέσει με αποκρουστική μυρωδιά είναι η πρωινή αγκαλιά της καπνίστριας γιαγιάς μου της οποίας το χνώτο μύριζε απαίσια. Αν και χρωστώ πάρα πολλά στη γιαγιά μου που μου άνοιξε το μυαλό και τους ορίζοντες και την οποία αγαπούσα ιδιαίτερα, δεν μπορώ να ξεχάσω αυτή την άσχημη μυρωδιά …

Μια άλλη μυρωδιά που μου έφερνε αισθήματα κατάθλιψης ήταν η μυρωδιά του θαλάμου στο στρατό. Ιδίως όταν είχα υπηρεσία ως θαλαμοφύλακας μετά τα μεσάνυχτα. Όταν η ατμόσφαιρα είχε βαρύνει από τα χνώτα των συναδέλφων, από τις αναθυμιάσεις από άρβυλα και κάλτσες αλλά και από τις πολυχρησιμοποιημένες κουβέρτες και στρώματα …

Μια μυρωδιά που απεχθάνομαι ακόμη και σήμερα είναι εκείνη της ψαραγοράς, ιδίως της κεντρικής ψαραγοράς της Αθήνας. Ίσως γιατί δεν είμαι πολύ φίλος των ψαριών. Ίσως γιατί την επισκέφτηκα πρώτη φορά όταν ήμουν μικρός και εξαρχής δεν συμφιλιώθηκα με την ιδέα …

Μια άλλη φοβερή μυρωδιά είναι η μυρωδιά που αναδύουν τα αποκαΐδια στον τόπο μιας πυρκαγιάς. Όταν βλέπεις να έχουν γίνει στάχτη οι κόποι μιας ζωής ή οι κόποι της φύσης μετά από μια δασική πυρκαγιά. Η οικογένεια της μητέρας μου είχε χτυπηθεί από πυρκαγιές στην Πόλη αλλά και το διαμέρισμα της γιαγιάς στην Ελλάδα καταστράφηκε από πυρκαγιά που προκλήθηκε από ένα καντήλι. Όταν περνώ από καμένο δάσος, ή επισκέπτομαι τόπο πυρκαγιάς, έρχονται πάντα στο νου μου εφιαλτικές σκηνές καταστροφής.

Τέλος, μια πολύ κακή ανάμνηση ξυπνά κάθε φορά που μυρίζω την εξάτμιση ενός φορτηγού που καίει πετρέλαιο ντίζελ. Όταν ήμουν φοιτητής στην Πάτρα, άφηνα ανοικτό το παράθυρο του ισόγειου δωματίου μου για να παίρνω αέρα τις ζεστές νύχτες του φθινόπωρου, της άνοιξης και του καλοκαιριού. Όμως κάθε πρωί περνούσε από τον δρόμο μας το απορριμματοφόρο του Δήμου και γέμιζε το δωμάτιο με την εξάτμισή του. Παρόλο που πεταγόμουν από το κρεβάτι να κλείσω το παράθυρο … μερικές φορές δεν προλάβαινα …

Διαταραχές της όσφρησης. Δυο τρεις φορές μετά από πολύ βαριά γρίπη έχασα για λίγες μέρες την αίσθηση της όσφρησης ή άρχισα να μυρίζω άλλα αντ’ άλλων. Γενικά, επειδή δεν κάπνισα ποτέ, έχω διατηρήσει μια πολύ καλή όσφρηση. Και λυπάμαι όσους την έχουν χάσει ή υποβαθμίσει σημαντικά από κακές συνήθειες (κάπνισμα, κοκαΐνη), λόγω ηλικίας ή νόσων του εγκεφάλου (Πάρκινσον, Αλζχάιμερ, σκλήρυνση κατά πλάκας) ή και λόγω επαγγέλματος (εργασία με τοξικά χρώματα, διαλυτικά και αμμωνία).

Η υποσμία και η ανοσμία αποτελούν επίσης σημαντικά συμπτώματα της προσβολής από τον νέο κορωνοϊό. Σε κάθε περίπτωση υποβάθμισης ή απώλειας της σημαντικής αυτής αίσθησης θα πρέπει να ζητήσουμε άμεσα την βοήθεια ενός γιατρού. Η όσφρηση είναι εξαιρετικά χρήσιμη κι όχι μόνο για να ξαναζωντανέψει αναμνήσεις και συναισθήματα, αλλά και για να μας προφυλάξει από δυσάρεστες εκπλήξεις – χαλασμένα τρόφιμα ή μολυσμένα περιβάλλοντα.

13 Οκτωβρίου 2020

Εμπειρίες με τα αρχαία Ελληνικά

Με αφορμή ένα Κυριακάτικο άρθρο μερικές προσωπικές εμπειρίες με τα αρχαία Ελληνικά …
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 13 Οκτωβρίου 2020 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-440)


Κάθε Κυριακή πρωί διαβάζω το άρθρο που ανεβάζει ο φίλος Νίκος Δήμου στο ιστολόγιό του doncat.blogspot.com. Αυτή την Κυριακή έθιξε το θέμα της διδασκαλίας των αρχαίων αναφέροντας πως αμφιβάλει «αν ένας απόφοιτος της Φιλοσοφικής οποιουδήποτε Ελληνικού όχι βέβαια Λυκείου, αλλά ακόμα και ΑΕΙ, θα ήταν σε θέση να μιλήσει στα Αρχαία ή να γράψει δύο σελίδες πρωτότυπο κείμενο, χωρίς λάθη.

Αλλά ακόμα και αν βρισκόταν ένας τέτοιος φωστήρας – και πάλι τα αρχαία θα του ήταν παγκοσμίως άχρηστα. Γιατί στην Ελλάδα επιμένουμε να προφέρουμε τα αρχαία κείμενα με νεοελληνική προφορά, ενώ όλη η οικουμένη χρησιμοποιεί την "Ερασμιακή". Άρα, πλήρης αδυναμία προφορικής συνεννόησης. Δηλαδή, στο μόνο πράγμα που θα μπορούσε (και θα έπρεπε) η παιδεία μας να υπερέχει, υστερεί τραγικά. Οι "Παίδες Ελλήνων ίτε!" δεν μαθαίνουν σωστά αρχαία!
»

Το άρθρο αυτό μου θύμισε μερικές παλιές εμπειρίες.

Ο ελληνοτραφής Βέλγος παιδίατρος. Πριν μερικά χρόνια όταν ζούσαμε στις Βρυξέλλες πηγαίναμε τα παιδιά σε έναν παιδίατρο, που ήταν και διευθυντής στο παιδιατρικό τμήμα του Νοσοκομείου St. Jean, στο κέντρο των Βρυξελλών. Την πρώτη φορά που τον επισκεφθήκαμε, τον ρωτήσαμε αν μπορούσαμε να δώσουμε στον γριπιασμένο γιο μας λίγο μέλι για τον λαιμό. «Δεν γνωρίζετε τι έπαθαν οι Μύριοι όταν στην κάθοδό τους προς τη Μαύρη Θάλασσα βρήκαν μια κυψέλη κι άρχισαν να τρώνε μέλι;» μας ρώτησε. Αδαείς εμείς, που είχαμε βέβαια διδαχτεί σχολαστικά την Κύρου Ανάβαση στο Γυμνάσιο, σηκώσαμε τους ώμους. Ο γιατρός πήρε τότε ένα κομμάτι χαρτί κι έγραψε στα Ελληνικά «κάτω διεχώρουν» ή «κατεδιέρρευσαν» (Ξεν. Αν. 4,8,20).

«Στο γυμνάσιο που πήγαινα» μας είπε μετά, στο Λύκειο Saint Michel που διηύθυναν Ιησουίτες καλόγεροι, «έπρεπε στο διάλειμμα να μιλάμε υποχρεωτικά Λατινικά. Απαλλάσσονταν μόνον όσοι μιλούσαν Αρχαία Ελληνικά». Και συμπλήρωσε, «εμείς οι γαλλόφωνοι μπορούμε να καταλάβουμε τη γλώσσα μας σε βάθος μόνον αν διδαχθούμε καλά τα Ελληνικά». Νέοι εμείς τότε δεν δώσαμε σημασία, αλλά σιγά σιγά γίναμε φίλοι. Λίγα χρόνια αργότερα, όταν είχε πάρει πια σύνταξη, μας εξομολογήθηκε πως «ακόμη και τώρα στα 70 μου, όταν δεν μπορώ να κοιμηθώ το βράδυ, απαγγέλλω τους πρώτους 100 στίχους της Ιλιάδας ! Από το πρωτότυπο φυσικά ...».


Ο Φινλανδός «Θεοδωράκης». Επιστρέφοντας από ένα σεμινάριο στην Φινλανδική Σχολή Πολιτικής Προστασίας αγόρασα έναν δίσκο με κλασσική πατριωτική μουσική του μεγάλου Φινλανδού συνθέτη Γιαν Σιμπέλιους (Jan Sibelius). Ο δίσκος περιείχε και το επαναστατικό τραγούδι που είχαν στα χείλια τους οι Φινλανδοί στα τέλη του 19ου αιώνα όταν ζούσαν κάτω από Ρωσική κατοχή.

Ήταν απόσπασμα από το πολεμικό έπος Δέξιππος που έγραψε ο ποιητής Viktor Rydberg εμπνεόμενος από τα έπη του Σπαρτιάτη ποιητή Τυρταίου. Το ποίημα διηγείται τη μάχη ανάμεσα στους πολιτισμένους Αθηναίους και του Πέρσες στην Αθήνα του 267 π.Χ. Η αναλογία στη σχέση Φιλανδών και Ρώσων ήταν εμφανής.

Με βάση το παραπάνω ποίημα, τον Απρίλιο του 1899 παρουσιάστηκε στο Ελσίνκι το συμφωνικό έργο «Ο Ύμνος των Αθηναίων» (Atenarnes Sång, Op 31 No 3) για ορχήστρα και χορωδία του Sibelius. Λίγους μήνες μετά, κι ενώ η Ρωσική λογοκρισία γινόταν όλο και πιο αυστηρή, το έργο έγινε σύμβολο αντίστασης και παρουσιάστηκε σε πολυάριθμες διασκευές.

Αρκαδία. Η καταγωγή μου είναι από την Αρκαδία και μάλιστα από την Επαρχία Κυνουρίας – τη θρυλική Τσακωνιά. Κάποια στιγμή το 2002 πήρε το μάτι μου σε μια Βελγική εφημερίδα τη λέξη Arcadie. Έτσι αποκαλείται μια πρωτοβουλία για τη δημιουργία ενός χώρου συνάντησης και ελεύθερης έκφρασης σε ένα νοσοκομείο των Βρυξελλών, για τα αδέλφια παιδιών που πάσχουν από βαριές αρρώστιες. Η πρωτοβουλία πήρε το βραβείο «Ανθρώπινη Φροντίδα».

Αρκαδία! Αλήθεια τι ονειρεμένο όνομα! Φέρνει στο νου τον περίφημο και πολυσυζητημένο πίνακα του Νικολά Πουσέν «Οι Αρκάδες βοσκοί» με τρεις βοσκούς και μια κοπέλα γύρω από έναν τάφο με την επιγραφή «Et in Arcadia ego» (Και εν Αρκαδία ειμί). Για τους μορφωμένους του 17ου αιώνα η Αρκαδία συμβόλιζε την βουκολική ποίηση που αναπτύχθηκε παράλληλα με την επική από τους αρχαίους χρόνους.

Κατά την παράδοση οι βοσκοί κι οι βοσκοπούλες στην Αρκαδία ζούσαν μιαν ανέμελη ζωή δίπλα στα κοπάδια τους έχοντας άφθονο χρόνο να παίζουν τις φλογέρες τους και να συνθέτουν ποιήματα. Η Αρκαδία ήταν λοιπόν ένα είδος γλυκιάς ουτοπίας κι ο Πουσέν θέλησε να υποδηλώσει στον πίνακα αυτόν πως ακόμη και σ’ αυτήν την ουτοπία υπάρχει ο θάνατος κι ο πόνος.

Η έρευνα στο διαδίκτυο με τη λέξη «Arcadia» δίνει 128 εκατομμύρια αποτελέσματα! Υπάρχουν Αρκαδίες στις ΗΠΑ, την Αυστραλία, τον Καναδά, την Ουκρανία και αλλού. Σχολεία, οργανισμοί, κινηματογραφικές ταινίες, πίνακες ζωγραφικής, πλοία, ένα κολλέγιο και ένα πανεπιστήμιο φέρουν το όνομα αυτό. Αλλά να μην ξεχνάμε και τον Πουσέν. «Et in Arcadia ego».

Συμπλήρωμα:

Ο φίλος Σταύρος Μεϊμαρίδης μου γράφει σε ηλεκτρονικό μήνυμα:

Εγώ πάντως, όταν ο Βέλγος πιανίστας του γκρουπ μου μου μίλησε για την Ερασμιακή προφορά (διότι μελετούσε τα αρχαία ελληνικά), διάβασα τα ακόλουθα και είχαμε μια πολύ ενδιαφέρουσα συζήτηση:
  1. Δεν είναι ρεαλιστικό να αναμένεται ότι ο σπουδαστής τής Ελληνικής θα προφέρει διαφορετικά λέξεις και γραφήματα που συναντώνται αναλλοίωτα από την κλασική εποχή μέχρι σήμερα. Είναι ουσιαστικά ανέφικτο για λέξεις όπως άνθρωπος, οδός, θάλασσα, καιρός, γη και άλλες, καθώς και τα γραφήματα που περιέχουν, να προφέρονται διαφορετικά όταν συναντώνται σε αρχαίο, ελληνιστικό, μεσαιωνικό ή νεοελληνικό κείμενο. 
  2. Η υστεροβυζαντινή / νεοελληνική προφορά έχει τουλάχιστον χιλιετή ιστορία και, αν παραλείψουμε την τελευταία τροπή (ιωτακισμός τού -υ- [y]), ανάγεται στους ελληνιστικούς χρόνους και διαθέτει, ως εκ τούτου, μακρά παράδοση και χρήση. Οι αντιγραφείς των αρχαίων κειμένων τον Μεσαίωνα δεν προέφεραν διαφορετικά τα κείμενα που φρόντισαν να διασωθούν ώς τις ημέρες μας.
  3. Η υιοθέτηση της ερασμιακής προφοράς από τους ευρωπαίους λογίους ταίριαζε περισσότερο στα συστήματα των δικών τους γλωσσών και εξυπηρέτησε πρακτικά στην εκμάθηση και γραφή τής Αρχαίας Ελληνικής.

Ο Ιωάννης Σταματάκος, επί πολλά χρόνια καθηγητής τής Αρχαίας Ελληνικής φιλολογίας, συνόψισε ως εξής το ζήτημα: 

«Θὰ ἦτο ἑπομένως μωρία ἐκ μέρους μας νὰ δημιουργήσωμεν ἡμεῖς μεγάλας δυσκολίας παραδεχόμενοι τὴν Ἐρασμιακὴν προφοράν, καθ' ἣν στιγμὴν ἀπὸ τῆς ἀρχαιότητος ἤδη εἶχεν ἀρχίσει ἡ ἐξέλιξις τῆς προφορᾶς πρὸς τὴν σημερινὴν πραγματικότητα. Διότι διὰ τοὺς ξένους ἡ Ἐρασμιακὴ προφορὰ δὲν ἀποτελεῖ ἐπανάστασιν, ἢ μᾶλλον ἀνατροπήν, ὑπαρχούσης καταστάσεως. Ἀντιθέτως εἴς τινα σημεῖα συμφωνεῖ πρὸς τὴν προφορὰν τῆς Ἐθνικῆς των γλώσσης, ἐν ᾧ δι' ἡμᾶς τοὺς σημερινοὺς Ἕλληνας τὸ πρᾶγμα εἶναι διάφορον: ἡμεῖς προφέρομεν κατὰ ἕνα τρόπον τοὺς φθόγγους καὶ τὰς λέξεις τῆς Νέας Ἑλληνικῆς, θὰ ἦτο δὲ πολὺ δύσκολον νὰ συνηθίσωμεν νὰ προφέρωμεν κατὰ διάφορον τρόπον τοὺς ἰδίους φθόγγους (καὶ σχεδὸν τὰς ἰδίας λέξεις), ὅταν εἰδοποιήσωμεν τὸν ἑαυτόν μας ὅτι πρόκειται νὰ ἀναγνώσωμεν ἀρχαῖον κείμενον, δηλ. κατὰ παραγγελίαν, οὐ μόνον δὲ δύσκολον ἀλλὰ καὶ ἄσκοπον, καὶ ἑπομένως ἀνόητον. Επομένως, μολονότι είναι σκόπιμο να παρέχονται στοιχεία τής αρχαίας προφοράς σε όλες τις εκπαιδευτικές βαθμίδες στις οποίες υπάρχει επαφή με το αρχαίο κείμενο, οι γλωσσολόγοι συμφωνούν ότι δεν εφικτό ούτε λογικό να ζητηθεί η χρήση της (ή της προσεγγίζουσας ερασμικής προφοράς) από τον Έλληνα σπουδαστή ή λόγιο».

Φυσικά υπάρχουν και πάρα πολλές άλλες πηγές που συγκλίνουν με τα ανωτέρω. Π.χ. Η προφορά των Αρχαίων Ελληνικών του φιλόλογου, θεολόγου και εκπαιδευτικού Στυλιανού Αρχοντίδη, το οποίο καταλήγει: 

Εν τέλει προφέροντας τα αρχαία ελληνικά με τη σύγχρονη προφορά της Νέας Ελληνικής διευκολύνεται η επιστημονική επικοινωνία με την Ελλάδα. Επιπλέον ανοίγει ο δρόμος για μία καλύτερη προσέγγιση του κειμένου της Καινής Διαθήκης και ερχόμαστε σε πιο άμεση επαφή με τον πλούτο των Βυζαντινών και Νεοελληνικών κειμένων, τα οποία είναι ο άμεσος απόγονος της ελληνιστικής κοινής και της γλώσσας. της Καινής Διαθήκης. Με αυτόν τον τρόπο θα φανεί η πολύ μεγάλη ζωντανή συνέχεια και ενότητα της ελληνικής γλώσσας, της ελληνικής διανόησης, της ελληνικής λογοτεχνίας. Αυτό θα έχει και ως αποτέλεσμα τον εμπλουτισμό των επιστημονικών γνώσεων της Καινής Διαθήκης, τις οποίες στερηθήκαμε τους τελευταίους αιώνες λόγω της εμμονής στην προφορά του Έρασμου (βλ. The Development of Greek and the New Testament: Morphology, Syntax, Phonology, and Textual Transmission, Mohr Siebeck, Tübingen, 2004, σ. 396)

06 Οκτωβρίου 2020

Τι θα γίνει με τα αποτσίγαρα …

Με το νέο νομοσχέδιο για τον περιορισμό των πλαστικών μιας χρήσεως ελπίζεται ότι θα ανακυκλώνονται και τα αποτσίγαρα και μάλιστα με έξοδα της καπνοβιομηχανίας …
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 6 Οκτωβρίου 2020 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-439)


Την περασμένη Παρασκευή κατατέθηκε στη Βουλή το νομοσχέδιο με το οποίο ενσωματώνεται στην Ελληνική νομοθεσία η ευρωενωσιακή οδηγία (ΕΕ) 2019/904 σχετικά με τη μείωση των επιπτώσεων ορισμένων πλαστικών προϊόντων στο περιβάλλον. Το νομοσχέδιο αφορά τις πλαστικές σακούλες και συσκευασίες τροφίμων, τα πλαστικά ποτήρια, μαχαιροπήρουνα και καλαμάκια, καθώς και πλαστικές μπατονέτες. Αφορά επίσης και τα «προϊόντα καπνού με φίλτρο και φίλτρα που κυκλοφορούν στο εμπόριο για χρήση σε συνδυασμό με προϊόντα καπνού».

Να υπενθυμίσουμε ότι τα φίλτρα προϊόντων καπνού περιέχουν πλαστική ύλη και κατέχουν τη δεύτερη θέση μεταξύ των πλαστικών αντικειμένων μίας χρήσης που εμφανίζονται συχνότερα σε παραλίες στην Ευρωπαϊκή Ένωση (πρώτη θέση παγκοσμίως). Επιπλέον, τα φίλτρα αυτά έχουν συγκεντρώσει πολλές από τις χιλιάδες δηλητηριώδεις χημικές ενώσεις που εκλύουν τα καιόμενα αλλά και τα θερμαινόμενα καπνικά προϊόντα. Ενώσεις που βλάπτουν άμεσα τα πουλιά, τα ψάρια και τα ζώα όταν τα καταπίνουν θεωρώντας τα ως τροφή.

Υποχρεώσεις της καπνοβιομηχανίας. Από τις 3 Ιουλίου 2021 όλες οι συσκευασίες προϊόντων καπνού με φίλτρο και φίλτρων για προϊόντα καπνού, πρέπει να φέρουν υποχρεωτικά εμφανή, ευανάγνωστη και ανεξίτηλη σήμανση, που να ενημερώνει τους καταναλωτές για δύο πράγματα. Τις κατάλληλες επιλογές διαχείρισης του προϊόντος ως απόβλητου ή τους τρόπους διάθεσης του που πρέπει να αποφεύγονται. Και το γεγονός ότι το προϊόν περιέχει πλαστικές ύλες, καθώς και τις επακόλουθες αρνητικές περιβαλλοντικές συνέπειες της απόρριψής τους στο περιβάλλον.

Επιπλέον, έως τις 5 Ιανουαρίου 2023, οι παραγωγοί καπνικών προϊόντων είναι υποχρεωμένοι να σχεδιάσουν, να οργανώσουν και να λειτουργήσουν πανελλαδικό Συλλογικό Σύστημα Εναλλακτικής Διαχείρισης (ΣΣΕΔ) αποβλήτων για όλα τα προϊόντα που διαθέτουν στην αγορά. Το εν λόγω ΣΣΕΔ θα έχει δύο βασικές υποχρεώσεις.

Πρώτον να σχεδιάσει, να υλοποιήσει και να καλύψει το κόστος για μέτρα ευαισθητοποίησης των καταναλωτών στο πρόβλημα της απόρριψης των φίλτρων προϊόντων καπνού. Και δεύτερον να πληρώσει για δράσεις συλλογής, καθαρισμού, μεταφοράς και επεξεργασίας των συναφών αποβλήτων. Σε αυτές τις δράσεις μπορεί να περιλαμβάνεται και η δημιουργία ειδικής υποδομής για τη συλλογή των αποβλήτων αυτών (π.χ. τοποθέτηση κατάλληλων δοχείων απορριμμάτων σε σημεία όπου συσσωρεύονται τέτοιου είδους απορρίμματα).

Ο Εθνικός Οργανισμός Ανακύκλωσης θα πρέπει να καταρτίσει κοστολογημένο τριετές πανελλαδικό πρόγραμμα καθαρισμού. Το πρώτο πρόγραμμα πρέπει να καταρτιστεί το 2022 για τις χρονιές 2023 έως 2025 και πρέπει να περιλαμβάνει και το ποσό που θα διατεθεί στους Δήμους και σε άλλους αρμόδιους δημόσιους φορείς για τον καθαρισμό και τη διάθεση μεταξύ άλλων και των αποβλήτων από φίλτρα των καπνικών προϊόντων.

Προγράμματα ευαισθητοποίησης καταναλωτών. Τα προγράμματα αυτά που πρέπει να καταρτίζονται και να υλοποιούνται σε ετήσια βάση θα πρέπει να ενημερώνουν και να ενθαρρύνουν την υπεύθυνη καταναλωτική συμπεριφορά με στόχο τη μείωση των φίλτρων καπνικών προϊόντων που απορρίπτονται στο περιβάλλον. Θα πρέπει επίσης να τονίζουν τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις της απόρριψης στο περιβάλλον, ιδίως το θαλάσσιο, αλλά και στο δίκτυο αποχέτευσης. Επιπλέον, θα πρέπει να αναφέρουν και τους τυχόν παραπλανητικούς, ανακριβείς ή ψευδείς περιβαλλοντικούς ισχυρισμούς σχετικά με την απόρριψη των φίλτρων.

Τα προγράμματα ευαισθητοποίησης θα περιλαμβάνουν ενημερωτικές ιστοσελίδες και σελίδες στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Προωθητικές εκδηλώσεις με τη συμμετοχή του κοινού όπως συνέδρια και εκθέσεις. Προβολή μηνυμάτων ευαισθητοποίησης σε μέσα μαζικής ενημέρωσης, καταχωρήσεις σε έντυπο και ηλεκτρονικό τύπο και ειδικές παραγωγές βίντεο. Παραγωγή και διάθεση εξειδικευμένων οδηγών για την ενημέρωση του κοινού. Προωθητικές δράσεις καθαρισμού ακτών και εν γένει κοινόχρηστων χώρων. Και τέλος, εκπαιδευτικές δράσεις για μαθητές πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης.

Προβλήματα εφαρμογής. Είναι σίγουρο ότι η καπνοβιομηχανία θα πρέπει να επενδύσει σημαντικά ποσά προκειμένου να συμμορφωθεί με τη νέα νομοθεσία. Εκτός από τον επανασχεδιασμό των συσκευασιών για να περιλαμβάνουν τη νέα υποχρεωτική σήμανση θα πρέπει να αντιμετωπιστεί και το πρόβλημα της συλλογής των αποτσίγαρων. Η καλύτερη λύση θα ήταν τα πακέτα των τσιγάρων να περιέχουν ενσωματωμένο και σταχτοδοχείο το οποίο να μπορεί να δεχτεί όλα τα αποτσίγαρα του πακέτου.

Η απόρριψη του περιεχομένου των χρησιμοποιημένων πακέτων μπορεί να γίνει σε ειδικούς κάδους ανακύκλωσης αποτσίγαρων. Ήδη αρκετοί Δήμοι (π.χ. Κέρκυρας, Χίου) εγκαθιστούν τέτοιους κάδους σε συνεργασία με εταιρείες που μαζεύουν τα αποτσίγαρα. Στη συνέχεια και μετά από επεξεργασία, παράγουν χρήσιμα αντικείμενα όπως έπιπλα κήπου ή τούβλα με καλύτερες μονωτικές ιδιότητες.

Μερικοί Δήμοι (π.χ. Αθηναίων, Χανίων) εγκαθιστούν ήδη σταχτοδοχεία-ψηφοδόχες για την συγκέντρωση αποτσίγαρων, που επίσης προωθούνται για ανακύκλωση. Βέβαια, όλες οι εν λόγω πρωτοβουλίες είναι περιορισμένες και χρηματοδοτούνται προς το παρόν από τους προϋπολογισμούς των Δήμων ενώ ο νέος νόμος θα εξασφαλίσει την χρηματοδότησή τους από τις καπνοβιομηχανίες.

Ας ελπίσουμε ότι οι καπνιστές και οι ατμιστές θα αντιληφθούν τις βλαβερές συνέπειες που έχουν τα κάθε είδους καπνικά προϊόντα στην υγεία τους, στην υγεία των γύρω τους και στο περιβάλλον και θα αποφασίσουν, παράλληλα με την υπεύθυνη απόρριψη των χρησιμοποιημένων φίλτρων καπνικών προϊόντων, να ξεκινήσουν ένα πρόγραμμα απεξάρτησής τους από τη νικοτίνη – την τρίτη ισχυρότερη εξαρτησιογόνο ουσία μετά την ηρωίνη και την κοκαΐνη … 

Υ.Γ. Πριν στεγνώσει το μελάνι του άρθρου της περασμένης εβδομάδας ανακοινώθηκε - στο πλαίσιο «επιστημονικής» εκδήλωσης με την υποστήριξη της καπνοβιομηχανίας - η δημιουργία «Διεθνούς Εταιρείας για τον Έλεγχο του Καπνίσματος & τη Μείωση της Βλάβης από το Κάπνισμα» την οποία έχουν αρχίσει να προβάλουν ήδη οι γνωστοί έμποροι νικοτίνης ...  

29 Σεπτεμβρίου 2020

Quis custodiet ipsos custodes?

Ποιος θα μας φυλάξει από τους φύλακες; Και ποιος θα φυλάξει τα παιδιά και τους νέους πριν καταστούν έρμαια των εμπόρων νικοτίνης;
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 29 Σεπτεμβρίου 2020 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-438)


Σε λίγες μέρες συμπληρώνεται ένας χρόνος από την ψήφιση του νέου αντικαπνιστικού νόμου. Είχε αποτελέσει μια σημαντική προεκλογική εξαγγελία και παρουσιάστηκε ως μια μεγάλη καινοτομία. Αξίζει όμως να δούμε την απόσταση λόγων και εφαρμογής στο πεδίο αλλά και την γενικότερη εικόνα από την οποία, κατά την γνώμη μου, προκύπτει ότι η κυβέρνηση φρόντισε περισσότερο για τα συμφέροντα της καπνοβιομηχανίας παρά για το συμφέρον της δημόσιας υγείας.

Κάπνισμα και νέοι. Η πρώτη προτεραιότητα του εθνικού σχεδίου δράσης κατά του καπνίσματος, που ανακοινώθηκε επίσημα στις 19 Νοεμβρίου 2019, ήταν «η προαγωγή της υγείας και της πρόληψης για να αποτραπεί η έναρξη του καπνίσματος, ειδικά σε νέους από 15 ετών και άνω». Αυτό είχε αρχίσει να υλοποιείται από το 2014 σε Δημοτικά και Γυμνάσια μέσω του προγράμματος SmokeFreeGreece της Ελληνικής Αντικαρκινικής Εταιρείας.

Ωστόσο, το εν λόγω πρόγραμμα πρέπει να λαμβάνει κάθε χρόνο την έγκριση του Υπουργείου Παιδείας ενώ η υλοποίησή του εξαρτάται από την χορηγία ομογενούς μεγαλοεπιχειρηματία από τις ΗΠΑ, αλλά και από την εθελοντική διάθεση των εκπαιδευτικών να συμμετέχουν. Με βάση την προτεραιότητα του εθνικού σχεδίου θα περίμενε κανείς ότι το εν λόγω πρόγραμμα θα είχε ήδη εγκριθεί για το έτος 2020-21 και ότι θα ήταν υποχρεωτικό για όλα τα σχολεία της χώρας. Αντίθετα, μέχρι προχτές το Υπουργείο Παιδείας δεν είχε δημοσιεύσει την σχετική έγκριση …

Επιπλέον, ο αντικαπνιστικός νόμος προέβλεπε από παλιά την απαγόρευση της υπαίθριας διαφήμισης καπνικών προϊόντων. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για τους νέους που αποτελούν μέσω των λεγόμενων «νέων καπνικών προϊόντων» τον διαρκή στόχο της καπνοβιομηχανίας. Όμως στην Κοινή Υπουργική Απόφαση για τα πρόστιμα σχετικά με τις παραβάσεις εφαρμογής του νέου αντικαπνιστικού νόμου, το Υπουργείο «ξέχασε» το παράρτημα που αφορούσε τα πρόστιμα για την διαφήμιση.

Το αποτέλεσμα; Όλη η χώρα πλημμύρισε με διαφημίσεις καπνικών προϊόντων και μάλιστα κοντά σε σχολεία και αθλητικές εγκαταστάσεις όπου συχνάζουν ανήλικοι. Όλη η χώρα; Ευτυχώς όχι. Στα Χανιά η Διεύθυνση Υγιεινής ζήτησε διευκρινήσεις από το Υπουργείο και απείλησε με πρόστιμα τους παραβάτες. Οι οποίοι αφαίρεσαν τις παράνομες διαφημίσεις!

Θα περίμενε κανείς ότι το Υπουργείο θα ενημέρωνε και τις υπόλοιπες αρμόδιες υπηρεσίες, κάτι που εξ όσων γνωρίζουμε δεν έχει γίνει. Και πως να γίνει όταν ξεσηκώθηκε η καπνοβιομηχανία και φυσικά οι περιπτερούχοι; Για τους οποίους η καπνοβιομηχανία προέβλεψε αμέσως ειδικό πρόγραμμα ενίσχυσης της ρευστότητας με την δημόσια υποστήριξη του αρμόδιου Υπουργού Ανάπτυξης …

Τέλος, η ηγεσία του Υπουργείου είχε υποσχεθεί εκστρατεία ενημέρωσης για τους νέους. Είχε μάλιστα αναφερθεί ότι σε αυτή θα συμμετείχε ως «πρεσβευτής» ο γνωστός καλαθοσφαιριστής Γιάννης Αντετοκούνμπο. Πρόκειται για άλλη μια υπόσχεση που δεν τηρήθηκε.

Παθητικό κάπνισμα. Δεύτερη προτεραιότητα του εθνικού σχεδίου η «προστασία των μη καπνιστών από το παθητικό κάπνισμα». Μάλιστα, ο νέος νόμος προέβλεψε ιδιαίτερα πρόστιμα για το κάπνισμα σε χώρους όπου συχνάζουν ανήλικοι (π.χ. παιδικές χαρές). Δυστυχώς και σε αυτό τον τομέα τα λόγια δεν μετατράπηκαν σε πράξεις. Στα Χανιά παρά το πρόγραμμα ανακαίνισης των παιδικών χαρών ελάχιστες έχουν σήμανση για απαγόρευση του καπνίσματος (βλ. ΧΝ 12/8/2020). Και φυσικά ούτε λόγος για ελέγχους …

Η κυβέρνηση εγκαινίασε επίσης την λειτουργία του αριθμού 1142 όπου μπορεί κάποιος να καταγγείλει τις παραβιάσεις του αντικαπνιστικού νόμου. Ωστόσο, σε πολλές διαδικτυακές ομάδες δημοσιεύονται διαμαρτυρίες πως παρά τις επανειλημμένες κλήσεις στο 1142, το κάπνισμα στους χώρους τους οποίους κατήγγειλαν συνεχίζεται και ότι δεν έγινε κανένας έλεγχος … Μάλιστα, παρόλο που το 1142 συνεχίζει να λειτουργεί, τον Ιούλιο ανακοινώθηκε η ματαίωση του σχετικού ανοικτού δημόσιου διαγωνισμού για την συνέχιση της λειτουργίας του ...

Διακοπή του καπνίσματος. Η «υποστήριξη στη διακοπή του καπνίσματος» ήταν ο τρίτος στόχος της εθνικής στρατηγικής. Μια απλή επίσκεψη στον σχετικό κατάλογο των ανά την Ελλάδα δημόσιων ιατρείων διακοπής καπνίσματος που δημοσιεύονται στις ιστοσελίδες του Υπουργείου Υγείας προκαλεί αισθήματα κατάθλιψης. Ορισμένα από αυτά είναι ανοικτά στην χειρότερη περίπτωση μια μέρα το μήνα και στην καλύτερη μία ή δύο μέρες την εβδομάδα και για λίγες μόνο ώρες. Άσε που για να κλείσεις ραντεβού από το στρες ίσως … καπνίσεις μερικά πακέτα παραπάνω …

Αν πράγματι θέλει κάποιος να κόψει το κάπνισμα θα πρέπει να απευθυνθεί σε ιδιωτικό ιατρείο διακοπής καπνίσματος. Θα διαπιστώσει βέβαια ότι μακροπρόθεσμα τον συμφέρει παρόλο που εκτός από τον γιατρό θα πρέπει να πληρώσει και τα σχετικά φάρμακα. Κι εδώ φαίνεται η υποκρισία του Υπουργείου αφού για τα φάρμακα αυτά δεν προβλέπεται κάποια επιστροφή χρημάτων από τα ασφαλιστικά ταμεία. Αυτά τα φάρμακα είχαν εξαιρεθεί από τον κατάλογο των αποζημιούμενων φαρμάκων στο πλαίσιο των μνημονίων …

Νέα καπνικά προϊόντα. Ο τελευταίος στόχος της εθνικής στρατηγικής αφορούσε «τον έλεγχο και τη ρύθμιση θεμάτων που αφορούν στα νέα προϊόντα καπνού». Αυτό φαίνεται να επιτεύχθηκε με το νόμο 4715 που ψηφίστηκε στις αρχές Αυγούστου. Με βάση το νόμο στη συσκευασία των νέων προϊόντων καπνού δεν προβλέπεται να αναγράφονται «αντενδείξεις χρήσης, προειδοποιήσεις για συγκεκριμένες ομάδες κινδύνου, τυχόν βλαβερές συνέπειες, και (κυρίως) ο κίνδυνος εθισμού και η τοξικότητα» κάτι που ισχύει για τα ηλεκτρονικά τσιγάρα.

Επιπλέον, οι καπνοβιομηχανίες, μπορούν τώρα, σύμφωνα με το νόμο, να λάβουν άδεια από μια νέα «επταμελή Επιτροπή Αξιολόγησης του βαθμού βλαπτικότητας των νέων προϊόντων καπνού» προκειμένου να προχωρήσουν σε «επικοινωνία τεκμηριωμένων επιστημονικά ισχυρισμών, σύμφωνα με τους οποίους, η χρήση νέων προϊόντων καπνού, νικοτινούχων και μη ηλεκτρονικών τσιγάρων και λοιπών νικοτινούχων προϊόντων εμφανίζει σημαντικά μειωμένο κίνδυνο για την υγεία ή μείωση στις εκπομπές τοξικών ουσιών ή μειωμένη τοξικότητα σε σχέση με το συμβατικό τσιγάρο».

Τι σημαίνουν όλα αυτά; Ότι απλώς η καπνοβιομηχανία επαναλαμβάνει τη γνωστή τακτική της παραπλάνησης και της διασποράς αμφιβολιών για να προωθήσει τα προϊόντα της. Τακτική που εφαρμόζει από την δεκαετία του 1950 (βλ. ΧΝ 25/10/2016 και 28/04/2020) μέσω και της χρηματοδότησης επιστημονικών ερευνών, των οποίων η αξιοπιστία έχει κατ’ επανάληψη αμφισβητηθεί από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ). Ήδη η καπνοβιομηχανία έχει αρχίσει να δραστηριοποιείται διεθνώς στην «επιστημονική» προώθηση των νέων – μειωμένου κινδύνου – προϊόντων καπνού.

Στις αρχές Ιουλίου , ταυτόχρονα με την ανακοίνωση της αποχώρησης των ΗΠΑ από τον ΠΟΥ, η αμερικανική Υπηρεσία Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA) ενέκρινε θερμαινόμενο καπνικό προϊόν (ΘΚΠ) ως «μειωμένου κινδύνου». Κάτι που καταγγέλθηκε από τον ΠΟΥ λίγες μέρες αργότερα με την επισήμανση ότι τα καπνικά προϊόντα μειωμένου κινδύνου δεν είναι «ακίνδυνα» αφού «ορισμένες τοξικές ουσίες υπάρχουν στα αερολύματα ΘΚΠ σε μεγαλύτερες ποσότητες από ό,τι στον καπνό συμβατικών τσιγάρων, ενώ υπάρχουν και επιπλέον τοξικές ουσίες η έκθεση στις οποίες έχει άγνωστες επιπτώσεις στην υγεία». Χωρίς να παραβλέπεται και ο κίνδυνος εξάρτησης από τη νικοτίνη …

Πολλοί από όσους παρακολουθούν τα τεκταινόμενα υποστηρίζουν ότι τελικά το εθνικό σχέδιο δράσης έγινε με κύριο στόχο να ευνοηθεί η καπνοβιομηχανία. Σε αυτό μάλιστα φαίνεται να συνηγορούν και η μέχρι σήμερα δημόσια υποστήριξη στις δράσεις της καπνοβιομηχανίας από τον πρώην Πρόεδρο της Δημοκρατίας, τον Πρωθυπουργό και τους Υπουργούς Υγείας και Ανάπτυξης.

Οι οποίοι συμμετέχουν σε δημόσιες εκδηλώσεις με στόχο «ένα εκατομμύριο Έλληνες να εγκαταλείψουν το τσιγάρο» (υιοθετώντας βέβαια νέα προϊόντα πρόσληψης νικοτίνης που δημιουργούν ή διαιωνίζουν την εξάρτηση) και υποστήριξης της ρευστότητας περιπτερούχων. Ή αποδέχονται δημόσια δωρεές της καπνοβιομηχανίας (π.χ. αναπνευστήρες για την αντιμετώπιση του κορωνοϊού, πυροσβεστικά οχήματα) επαινώντας την για την κοινωνική της δράση (όταν παράλληλα η δράση αυτή προκαλεί χιλιάδες θανάτους και ασθένειες ετησίως).

Τέτοια σύμπραξη και υποστήριξη αποτελεί παράβαση της Σύμβασης-Πλαίσιο του ΠΟΥ για τον έλεγχο του καπνού, που έχει κυρωθεί με νόμο και στη χώρα μας και με βάση την οποία πρέπει να αποφεύγονται οι διαφημίσεις και οι χορηγίες από την καπνοβιομηχανία. Αν όλα τα παραπάνω δεν αποτελούν σκάνδαλο πρώτου μεγέθους η λέξη έχει χάσει κάθε έννοια …

22 Σεπτεμβρίου 2020

Περί στρατιωτικής θητείας

Τι έμαθα στο στρατό και πως αυτά που έμαθα με βοήθησαν στην επαγγελματική μου σταδιοδρομία
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 22 Σεπτεμβρίου 2020 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-437)


Άκουσα ότι εξετάζεται το ενδεχόμενο να αυξηθεί η διάρκεια της στρατιωτικής θητείας στον Στρατό Ξηράς από 9 σε 12 μήνες καθώς και να γίνει υποχρεωτική η στράτευση στα 18. Ωστόσο, υπάρχουν κάποιες επιφυλάξεις για το δεύτερο σκέλος αφού ο στρατός χρειάζεται και ειδικότητες που απαιτούν πανεπιστημιακή εκπαίδευση (γιατρούς, μηχανικούς κλπ.). Επιπλέον αναφέρθηκε ότι θα γίνει προσπάθεια οι στρατιώτες να έχουν τη δυνατότητα να αποκτούν επαγγελματικές δεξιότητες κατά τη διάρκεια της θητείας τους.

Δεν πρόκειται να πάρω θέση υπέρ ή κατά της αύξησης της διάρκειας της θητείας ούτε για την στράτευση στα 18. Θα σας μεταφέρω απλώς μερικές από τις εμπειρίες μου κατά την δική μου θητεία, η οποία είχε διάρκεια 27 μήνες και 10 μέρες (ήταν 28 μήνες αλλά από την «σειρά» μου και μετά άρχισε να μειώνεται).

Οι πρώτοι μήνες. Κατατάχτηκα στο 6ο Σύνταγμα Πεζικού στην Κόρινθο. Εκεί πήγαιναν τότε (1977) όλοι οι πτυχιούχοι Ανωτάτων Σχολών όταν διέκοπταν την αναβολή τους. Παρουσιάστηκα από τους πρώτους και μόλις ολοκληρώθηκαν οι διαδικασίες κατάταξης μας διέταξαν να κατέβουμε να βοηθήσουμε. Εγώ ανέλαβα να καταχωρώ τους νεοσύλλεκτους στο τάγμα μας.

Λόγω ενός προβλήματος στο ένα μου μάτι, ο γιατρός με χαρακτήρισε βοηθητικό Ι3. Στο πλαίσιο των διάφορων ιατρικών και άλλων εξετάσεων, γνώρισα δύο παλιούς από το μόνιμο προσωπικό του στρατοπέδου, έναν Φυσικό και έναν Μαθηματικό. Επειδή έκανα καλά γράμματα, μου ανέθεσαν την σύνταξη των προσωρινών απολυτηρίων λόγω υγείας. 

Έτσι έμαθα όλες τις ασθένειες για τις οποίες δίνεται αναβολή ή και πλήρης απαλλαγή από την υποχρέωση στράτευσης. Όμως, το σημαντικότερο ήταν ότι διάβασα τους Στρατιωτικούς Κανονισμούς 20-1 και 20-2, κάτι που μου χρησίμευσε σε όλη τη θητεία, για να είμαι αφενός τυπικότατος και αφετέρου να αποφεύγω τα καψόνια από τους παλιούς - αφού ο στρατιώτης έχει υποχρέωση να εκτελεί μόνο τις «διαταγές που έχουν σχέση με την υπηρεσία».

Παράλληλα, επειδή ως πρόσκοπος θεωρούσα ότι όταν αποτελείς μέρος ενός συνόλου πρέπει να προσφέρεις στο κοινό καλό, ήμουν πάντα πρώτος όταν ζητούσαν εθελοντές για καθαριότητα, ακόμη και στις τουαλέτες …

Από την προκάλυψη στο Γενικό Επιτελείο. Από το κέντρο κατάταξης μετατέθηκα σε μάχιμο τάγμα. Η πρώτη ερώτηση που μου έκαναν μόλις έφτασα ήταν αν ήξερα δακτυλογράφηση. Απάντησα θετικά και «διορίστηκα» αμέσως δακτυλογράφος του τάγματος και στη συνέχεια γενικών καθηκόντων στο 1ο γραφείο (Προσωπικό-Διοίκηση). Εκεί έμαθα όλο το σύστημα αρχειοθέτησης του Στρατού που ακολουθεί την τυποποιημένη οργάνωση όλων των μονάδων όπως αυτή περιγράφεται στον Στρατιωτικό Κανονισμό 20-2. 

Ένα μήνα μετά την άφιξη μου στο τάγμα, και αφού είχα οργανώσει το αποδιοργανωμένο αρχείο, ήλθε διαταγή για μεταστάθμευση. Στην Χελιδόνα στον Έβρο. Μερικές από τις εμπειρίες μου εκεί, τις έχω μοιραστεί μαζί σας πριν από τεσσεράμισι χρόνια από αυτήν εδώ τη στήλη (βλ. ΧΝ 22/3/2016).

Εκεί άκουσα την ιστορία με τον στρατηγό Ντάβο, ο οποίος τον Ιούλιο του 1974 αντιτάχθηκε στον δικτάτορα Ιωαννίδη που ήθελε να επιτεθεί στην Τουρκία. Όμως ο ελληνικός στρατός είχε τεράστια προβλήματα λόγω της επιστράτευσης. Στην ερειπωμένη πλέον Λέσχη Αξιωματικών Φρουράς Χελιδόνας παίχτηκε η πρώτη πράξη της πτώσης της χούντας. Εκεί γνώρισα από κοντά και μερικούς υπερπατριώτες για τους οποίους έχω γράψει παλιότερα στο ιστολόγιο Εστιατόριον «Ο Κήπος».

Μέχρι που ήλθε ο καιρός να μετατεθώ στο Μεταφραστικό Γραφείο του Γενικού Επιτελείου Στρατού (ΓΕΣ). Κι αυτό επειδή μου είχε αποδοθεί η ειδικότητα – κατόπιν εξετάσεων στα αγγλικά και τα γαλλικά – του στρατιωτικού διερμηνέα αγγλικής.

Εκείνη την εποχή δεν υπήρχε στην Ελλάδα σχολή μετάφρασης πανεπιστημιακού επιπέδου. Οι μεταφραστές ήταν συνήθως επιστήμονες ή και απόφοιτοι γυμνασίου που ήξεραν καλά κάποια ξένη γλώσσα αλλά, κυρίως, μπορούσαν να χειρίζονται σωστά τα Ελληνικά.

Ξένες γλώσσες έμαθα επειδή ο πατέρας μου ήθελε να μας ωθήσει προς τα τουριστικά επαγγέλματα. Από πολύ νωρίς, επειδή νοικιάζαμε ένα μέρος του σπιτιού μας σε Αμερικάνους, αναγκαζόμουν να κάνω τον «δραγουμάνο» διευκολύνοντας τους γονείς μου στις διαπραγματεύσεις. Παράλληλα, επειδή το σπίτι το νοίκιαζαν συνήθως οικογένειες με παιδιά στην ηλικία μου, εξασκούσα την ξένη γλώσσα παίζοντας … κάτι που όλα τα παιδιά χαίρονται να κάνουν.

Στο Μεταφραστικό Γραφείο του ΓΕΣ ήλθα σε επαφή με έμπειρους επαγγελματίες μεταφραστές όχι μόνο στρατιωτικούς (υπάρχει ειδικός κλάδος Γραμματέων-Διερμηνέων) αλλά και πολιτικούς υπαλλήλους. Έμαθα τεχνικές της μετάφρασης, καθώς και στρατιωτική ορολογία και ορολογία των εγκαταστάσεων ασφαλείας. Αλλά και όλη την οργάνωση των στρατηγείων του ΝΑΤΟ ανά την Ευρώπη.

Κι αυτό γιατί συμμετείχα στην τριμελή μεταφραστική ομάδα που υποστήριξε την διαπραγματευτική ομάδα του ΓΕΣ στις συνομιλίες για την δημιουργία των Νατοϊκών στρατηγείων στη Λάρισα. Στη συνέχεια αποσπάστηκα στην Διεύθυνση Οργανώσεως του Στρατού για να βοηθήσω στην αναθεώρηση των Πινάκων Οργανώσεως για τις θέσεις των Ελλήνων αξιωματικών που προβλεπόταν να υπηρετήσουν σε Νατοϊκά Στρατηγεία.

Εκτός από τη λειτουργία του στρατιωτικού σκέλους της Συμμαχίας έμαθα πολύ καλά και την φιλοσοφία της οργάνωσης του Στρατού. Με λίγα λόγια, ξεκινά από τα οπλικά συστήματα και τον αριθμό των ατόμων που απαιτούνται για την λειτουργία και την συντήρησή τους. Από εκεί προκύπτουν τα άτομα και οι ειδικότητες που απαιτούνται για την στελέχωση των μονάδων πρώτης γραμμής αλλά και των μονάδων υποστήριξης. Ο συνδυασμός με τα στοιχεία των γεννήσεων και των αναβολών για σπουδές δίνει την εκτιμώμενη διάρκεια της στρατιωτικής θητείας.

Η προσωπική μου λοιπόν γνώμη είναι ότι η αύξηση της θητείας δεν οφείλεται αναγκαστικά σε κάποιον εξωτερικό κίνδυνο, αλλά στην υπογεννητικότητα. Η οποία σε συνδυασμό με τις αναχωρήσεις στο εξωτερικό, προκαλεί συρρίκνωση του αριθμού των στρατεύσιμων. Βέβαια, για την αντιμετώπιση του προβλήματος, εκτός από την αύξηση της θητείας θα μπορούσε να προβλεφθεί και η στράτευση των γυναικών.

Συμπερασματικά, μπορώ να πω ότι στο Στρατό έμαθα πως να μεταφράζω επαγγελματικά αλλά και πως οργανώνεται και λειτουργεί ένας μεγάλος και πολύπλοκος οργανισμός. Και αυτά, μαζί με τις επιστημονικές γνώσεις από τις σπουδές μου ως Φυσικός, αποτέλεσαν τη βάση της επαγγελματικής μου σταδιοδρομίας.

15 Σεπτεμβρίου 2020

Ανθεκτικότητα στο στρες και το άγχος

Δυο μεγάλοι εχθροί που καταστρέφουν ζωές μπορούν να αντιμετωπιστούν αυξάνοντας την ανθεκτικότητά μας
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 15 Σεπτεμβρίου 2020 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-436)

Τρεις δεξιότητες θεώρησα πως έπρεπε να αποκτήσουν απαραιτήτως τα παιδιά μου πριν τελειώσουν τις σπουδές τους. Να χειρίζονται προσωπικό υπολογιστή. Να γνωρίζουν τυφλό σύστημα δακτυλογράφησης. Και να ξέρουν να οδηγούν αυτοκίνητο. Εκτός από αυτά, σήμερα θα συμβούλευα τους νέους γονείς να προσθέσουν και μια τέταρτη δεξιότητα. Την διαχείριση του στρες και του άγχους!

Το στρες οφείλεται σε κάποιαν εξωτερική δυσάρεστη κατάσταση (π.χ. απώλεια, ατύχημα, επίθεση). Προκαλεί έκκριση αδρεναλίνης, μιας ορμόνης που ενεργοποιεί το αίσθημα αυτοσυντήρησής μας καλώντας μας «να αντιμετωπίσουμε ή να αποφύγουμε» την δυσάρεστη κατάσταση και μάλιστα γρήγορα. Το άγχος από την άλλη πλευρά συνδέεται με τις φοβίες και τις ανασφάλειές μας μπροστά σε συγκεχυμένες, ανεξέλεγκτες και στρεσογόνες καταστάσεις τις οποίες δεν γνωρίζουμε πως να αντιμετωπίσουμε (π.χ. επιδημία κορωνοϊού).

Σιωπηλοί φονιάδες. Παρόλο που μια μικρή δόση στρες ή και άγχους μπορεί να μας ωφελήσει (π.χ. για να πετύχουμε κάποιους δύσκολους στόχους), οι μεγαλύτερες δόσεις σε καθημερινή βάση και μάλιστα για μεγάλες χρονικές περιόδους, μπορούν να βλάψουν σημαντικά την υγεία μας. Και να προκαλέσουν καρδιοπάθειες και υπέρταση, σακχαρώδη διαβήτη, κατάθλιψη, εξασθενημένο ανοσοποιητικό, καούρες και έλκος στομάχου, προβλήματα γονιμότητας, χαμηλή ερωτική επιθυμία, πονοκεφάλους, μυαλγίες και πόνους στην πλάτη και τη μέση. Αλλά και κρίσεις πανικού, αϋπνίες, ερεθιστικότητα, χρόνιο άγχος, εμφάνιση ακμής και γκρίζα μαλλιά ….

Πρόσφατα διάβαζα ένα άρθρο το οποίο αναφερόταν σε τέσσερις μελέτες για την άνοια και τη νόσο Αλζχάιμερ. Όλες συνέδεαν το χρόνιο στρες με σημαντική αύξηση της πιθανότητας εμφάνισης άνοιας και με την επιτάχυνση της εμφάνισης Αλζχάιμερ. Βέβαια σε αμφότερες αυτές τις ασθένειες συμβάλουν πολλοί παράγοντες όπως το περιβάλλον, διάφορες τοξίνες, άλλες ασθένειες και νευρολογικές αλλοιώσεις καθώς και κάποια γενετική προδιάθεση.

Ωστόσο, το άρθρο τόνιζε ότι η διερεύνηση όλων των παραπάνω οδηγεί τελικά σε σωματικό ή ψυχο-συναισθηματικό στρες. Βέβαια, όπως είπαμε το στρες δεν είναι η μοναδική αιτία για άνοια και Αλζχάιμερ αλλά σίγουρα συμβάλλει αποφασιστικά. Και αντί να περιμένουμε το θαυματουργό χάπι που θα μας απαλλάξει από αυτές τις πληγές, καλύτερα να ακούσουμε τους ειδικούς και να φροντίσουμε όσο γίνεται νωρίτερα να ασχοληθούμε με την αντιμετώπιση του στρες και του άγχους.

Παράλληλα, την σωματική και την ψυχική μας υγεία μπορούν να επηρεάσουν τα αισθήματα ντροπής. Αντίθετα με το αίσθημα της ενοχής, που μας ωθεί να σκεφτούμε λογικά και να αλλάξουμε συμπεριφορές, η χρόνια ντροπή σχετίζεται συχνά με παιδικά τραύματα και προκαλεί θυμό, κατάθλιψη, άγχος και διατροφικές διαταραχές. Η αντιμετώπιση απαιτεί ψυχοθεραπεία αλλά και υποστήριξη από ένα πλέγμα φιλικών σχέσεων συμπόνιας και καλοσύνης.

Ανθεκτικότητα στο στρες. Μερικοί άνθρωποι έχουν αναπτύξει ανθεκτικότητα στο στρες. Με έναν συνδυασμό συμπεριφορών και σκέψεων μπορούν να συνέρχονται γρήγορα, ακόμη και να μεγαλουργούν, παρά το γεγονός ότι βρίσκονται μέσα σε στρεσογόνα περιβάλλοντα. Έτσι μπορούν να αποφεύγουν τις καταστρεπτικές επιπτώσεις στην υγεία τους, ιδίως την κατάθλιψη και την μετατραυματική αγχώδη διαταραχή που πλήττουν άτομα μειωμένης ανθεκτικότητας, τα οποία αντιμετωπίζουν στρεσογόνες καταστάσεις.

Η ανθεκτικότητα δεν αποτελεί έμφυτο, μόνιμο και σταθερό χαρακτηριστικό των ανθρώπων. Βέβαια, τα παιδιά που έζησαν τραυματικές εμπειρίες, όπως κακομεταχείριση ή βία είναι πιο επιρρεπή σε μειωμένη ανθεκτικότητα επειδή έχει επηρεαστεί η κανονική ανάπτυξη του εγκεφάλου τους.

Ωστόσο, εκτός από αυτές τις εξαιρέσεις, η ανθεκτικότητά μας επηρεάζεται από την προσωπικότητα, τον χαρακτήρα και τον κοινωνικό μας περίγυρο. Αλλά και από παράγοντες που ελέγχουμε, όπως η καλή φυσική μας κατάσταση και η εσωτερική μας διάθεση. Γι’ αυτό και μπορούμε να ενισχύσουμε την ανθεκτικότητά μας στο στρες υιοθετώντας μερικές απλές αρχές.

Μερικές μέθοδοι αύξησης της ανθεκτικότητας. Το άγχος συχνά προέρχεται από την αίσθηση ότι δεν ελέγχουμε μια κατάσταση. Αλλά πάντα έχουμε την ικανότητα να ελέγξουμε κάτι. Ακόμη κι αν δεν μπορούμε να ελέγξουμε ένα μποτιλιάρισμα, μπορούμε να ξεκλέψουμε λίγο χρόνο από την επόμενη συνάντηση ή να βάλουμε καλή μουσική στο ραδιόφωνο, ή τέλος να ειδοποιήσουμε ότι θα καθυστερήσουμε. Προσωπικά, οι εμπειρίες μου με έχουν διδάξει να μην αγχώνομαι πριν αντιμετωπίσω κατάμουτρα την κατάσταση – για να διαπιστώσω, τις περισσότερες φορές, ότι δεν υπήρχε λόγος άγχους …

Με 2-3 τσικουδιές ή ένα γαλακτομπούρεκο ίσως να χαλαρώσουμε προσωρινά αλλά μακροπρόθεσμα μάλλον θα επιβαρύνουν την υγεία μας. Καλύτερα να βρούμε κάποιες υγιείς στρατηγικές αντιμετώπισης, όπως κάποια φυσική άσκηση, ένα χόμπι ή μια κουβέντα με έναν καλό φίλο. Δεν αγνοούμε τα αισθήματα που συνδέονται με το στρες αλλά τα αντιμετωπίζουμε εποικοδομητικά και παραγωγικά. Αν θέσουμε έναν ρεαλιστικό στόχο και επικεντρωθούμε σε αυτόν θα αποκτήσουμε την αίσθηση του ελέγχου. Αυτό θα μας εξασφαλίσει διανοητική διαύγεια και θα μας επιτρέψει να εστιάσουμε σε κάτι διαφορετικό που θα αλλάξει τις σκέψεις μας.

Στις δύσκολες στιγμές πολλοί συμβουλεύουν «σκέψου θετικά», κάτι που είναι πρακτικά αδύνατον. Αντίθετα, μπορούμε να υιοθετήσουμε μια θετική «νοοτροπία» κάτι που αφορά τις προοπτικές, την αποδοχή της πραγματικότητας και την διατήρηση της ελπίδας. Αντιμετωπίζοντας με θετική νοοτροπία το μποτιλιάρισμα θα σκεφτούμε ότι μια δεκάλεπτη καθυστέρηση δεν φέρνει το τέλος του κόσμου και θα έχει ξεχαστεί την επόμενη μέρα. Η θετική νοοτροπία ενισχύει την ανθεκτικότητα ενισχύοντας τη διάθεση για χαλάρωση και την ορθολογική σκέψη. Τελικά μας επιτρέπει να ελέγξουμε το στρες αντί να μας ελέγξει αυτό.

Τέλος, μεγάλη σημασία έχει να φροντίζουμε τον ύπνο μας. Όταν πολυσκεφτόμαστε συνεχώς ένα πρόβλημα μπορούμε να μείνουμε άγρυπνοι ενισχύοντας το άγχος που νοιώσαμε την ημέρα. Μπορούμε να σπάσουμε τον φαύλο κύκλο αν ασχοληθούμε με κάτι άλλο πριν πάμε για ύπνο. Αν δούμε ένα φιλμ, αν διαβάσουμε ένα βιβλίο ή αν ακούσουμε κάποια τραγούδια.

Για να ξεφύγουμε από την επαναλαμβανόμενη σκέψη ας προσπαθήσουμε να φανταστούμε τον εαυτό μας στην αγαπημένη μας παραλία, στην αγαπημένη μας εξοχή ή στο αγαπημένο μας εστιατόριο. Χρήσιμη επίσης είναι και η ακρόαση «ροζ θορύβου» (βροχή, κύματα στην ακρογιαλιά, θρόισμα φύλλων, σταθερός σφυγμός) ο οποίος βελτιώνει την ποιότητα του ύπνου οδηγώντας μας στο στάδιο του βαθέως ύπνου.

Και μια τελευταία σκέψη ως επιστέγασμα: «τίποτα δεν αξίζει περισσότερο από την υγεία μας …»

10 Σεπτεμβρίου 2020

Η πολυπλοκότητα της Πολιτικής Προστασίας

Συνέντευξη στον Αντώνη Τριφύλλη που δημοσιεύτηκε στις 10/9/2020 στον ηλεκτρονικό κόμβο «Μεταρρύθμιση» με τον τίτλο «Παν. Αλεβαντής: Η πολυπλοκότητα της Πολιτικής Προστασίας».

Εισαγωγή: Η Προστασία των Πολιτών από ατυχήματα και καταστροφές είναι μια πολύ σοβαρή και πολύπλοκη υπόθεση που αφορά όλους τους πολίτες, όλα τα επίπεδα διακυβέρνησης και όλους τους κλάδους της ανθρώπινης δραστηριότητας, τονίζει στη συνέντευξή του στην «Μεταρρύθμιση» και τον Αντώνη Τριφύλλη, ο κ. Παναγιώτης Αλεβαντής μέλος της European Emergency Number Association (ΕΕΝΑ) για την προώθηση του 112. Εργάστηκε, επίσης, στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή όπου μεταξύ άλλων ήταν υπεύθυνος για τον ευρωπαϊκό αριθμό επειγόντων (112) και για τη δημιουργία του πανευρωπαϊκού δικτύου Πολιτικής Προστασίας CECIS.

Όπως επισημαίνει ο κ. Αλεβαντής για να αναπτυχθεί και να μεταρρυθμιστεί αποτελεσματικά η Προστασία των Πολιτών από ατυχήματα και καταστροφές, απαιτεί προσωπικό με γνώσεις και όραμα. Με ηγετικές ικανότητες συντονισμού αλλά και αυτοσχεδιασμού όταν χρειάζεται. Και φυσικά, μια πολιτική ηγεσία, η οποία να αντιλαμβάνεται τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις που μπορεί να έχει η καλή ή κακή διαχείριση του συστήματος.
  • Στις πυρκαγιές, τις πλημμύρες, τον κορωνοϊό αλλά και σε πολλές άλλες καταστροφές διαπιστώνουμε ότι η Πολιτική Προστασία είναι στην ημερησία διάταξη. Παράλληλα, τα τελευταία χρόνια οι διαδοχικές κυβερνήσεις έχουν αναδιοργανώσει κατ’ επανάληψη την Πολιτική Προστασία. Από την εμπειρία σας νομίζετε το σύστημα της Πολιτικής Προστασίας λειτουργεί ικανοποιητικά στην Ελλάδα;
Ας πάρουμε τα πράγματα με τη σειρά. Κατ’ αρχάς τι είναι η Πολιτική Προστασία ή καλύτερα η Προστασία των πολιτών από ατυχήματα και καταστροφές. Είναι ένα εξαιρετικά πολύπλοκο σύστημα, η διαχείριση του οποίου δεν πρέπει να ανατίθεται άτομα που δεν μπορούν να διαχειριστούν την πολυπλοκότητα. Αποτελεί μια από τις θεμελιώδεις (ή κυριαρχικές) αρμοδιότητες της πολιτείας, που δεν μπορούν να εκχωρηθούν στην ιδιωτική πρωτοβουλία. Και περιλαμβάνει τρεις συγκεκριμένες φάσεις αλλά και τρεις οριζόντιες δραστηριότητες.

Οι τρεις φάσεις, αντιστοιχούν στο πορτοκαλί τρίγωνο που βλέπουμε στο έμβλημα των Υπηρεσιών Πολιτικής Προστασίας. Είναι με τη σειρά: η Πρόληψη (και η ελαχιστοποίηση των επιπτώσεων). Η (ετοιμότητα και) η Επέμβαση. Η Αποκατάσταση (και η ανάλυση μετά την καταστροφή). Οι οριζόντιες δραστηριότητες περιλαμβάνουν με τη σειρά: την Ανάλυση επικινδυνότητας. Το Σύστημα Διοίκησης, Ελέγχου, Επικοινωνίας, Συντονισμού και Πληροφόρησης (C4I). Και τέλος την Ενημέρωση και εκπαίδευση.

Όλα τα παραπάνω συνιστούν σχηματικά την Πυραμίδα της Πολιτικής Προστασίας (σχήμα 1) και υλοποιούνται από διαφορετικές υπηρεσίες ανάλογα με τον τύπο της απειλής. Ωστόσο, στην Επέμβαση εμπλέκονται πάντα οι ίδιες υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης (σχήμα 2) οι οποίες όμως ενεργούν με διαφορετική κάθε φορά μεθοδολογία. Σε αυτές περιλαμβάνονται οι υπηρεσίες διάσωσης και απεγκλωβισμού (Πυροσβεστική, Λιμενικό), οι ιατρικές υπηρεσίες επειγόντων (ΕΚΑΒ) και οι υπηρεσίες δημόσιας τάξης (ΕΛ.ΑΣ). Αν η καταστροφή έχει μεγάλη έκταση ή μεγάλη διάρκεια, εμπλέκονται και βαρέα μέσα (Ένοπλες Δυνάμεις, Ερυθρός Σταυρός και άλλες εθελοντικές οργανώσεις). Τέλος, στις περισσότερες χώρες στη διαμόρφωση των σχεδίων έκτακτης ανάγκης συμμετέχουν και οι επίσημοι φορείς της ενημέρωσης
(έντυπος και ηλεκτρονικός τύπος) καθώς και η δικαστική εξουσία (αφού στα περισσότερα ατυχήματα και καταστροφές συχνά αναζητούνται και ποινικές ευθύνες).

Αντίθετα, στη φάση της Πρόληψης όπως και για την Ανάλυση της επικινδυνότητας εμπλέκονται πολλοί φορείς και χρησιμοποιούνται διάφορες μεθοδολογίες. Για παράδειγμα, για την πρόληψη όσον αφορά τους σεισμούς, αρμόδιοι είναι οι μηχανικοί με βάση τις οδηγίες του Οργανισμού Αντισεισμικού Σχεδιασμού και Προστασίας. Για να αντιμετωπιστούν οι πλημμύρες χρειάζονται αντιπλημμυρικά έργα αλλά και σωστή χωροταξία, αρμόδιοι για τα οποία είναι οι Δήμοι και οι Περιφέρειες. Για τις πυρκαγιές, η αρμοδιότητα της πρόληψης ανήκει στη Δασική Υπηρεσία. Για τα τροχαία ατυχήματα η πρόληψη είναι αρμοδιότητα των υπεύθυνων κατασκευής και λειτουργίας του οδικού δικτύου, αλλά και της τροχαίας που διενεργεί ελέγχους.

Σημαντικότατος σε όλα τα παραπάνω είναι ο ρόλος της Τοπικής, Περιφερειακής και της Κεντρικής Διοίκησης. Προκειμένου να λαμβάνουν υπόψη την διάσταση της Πρόληψης σε κάθε δημόσιο έργο, σε κάθε σχέδιο απομάκρυνσης των ξερόκλαδων πριν τη άνοδο των θερμοκρασιών, στη διαμόρφωση κάθε χωροταξικού σχεδίου.

Θα πρέπει εδώ να ξεκαθαρίσουμε ότι «απειλή» δεν σημαίνει απαραίτητα και «ατύχημα» ή «καταστροφή». Κι αυτό γιατί η δυσμενής επίπτωση στη ζωή ή και την περιουσία εξαρτάται κάθε φορά από την «τρωτότητα» του απειλούμενου. Ο σεισμός δεν θα καταστρέψει ένα σπίτι στο οποίο έχει εφαρμοστεί ευλαβικά ο Αντισεισμικός Κανονισμός. Η πλημμύρα δεν θα παρασύρει την περιουσία που βρίσκεται μακριά από τις κοίτες ποταμών και χειμάρρων. Και ο προσεκτικός οδηγός έχει πολύ λιγότερες πιθανότητες να εμπλακεί σε ατύχημα σε σχέση με εκείνον που οδηγεί μεθυσμένος, προσπερνά χωρίς να έχει ορατότητα ή αναπτύσσει υπερβολική ταχύτητα.

Συνεπώς, πέρα από τις απαραίτητες δράσεις της πολιτείας για την ενίσχυση του συστήματος της Πολιτικής Προστασίας, είναι απαραίτητο να αναπτυχθεί και μια «κουλτούρα» πρόληψης. Δυστυχώς, παρόλο που σε κεντρικό επίπεδο οι κυβερνήσεις φαίνεται να δραστηριοποιούνται στο νομοθετικό πεδίο, στην πράξη δεν φαίνεται να έχει γίνει αντιληπτή η σημασία της πολυπλοκότητας και του συντονισμού των υπηρεσιών για την καλύτερη προστασία των πολιτών, ιδίως (εκτός κάποιων εξαιρέσεων) σε επίπεδο τοπικής και περιφερειακής αυτοδιοίκησης. Σε αυτό συμβάλλει, αφενός, το εξαιρετικά πολύπλοκο και συχνά μεταβαλλόμενο νομικό πλαίσιο και, αφετέρου, η έλλειψη συνειδητοποίησης και ενημέρωσης των πολιτικών προϊσταμένων (δημάρχων και περιφερειαρχών) για το τί είναι η Πολιτική Προστασία και ποιός είναι ο δικός τους ρόλος. Παρεξηγημένος είναι επίσης και ο ρόλος των εθελοντών, ο οποίος υπερτονίζεται όσον αφορά την Επέμβαση αλλά υποβαθμίζεται, αν δεν αγνοείται ολωσδιόλου, στη φάση της Πρόληψης.
  • Μιλήσατε για «κουλτούρα» πρόληψης. Πως θα την περιγράφατε; Πως μπορεί να βοηθήσει η Ευρωπαϊκή Ένωση σε αυτό;
Η «κουλτούρα» της πρόληψης ξεκινά από μια σωστή ανάλυση της επικινδυνότητας. Οι διαθέσιμες στατιστικές δείχνουν ότι οι κύριες αιτίες θανάτου στην Ελλάδα είναι με τη σειρά: οι καρδιοπάθειες και τα εγκεφαλικά, η άνοια και η νόσος Αλζχάιμερ, οι νεοπλασίες (καρκίνοι), η χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ) και τα τροχαία. Παράλληλα, τα κυριότερα προβλήματα υγείας που συνδέονται συχνά και με μακροχρόνια αναπηρία περιλαμβάνουν: πόνους μέσης και αυχένα, διαταραχές αισθητηρίων οργάνων, πονοκεφάλους, κατάθλιψη και άγχος, δερματικές και στοματικές παθήσεις, τραυματισμούς από πτώσεις και τροχαία, καθώς και ΧΑΠ.

Σε ποιες επικίνδυνες συμπεριφορές και συνήθειες οφείλονται τα παραπάνω; Κάπνισμα, κακή διατροφή, έλλειψη άσκησης, κατανάλωση οινοπνευματωδών, κακή οδηγική συμπεριφορά, κακή καθημερινή υγιεινή. Δυστυχώς, η πρόληψη σε όλους αυτούς τους τομείς είναι ελλιπέστατη. Οι πολίτες την αγνοούν και η πολιτεία δίνει πάντα προτεραιότητα στην περίθαλψη ενώ με σαφώς μικρότερο κόστος θα είχε πετύχει καλύτερα αποτελέσματα αν είχε επικεντρωθεί στην πρόληψη.

Παράλληλα οι μεγάλες φυσικές καταστροφές (σεισμοί και κατολισθήσεις, πλημμύρες και έντονα καιρικά φαινόμενα, δασικές και αστικές πυρκαγιές) απειλούν περιουσίες και συνεπάγονται πολύ μεγάλο κόστος. Για τους σεισμούς, έχει προβλεφθεί σχετική νομοθεσία (ο Γενικός Οικοδομικός Κανονισμός). Και έχουν ευαισθητοποιηθεί στην εφαρμογή της οι ιδιοκτήτες και οι μηχανικοί. Δυστυχώς, για τις άλλες απειλές, από τις επί σειρά ετών εμπειρίες προκύπτει ότι η πρόληψη (σε μερικές δε περιπτώσεις και η επέμβαση) είναι ελλιπέστατη. Ακόμη κι αν είναι πλέον γνωστό ότι οι απειλές αυτές θα ενταθούν στο άμεσο μέλλον λόγω της κλιματικής αλλαγής. Τέλος, υπάρχουν και ορισμένες απειλές (π.χ. τρομοκρατία), οι οποίες ενώ είναι στατιστικά πολύ περιορισμένες, δημιουργούν αισθήματα ανασφάλειας και φόβου στην κοινή γνώμη, με αποτέλεσμα να απαιτούν ιδιαίτερες επενδύσεις για πρόληψη και ετοιμότητα.

Συνεπώς, η «κουλτούρα» της πρόληψης αφορά εκτός από όλα τα επίπεδα της διοίκησης (τοπική, περιφερειακή, εθνική) και τον κάθε πολίτη ξεχωριστά.

Ας δούμε τώρα τι κάνει η Ευρωπαϊκή Ένωση. Κατ’ αρχάς θα πρέπει να υπενθυμίσουμε ότι η ίδια η Πολιτική Προστασία δεν αποτελεί ενωσιακή αλλά καθαρά εθνική αρμοδιότητα. Μάλιστα, το σχετικό άρθρο (196) της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης προβλέπει ρητά ότι τα μέτρα που θεσπίζονται στον τομέα αυτόν αποβλέπουν στη συνεργασία των κρατών μελών «αποκλειομένης οιασδήποτε εναρμόνισης των νομοθετικών και κανονιστικών διατάξεων» τους. Η συνεργασία αυτή έχει στόχο την ενίσχυση της αποτελεσματικότητας των συστημάτων πρόληψης, ετοιμότητας και επέμβασης καθώς και την προώθηση της ταχείας και αποτελεσματικής επιχειρησιακής συνεργασίας μεταξύ των εθνικών υπηρεσιών πολιτικής προστασίας.

Ωστόσο, σε επιμέρους τομείς όπου η Ένωση έχει συντρέχουσα αρμοδιότητα έχουν γίνει σημαντικά βήματα. Έτσι στον τομέα της Πρόληψης υπάρχει η ευρωπαϊκή οδηγία για τις πλημμύρες σε κοίτες απορροής ποταμών με βάση την οποία έχουν συνταχθεί χάρτες και σχέδια αντιμετώπισης για ολόκληρη την Ελλάδα. Η παραγωγή και αποθήκευση επικίνδυνων χημικών σε βιομηχανικές εγκαταστάσεις διέπεται από την οδηγία Σεβέζο, η οποία καλύπτει και θέματα επέμβασης. Για να ελαχιστοποιηθεί η θαλάσσια ρύπανση έγιναν υποχρεωτικά τα δεξαμενόπλοια διπλού κύτους.

Στο πλαίσιο της νομοθεσίας για την υγιεινή και ασφάλεια στους χώρους εργασίας έχουν θεσπιστεί, ελάχιστες προδιαγραφές για τη σήμανση ασφάλειας (π.χ. έξοδοι κινδύνου). Τέλος στον τομέα των μεταφορών έχουν θεσπιστεί νομοθετικές πράξεις για τις οδικές και σιδηροδρομικές μεταφορές επικίνδυνων εμπορευμάτων, αλλά και για την ασφάλεια αεροπορικών μεταφορών.

Στον τομέα των τροχαίων ατυχημάτων θα πρέπει να αναφέρουμε τις λεπτομερείς προβλέψεις για τις εγκρίσεις τύπου όλων των οχημάτων που κυκλοφορούν στην Ευρωπαϊκή Ενιαία Αγορά καθώς και τις νέες υποχρεωτικές προδιαγραφές ασφαλείας (ακινητοποίηση του οχήματος αν ο οδηγός έχει καταναλώσει οινοπνευματώδη, περιορισμός της ταχύτητας σε περίπτωση υπνηλίας, νέοι καθρέπτες ακόμη και για τα τυφλά σημεία, καλύτερη σήμανση των ελαστικών και όργανα που δείχνουν την πίεση τους). Είναι επίσης γνωστές οι νομοθετικές πράξεις της Ένωσης για τον υποχρεωτικό τεχνικό έλεγχο των οχημάτων, την ευρωπαϊκή άδεια οδήγησης (δίπλωμα) και οι προβλέψεις για το χρόνο οδήγησης, τα διαλείμματα και τις περιόδους ανάπαυσης των επαγγελματιών οδηγών. Λιγότερο γνωστή είναι η νομοθεσία για την διαχείριση της ασφάλειας των οδικών υποδομών που προβλέπει τον ορισμό ελεγκτών οδικής ασφάλειας, την συστηματική εκτίμηση των επιπτώσεων οδικής ασφάλειας και την αξιολόγηση από πλευράς οδικής ασφάλειας του υπό κατασκευή αλλά και του λειτουργούντος οδικού δικτύου.

Παράλληλα, από τα διαρθρωτικά ταμεία (ιδίως από το Ταμείο Συνοχής) μπορούν να χρηματοδοτηθούν έργα υποδομής για την ενίσχυση της πρόληψης και την ελαχιστοποίηση των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής. Σημαντικότατο ρόλο θα παίξει επίσης το νέο σχέδιο ανάκαμψης και το πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο που εγκρίθηκαν για την περίοδο 2021-2027. Όμως για να αξιοποιηθούν σωστά τα χρήματα αυτά θα πρέπει να προβλεφθούν και να εφαρμοστούν αυστηρές προδιαγραφές ώστε όλα τα έργα υποδομής που θα χρηματοδοτηθούν να τηρούν τα υψηλότερα πρότυπα ασφαλείας και ανθεκτικότητας εν όψει της κλιματικής αλλαγής.

Στον τομέα της Επέμβασης, η ενωσιακή νομοθεσία έχει προβλέψει μέτρα για τις Επικοινωνίες έκτακτης ανάγκης, που περιλαμβάνουν τον κοινό ευρωπαϊκό αριθμό έκτακτης ανάγκης 112 καθώς την πρόβλεψη της έγκαιρης προειδοποίησης των πολιτών σε περιπτώσεις επικείμενων ή εξελισσόμενων καταστροφών (112 και αντίστροφο 112). Παράλληλα, έχουν δημιουργηθεί δίκτυα έγκαιρης προειδοποίησης για πλημμύρες, πυρκαγιές και πυρηνικά ατυχήματα (δίκτυο ECURIE). Έχει επίσης προβλεφθεί η προξενική προστασία των ευρωπαίων πολιτών που κινδυνεύουν σε περιοχές εκτός Ένωσης και χρειάζεται να επαναπατριστούν επειγόντως.

Για την ενίσχυση της αντιμετώπισης μεγάλων καταστροφών, έχει συσταθεί ο Μηχανισμός Πολιτικής Προστασίας ο οποίος περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, ένα Κέντρο Συντονισμού Αντιμετώπισης Εκτάκτων Αναγκών, ένα Κοινό σύστημα επικοινωνίας και πληροφόρησης (CECIS), τη δυνατότητα κινητοποίησης και αποστολής ομάδων εμπειρογνωμόνων και υλικού από κοινή ομαδοποίηση πόρων (rescEU) καθώς και ένα κοινό πρόγραμμα εκπαίδευσης των μονάδων επέμβασης. Παράλληλα, για την αντιμετώπιση σοβαρών περιστατικών θαλάσσιας ρύπανσης υπάρχει αντίστοιχος μηχανισμός του Ευρωπαϊκού Οργανισμού για την Ασφάλεια στη Θάλασσα (EMSA).

Τέλος, στον τομέα της Αποκατάστασης έχει συσταθεί το Ταμείο Αλληλεγγύης που ενεργοποιείται για αποκατάσταση των ζημιών στις υποδομές σε περιπτώσεις μεγάλων φυσικών καταστροφών σε επίπεδο κράτους μέλους (όταν οι ζημίες ξεπερνούν τα 3 δις € ή το 0,6% του Ακαθάριστου Εθνικού Εισοδήματος) ή σε επίπεδο περιφέρειας (όταν οι ζημιές ξεπερνούν το 1,5% του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος της περιφέρειας ή το 1% αν πρόκειται για εξόχως απόκεντρη περιοχή). Έχει ενδιαφέρον να επισημάνουμε ότι η αίτηση μπορεί να απορριφθεί αν το κράτος μέλος δεν έχει εφαρμόσει ορθά την ενωσιακή νομοθεσία για την πρόληψη και τη διαχείριση κινδύνου καταστροφών που είναι άμεσα συνδεδεμένη με τη φύση της εκδηλωθείσας φυσικής καταστροφής.
  • Πείτε μας λίγα λόγια για 112 με το οποίο ασχολείστε πάνω από 20 χρόνια.
Όπως ανέφερα και παραπάνω, το 112, ο κοινός ευρωπαϊκός αριθμός έκτακτης ανάγκης έχει προβλεφθεί στο πλαίσιο των μέτρων για τις επικοινωνίες έκτακτης ανάγκης (σχήμα 3). Έχει επίσης προβλεφθεί και η έγκαιρη προειδοποίηση των πολιτών σε περιπτώσεις επικείμενων ή εξελισσόμενων καταστροφών (αντίστροφο 112) (άρθρα 109 και 110 του Ευρωπαϊκού Κώδικα Ηλεκτρονικών Επικοινωνιών). Στη χώρα μας έχει ήδη ολοκληρωθεί, με χρηματοδότηση ΕΣΠΑ, το σύγχρονο κέντρο διαχείρισης κλήσεων προς το 112 καθώς και εκπομπής μηνυμάτων έκτακτης ανάγκης προς τα κινητά τηλέφωνα των χρηστών που βρίσκονται στις απειλούμενες κάθε φορά περιοχές. Έχει επίσης εφαρμοστεί ο προηγμένος γεωεντοπισμός των κλήσεων από έξυπνα κινητά Android (που δίνει ακρίβεια μερικών δεκάδων μέτρων σε σχέση με τα χιλιόμετρα που έδινε ο γεωεντοπισμός με τριγωνισμό από τις κεραίες κινητής τηλεφωνίας με τις οποίες ήταν συνδεδεμένο το κινητό τηλέφωνο).

Ωστόσο, θα πρέπει να καλυφθούν και ορισμένες άλλες εκκρεμότητες προκειμένου να πούμε ότι έχουμε ένα αποτελεσματικό και αξιόπιστο σύστημα 112. Συγκεκριμένα, ενεργοποίηση του προηγμένου γεωεντοπισμού και για τα έξυπνα κινητά iPhone, κατάργηση των επιμέρους αριθμών έκτακτης ανάγκης και επίσημη θέσπιση μέγιστου χρόνου επέμβασης για τις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης. Σημαντικότατη είναι επίσης και η αξιολόγηση ολόκληρης της αλυσίδας των υπηρεσιών που παρέχονται από το 112 στους πολίτες, από τη στιγμή της κλήσης του αριθμού μέχρι την άφιξη και την παροχή της βοήθειας. Επιπλέον, θα πρέπει να ενημερωθούν οι πολίτες για την ύπαρξη και την σωστή χρήση του 112, καθώς και για τις ενέργειες και τις συμπεριφορές τους σε περίπτωση συναγερμού, κάτι που εντάσσεται στην δραστηριότητα Ενημέρωση και Εκπαίδευση. Όμως για να υλοποιηθεί αυτή η δραστηριότητα απαιτείται γνώση των τοπικών συνθηκών. Κάτι που με τη σειρά του καθιστά υποχρεωτική την συμμετοχή της τοπικής αυτοδιοίκησης, η οποία είναι μεταξύ άλλων αρμόδια και για την διαμόρφωση και σήμανση χώρων συγκέντρωσης του πληθυσμού ανάλογα με το είδος της καταστροφής.

Οι επικοινωνίες έκτακτης ανάγκης όμως δεν εξαντλούνται στο 112 και το αντίστροφο 112. Περιλαμβάνουν πρωτίστως ένα ολοκληρωμένο Σύστημα Διοίκησης, Ελέγχου, Επικοινωνίας, Συντονισμού και Πληροφόρησης (το περίφημο C4I – προφέρεται σι-φορ-άι). Ένα τέτοιο σύστημα (μαζί με τα αναγκαία πρωτόκολλα επικοινωνίας) θα εξασφάλιζε την συντονισμένη και αποτελεσματική αντιμετώπιση ατυχημάτων και καταστροφών από όλες τις εμπλεκόμενες υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης στον ελάχιστο δυνατό χρόνο. Δυστυχώς, το C4I έχει αποκτήσει κακή φήμη στην Ελλάδα μετά τα όσα συνέβησαν στους Ολυμπιακούς Αγώνες του 2004, όταν και το πληρώσαμε και δεν το αποκτήσαμε μέχρι σήμερα!
  • Πως θα μπορούσαν να συμβάλλουν περισσότερο οι πολίτες στην αυτοπροστασία τους;
Μιλήσαμε προηγουμένως για τις συνήθειες και τις συμπεριφορές που απειλούν τη ζωή και επιδεινώνουν την υγεία μας. Μιλήσαμε για την «κουλτούρα» της πρόληψης που θα πρέπει να αναπτύξουμε στην καθημερινότητά μας. Όμως είναι πρακτικά αδύνατον να εκπαιδευτεί ταχύρρυθμα ο πληθυσμός μιας ολόκληρης χώρας, ιδίως όταν οι περισσότεροι έχουν συνηθίσει στην ανευθυνότητα, στην αδιαφορία και στις επικίνδυνες συμπεριφορές. Μια μέθοδος, που έχει πετύχει στην περίπτωση της αντισεισμικής προστασίας στη χώρα μας, είναι η εκπαίδευση των παιδιών, μέσω του σχολικού προγράμματος του ΟΑΣΠ. Μάλιστα, έχει παρατηρηθεί ότι σε περίπτωση σεισμού τα παιδιά καθοδηγούν στη συνέχεια και την υπόλοιπη οικογένεια …

Παρόμοιες βέλτιστες πρακτικές έχουν εφαρμοστεί και σε άλλες χώρες. Στη Βρετανία, με το πάρκο ασφαλείας Safewise. Στην Ιταλία, με το πρόγραμμα Scuola Sicura. Και στην Πορτογαλία, με τον ήρωα τηλεοπτικού προγράμματος Tinóni e companhia. Όλα αυτά εντάσσονται σε μια γενικότερη φιλοσοφία προσέγγισης των παιδιών με το σύνθημα «Μαθαίνω να προστατεύομαι παίζοντας». Αντίστοιχη πρόταση για ένα Πάρκο Ασφαλείας – μια Ντίσνεϋλαντ της Ασφάλειας – διατυπώθηκε το 2008 από τον Μανώλη Μπαλτά (πρώην Διευθύνοντα Σύμβουλο του Οργανισμού Σχολικών Κτηρίων) σε μιάν ημερίδα στο Ηράκλειο. Δυστυχώς, μέχρι σήμερα δεν έχει δοθεί συνέχεια.

Παράλληλα, έχει προταθεί και ένας αποτελεσματικός τρόπος για να προστατευτούν οι πολίτες σε πολλές περιπτώσεις ατυχημάτων και καταστροφών. Στηρίζεται στην αυτό-οργάνωση σε επίπεδο πολυκατοικίας και γειτονιάς με επικεφαλής έναν υπεύθυνο εθελοντή ο οποίος, αφού εκπαιδευτεί από τις αρμόδιες υπηρεσίες, αναλαμβάνει να ενημερώσει τους συμπολίτες του για το πώς θα πρέπει να ενεργήσουν πριν και κατά τη διάρκεια διάφορων ατυχημάτων και καταστροφών. Αυτό θα επιτρέψει επίσης την παραγωγικότερη αξιοποίηση των πολυάριθμων εθελοντικών ομάδων που δραστηριοποιούνται ανά την Ελλάδα, συχνά με πολύ περιορισμένο πεδίο δράσης.

Φυσικά, όλα τα παραπάνω προϋποθέτουν ότι οι πολίτες εμπιστεύονται τις αρμόδιες υπηρεσίες και δεν παρασύρονται από ανεύθυνες θεωρίες συνωμοσίας από συχνά κακόβουλα άτομα, θεωρίες οι οποίες αναπαράγονται μαζικά χωρίς να ελέγχεται η πηγή και το ποιόν του συντάκτη.

Τελικά, όπως ανέφερα και στην αρχή, η Προστασία των Πολιτών από ατυχήματα και καταστροφές είναι μια πολύ σοβαρή και πολύπλοκη υπόθεση που αφορά όλους τους πολίτες, όλα τα επίπεδα διακυβέρνησης και όλους τους κλάδους της ανθρώπινης δραστηριότητας. Για να αναπτυχθεί και να μεταρρυθμιστεί αποτελεσματικά απαιτεί προσωπικό με γνώσεις και όραμα. Με ηγετικές ικανότητες συντονισμού αλλά και αυτοσχεδιασμού όταν χρειάζεται. Και φυσικά, μια πολιτική ηγεσία, η οποία να αντιλαμβάνεται τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις που μπορεί να έχει η καλή ή κακή διαχείριση του συστήματος. Γιατί στην πολιτική προστασία δεν έχουμε μόνο έκτακτες ανάγκες που αντιμετωπίζονται με βάση προκαθορισμένα και δοκιμασμένα σχέδια. Έχουμε και καταστροφές, όπου τα διαθέσιμα μέσα είναι εξ ορισμού λιγότερα από τις ανάγκες. Αλλά και κρίσεις, όταν μαζί με την έκτακτη ανάγκη, ή την καταστροφή, το σύστημα αντιμετωπίζει δημόσια και (συχνά) εκ των έσω αμφισβήτηση. Κρίσεις που σε πολλές περιπτώσεις έχουν είτε αναδείξει είτε καταρρακώσει πολιτικές σταδιοδρομίες …

01 Σεπτεμβρίου 2020

Τα Σεπτεμβριανά

Την Τρίτη 1 Σεπτεμβρίου 2020, η φίλη Βίκυ Κόλλια με κάλεσε στην εκπομπή «Γράμματα στην άμμο» που παρουσιάζει στον Ραδιοφωνικό Σταθμό «Μαρτυρία» της Ιεράς Μητρόπολης Κυδωνίας και Αποκορώνου. Το θέμα ήταν τα Σεπτεμβριανά όπως έχει μείνει στην ιστορία το πογκρόμ κατά των Ελλήνων της Κωνσταντινούπολης αλλά και άλλων πόλεων της Τουρκίας στις 6 και 7 Σεπτεμβρίου του 1955. Στην πραγματικότητα ήταν ένα μόνο επεισόδιο στις διαχρονικές προσπάθειες της Τουρκίας για συρρίκνωση του Ελληνισμού στην Ανατολική Μεσόγειο ...



Περισσότερες πληροφορίες

Επιστολή σε Τούρκο φίλο

Η Ελλάδα ανήκει στην Ενωμένη Ευρώπη και επιζητεί την ειρηνική επίλυση των διαφορών, αλλά είναι έτοιμη και να πολεμήσει για να διατηρήσει αυτό που της ανήκει …
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα την 1η Σεπτεμβρίου 2020 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-435)


Αγαπητέ Κενάν, Sevgili kardeşim,

Η κληρονομιά της ιστορίας. Τις δεκαετίες του 1950 και του 1960, η οικογένεια της μητέρας μου αναγκάστηκε να φύγει από την Κωνσταντινούπολη, αφήνοντας περιουσίες και τους τάφους των προγόνων μας εξαιτίας του Κυπριακού ζητήματος.

Πριν από 200 χρόνια οι πρόγονοι μου στην Ελλάδα ξεσηκώθηκαν κατά της αυταρχικής Οθωμανικής Αυτοκρατορίας γιατί δεν υπέφεραν άλλο την αδικία και την αυθαιρεσία. Πολέμησαν γενναία, κινητοποίησαν την διεθνή κοινή γνώμη αλλά … άρχισαν τις εμφύλιες διαμάχες, με αποτέλεσμα η Επανάσταση να σβήσει σχεδόν ολοκληρωτικά από την επιδρομή του Ιμπραήμ Πασά της Αιγύπτου.

Ευτυχώς, οι Μεγάλες Δυνάμεις της εποχής (Αγγλία, Γαλλία, Ρωσία) με την Ναυμαχία του Ναβαρίνου και, λίγο αργότερα, με τη Συνθήκη και το Πρωτόκολλο του Λονδίνου, υποχρέωσαν τον Σουλτάνο να αναγνωρίσει την Ελλάδα ως κυρίαρχο και ανεξάρτητο κράτος. Με τους πολέμους του 1912-13 η Ελλάδα επεκτάθηκε στο μεγαλύτερο μέρος της οθωμανικής Μακεδονίας και απελευθέρωσε τα νησιά Ίμβρο, Τένεδο, Λήμνο, Λέσβο, Σάμο και Χίο.

Αμέσως μετά, κατά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, η Ελλάδα συντάχθηκε με τις δυνάμεις της Αντάντ ενώ η Οθωμανική Αυτοκρατορία πολέμησε με τις Κεντρικές Δυνάμεις, οι οποίες ηττήθηκαν. Το αποτέλεσμα; Η ταπεινωτική για την Οθωμανική Αυτοκρατορία Συνθήκη των Σεβρών.

Μετά τα τραγικά λάθη της ελληνικής πλευράς, ακολούθησε η νικηφόρα πορεία του Μουσταφά Κεμάλ, η ανακατάληψη της Μικράς Ασίας και η ανακήρυξη της Τουρκικής Δημοκρατίας. Η Συνθήκη της Λωζάνης, αντικατέστησε τη Συνθήκη των Σεβρών. Και η Ελλάδα αντί να παραμείνει στη Μικρά Ασία, αναγκάστηκε να ζήσει την επώδυνη ανταλλαγή των πληθυσμών. Το ξερίζωμα των Ελλήνων της Μικράς Ασίας αλλά και των Μουσουλμάνων της Ελλάδας …

Με τη Συνθήκη της Λωζάνης η Τουρκία ανέκτησε την Ανατολική Θράκη, την Ίμβρο και την Τένεδο, μια λωρίδα γης κατά μήκος των συνόρων με την Συρία, καθώς και την περιοχή της Σμύρνης. Παραχώρησε όμως τα Δωδεκάνησα και το Καστελόριζο (μαζί με όλες τις εξαρτώμενες νησίδες) στην Ιταλία, όπως προέβλεπε και η συνθήκη των Σεβρών. 

Ταυτόχρονα, απέκτησε το προγεφύρωμα του Κάραγατς στη Θράκη αντί για τις πολεμικές αποζημιώσεις που της όφειλε η Ελλάδα. Παραιτήθηκε τέλος από κάθε δικαίωμα επί της Αιγύπτου, του Σουδάν και της Λιβύης. Τέλος, στο τέλος του Β’ Παγκόσμιου Πολέμου, η Ελλάδα βρέθηκε πάλι με τους νικητές και της παραχωρήθηκαν τα Δωδεκάνησα. Η Τουρκία τότε παρέμεινε ουδέτερη …

Ανήκουμε στη Δύση. Αυτές, αγαπητέ Κενάν, ήταν με λίγα λόγια οι Συνθήκες που ρύθμιζαν τις σχέσεις της χώρας μου με την δική σου. Υπάρχουν στο διαδίκτυο και μπορείς, αν θέλεις, να τις διαβάσεις. Η Ελλάδα πάντως επέλεξε να ενσωματωθεί όλο και περισσότερο στην ευρωπαϊκή οικογένεια κάτι που επιθυμούσε και για τη χώρα σου ο Πατέρας της σύγχρονης Τουρκίας, ο Ατατούρκ. Γνωρίζεις υποθέτω πολύ καλά τις μεταρρυθμίσεις που θέσπισε.

Κατήργησε το χαλιφάτο αλλά και το φέσι. Εγκαινίασε την σύγχρονη ιατρική και το λατινικό αλφάβητο. Κατοχύρωσε την ισότητα και το δικαίωμα ψήφου για τις γυναίκες. Θέσπισε το δυτικό ημερολόγιο και το διεθνές σύστημα μονάδων κλπ. κλπ. Μεταρρυθμίζοντας κάθε πτυχή της οικονομικής και κοινωνικής ζωής έβαλε τη νέα Τουρκία σε τροχιά προσέγγισης με τη Δύση. Κάτι που συνέχισαν και οι διάδοχοί του με την ένταξη στο ΝΑΤΟ και την Συμφωνία Σύνδεσης με τις Ευρωπαϊκές Κοινότητες.

Δυστυχώς, τα τελευταία χρόνια φαίνεται πως υπό την ηγεσία του προέδρου Ερντογάν η Τουρκία στρέφεται προς τα πίσω. Δεν είναι μόνο η υιοθέτηση ενός όλο και αυστηρότερου ισλαμισμού. Είναι και η αμφισβήτηση όλων των διεθνών δεσμεύσεων της Τουρκικής Δημοκρατίας αλλά και του ίδιου του Διεθνούς Δικαίου το οποίο καθημερινά επικαλείται με τρόπο που θα θαύμαζε ακόμη και ο Γκαίμπελς.

Το Διεθνές Δίκαιο. Τα σύγχρονα πολιτισμένα κράτη αγαπητέ φίλε, ακολουθώντας εν πολλοίς το παράδειγμα των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης επιδιώκουν να λύνουν τις διαφορές τους με ειρηνικό τρόπο. Γι’ αυτό υπέγραψαν το 1982 τη Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας και ίδρυσαν το αρμόδιο Διεθνές Δικαστήριο με έδρα το Αμβούργο. Δυστυχώς, η Τουρκία δεν υπέγραψε κανένα μέρος της εν λόγω Σύμβασης!

Αντίθετα, οι στρατιωτικοί σας επινόησαν την «Γαλάζια Πατρίδα», που αμφισβητεί ευθέως όχι μόνο τις προηγούμενες διεθνείς συμβατικές δεσμεύσεις της Τουρκίας αλλά και τις βασικές αρχές του Δικαίου της Θάλασσας. Οι οποίες προβλέπουν συγκεκριμένους κανόνες για την οριοθέτηση χωρικών υδάτων, υφαλοκρηπίδας, Αποκλειστικών Οικονομικών Ζωνών ακόμη και μέσα διατήρησης και διαχείρισης των θαλάσσιων έμβιων πόρων.

Επιπλέον, φαίνεται πως η Τουρκική ηγεσία δεν επιθυμεί την ειρηνική επίλυση των διαφορών όχι μόνον με τους γείτονές σας αλλά και γενικότερα, παρεμβαίνοντας σε άλλες ένοπλες αντιπαραθέσεις σε διάφορα σημεία της ευρύτερης περιοχής. Στη Λιβύη, στη Συρία, στο Ιράκ, τη Σομαλία και πιο πρόσφατα στην Αρμενία. Για να μην αναφέρουμε την Κύπρο … Παράλληλα, η ρητορική του προέδρου σας δείχνει πως δεν έχετε διδαχτεί τίποτα από την πρόσφατη ιστορία σας.

Μην παίζετε με την Ενωμένη Ευρώπη. Αγαπητέ καρντάση, δεν ζούμε πια στην εποχή της μάχης του Ματζικέρτ, ή της κατάκτησης της Κωνσταντινούπολης, αλλά μάλλον στην εποχή της ναυμαχίας της Ναυπάκτου. Ας θυμηθούμε ότι οργανώθηκε με αφορμή την κατάληψη της Κύπρου και σηματοδότησε την αρχή της παρακμής της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.

Μετά από πολύχρονους πολέμους, τα δυτικά σύνορα της σύγχρονης Τουρκίας τέθηκαν από τις ευρωπαϊκές δυνάμεις και όχι από την Ελλάδα μόνη της. Η αλληλεγγύη της Ενωμένης Ευρώπης με την Ελλάδα και την Κύπρο, την οποία ο Ερντογάν καταγγέλλει ως προσχηματική, είναι αντίθετα αληθινή και θα δυναμώνει κάθε φορά που οι στρατοκράτες σας θα προχωρούν σε νέες, όλο και πιο απαράδεκτες προκλήσεις. Εύχομαι ολόψυχα ο τουρκικός λαός να μην μπει εξ αιτίας τους σε νέες δοκιμασίες …

Οι ηγέτες σας καλύτερα να φροντίσουν την οικονομία σας και να συμφιλιωθούν με όσους κατατρέχουν για πολιτικούς και θρησκευτικούς λόγους – πολλοί από τους οποίους ζητούν πολιτικό άσυλο στην Ελλάδα. Για να οδηγήσουν στην ανάπτυξη την χώρα σας αξιοποιώντας τους ανθρώπους και τους πλουτοπαραγωγικούς της πόρους, χωρίς να εποφθαλμιούν τους πόρους των γειτόνων σας.

Θα πρέπει επίσης να σταματήσουν να υποκρίνονται ότι η Ελλάδα ασκεί επιθετική πολιτική. Όταν επί χρόνια υποστήριζε ένθερμα την ευρωπαϊκή προοπτική της χώρας σας. Κι όταν το μόνο που ζητά σήμερα είναι έναν έντιμο, ειρηνικό διάλογο για την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών στο πλαίσιο του Δικαίου της Θάλασσας, χωρίς απειλές και προκλήσεις από το πολεμικό σας ναυτικό και την αεροπορία σας. Κι αν δεν υπάρξει συμφωνία, προσφυγή στο αρμόδιο Διεθνές Δικαστήριο.

Μελετήστε την ιστορία σας για να δείτε πως τους τελευταίους δύο αιώνες η Τουρκία ήταν πάντα με τους ηττημένους. Μην αφήσετε να σας οδηγήσουν πάλι σε περιπέτειες μωροφιλόδοξες και κοντόφθαλμες ηγεσίες. 

Με εκτίμηση, Saygılarımla!