Ευχές για το 2026

Με ιδιαίτερη αναφορά στην ανάπτυξη της κριτικής σκέψης στα παιδιά και τους εφήβους

(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 6 Ιανουαρίου 2026 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-514)

Αγαπητοί αναγνώστες δεχτείτε τις Καλύτερες Ευχές μου για το 2026! Να το περάσετε με Υγεία, Όμορφα Αισθήματα και Οικογενειακή Ευτυχία! Για πραγματικά καλύτερη Υγεία σκεφθείτε σοβαρά να εγκαταλείψετε μερικές εξόχως βλαβερές συνήθειες, όπως κάπνισμα, κακή διατροφή, υπερβολική ταχύτητα. Και οι ευχές για Αγάπη και Ειρήνη θα ευοδωθούν καλύτερα ας πάψουμε να πιστεύουμε, συχνά και με φανατισμό, κράτη, οργανώσεις και ηγέτες που ξεκινούν πολέμους, οργανώνουν τρομοκρατικές επιθέσεις και σκοτώνουν ανυπεράσπιστους αμάχους ακόμη και παιδιά. Κι αυτό μπορεί να επιτευχθεί μόνο με ενίσχυση της Κριτικής Σκέψης μας.

Το 2026 έχει οριστεί από τον ΟΗΕ ως Διεθνές Έτος Μετακινούμενης Κτηνοτροφίας προκειμένου να ενισχυθεί η ευαισθητοποίηση στην κοινωνική αξία αυτού του κλάδου. Να προωθηθούν οι σχετικές γνώσεις, η καινοτομία και η δημιουργία συνασπισμών για την αντιμετώπιση των σύγχρονων αναγκών. Να υποστηριχθούν τεκμηριωμένες πολιτικές και νομοθεσίες υποστήριξης βιώσιμων τρόπων βιοπορισμού και διαχείρισης της μετακινούμενης κτηνοτροφίας. Και τέλος να ενισχυθούν κοινωνικά υπεύθυνες επενδύσεις για την αντιμετώπιση των προκλήσεων που αντιμετωπίζει η μετακινούμενη κτηνοτροφία κατά τον 21ο αιώνα.

Ο ΟΗΕ έχει επίσης ανακηρύξει το 2026 ως Διεθνές Έτος Εθελοντών αναγνωρίζοντας τον εθελοντισμό ως βασική κινητήρια δύναμη για την επίτευξη της βιώσιμης ανάπτυξης. Στόχος είναι η προβολή του σημαντικού ρόλου των εθελοντών για την προώθηση παγκόσμιων στόχων, την ενίσχυση της ανθεκτικότητας και την προώθηση της συλλογικής προόδου. Οι κυβερνήσεις, οι οργανώσεις και οι κοινότητες ενθαρρύνονται να αναγνωρίσουν και να υποστηρίξουν τους εθελοντές μέσω της δημιουργίας ασφαλούς, συμπεριληπτικού περιβάλλοντος και την ενσωμάτωση του εθελοντισμού στις πολιτικές.

Σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης θα έχουμε το 2026 την προεδρία της Κύπρου (1ο εξάμηνο) και της Ιρλανδίας (2ο εξάμηνο), ενώ από την 1η Ιανουαρίου, η Βουλγαρία αποτελεί την 21η χώρα της ζώνης του €υρώ. Όσον αφορά διεθνείς αθλητικές διοργανώσεις, τον Φεβρουάριο και το Μάρτιο θα διεξαχθούν οι 25οι Χειμερινοί Ολυμπιακοί και Παραολυμπιακοί Αγώνες στην Ιταλία - συγκεκριμένα στο Μιλάνο και την Κορτίνα ντ'Αμπέτσο. Τέλος, από τις 11 Ιουνίου έως τις 19 Ιουλίου θα διεξαχθεί στον Καναδά το Μεξικό και τις ΗΠΑ το Παγκόσμιο Κύπελο Ποδοσφαίρου της FIFA.

Ενίσχυση της κριτικής σκέψης. Στο παρελθόν, έχουμε αναφερθεί από αυτή τη στήλη στη σημασία της κριτικής σκέψης για την αντιμετώπιση των επερχόμενων απειλών και της παραπληροφόρησης (βλ. ΧΝ 1/4/2024). Παρακολούθησα πρόσφατα μια ενδιαφέρουσα διαδικτυακή ομιλία του καθηγητή Γιώργου Μητακίδη με θέμα «Κριτική Σκέψη στην Εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης» που οργάνωσε η Ομάδα Χωρίς Όνομα (ΟΧΟ). Ο Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) ορίζει την Κριτική Σκέψη ως την «αμφισβήτηση και αξιολόγηση ιδεών και λύσεων» και την αναφέρει ως μια από τις βασικές δεξιότητες που θα απαιτούνται από πολλούς κλάδους της οικονομίας στο άμεσο μέλλον. Γι’ αυτό και την έχει συμπεριλάβει ως αναπόσπαστο μέρος πολλών πτυχών του Οδηγού Μάθησης για το 2030 (OECD Learning Compass 2030).

Όμως, πώς μπορεί άραγε να διδαχτεί η κριτική σκέψη; Σε προηγούμενο άρθρο μου ανέφερα την εμπειρία της κόρης μου (βλ. ΧΝ 4/2/2025). Ψάχνοντας στο διαδίκτυο βρήκα ένα άρθρο (στα αγγλικά και μεταφρασμένο στα ελληνικά) που καλύπτει το θέμα αρκετά διεξοδικά, όσον αφορά γονείς και εκπαιδευτικούς. Στην πράξη διαχωρίζει τα παιδιά ανάλογα με την ηλικία και προτείνει στους γονείς και τους εκπαιδευτικούς να συζητούν μαζί τους θέτοντας διάφορες «ανοικτές» ερωτήσεις έτσι ώστε να τα προτρέπουν να αρχίσουν να σκέπτονται.

Μερικά παραδείγματα ερωτήσεων για παιδιά προσχολικής ηλικίας και νηπιαγωγείου: Αν έπρεπε να ανταλλάξεις ένα παιχνίδι σου με έναν φίλο/μία φίλη σου, ποιο θα διάλεγες και γιατί; Αν το κατοικίδιό σου μπορούσε να μιλήσει για μια μέρα τι θα ήθελες να συζητήσεις μαζί του; Αν είχες ένα μαγαζί τι θα ήθελες να πουλάς σε αυτό; Για παιδιά δημοτικού: Πώς μπορεί κάποιος να γίνει ειδικός σε ένα θέμα; Αν μπορούσες να ήσουν γονιός για μια μέρα τί αλλαγές θα έκανες στους κανόνες του σπιτιού σου; Αν έπρεπε να χάσεις μια από τις πέντε αισθήσεις σου ποια θα διάλεγες να αποχωριστείς;

Για παιδιά γυμνασίου: Γιατί οι ενήλικες δεν τηρούν τους κανόνες που θεσπίζουν για τα παιδιά τους; Τι πράγμα στο σχολείο σου δεν θα ήθελες να αλλάξει με τίποτα; Γιατί είναι σημαντικό να μαθαίνουμε περισσότερες ξένες γλώσσες; Για παιδιά λυκείου: Τι χαρακτηριστικά έχεις που σε κάνουν μοναδικό/-η στην τάξη σου; Ποιο ήταν το μεγαλύτερό σου επίτευγμα τον περασμένο μήνα; Ποιες παγκόσμιες αλλαγές επιθυμείς να δεις να επέρχονται σε 30 χρόνια από τώρα; Και μερικά παραδείγματα συμπληρωματικών ερωτήσεων: Τί διδάγματα ζωής μπορείς να αποκομίσεις από μια (συγκεκριμένη) κατάσταση; Πώς μπορείς να εφαρμόσεις στην πραγματική σου ζωή τα διδάγματα που αποκόμισες από την μελέτη ενός βιβλίου; Τι παραδοχές έχεις κάνει στο πλαίσιο της αντιμετώπισης ενός (συγκεκριμένου) προβλήματος;

Συμπεράσματα. Όσοι και όσες θέλουν να βοηθήσουν τα παιδιά να παρακολουθήσουν τον ταχύτατα μεταβαλλόμενο κόσμο μας, ας αρχίσουν να τους ζητάνε να απαντήσουν σε τέτοιες ερωτήσεις, έτσι ώστε να συνηθίσουν να αναλύουν τα πράγματα κριτικά πριν καταλήξουν σε συμπεράσματα. Ας αφιερώσουν ένα πεντάλεπτο κάθε μέρα για να συζητούν διάφορα θέματα εντάσσοντας τέτοιες ερωτήσεις στη συζήτηση. Αυτό μπορεί να γίνει στην τάξη, στο τραπέζι κατά τη διάρκεια του γεύματος ή του δείπνου, ή κάθε φορά που θα σας δίνεται η ευκαιρία να διδάξετε κάτι και να διεγείρετε την κριτική σκέψη στα παιδιά.

Καλές και κακές ειδήσεις

Για την καταναγκαστική εργασία, τα φύκια, το τεχνητό αίμα και την κλιματική αλλαγή
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 6 Δεκεμβρίου 2022 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-476)

Θα ξεκινήσω απαριθμώντας μερικές καλές ειδήσεις που δυστυχώς περνούν απαρατήρητες μέσα στον ορυμαγδό από ειδήσεις για κακουργήματα, θανατηφόρους πολέμους, απειλές πολέμων για πλουτοπαραγωγικούς πόρους, αυξήσεις τιμών και προβλέψεις για επερχόμενες ελλείψεις.

Εργασιακά κάτεργα. Πολλά από τα φτηνά καταναλωτικά ευρωπαϊκά ή (κυρίως) εισαγόμενα προϊόντα, παράγονται σε άθλιες συνθήκες καταναγκαστικής εργασίας σε τρίτες χώρες (π.χ. Ινδία, Κίνα Πακιστάν), μερικές φορές ακόμη και από πολιτικούς κρατούμενους. Σήμερα, εκτιμάται ότι 27,6 εκατομμύρια άνθρωποι απασχολούνται παγκοσμίως υπό συνθήκες καταναγκαστικής εργασίας, σε πολλούς κλάδους.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή με πρόταση κανονισμού για την απαγόρευση των προϊόντων καταναγκαστικής εργασίας, την οποία κατέθεσε στα μέσα Σεπτεμβρίου, στοχεύει στην αντιμετώπιση του φαινομένου στην ενωσιακή αγορά. Όταν εγκριθεί (μετά από διαβουλεύσεις με το Ευρωκοινοβούλιο και το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο) ο κανονισμός θα καλύπτει όλα τα προϊόντα, χωρίς να στοχεύει συγκεκριμένες εταιρείες ή κλάδους παραγωγής.

Η υλοποίηση της νέας νομοθεσίας θα εξαρτηθεί βέβαια και από τη στενή συνεργασία με παγκόσμιους εταίρους. Τα κράτη μέλη θα έχουν τη δυνατότητα να αποσύρουν από την ευρωπαϊκή αγορά προϊόντα καταναγκαστικής εργασίας, κατόπιν έρευνας. Παράλληλα, οι τελωνειακές αρχές της ΕΕ θα εντοπίζουν και θα σταματούν τα προϊόντα καταναγκαστικής εργασίας στα ευρωπαϊκά σύνορα.

 

Καλλιεργήστε φύκια. Στα μέσα Νοεμβρίου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε ένα πρόγραμμα 23 δράσεων για να ενισχύσει τον τομέα των φυκιών στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Στους στόχους των δράσεων περιλαμβάνονται η βελτίωση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος, η αύξηση της κοινωνικής ευαισθητοποίησης και αποδοχής των φυκιών και των προϊόντων με βάση τα φύκια από τους καταναλωτές, καθώς και η κάλυψη των κενών στους τομείς της γνώσης, της έρευνας και της τεχνολογίας.

Οι δράσεις αφορούν την ανάπτυξη νέας εργαλειοθήκης για τους καλλιεργητές φυκιών, η πρόβλεψη της διευκόλυνσης του εντοπισμού βέλτιστων τοποθεσιών για καλλιέργεια θαλάσσιων μακροφυκών καθώς και η προσθήκη της καλλιέργειας θαλάσσιων μακροφυκών στα θαλάσσια χωροταξικά σχέδια. Προβλέπεται επίσης η ανάπτυξη, προτύπων για τα συστατικά και τους επιμολυντές των φυκιών, καθώς και για τα βιοκαύσιμα από φύκια.

Παράλληλα, θα αξιολογηθεί το δυναμικό της αγοράς, η αποδοτικότητα και η ασφάλεια των υλικών με βάση τα φύκια όταν χρησιμοποιούνται σε προϊόντα λίπανσης. Θα εξετασθεί επίσης η αγορά των φυκιών και θα προταθούν μηχανισμοί τόνωσης της αγοράς και στήριξης της μεταφοράς τεχνολογίας από την έρευνα στην αγορά. Θα χρηματοδοτηθούν πιλοτικά έργα για τον επαγγελματικό αναπροσανατολισμό και τη στήριξη καινοτόμων ΜΜΕ και έργων στον τομέα των φυκιών.

Θα εξετασθούν οι ευκαιρίες μετριασμού της κλιματικής αλλαγής μέσω των θαλάσσιων μακροφυκών, καθώς και ο ρόλος τους ως καταβοθρών γαλάζιου άνθρακα. Παράλληλα, προβλέπεται η στήριξη, της ανάπτυξης νέων και βελτιωμένων μεθόδων παραγωγής και συστημάτων καλλιέργειας και επεξεργασίας φυκιών. Τέλος, θα υποστηριχτούν δράσεις ευαισθητοποίησης και ανάλυσης της διαθεσιμότητας δεδομένων σχετικά με τα φύκια. Οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να ενημερώνονται σχετικά συμμετέχοντας στο φόρουμ EU4Algae.

Τεχνητό αίμα. Ερευνητές από τα πανεπιστήμια του Μπρίστολ, του Κέμπριτζ και της υπηρεσίας αιμοδοσίας του βρετανικού ΕΣΥ ξεκίνησαν κλινικές δοκιμές μετάγγισης τεχνητού αίματος, το οποίο ελπίζεται να είναι αποτελεσματικότερο από το κανονικό μεταγγιζόμενο αίμα. Με βάση τις σχετικές έρευνες, που έχουν ξεκινήσει από το 2009, το τεχνητό αίμα παράγεται από κανονικό αίμα τα ερυθρά αιμοσφαίρια του οποίου πολλαπλασιάζονται με τη βοήθεια ευέλικτων βλαστοκυττάρων.

Στο παρόν στάδιο των ερευνών στόχος είναι να εξετασθεί αν τα τεχνητά παραγόμενα ερυθρά αιμοσφαίρια μπορούν να επιβιώσουν στο σώμα τον ίδιο χρόνο με τα κανονικά. Αν διαρκούν περισσότερο θα είναι δυνατόν, σε ασθενείς που χρειάζονται συχνές μεταγγίσεις, αυτές να πραγματοποιούνται αραιότερα (ανά 6 εβδομάδες σε σύγκριση με 2-3 εβδομάδες σήμερα) με αποτέλεσμα να συσσωρεύεται λιγότερος σίδηρος στο αίμα. Προς τον σκοπό αυτό τα τεχνητά παραγόμενα ερυθρά αιμοσφαίρια επισημαίνονται με ακίνδυνη ραδιενεργό ουσία. Πρόκειται για ένα σημαντικό στάδιο στην πορεία για την παραγωγή τεχνητού αίματος. Οι ερευνητές προβλέπουν ότι η εισαγωγή νέων θεραπειών με βάση τεχνητό αίμα θα απαιτήσει από 5 έως 15 έτη ερευνών. Μέχρι τότε θα απαιτείται πάντα η συμβολή των εθελοντών αιμοδοτών …

Προ δύο κακών … «Όταν βρίσκεστε “προ δύο κακών” το αρχαίο ρητό προβλέπει “το μη χείρον βέλτιστον”. Δηλαδή με κάποιον τρόπο θεωρεί ότι έχετε καθήκον να επιλέξετε το λιγότερο κακό αφού είναι ανεύθυνο να αρνηθείτε την επιλογή. Ωστόσο, η αδυναμία του επιχειρήματος ήταν πάντα ότι όσοι επιλέγουν το “μη χείρον” λησμονούν πολύ γρήγορα ότι σε κάθε περίπτωση επέλεξαν κάτι κακό».

Αυτή η αποστροφή της πολιτικής φιλοσόφου Άννας Άρεντ σε ένα κείμενο που έγραψε το 1964 με τίτλο «Προσωπική ευθύνη υπό καθεστώς δικτατορίας», μου υπενθύμισε τις συζητήσεις που γίνονται για ορισμένα από τα μέτρα που προτείνονται για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής. Και συγκεκριμένα για τη χρήση φυσικού αερίου (λιγότερο ρυπογόνου από άλλα ορυκτά καύσιμα), αλλά και πυρηνικής ενέργειας …

Να σημειωθεί ότι η τελευταία έκθεση της Διακυβερνητικής Επιτροπής για την Κλιματική Αλλαγή (IPCC) αναφέρει ότι «τα κατεστημένα οικονομικά και πολιτικά συμφέροντα οργάνωσαν και χρηματοδότησαν εκστρατείες παραπληροφόρησης και αντίθεσης όσον αφορά την κλιματική αλλαγή» και ότι η «ρητορική και η παραπληροφόρηση σχετικά με την κλιματική αλλαγή και η σκόπιμη υπονόμευση της επιστήμης» που προέκυψαν «συνέβαλαν στην παρανόηση της επιστημονικής ομοφωνίας, στη δημιουργία αβεβαιότητας, άγνοιας κινδύνου, στην υποβάθμιση του επείγοντος και στην εναντίωση».

Κι όλα αυτά μου θύμισαν μια τουρκική παροιμία που αλίευσα στο διαδίκτυο: «Το δάσος συρρικνωνόταν αλλά τα δέντρα συνέχιζαν να ψηφίζουν το τσεκούρι, γιατί το τσεκούρι ήταν έξυπνο και είχε πείσει τα δέντρα πως επειδή το στειλιάρι του ήταν από ξύλο, ήταν κι αυτό ένα από αυτά».

Ενεργειακή-Επισιτιστική κρίση

Τετάρτη 4 Μαΐου 2022. Παρέμβαση στην εκπομπή «Πλήρες πρωινό» που επιμελείται ο Λευτέρης Κουρκουλός, ένας σοβαρός και ευγενικός επαγγελματίας δημοσιογράφος και η οποία μεταδίδεται Δευτέρα με Παρασκευή από τις 8 μέχρι τις 10 στον χανιώτικο σταθμό Γαύδος 88.8.

Ακούστε το απόσπασμα της εκπομπής.

 

Περισσότερες πληροφορίες:

• Κύμα καύσωνα στην Ινδία και το Πακιστάν (50° C - 60° C)
• Σωτήρης Καμενόπουλος: «Πράσινη μετάβαση και σπάνιες γαίες»
• Φρανς Τίμερμανς: «Ανέντιμη και ανεύθυνη» η κινδυνολογία για την επισιτιστική ασφάλεια
• Ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για «Διασφάλιση της επισιτιστικής ασφάλειας και και ενίσχυση της ανθεκτικότητας των συστημάτων τροφίμων»
• Κώστας Λιονουδάκης: «Τα Μυστικά του κήπου»
  

 

«Μετανοήστε» το μήνυμα του κορωνοϊού

Η σχέση μας με τα άγρια ζώα, τις αποψιλώσεις των δασών και τη μαζική παραγωγή ζωικής πρωτεΐνης
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 14 Ιουλίου 2020 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-429)

Από τα μέσα Μαρτίου και πριν ακόμη ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας χαρακτηρίσει την Covid-19 ως πανδημία, αφιερώσαμε αρκετά άρθρα στον κορωνοϊό (βλ. ΧΝ 17/3/2020 και επόμενα). Αναφέραμε μόνο τεκμηριωμένες και διασταυρωμένες πληροφορίες, οι οποίες λόγω της εξέλιξης της πανδημίας άλλαζαν λόγω επικαιροποίησής τους.

Μιλήσαμε επίσης για τις αλήθειες (ΧΝ 24/3/2020), τα ερωτήματα (ΧΝ 31/3/2020) και τα ψέματα (ΧΝ 7/4/2020) γύρω από την πανδημία. Σήμερα ξέρουμε τι πρέπει να κάνουμε. Φοράμε μάσκες, κρατάμε αποστάσεις, πλένουμε τα χέρια μας (ή χρησιμοποιούμε απολυμαντικό).

Τέσσερα μέτρα που θα μας προφυλάξουν από τον κορωνοϊό, ιδίως αν ανήκουμε σε ευπαθείς ομάδες (ηλικιωμένοι, διαβητικοί, άτομα με χρόνια αναπνευστικά νοσήματα, κακοήθειες κλπ). Κι αυτό, μέχρι να αποκτήσουμε πρόσβαση σε ασφαλείς θεραπείες και εμβόλια.

Που οφείλονται οι πανδημίες. Μια έκθεση του Προγράμματος των Ηνωμένων Εθνών για το Περιβάλλον και του Διεθνούς Ερευνητικού Ινστιτούτου Ζωικού Κεφαλαίου που δημοσιεύτηκε στις αρχές Ιουλίου έρχεται να επιβεβαιώσει αυτά που γράφαμε πριν δυο μήνες (ΧΝ 5/5/2020).

Ότι δηλαδή οι περισσότερες επιδημίες προέρχονται είτε από τον συγχρωτισμό μας με τα ζώα και την κατανάλωση ζωικής πρωτεΐνης, είτε από τον σύγχρονο τρόπο ζωής. Κι αυτό γιατί πολλά μικρόβια περνούν σταδιακά από οικόσιτα ή άγρια ζώα στον άνθρωπο. Έτσι ξεκίνησαν ασθένειες όπως γρίπη, ιλαρά, διφθερίτιδα, κοκκύτης, μαγουλάδες, ευλογιά, φυματίωση, AIDS, έμπολα, χολέρα, διάρροια σε βρέφη και παιδιά, δάγκειος, κίτρινος και τριταίος πυρετός και φυσικά η Covid-19.

Η έκθεση επισημαίνει ότι θα πρέπει να σταματήσουμε να εκμεταλλευόμαστε την άγρια πανίδα. Τα άγρια ζώα εξαναγκάζονται να συμβιώσουν με τους ανθρώπους είτε γιατί τα οικοσυστήματα τους καταστρέφονται εξαιτίας της επέκτασης των καλλιεργειών μας είτε λόγω της κλιματικής αλλαγής. Παράλληλα, τα αιχμαλωτίζουμε, τα εξημερώνουμε ή ακόμη και τα καταναλώνουμε ως τροφή.

Έτσι κάποιες ασθένειες που ενδημούν σε άγρια ζώα (ζωονόσοι) μεταλλάσσονται και μεταπηδούν στους ανθρώπους. Σε άλλο επίπεδο, η βιομηχανική παραγωγή ζωικής πρωτεΐνης σε τεράστια πτηνοτροφεία, χοιροτροφεία και άλλες εγκαταστάσεις εντατικής εκτροφής συμβάλει στην εμφάνιση μεταλλάξεων των μικροβίων με ταχύτατους ρυθμούς, διευκολύνοντας με τον τρόπο αυτό την μετάδοση στον άνθρωπο.

Η χρήση αντιβιοτικών επιτείνει το πρόβλημα αφού καθιστά πολλά μικρόβια ανθεκτικότερα στην φαρμακευτική αγωγή. Η έκθεση προτείνει να ασχοληθούμε σοβαρά με την βιώσιμη γεωργία και την κλιματική αλλαγή. Κι αυτό γιατί κάθε χρόνο πεθαίνουν 2 εκατ. άνθρωποι από παραμελημένες ζωονόσους που προσβάλουν ζώα και στη συνέχεια μεταφέρονται στους ανθρώπους ...

«Αν δεν κάνουμε τα πράγματα διαφορετικά, τελειώσαμε» δήλωσε πρόσφατα και η δρ. Τζέιν Γκούντολ, διάσημη για την μελέτη των χιμπατζήδων στην Αφρική. «Δεν μπορούμε να συνεχίσουμε για πολύ περισσότερο έτσι».

Τεχνολογικά βιώσιμη γεωργία. Αν επαληθευτούν οι εκτιμήσεις ότι ο πληθυσμός της Γης θα φτάσει το 2050 τα 9,7 δισεκατομμύρια τότε θα χρειαστεί να αυξηθεί η αγροτική παραγωγή κατά τουλάχιστον 70% σε σχέση με τα σημερινά επίπεδα προκειμένου να καλυφθούν οι διατροφικές ανάγκες του κόσμου. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί μόνο με περισσότερη αυτοματοποίηση.

Πάρτε για παράδειγμα το μεγαλύτερο πρόβλημα της βιώσιμης γεωργίας που είναι η καταπολέμηση των ζιζανίων. Σήμερα, τα φυτοφάρμακα που χρησιμοποιούνται για την καταπολέμησή τους αποδεικνύονται επικίνδυνα για την ανθρώπινη υγεία ως καρκινογόνα και μεταλλαξιογόνα. Γι’ αυτό και μερικοί επιστήμονες προσπαθούν να τα υποκαταστήσουν.

Αποδεικνύεται πως αν «κουρεύεις» καθημερινά τα ζιζάνια, κάποια μέρα τα νικάς. Σήμερα, υπάρχουν στην αγορά εξελιγμένα ρομπότ που λειτουργούν αδιάλειπτα και καθαρίζουν μικρές ή και μεγάλες καλλιέργειες από τα ζιζάνια, απαλλάσσοντας τους αγρότες από την ανάγκη χρήσης ζιζανιοκτόνων.

Ήδη στην αγορά κυκλοφορούν ρομπότ που εκτελούν ικανοποιητικά όλες τις φάσεις της αγροτικής παραγωγής! Ενώ παράλληλα, επιστήμονες και μηχανικοί εργάζονται πυρετωδώς για να παρουσιάσουν βελτιωμένες εκδόσεις ρομπότ που θα μπορούν να εκτελέσουν όλες σχεδόν τις αγροτικές εργασίες χωρίς τη φυσική παρουσία του αγρότη στο χωράφι. Φυσικά, ο αγρότης θα χειρίζεται το ρομπότ από απόσταση εξασφαλίζοντας την ορθή λειτουργία του σε κάθε φάση της παραγωγής (σπορά, λίπανση, άρδευση, καταπολέμηση ζιζανίων, συγκομιδή) καθώς και την επιδιόρθωση των ενδεχόμενων βλαβών.

Ο κορωνοϊός αποτέλεσε ένα ισχυρότατο «καμπανάκι» αναφορικά με τη σχέση μας με τη φύση. Είναι σίγουρο πως πρέπει να αλλάξουμε παραγωγικό μοντέλο. Στο χέρι μας είναι να το κάνουμε πράξη … ώστε ει δυνατόν να αποφύγουμε την επόμενη πανδημία!

Ασφάλεια στον ελαιώνα

Πως να αποφύγουμε τα δυσάρεστα ατυχήματα σε όλες τις φάσεις της ελαιοσυγκομιδής …
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 5 Νοεμβρίου 2019 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-397)

Έχουμε γράψει και παλιότερα σχετικά με τους κινδύνους που αντιμετωπίζουμε κατά την ελαιοσυγκομιδή αλλά και γενικότερα όταν ασχολούμαστε με αγροτικές εργασίες. Υπάρχουν πολλές πιθανές αιτίες ατυχήματος που μπορούν να μετατρέψουν μια ευχάριστη, και για πολλούς επικερδή, εργασία σε αιτία στεναχώριας, τραυματισμού ή και μόνιμης αναπηρίας.

Τις ελιές τις μαζεύουμε σήμερα με ελαιοραβδιστικά και ελαιόδιχτα που εξασφαλίζουν ταχεία και σχετικά άνετη συγκομιδή. Όμως οι ελιές και τα φύλλα που υφίστανται το κτύπημα του ραβδιστικού εκτοξεύονται με μεγάλη ταχύτητα και καλόν είναι οι χειριστές αλλά και όσοι βρίσκονται πολύ κοντά τους να φορούν προστατευτικά γυαλιά για να αποφύγουν δυσάρεστα τραύματα στα μάτια.

Παράλληλα, οι μαζωχτές και οι μαζώχτρες θα σκύψουν για να συγκεντρώσουν τον καρπό και να τον καθαρίσουν ενδεχομένως από τα φύλλα και τα κλαδάκια που έχουν πέσει μαζί με τις ελιές. Το σκύψιμο και πολύ περισσότερο το ανασήκωμα των γεμάτων σάκων (και στη συνέχεια των δοχείων με το λάδι) πρέπει να γίνεται με προσοχή προκειμένου να μην δημιουργηθούν προβλήματα στη μέση.

Η Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας θεωρεί τα προβλήματα της μέσης ως τη σημαντικότερη από τις μυοσκελετικές παθήσεις. Οι οποίες αποτελούν την κυριότερη αιτία αναπηρίας παγκοσμίως με σοβαρές κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις. Μάλιστα, σε πολλούς ασθενείς οι πόνοι της μέσης επανεμφανίζονται περιοδικά και σε πολλές περιπτώσεις δεν θεραπεύονται ποτέ.

Ταλαιπωρούν τους άνδρες πιο πολύ από τις γυναίκες και τους μεσήλικες και τους ηλικιωμένους πολύ περισσότερο από τους νέους. Έχει μάλιστα αποδειχτεί ότι η καλύτερη και φθηνότερη μέθοδος αντιμετώπισης είναι η προληπτική εκπαίδευση στην ανύψωση βαρών.

Μια άλλη εργασία που συνδέεται με την ελαιοσυγκομιδή είναι το κλάδεμα. Είναι κι αυτή μια επικίνδυνη δραστηριότητα για την οποία μπορούμε να πάρουμε τα μέτρα μας. Αν χρειαστεί να ανεβούμε στην ελιά ας προσέξουμε να μην πέσουμε. Δεν χρησιμοποιούμε αλυσοπρίονο αν δεν γνωρίζουμε τον χειρισμό του. Έτσι θα αποφύγουμε άσκοπους τραυματισμούς που μπορεί να είναι ιδιαίτερα σοβαροί. Ενεργοποιούμε πάντα το φρένο του αλυσοπρίονου μετά από κάθε κόψιμο.

Προσέχουμε επίσης τους τραυματισμούς που μπορεί να προκληθούν από την πτώση μεγάλων κλαδιών. Τα προστατευτικά γυαλιά είναι και εδώ απαραίτητα για να αποφύγουμε τραυματισμούς των ματιών από πριονίδια. Αν χρησιμοποιούμε το αλυσοπρίονο για πολύ ώρα, ή αν χρησιμοποιούμε και άλλα εργαλεία που κάνουν πολύ θόρυβο καλόν θα είναι να φορέσουμε και ωτοασπίδες για την προστασία της ακοής.

Τέλος, οι κραδασμοί από τα αλυσοπρίονα αλλά και από άλλα εργαλεία χειρός μπορεί να έχουν αρνητικές επιπτώσεις στις αρθρώσεις αλλά και στη λειτουργία της καρδιάς. Όσοι πάσχουν από καρδιακές αρρυθμίες ή άλλα καρδιακά νοσήματα ας συμβουλευτούν τον καρδιολόγο τους πριν χρησιμοποιήσουν τέτοια εργαλεία. Κι αν μετά από την χρήση τέτοιων εργαλείων νοιώσουμε λαχάνιασμα και ταχυκαρδία η επίσκεψη στον καρδιολόγο είναι επιβεβλημένη.

Πολλοί συνηθίζουν να καίνε τα κλαδιά αλλά θα πρέπει να ξέρουμε ότι ο καπνός και το διοξείδιο του άνθρακα που παράγεται επιβαρύνουν την κλιματική αλλαγή. Τα λεπτά κλαδιά μπορούμε να τα τεμαχίσουμε χρησιμοποιώντας έναν θρυμματιστή. Το προϊόν του θρυμματισμού μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως λίπασμα στον ελαιώνα αφού το σκεπάσουμε με χώμα και το αφήσουμε να κομποστοποιηθεί.

Επόμενο στάδιο η μεταφορά του καρπού στο ελαιουργείο και του λαδιού στο χώρο αποθήκευσης. Ας προσέξουμε να στοιβάξουμε σωστά το φορτίο έτσι ώστε να μην έχουμε μετακινήσεις και ατυχήματα. Φυσικά, δεν πίνουμε οινοπνευματώδη πριν οδηγήσουμε και όταν οδηγούμε τηρούμε τα όρια ταχύτητας και τον κώδικα οδικής κυκλοφορίας. Τέλος, ας θυμηθούμε ότι το όχημά μας συμπεριφέρεται διαφορετικά όταν είναι φορτωμένο γι’ αυτό ας φροντίσουμε να οδηγούμε με μεγαλύτερη προσοχή σε σχέση με τις άλλες ημέρες.

Και φτάνουμε στην αποθήκευση του λαδιού. Θα πρέπει να το προφυλάξουμε από το φως, το οξυγόνο και την θερμότητα αποθηκεύοντάς το κατά προτίμηση σε ανοξείδωτα δοχεία. Να υπενθυμίσουμε επίσης ότι το λάδι είναι εύφλεκτο υλικό και αρπάζει φωτιά τους 225 βαθμούς Κελσίου (σημείο ανάφλεξης).

Μάλιστα, όταν το ελαιόλαδο αρχίσει να καίγεται, η κατάσβεσή του είναι κάπως περίπλοκη αφού η χρήση νερού προκαλεί μεγαλύτερη φλόγα και επιδεινώνει την κατάσταση. Αυτός είναι και ο λόγος που δεν πρέπει να ρίχνουμε ποτέ νερό σε τηγάνια που έχουν πιάσει φωτιά. Συνεπώς, ας προσέξουμε να μην αποθηκεύσουμε το ελαιόλαδο μαζί με άλλα εύφλεκτα υλικά όπως τσικουδιές, καυσόξυλα κλπ.

Μετά το τέλος της ελαιοσυγκομιδής ακολουθεί η προετοιμασία του ελαιώνα για την επόμενη χρονιά. Εκτός από το κλάδεμα, στο οποίο αναφερθήκαμε παραπάνω, θα πρέπει να φροντίσουμε και για τη λίπανσή του. Τα λιπάσματα υπό ορισμένες συνθήκες μπορούν να εκραγούν με πολύ δυσάρεστες συνέπειες γι’ αυτό πρέπει να αποθηκευτούν με όλες τις προφυλάξεις που προβλέπονται από τον κατασκευαστή.

Επιπλέον, τα λιπάσματα πρέπει να χρησιμοποιηθούν στις δοσολογίες που συστήνονται από τον γεωπόνο για να αποφευχθούν οι δυσμενείς επιπτώσεις όχι μόνο στην υγεία αλλά και στο περιβάλλον – ιδίως η ρύπανση του πόσιμου νερού και ο ευτροφισμός των επιφανειακών υδάτων. Μπορούμε φυσικά να χρησιμοποιήσουμε ως λίπασμα και απλή χωνεμένη κοπριά που συχνά αποτελεί την καλύτερη τροφή για τα ελαιόδεντρα.

Με ευχές για ελαιοσυγκομιδή χωρίς ατυχήματα. Με μπόλικο και καλής ποιότητας ελαιόλαδο!

Για καλοκαίρι χωρίς δασικές πυρκαγιές

Είναι στο χέρι μας να περιορίσουμε τις δασικές πυρκαγιές ακολουθώντας μερικές απλές οδηγίες
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 4 Ιουνίου 2019 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-377)

«Στη χώρα μας το 95% των πυρκαγιών προκαλούνται από τον άνθρωπο» αναφέρει ένα ενημερωτικό έντυπο της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας Ρεθύμνου και του Δήμου Ανωγείων. Στο χέρι μας είναι λοιπόν να μην γνωρίσουμε δασικές πυρκαγιές φέτος. Ιδίως σε όλη τη διάρκεια της αντιπυρικής περιόδου από το Μάιο έως τον Οκτώβριο όταν και απαγορεύεται αυστηρά το άναμμα φωτιάς στην ύπαιθρο.

Ας δούμε μερικά μέτρα που μπορούμε να πάρουμε όλοι και όλες για να προστατέψουμε τη ζωή και την περιουσία μας αλλά και τον δασικό μας πλούτο.

Πρόληψη. Στο ύπαιθρο δεν καίμε ποτέ σκουπίδια, ξερά χόρτα και κλαδιά. Επίσης αποφεύγουμε τη χρήση εργαλείων που δημιουργούν σπινθήρες (συγκολλήσεις, τροχοί κλπ) καθώς και κάθε εργασία που μπορεί να προκαλέσει πυρκαγιά. Τέλος, δεν πετάμε αναμμένα τσιγάρα και δεν αφήνουμε σκουπίδια στο δάσος, καθώς συχνά υπάρχει κίνδυνος ανάφλεξης.

Υπάρχουν όμως και μέτρα πρόληψης που μπορούμε να πάρουμε αν κτίζουμε ή ανακαινίζουμε σπίτια που βρίσκονται μέσα σε δάσος. Χρησιμοποιούμε υλικά που δεν καίγονται εύκολα (π.χ. ξύλινες στέγες). Αποφεύγουμε τις πλαστικές υδρορροές. Καλύπτουμε ανοικτούς χώρους σε βεράντες, πιλοτές και πρόστεγα και όλα τα ανοίγματα (καμινάδες, αγωγούς εξαερισμού, ανοίγματα σε σκεπή και σοφίτες) με μεταλλικά, μη εύφλεκτα πλέγματα. Επίσης, προφυλάσσουμε παράθυρα και γυάλινες πόρτες με παντζούρια από μη εύφλεκτα υλικά.

Απαραίτητο μέτρο πρόληψης είναι η έγκαιρη δημιουργία αντιπυρικής ζώνης γύρω από το σπίτι. Απομακρύνουμε από την αυλή και σε απόσταση 10 μέτρων από το σπίτι κάθε εύφλεκτο υλικό (αγριόχορτα, φύλλα, πευκοβελόνες, ξερόκλαδα). Κλαδεύουμε τα δένδρα έτσι ώστε να απέχουν μεταξύ τους τουλάχιστον 3 μέτρα και 5 μέτρα από τοίχους, στέγη, μπαλκόνια του σπιτιού.

Απομακρύνουμε επίσης τα καυσόξυλα για τζάκι και ψησταριά αλλά και τα αχρησιμοποίητα εύφλεκτα οικοδομικά υλικά. Τέλος, τοποθετούμε τις φιάλες υγραερίου, τις δεξαμενές πετρελαίου και άλλα εύφλεκτα υλικά (π.χ. λιπάσματα) σε μεγάλη απόσταση από το σπίτι.

Ετοιμότητα. Για τα σπίτια που βρίσκονται μέσα σε δάσος φροντίζουμε να διευκολύνουμε την πρόσβαση βάζοντας ευκρινή σήματα με τη διεύθυνσή μας και την οδό πρόσβασης. Τα σήματα αυτά πρέπει να είναι ορατά μέρα και νύχτα (π.χ. φωσφορίζουσες πινακίδες). Βεβαιωνόμαστε ότι τα οχήματα της πυροσβεστικής μπορούν να περάσουν από την οδό πρόσβασης.

Φροντίζουμε επίσης να έχουμε στη διάθεσή μας νερό. Επίσης σωλήνες ποτίσματος με μήκος ανάλογο της περιοχής που θέλουμε να προστατεύσουμε σε περίπτωση πυρκαγιάς και συνδεδεμένους στις βρύσες. Εκεί που δεν υπάρχει δίκτυο ύδρευσης, αρκούν δεξαμενή νερού, μια απλή (χειροκίνητη) αντλία και ένας σωλήνας νερού. Τέλος, τοποθετούμε σε προσιτές θέσεις εργαλεία που χρησιμεύουν στην κατάσβεση της πυρκαγιάς (σκάλες, φτυάρια, τσουγκράνες και τσάπες).

Πολλές πυρκαγιές ξεκινούν μέσα στα σπίτι. Στην κουζίνα, από το τζάκι ή από υπερφορτωμένες πρίζες. Εγκαθιστούμε ανιχνευτές καπνού – θα μας σώσουν τη ζωή σε περίπτωση που η πυρκαγιά εκδηλωθεί μέσα στη νύχτα. Προμηθευόμαστε κατάλληλους πυροσβεστήρες και μεριμνούμε για τη συντήρηση τους. Και σε κάθε περίπτωση σχεδιάζουμε τι θα κάνουμε σε περίπτωση κινδύνου.

Επέμβαση. Μόλις αντιληφθούμε πυρκαγιά, καλούμε αμέσως την Πυροσβεστική Υπηρεσία (τηλ.199) και δίνουμε σαφείς πληροφορίες για: την τοποθεσία και το ακριβές σημείο που βρισκόμαστε, την τοποθεσία, το ακριβές σημείο και την κατεύθυνση της πυρκαγιάς και το είδος της βλάστησης που καίγεται.

Μακάρι όλοι και όλες να φροντίσουμε να προλάβουμε την εκδήλωση και διάδοση καταστροφικών πυρκαγιών όπως τα προηγούμενα χρόνια. Είναι στο χέρι μας …

Αχ Ελλάδα …

Καθαρές τουαλέτες στην Ιονία Οδό αλλά σκουπίδια, αποτσίγαρα και σχισμένες ελληνικές σημαίες ανά την επικράτεια …
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 16 Οκτωβρίου 2018 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-348)

Μερικά νέα από την πρόσφατη περιοδεία μου για δουλειές και τουρισμό στην Πελοπόννησο και την Βόρεια Ελλάδα.

Καλά νέα. Ο Δήμος Τεγέας και το Κέντρο Διάδοσης Επιστημών και Μουσείο Τεχνολογίας ΝΟΗΣΙΣ στη Θεσσαλονίκη διαθέτουν χώρους όπου μαθητές του Δημοτικού, του Γυμνασίου και του Λυκείου παρακολουθούν παρουσιάσεις με θέμα «Μαθαίνω να μην καπνίζω». Αντίστοιχες παρουσιάσεις θα αρχίσουν να γίνονται και σε σχολεία στα Χανιά. Ένα πρώτο βήμα για να μάθουν τα παιδιά πώς να προφυλάσσονται από μια ισχυρή εξάρτηση που καταστρέφει την υγεία και οδηγεί στο θάνατο.

Η οδήγηση στην ολοκληρωμένη πλέον Ιόνια Οδό είναι μια απόλαυση. Πρόκειται για έναν αυτοκινητόδρομο ευρωπαϊκών προδιαγραφών, με καθαρές τουαλέτες σε λειτουργία (κάτι που δεν είναι προφανές σε άλλους ελληνικούς αυτοκινητόδρομους) και με δυνατότητα πληρωμής των διοδίων με πιστωτική κάρτα. Θεωρητικά, αυτή η δυνατότητα υπάρχει και σε άλλους αυτοκινητόδρομους αλλά σε αυτούς πρέπει να επισκεφτείτε το ειδικό γραφείο όπου υπάρχει το POS …

Στη Δράμα, όλοι μιλούσαν με τα καλύτερα λόγια για τον Χανιώτη επιχειρηματία Μανώλη Λεδάκη, που μετέτρεψε μια παλιά καπναποθήκη στο κέντρο της Δράμας σε πεντάστερο ξενοδοχείο. Ο οποίος μάλιστα βρήκε τα παλιά αρχεία του καπνεργοστασίου και τα τοποθέτησε σε όμορφες προθήκες στο χώρο υποδοχής του ξενοδοχείου. Το ξενοδοχείο βρίσκεται μπροστά στον υδροβιότοπο της Αγίας Βαρβάρας με τις πηγές και τις λιμνούλες … και διαθέτει μια πλούσια κάβα με τα κρασιά που παράγονται στην ευρύτερη περιοχή.

Από τη Δράμα και το επόμενο καλό νέο που αφορά το κίνημα των μη καπνιστών το οποίο αρχίζει να απαιτεί πιο δυναμικά από τους καπνιστές να σέβονται την υγεία των άλλων καπνίζοντας έξω. Μια ομάδα πολιτών, αφού μάζεψε 800 περίπου υπογραφές υποστήριξης, προχώρησε στην κατάθεση μήνυσης κατά παντός υπευθύνου για την έλλειψη ελέγχων σχετικά με την εφαρμογή του νόμου περί απαγόρευσης του καπνίσματος σε κλειστούς δημόσιους χώρους.

Η υπόθεση βρίσκεται στο στάδιο της προκαταρκτικής εξέτασης και ήδη οι αρμόδιες υπηρεσίες έχουν εντείνει τους σχετικούς ελέγχους. Παράλληλα, ξεκινούν πάλι οι έλεγχοι στα Τρίκαλα, τον πρώτο δήμο που αποφάσισε να επιβάλει το νόμο κινητοποιώντας την δημοτική αστυνομία και επιβάλλοντας πρόστιμα μετά από μια περίοδο ενημέρωσης των καταστηματαρχών …

Άσχημα νέα. Οι έλληνες αγρότες φαίνεται πως αγνοούν πλήρως τις αιτίες της κλιματικής αλλαγής (βλ. ΧΝ 2/10/2018). Γι αυτό και συνεχίζουν να καίνε τα ξερόχορτα παράγοντας άφθονο διοξείδιο του άνθρακα, το οποίο δεσμεύει τις ηλιακές ακτίνες συμβάλλοντας μαζί με άλλα αέρια την υπερθέρμανση του πλανήτη. Παράλληλα, οι λιγνιτικές μονάδες ηλεκτροπαραγωγής της ΔΕΗ συνεχίζουν να επιβαρύνουν την ατμόσφαιρα …αλλά τουλάχιστον υπάγονται στο σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπής αερίων θερμοκηπίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Δεν είναι μόνο η Κρήτη γεμάτη σκουπίδια. Σε όλα τα μέρη που περάσαμε διαπιστώσαμε πως τα πλαστικά ποτηράκια του καφέ, οι πλαστικές σακούλες και κυρίως τα αποτσίγαρα βρίσκονται σχεδόν παντού. Στους δρόμους, στα δάση, στα πεζοδρόμια, στους χώρους στάθμευσης. Και στους αρχαιολογικούς χώρους! Όλοι θέλουν να βγάλουν λεφτά από τον τουρισμό – είτε απευθείας εργαζόμενοι σε τουριστικές επιχειρήσεις είτε εμμέσως παρέχοντας υπηρεσίες στις επιχειρήσεις αυτές.

Παράλληλα, ο δημόσιος χώρος είναι γεμάτος μουτζουρωμένα μνημεία και αγάλματα που δείχνουν ότι περιφρονούμε τελείως ιστορία και καλλιτεχνική δημιουργία. Στο ξενοδοχείο που μείναμε υπήρχε ένα άλμπουμ του Ralf Baiker με φωτογραφίες που τράβηξε ανά την Ελλάδα πριν από περίπου 10 χρόνια. Πέρα από τα όμορφα ηλιοβασιλέματα πολλές φωτογραφίες δείχνουν μνημεία και αγάλματα γεμάτα ακαλαίσθητα γκράφιτι. Μια εικόνα που δεν τιμά καθόλου την Ελλάδα και η οποία είναι διαχρονική.

Είναι σίγουρο πως παρά τις κορώνες υπέρ της τέχνης, τα συλλαλητήρια και την πατριδοκαπηλία ορισμένων οι περισσότεροι Έλληνες δεν αγαπάνε την χώρα μας παρά μόνο στα λόγια. Αν πραγματικά την αγαπούσαμε θα φροντίζαμε τουλάχιστον να την διατηρούμε καθαρή. Και δεν θα την γεμίζαμε σκουπίδια, αποτσίγαρα και γκράφιτι. Ούτε βέβαια με σκισμένες σημαίες, κάτι που αποτελεί κατά τη γνώμη μου δείγμα ύψιστης περιφρόνησης προς την έννοια της πατρίδας.

Τελικά το κυριότερο είδος εν ανεπαρκεία στην Ελλάδα είναι ο σεβασμός. Προς τη χώρα μας και το περιβάλλον της. Προς τους συνανθρώπους μας. Προς τους ξένους επισκέπτες και πελάτες μας. Σεβασμό που συχνά απαιτούμε και μάλιστα με θράσος από τους άλλους. Για την μακραίωνη ιστορία και τις παραδόσεις μας. Που δεν σεβόμαστε πρώτοι εμείς οι ίδιοι …

Κίνδυνοι από αγροτικές εργασίες

Οι αγροτικές εργασίες απαιτούν προσοχή ώστε ο παραγωγός, η οικογένειά του και οι συνεργάτες του να μην αντιμετωπίσουν ατύχημα ούτε να βλάψουν την υγεία τους.
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 12 Δεκεμβρίου 2017 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-312)

Οι περισσότεροι ασχοληθήκαμε πρόσφατα ή θα ασχοληθούμε σε λίγες μέρες με την ελαιοσυγκομιδή. Ωστόσο, αν δεν προσέξουμε, μια ευχάριστη, και για πολλούς επικερδής, εργασία μπορεί να γίνει αιτία στεναχώριας αλλά ενδεχομένως και μόνιμης αναπηρίας.

Μάτια. Στους περισσότερους ελαιώνες χρησιμοποιούνται ελαιοραβδιστικά και ελαιόδιχτα που εξασφαλίζουν ταχεία και σχετικά άνετη συγκομιδή. Όμως, οι ελιές και τα φύλλα που υφίστανται το κτύπημα του ραβδιστικού εκτοξεύονται με μεγάλη ταχύτητα και καλόν είναι οι χειριστές, αλλά και όσοι βρίσκονται πολύ κοντά τους, να φορούν προστατευτικά γυαλιά για να αποφύγουν δυσάρεστα τραύματα στα μάτια.

Μέση. Οι μαζωχτές και οι μαζώχτρες θα σκύψουν για να συγκεντρώσουν τον καρπό και να τον καθαρίσουν από φύλλα και κλαδάκια. Το σκύψιμο, και πολύ περισσότερο, το σήκωμα των γεμάτων σάκων (και στη συνέχεια των δοχείων με το λάδι) πρέπει να γίνεται με προσοχή, ώστε να μην δημιουργηθούν προβλήματα στη μέση. Η Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας θεωρεί τα προβλήματα της μέσης επιβαρύνουν σημαντικά την υγεία και έχουν σοβαρές κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις.

Μάλιστα, σε πολλούς ασθενείς οι πόνοι της μέσης επανεμφανίζονται περιοδικά και σε πολλές περιπτώσεις δεν θεραπεύονται ποτέ. Ταλαιπωρούν τους άνδρες πιο πολύ από τις γυναίκες και τους μεσήλικες και τους ηλικιωμένους πολύ περισσότερο από τους νέους. Έχει μάλιστα αποδειχτεί ότι η καλύτερη και φθηνότερη μέθοδος αντιμετώπισης είναι η προληπτική εκπαίδευση στην ανύψωση βαρών.

Κλάδεμα. Παράλληλα με την ελαιοσυγκομιδή, ή αμέσως μετά, γίνεται και το κλάδεμα. Οι κίνδυνοι που συνδέονται με αυτή τη δραστηριότητα μπορούν επίσης να αποτραπούν. Αν χρειαστεί να ανεβούμε στην ελιά ας προσέξουμε τις πτώσεις. Οι τραυματισμοί από αλυσοπρίονο μπορεί να είναι εξαιρετικά σοβαροί, γι’ αυτό πρέπει να λαμβάνουμε επιμελώς όλα τα μέτρα προστασίας και ασφαλείας.

Αν δεν γνωρίζουμε τον χειρισμό του αλυσοπρίονου ας μην το χρησιμοποιήσουμε. Σε κάθε περίπτωση, φροντίζουμε να ενεργοποιούμε το φρένο του κάθε φορά που δεν κόβουμε. Προσέχουμε επίσης τους τραυματισμούς που μπορεί να προκληθούν από την πτώση μεγάλων κλαδιών.

Τα προστατευτικά γυαλιά είναι και εδώ απαραίτητα για να αποφύγουμε τραυματισμούς των ματιών από πριονίδια. Αν χρησιμοποιούμε το αλυσοπρίονο για πολύ ώρα, ή αν χρησιμοποιούμε και άλλα εργαλεία που κάνουν πολύ θόρυβο, καλόν θα είναι να φορέσουμε και ωτοασπίδες για την προστασία της ακοής.

Τέλος, οι κραδασμοί από τα αλυσοπρίονα αλλά και από άλλα εργαλεία μπορεί να έχουν αρνητικές επιπτώσεις στις αρθρώσεις αλλά και στη λειτουργία της καρδιάς. Όσοι πάσχουν από καρδιακές αρρυθμίες ή άλλα καρδιακά νοσήματα ας συμβουλευτούν τον καρδιολόγο τους πριν χρησιμοποιήσουν τέτοια εργαλεία. Κι αν μετά από την χρήση εργαλείων που δημιουργούν κραδασμούς νοιώσουμε λαχάνιασμα και ταχυκαρδία, η επίσκεψη στον καρδιολόγο είναι επιβεβλημένη.

Μεταφορές. Κατά τη μεταφορά του καρπού στο ελαιουργείο και του λαδιού στο χώρο αποθήκευσης θα πρέπει να προσέξουμε να στοιβάξουμε σωστά το φορτίο, έτσι ώστε να μην έχουμε μετακινήσεις και ατυχήματα. Δεν πίνουμε οινοπνευματώδη πριν οδηγήσουμε και όταν οδηγούμε τηρούμε τα όρια ταχύτητας και τον κώδικα οδικής κυκλοφορίας.

Προσέχουμε ιδιαίτερα σε δευτερεύοντες δρόμους όπου μπορεί να κυκλοφορούν και ηλικιωμένοι με μειωμένη όραση και αργά αντανακλαστικά ή και νέοι που οδηγούν απρόσεκτα. Ας θυμηθούμε επίσης ότι το όχημά μας συμπεριφέρεται διαφορετικά όταν είναι φορτωμένο!

Αποθήκευση. Δεν γνωρίζω τις ιδανικές συνθήκες αποθήκευσης για την προστασία της ποιότητας του λαδιού. Απλώς θα υπενθυμίσω ότι το ελαιόλαδο είναι υλικό που καίγεται. Το σημείο ανάφλεξής του, δηλαδή η θερμοκρασία στην οποία αρπάζει φωτιά, είναι 225 βαθμοί Κελσίου. Και όταν αρχίσει να καίγεται, η κατάσβεσή του είναι κάπως περίπλοκη, αφού η χρήση νερού προκαλεί μεγαλύτερη φλόγα και επιδεινώνει την κατάσταση. Συνεπώς, το ελαιόλαδο δεν πρέπει να αποθηκεύεται μαζί με άλλα εύφλεκτα υλικά όπως τσικουδιές, καυσόξυλα κλπ.

Λιπάσματα. Μετά την συγκομιδή ο καλός αγρότης θα φροντίσει να λιπάνει τα ελαιόδεντρα. Τα χημικά λιπάσματα πρέπει να τοποθετηθούν με όλες τις προφυλάξεις που προβλέπονται από τον κατασκευαστή αλλά και στις δοσολογίες που συστήνονται από τον γεωπόνο. Έτσι, θα αποφευχθούν οι δυσμενείς επιπτώσεις όχι μόνο στην υγεία αλλά και στο περιβάλλον – ιδίως η ρύπανση του πόσιμου νερού και ο ευτροφισμός των επιφανειακών υδάτων.

Τέλος, ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται και στην αποθήκευση λιπασμάτων που περιέχουν νιτρικό αμμώνιο. Τα εν λόγω λιπάσματα, εάν εκτεθούν σε υψηλή θερμοκρασία ή φωτιά μπορεί να αποσυντεθούν και να απελευθερώσουν τοξικά αέρια. Απαιτείται συνεπώς προσεκτική τήρηση των οδηγιών του κατασκευαστή.

Φυτοφάρμακα. Η προσεκτική ανάγνωση των οδηγιών, η χρήση προστατευτικού εξοπλισμού, η σωστή αποθήκευση είναι επιβεβλημένη. Υπάρχει ωστόσο σοβαρό πρόβλημα με την διάθεση των ληγμένων φυτοφαρμάκων αλλά και των άδειων δοχείων, αφού πολλά από αυτά θεωρούνται επικίνδυνα απόβλητα. Δυστυχώς, εξ όσων γνωρίζουμε, στα Χανιά δεν υπάρχει σύστημα συλλογής μικροποσοτήτων επικίνδυνων αποβλήτων που παράγονται από μικρές εκμεταλλεύσεις και ιδιώτες. Για το θέμα αυτό θα επανέλθουμε όταν ολοκληρώσουμε σχετική έρευνα που βρίσκεται σε εξέλιξη.