Σκέψεις για την Οδύσσεια

Με αφορμή την πρόσφατη ταινία αναφορά σε μια παλιά εκδήλωση για την πολυγλωσσία με τον Δ. Μαρωνίτη, τον Θ. Τάσιο και την Φ. Παπαδόδημα.
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 4 Αυγούστου 2026 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-520)

Με αφορμή την πρόσφατη ταινία του Κρίστοφερ Νόλαν, πολύς λόγος γίνεται τελευταία για την Οδύσσεια. Θυμήθηκα τις δικές μου περιπέτειες με την Ιλιάδα και την Οδύσσεια στο Γυμνάσιο. Κάποιες χρονιές τις διδασκόμασταν στα Νέα Ελληνικά από τις μεταφράσεις του Πολυλά και του Σιδέρη. Άλλες από το πρωτότυπο αρχαίο κείμενο. Όμως με περισσότερη συγκίνηση θυμάμαι τις τελευταίες επαγγελματικές μου εμπειρίες με την Οδύσσεια, λίγο πριν συνταξιοδοτηθώ.

Ο πολύγλωσσος Οδυσσέας. Στις αρχές του 2014, όταν ορίστηκα υπεύθυνος του Γραφείου Αθηνών της Γενικής Διεύθυνσης Μετάφρασης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η Ελλάδα είχε αναλάβει για πέμπτη φορά την προεδρία του Συμβουλίου Υπουργών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Με αυτή την αφορμή, η συνάδελφος που ήταν υπεύθυνη του αντίστοιχου Γραφείου στο Παρίσι, σκέφτηκε να οργανώσει μια έκθεση με τις μεταφράσεις της Οδύσσειας στις 24 τότε επίσημες γλώσσες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Η έκθεση αφού περιόδευσε σε διάφορες γαλλικές πόλεις ταξίδεψε με τη σειρά σε Κροατία, Ιταλία (Ρώμη και Βενετία), Ρουμανία, Βουλγαρία, Σλοβενία, Αυστρία, Ουγγαρία και Εσθονία. Στην Ελλάδα έφτασε τελικά το 2015 όπου παρουσιάστηκε σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη. Την επόμενη χρονιά πήγε στο Ρέθυμνο και από εκεί στην Κύπρο.

Στην Αθήνα η παρουσίαση έγινε στο Ίδρυμα Λασκαρίδη το οποίο, εκτός από τις μεταφράσεις της έκθεσης παρουσίασε και 130 σπάνιες παλαιές εκδόσεις του ίδιου έργου από την πλούσια Ιστορική βιβλιοθήκη του. Την έκθεση επισκέφτηκαν 32 σχολεία με 1.689 μαθητές, από τους οποίους οι 566 παρακολούθησαν την αναλυτική ξενάγηση από το προσωπικό του Ιδρύματος. Επιπλέον, ξεναγήθηκαν στην έκθεση 14 ομάδες επισκεπτών αποτελούμενες από 151 συνολικά άτομα.

Στις 2 Μαρτίου 2015 το Ίδρυμα, σε συνεργασία με την Αντιπροσωπεία της ΕΕ στην Ελλάδα, οργάνωσε μια εκδήλωση για τον «Πολύγλωσσο Οδυσσέα», στην οποία κύριος ομιλητής, εμφανώς καταβλημένος, ήταν ο αείμνηστος Δημήτρης Μαρωνίτης (απεβίωσε στις 12 Ιουλίου 2016). Μεταφραστής της Οδύσσειας ο ίδιος, ξαναζωντάνεψε την τραγική μορφή του Οδυσσέα και διάβασε αποσπάσματα από την Οδύσσεια γεμάτα συναισθηματική φόρτιση και ενσυναίσθηση.

Μίλησε επίσης ο Θεοδόσης Τάσιος που αναφέρθηκε στη χρήση της τεχνολογίας από τον «πολυμήχανο» και άλλα πρόσωπα του ποιήματος, στην αξιοποίηση των νόμων της Φυσικής (π.χ. για να γλιτώσει από τη Σκύλλα και τη Χάρυβδη) και της Χημείας (π.χ. αξιοποιώντας τις απολυμαντικές ιδιότητες του θειαφιού).

Τέλος, η Φένια Παπαδόδημα τραγούδησε ένα απόσπασμα από την θεατρική παράσταση «Νέκυια», που αναφέρεται στη Ραψωδία λ’ όπου περιγράφεται η κάθοδος του Οδυσσέα στην Άδη. Όλη η εκδήλωση έχει βιντεοσκοπηθεί και διατίθεται από το Ίδρυμα Μποδοσάκη.

Προσωπικά, με συγκίνησαν τα λίγα λόγια που είπε στην αρχή της εκδήλωσης ο Κάρλος Μαρτίν, τότε Υπεύθυνος Τύπου και ΜΜΕ της Αντιπροσωπείας, για τον ρόλο που έπαιξε στη ζωή του η Οδύσσεια. Χάρις στις ιστορίες από την Οδύσσεια που του διάβαζε ο πατέρας του αγάπησε την Ελλάδα και αποφάσισε να μάθει Ελληνικά. Με καταγωγή από τη χώρα των Βάσκων ομολόγησε ότι κάθε 3 με 4 χρόνια ξαναδιαβάζει την Οδύσσεια για ξανασυνδεθεί με το έργο. Αναρωτιέμαι πόσοι Έλληνες κάνουν κάτι τέτοιο …

Τα Ομηρικά έπη. Προσωπικά, θεωρώ ότι η Ιλιάδα και η Οδύσσεια αποτελούν την πρώτη προσπάθεια αποτύπωσης της ψυχοσύνθεσης των Ελλήνων και κατ’ επέκταση όλων των ανθρώπων που έχουν επηρεαστεί από την αντίστοιχη παιδεία και πολιτισμό. Η Ιλιάδα αρχίζει με τον στίχο «Μῆνιν ἄειδε, θεά, Πηληϊάδεω Ἀχιλῆος» δηλαδή «Ψάλλε, θεά, τον τρομερό θυμό του Αχιλλέα».

Θυμό, τσατίλα θα έλεγα, που προκάλεσε την αποχώρηση του ήρωα από τη μάχη εξ αιτίας της αναγκαστικής απόδοσης στον αρχιστράτηγο των Αχαιών Αγαμέμνονα μιας αιχμάλωτης, της Βρισηίδας, που είχε αρχικά αποδοθεί στον Αχιλλέα. Σε λαϊκή γλώσσα θα λέγαμε ότι ο Αχιλλέας έκανε αποχή από τον πόλεμο επειδή τσατίστηκε εξ αιτίας μιας «γκόμενας»! 

Εξάλλου, όλος ο Τρωικός πόλεμος προκλήθηκε από τη φυγή της ωραίας Ελένης με τον Πάρη, το βασιλόπουλο από την Τροία. Όλη η Ιλιάδα περιγράφει τις μάχες που έγιναν τις επόμενες τρεις μέρες ανάμεσα στους Αχαιούς και τους Τρώες μέχρι τον θάνατο του Πατρόκλου, επιστήθιου φίλου του Αχιλλέα. Ο θάνατος αυτός παρακινεί τον Αχιλλέα να επιστρέψει στη μάχη, όπου σκοτώνει τον Έκτορα, το γιό του Πριάμου, βασιλιά της Τροίας και αδελφό του Πάρη.

Παράλληλα, η Οδύσσεια αρχίζει με το στίχο «Ἄνδρα μοι ἔννεπε, μοῦσα, πολύτροπον» δηλαδή «Τον πολυμήχανο άντρα τραγούδησέ μου, ω Μούσα». Πολυμήχανος, πολυταξιδεμένος, θρησκευόμενος, κοσμοπολίτης, γυναικάς, περίεργος, πονηρός, αφού έχασε όλους τους συντρόφους του έφτασε τελικά στην Ιθάκη και στην Πηνελόπη του. Σκότωσε τους μνηστήρες που επί χρόνια μόλυναν το παλάτι του με την κακή τους επιρροή, όπως δηλώνουν και τα ονόματά τους. Αντίνοος (από το ἀντί + νόος): με αντίθετο, πεισματάρικο ή μοχθηρό μυαλό, ή αυτός που σκέφτεται εναντίον του ορθού και του δίκαιου. Αμφίνομος (από το ἀμφί + νόος): δίγνωμος, αμφιταλαντεύεται και διστάζει. Κτήσιππος: κατέχει πολλούς ίππους (άλογα), ο πάμπλουτος.

Και δυο λόγια για την ταινία. Η τρίωρη υπερπαραγωγή του Νόλαν, νομίζω ότι αποδίδει πολύ καλά το πνεύμα της Οδύσσειας. Φυσικά και έχουν παραληφθεί κεφάλαια. Μια σωστή μεταφορά του έργου στην οθόνη μόνο με σειρά πολλών επεισοδίων θα μπορούσε, ενδεχομένως, να επιτευχθεί. Τέλος, όσον αφορά την επιλογή της Λουπίτα Νιόνγκο στο ρόλο της Ωραίας Ελένης, όπως λέει σε σχετική διάλεξη ο αείμνηστος καθηγητής Δημήτρης Λιαντίνης, «ο Όμηρος αποφεύγει να “εγκλωβίσει” την ομορφιά της Ελένης στα στενά όρια μιας συγκεκριμένης περιγραφής». Βέβαια, η επιλογή έχει αντιμετωπιστεί και με αρκετό χιούμορ στο ελληνικό διαδίκτυο.

Περί Ισραήλ και Παλαιστίνης

Ο πόλεμος των Εβραίων με τους Φιλισταίους συνεχίζεται 3.000 χρόνια μετά …
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 5 Αυγούστου 2025 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-509)

Ο οίκος του Δαβίδ. Πριν λίγες εβδομάδες ολοκλήρωσα τον πρώτο κύκλο της σειράς «Ο οίκος του Δαβίδ». Η αφήγηση ακολουθεί αρκετά πιστά την ιστορία σύμφωνα με τα βιβλία της Παλαιάς Διαθήκης (εισάγει ωστόσο και μερικούς μύθους όπως π.χ. τους Νεφελίμ) και χρησιμοποιεί τη μετάφραση του Βάμβα στους ελληνικούς υπότιτλους των Ψαλμών. Πρόκειται για σειρά που γυρίστηκε στην Πελοπόννησο, στην Κόνιτσα (Ήπειρο) και στο Calgary (Καναδά). Οι κριτικές μάλιστα την παρουσιάζουν ως το νέο «Παιχνίδι του στέμματος» (Game of Thrones).

Ο πρωταγωνιστής είναι αιγυπτιακής καταγωγής και Κόπτης Χριστιανός που μετανάστευσε στις ΗΠΑ σε ηλικία 9 ετών. Ονομάζεται Michael Iskander (παραφθορά του ονόματος του Μέγα Αλέξανδρου στα Περσικά και στη συνέχεια στα αραβικά και τα τουρκικά).

Η εποχή του Δαβίδ τοποθετείται από τους ιστορικούς γύρω στον 10ο με 9ο αιώνα π.Χ. Δεν υπάρχουν αρκετά αρχαιολογικά ευρήματα ούτε ιστορικές πηγές (εκτός από την Παλαιά Διαθήκη) που να επιβεβαιώνουν την ιστορικότητα του προσώπου. Όπως αναφέρει μάλιστα ο Γιάκομπ Ράιτ, Αναπληρωτής Καθηγητής Εβραϊκής Βίβλου στο Πανεπιστήμιο Έμορυ (ΗΠΑ):

«Οι παραδόσεις που ισχυρίζονται ότι ο Δαβίδ κυβέρνησε ένα “ενωμένο βασίλειο” του Ισραήλ και του Ιούδα εμφανίστηκαν πολύ αργότερα. Αν έχω δίκιο σε αυτό το σημείο, οι πιο δημοφιλείς θρύλοι για τον Δαβίδ είναι δημιούργημα γενεών που έζησαν πολύ μετά από αυτόν. Η σφαγή του Γολιάθ, τα κατορθώματά του στην αυλή του Σαούλ, η σχέση του με τον Ιωνάθαν και τη Μιχάλ, η μοίρα του ως φυγάς, οι στρατιωτικές του νίκες στο εξωτερικό, η σχέση του με τη Βηθσαβεέ, ο εμφύλιος πόλεμος με τον Αβεσσαλώμ, η διαδοχή του από τον Σολομώντα – όλα αυτά τα πολύχρωμα επεισόδια δημιουργήθηκαν από μεταγενέστερες γενιές συγγραφέων». 

Ο πρώτος κύκλος της σειράς, όπως και τα αντίστοιχα βιβλία της Παλαιάς Διαθήκης περιστρέφεται γύρω από τον συνεχή πόλεμο των Ισραηλιτών με τους Φιλισταίους, προγόνους των σημερινών Παλαιστίνιων. Είναι δυνατόν σήμερα, 3.000 χρόνια αργότερα, να είμαστε στο ίδιο έργο θεατές;

Του χρόνου στην Ιερουσαλήμ. Με αυτήν την ευχή ολοκληρώνονται κάθε χρόνο, επί σχεδόν 20 αιώνες, οι γιορτές του εβραϊκού Πάσχα. Ιστορικά, μετά την έξοδό τους από την Αίγυπτο και την κατάκτηση της «Γης της Επαγγελίας», οι Ισραηλίτες γνώρισαν διαδοχικές εξορίες και διωγμούς. Η πρώτη (Ασσυριακή, 722 π.Χ.) σηματοδοτεί την εξαφάνιση των δέκα φυλών του Ισραήλ ως ξεχωριστές οντότητες. Η δεύτερη (Βαβυλωνιακή, 586 π.Χ.) κράτησε 70 χρόνια, μετά την κατάκτηση της Ιερουσαλήμ από τον Ναβουχοδονόσορα B’ τον Μέγα. Τέλος, μετά την καταστροφή της Ιερουσαλήμ από του Ρωμαίους (70 μ.Χ.), τη μετονομασία της σε Αιλία Καπιτωλίνα, και την εξέγερση των Εβραίων που ακολούθησε, απαγορεύτηκε η είσοδος τους στην πόλη (132 μ.Χ.).

Η μεγάλη εβραϊκή διασπορά γνώρισε από το Μεσαίωνα μεγάλες περιοδικές σφαγές (Σταυροφορίες, επιδημία πανούκλας), καθώς και διώξεις και απελάσεις (π.χ. Αγγλία, Γαλλία, Ισπανία, Αυστρία, Πορτογαλία). Από το τέλος του 19ου αιώνα, λόγω των διώξεων (πογκρόμ) στη Ρωσία ξεκίνησε η μετανάστευση στην Παλαιστίνη, ενώ το αποκορύφωμα ήταν το Ολοκαύτωμα που οργάνωσαν οι Ναζί και κατά τη διάρκεια του οποίου θανατώθηκαν στην Ευρώπη 6 εκατομμύρια Εβραίοι.

Δεν μπορεί να καταλάβει κανείς το τραύμα που έχει αφήσει στους ανθρώπους αυτούς και στους απογόνους τους αυτή η φρικαλεότητα. Και την πρωταρχική σημασία που αποδίδουν στη δημιουργία του κράτους του Ισραήλ. Για πρώτη φορά στην ιστορία τους θεωρούν ότι υπάρχει μια οργανωμένη και πανίσχυρη οντότητα που είναι η ασπίδα τους οπουδήποτε κι αν βρίσκονται ενάντια στον οποιονδήποτε αντισημίτη τολμήσει να επιβουλευτεί τη ζωή και την ασφάλειά τους.

Η άλλη όψη του νομίσματος. Η δημιουργία του κράτους του Ισραήλ στηρίχτηκε σε δύο κυρίως παράγοντες. Αφενός στο σιωνιστικό κίνημα που προώθησε από τη δεκαετία το 1920 τη μαζική μετανάστευση Εβραίων προς την Παλαιστίνη. Και αφετέρου στην παγκόσμια συμπάθεια προς τον εβραϊκό λαό όταν έγιναν γνωστές οι φρικαλεότητες και η έκταση του Ολοκαυτώματος, συμπάθεια που οδήγησε τον ΟΗΕ στην υιοθέτηση στις 29 Νοεμβρίου 1947 του Σχεδίου Διχοτόμησης των Ηνωμένων Εθνών για την Παλαιστίνη. Το σχέδιο αυτό προέβλεπε τη δημιουργία δύο κρατών (Εβραϊκού και Αραβικού) αλλά η κατανομή των εδαφών ήταν ανισομερής με βάση τον πληθυσμό αφού έδινε στους Εβραίους τα μισά σχεδόν εδάφη παρόλο που εκπροσωπούσαν μόλις το ένα τρίτο του πληθυσμού. Γι’ αυτό και απορρίφτηκε από τους Άραβες …

Μια μέρα μετά άρχισαν οι συγκρούσεις Αράβων και Εβραίων που οδήγησαν στον εκτοπισμό 700.000 Παλαιστινίων από τα σπίτια τους (η Νάκμπα που σημαίνει καταστροφή) και κορυφώθηκαν μετά τις 14 Μαΐου 1948 όταν ανακηρύχτηκε η ίδρυση του κράτους του Ισραήλ. Επρόκειτο για τη δεύτερη φάση του υπερ-εκατονταετούς πολέμου κατά των Παλαιστινίων. Η πρώτη (1917-1939) αντιστοιχεί στην διακήρυξη του βρετανού Υπουργού Εξωτερικών λόρδου Μπάλφουρ υπέρ της ίδρυσης εβραϊκού κράτους στην Παλαιστίνη.

Επόμενες φάσεις ήταν οι πόλεμοι του 1967 και του 1982, οι δύο εξεγέρσεις των Παλαιστινίων (ιντιφαντά) τις περιόδους 1987-1995 και 2000-2014, οι περιοδικές πυραυλικές επιθέσεις από τα παλαιστινιακά εδάφη προς το Ισραήλ, και τέλος ο πρόσφατος σε εξέλιξη πόλεμος στη Γάζα με αφορμή την τρομοκρατική επίθεση της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023.

Το Σχέδιο Διχοτόμησης του 1947 προέβλεπε ίσα δικαιώματα για αμφότερες τις εθνότητες. Το ίδιο προέβλεπε και η διακήρυξη της ανεξαρτησίας του κράτους του Ισραήλ το 1948. Ωστόσο, τα 5 εκατ. Παλαιστίνιοι που ζουν στα κατεχόμενα δεν έχουν κανένα δικαίωμα ως πολίτες σε αντίθεση με το πάνω από μισό εκατομμύριο εποίκων που απολαμβάνουν πλήρη πολιτικά δικαιώματα. Αυτή η ανισότητα, που μερικοί χαρακτήρισαν και ως καθεστώς απαρτχάιντ, εντείνει το αίσθημα αδικίας των Παλαιστινίων το οποίο και διαχρονικά υποδαυλίζεται από εξωτερικούς παράγοντες για συγκεκριμένα συμφέροντα (π.χ. Συρία, Ιράν, Τουρκία).

Όλα τα παραπάνω σε συνδυασμό με τις άκαρπες ενδιάμεσες διαπραγματεύσεις για ειρηνική επίλυση των διαφορών (συμφωνίες Καμπ Ντέιβιντ και Όσλο) είχαν ένα διπλό αποτέλεσμα. Αφενός την ενίσχυση των ριζοσπαστικών κινημάτων στη Γάζα (π.χ. Χαμάς) και, αφετέρου, την επιδείνωση των συνθηκών διαβίωσης των Παλαιστίνιων, λόγω των περιορισμών τύπου απαρτχάιντ. Οι νέοι που δεν έχουν τίποτα να περιμένουν εύκολα συμμετέχουν σε τρομοκρατικές οργανώσεις οι οποίες εξασφαλίζουν τη διαβίωση χάρις στις έξωθεν χρηματοδοτήσεις.

Σήμερα, έχει ισοπεδωθεί το μεγαλύτερο μέρος των κτηρίων στη Λωρίδα της Γάζας, έχουν σκοτωθεί χιλιάδες άμαχοι, και ο αποκλεισμός που έχει επιβάλει το Ισραήλ οδηγεί τον πληθυσμό σε λιμό. Η διεθνής κοινή γνώμη στρέφεται όλο και περισσότερο κατά του Ισραήλ, το οποίο επιμένει στην ολοκληρωτική υποταγή όσων Παλαιστινίων έχουν απομείνει, στην εξόντωση της Χαμάς και φυσικά στην επιστροφή των ομήρων.

Βιβλιογραφία. 1) Wanderings: Chaim Potok's History of the Jews του Chaim Potok, 2) History of Ancient Israel του Christian Frevel, 3) The Invention of the Jewish People του Shlomo Sand, 4) The Hundred Years' War on Palestine: A History of Settler Colonial Conquest and Resistance του Rashid Khalidi, 5) The Iron Cage: The Story of the Palestinian Struggle for Statehood του Rashid Khalidi 6) The Returns of Zionism: Myths, Politics and Scholarship in Israel του Gabriel Piterberg.

Επιστολή σε Τούρκο φίλο

Η Ελλάδα ανήκει στην Ενωμένη Ευρώπη και επιζητεί την ειρηνική επίλυση των διαφορών, αλλά είναι έτοιμη και να πολεμήσει για να διατηρήσει αυτό που της ανήκει …
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα την 1η Σεπτεμβρίου 2020 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-435)

Αγαπητέ Κενάν, Sevgili kardeşim,

Η κληρονομιά της ιστορίας. Τις δεκαετίες του 1950 και του 1960, η οικογένεια της μητέρας μου αναγκάστηκε να φύγει από την Κωνσταντινούπολη, αφήνοντας περιουσίες και τους τάφους των προγόνων μας εξαιτίας του Κυπριακού ζητήματος.

Πριν από 200 χρόνια οι πρόγονοι μου στην Ελλάδα ξεσηκώθηκαν κατά της αυταρχικής Οθωμανικής Αυτοκρατορίας γιατί δεν υπέφεραν άλλο την αδικία και την αυθαιρεσία. Πολέμησαν γενναία, κινητοποίησαν την διεθνή κοινή γνώμη αλλά … άρχισαν τις εμφύλιες διαμάχες, με αποτέλεσμα η Επανάσταση να σβήσει σχεδόν ολοκληρωτικά από την επιδρομή του Ιμπραήμ Πασά της Αιγύπτου.

Ευτυχώς, οι Μεγάλες Δυνάμεις της εποχής (Αγγλία, Γαλλία, Ρωσία) με την Ναυμαχία του Ναβαρίνου και, λίγο αργότερα, με τη Συνθήκη και το Πρωτόκολλο του Λονδίνου, υποχρέωσαν τον Σουλτάνο να αναγνωρίσει την Ελλάδα ως κυρίαρχο και ανεξάρτητο κράτος. Με τους πολέμους του 1912-13 η Ελλάδα επεκτάθηκε στο μεγαλύτερο μέρος της οθωμανικής Μακεδονίας και απελευθέρωσε τα νησιά Ίμβρο, Τένεδο, Λήμνο, Λέσβο, Σάμο και Χίο.

Αμέσως μετά, κατά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, η Ελλάδα συντάχθηκε με τις δυνάμεις της Αντάντ ενώ η Οθωμανική Αυτοκρατορία πολέμησε με τις Κεντρικές Δυνάμεις, οι οποίες ηττήθηκαν. Το αποτέλεσμα; Η ταπεινωτική για την Οθωμανική Αυτοκρατορία Συνθήκη των Σεβρών.

Μετά τα τραγικά λάθη της ελληνικής πλευράς, ακολούθησε η νικηφόρα πορεία του Μουσταφά Κεμάλ, η ανακατάληψη της Μικράς Ασίας και η ανακήρυξη της Τουρκικής Δημοκρατίας. Η Συνθήκη της Λωζάνης, αντικατέστησε τη Συνθήκη των Σεβρών. Και η Ελλάδα αντί να παραμείνει στη Μικρά Ασία, αναγκάστηκε να ζήσει την επώδυνη ανταλλαγή των πληθυσμών. Το ξερίζωμα των Ελλήνων της Μικράς Ασίας αλλά και των Μουσουλμάνων της Ελλάδας …

Με τη Συνθήκη της Λωζάνης η Τουρκία ανέκτησε την Ανατολική Θράκη, την Ίμβρο και την Τένεδο, μια λωρίδα γης κατά μήκος των συνόρων με την Συρία, καθώς και την περιοχή της Σμύρνης. Παραχώρησε όμως τα Δωδεκάνησα και το Καστελόριζο (μαζί με όλες τις εξαρτώμενες νησίδες) στην Ιταλία, όπως προέβλεπε και η συνθήκη των Σεβρών. 

Ταυτόχρονα, απέκτησε το προγεφύρωμα του Κάραγατς στη Θράκη αντί για τις πολεμικές αποζημιώσεις που της όφειλε η Ελλάδα. Παραιτήθηκε τέλος από κάθε δικαίωμα επί της Αιγύπτου, του Σουδάν και της Λιβύης. Τέλος, στο τέλος του Β’ Παγκόσμιου Πολέμου, η Ελλάδα βρέθηκε πάλι με τους νικητές και της παραχωρήθηκαν τα Δωδεκάνησα. Η Τουρκία τότε παρέμεινε ουδέτερη …

Ανήκουμε στη Δύση. Αυτές, αγαπητέ Κενάν, ήταν με λίγα λόγια οι Συνθήκες που ρύθμιζαν τις σχέσεις της χώρας μου με την δική σου. Υπάρχουν στο διαδίκτυο και μπορείς, αν θέλεις, να τις διαβάσεις. Η Ελλάδα πάντως επέλεξε να ενσωματωθεί όλο και περισσότερο στην ευρωπαϊκή οικογένεια κάτι που επιθυμούσε και για τη χώρα σου ο Πατέρας της σύγχρονης Τουρκίας, ο Ατατούρκ. Γνωρίζεις υποθέτω πολύ καλά τις μεταρρυθμίσεις που θέσπισε.

Κατήργησε το χαλιφάτο αλλά και το φέσι. Εγκαινίασε την σύγχρονη ιατρική και το λατινικό αλφάβητο. Κατοχύρωσε την ισότητα και το δικαίωμα ψήφου για τις γυναίκες. Θέσπισε το δυτικό ημερολόγιο και το διεθνές σύστημα μονάδων κλπ. κλπ. Μεταρρυθμίζοντας κάθε πτυχή της οικονομικής και κοινωνικής ζωής έβαλε τη νέα Τουρκία σε τροχιά προσέγγισης με τη Δύση. Κάτι που συνέχισαν και οι διάδοχοί του με την ένταξη στο ΝΑΤΟ και την Συμφωνία Σύνδεσης με τις Ευρωπαϊκές Κοινότητες.

Δυστυχώς, τα τελευταία χρόνια φαίνεται πως υπό την ηγεσία του προέδρου Ερντογάν η Τουρκία στρέφεται προς τα πίσω. Δεν είναι μόνο η υιοθέτηση ενός όλο και αυστηρότερου ισλαμισμού. Είναι και η αμφισβήτηση όλων των διεθνών δεσμεύσεων της Τουρκικής Δημοκρατίας αλλά και του ίδιου του Διεθνούς Δικαίου το οποίο καθημερινά επικαλείται με τρόπο που θα θαύμαζε ακόμη και ο Γκαίμπελς.

Το Διεθνές Δίκαιο. Τα σύγχρονα πολιτισμένα κράτη αγαπητέ φίλε, ακολουθώντας εν πολλοίς το παράδειγμα των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης επιδιώκουν να λύνουν τις διαφορές τους με ειρηνικό τρόπο. Γι’ αυτό υπέγραψαν το 1982 τη Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας και ίδρυσαν το αρμόδιο Διεθνές Δικαστήριο με έδρα το Αμβούργο. Δυστυχώς, η Τουρκία δεν υπέγραψε κανένα μέρος της εν λόγω Σύμβασης!

Αντίθετα, οι στρατιωτικοί σας επινόησαν την «Γαλάζια Πατρίδα», που αμφισβητεί ευθέως όχι μόνο τις προηγούμενες διεθνείς συμβατικές δεσμεύσεις της Τουρκίας αλλά και τις βασικές αρχές του Δικαίου της Θάλασσας. Οι οποίες προβλέπουν συγκεκριμένους κανόνες για την οριοθέτηση χωρικών υδάτων, υφαλοκρηπίδας, Αποκλειστικών Οικονομικών Ζωνών ακόμη και μέσα διατήρησης και διαχείρισης των θαλάσσιων έμβιων πόρων.

Επιπλέον, φαίνεται πως η Τουρκική ηγεσία δεν επιθυμεί την ειρηνική επίλυση των διαφορών όχι μόνον με τους γείτονές σας αλλά και γενικότερα, παρεμβαίνοντας σε άλλες ένοπλες αντιπαραθέσεις σε διάφορα σημεία της ευρύτερης περιοχής. Στη Λιβύη, στη Συρία, στο Ιράκ, τη Σομαλία και πιο πρόσφατα στην Αρμενία. Για να μην αναφέρουμε την Κύπρο … Παράλληλα, η ρητορική του προέδρου σας δείχνει πως δεν έχετε διδαχτεί τίποτα από την πρόσφατη ιστορία σας.

Μην παίζετε με την Ενωμένη Ευρώπη. Αγαπητέ καρντάση, δεν ζούμε πια στην εποχή της μάχης του Ματζικέρτ, ή της κατάκτησης της Κωνσταντινούπολης, αλλά μάλλον στην εποχή της ναυμαχίας της Ναυπάκτου. Ας θυμηθούμε ότι οργανώθηκε με αφορμή την κατάληψη της Κύπρου και σηματοδότησε την αρχή της παρακμής της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.

Μετά από πολύχρονους πολέμους, τα δυτικά σύνορα της σύγχρονης Τουρκίας τέθηκαν από τις ευρωπαϊκές δυνάμεις και όχι από την Ελλάδα μόνη της. Η αλληλεγγύη της Ενωμένης Ευρώπης με την Ελλάδα και την Κύπρο, την οποία ο Ερντογάν καταγγέλλει ως προσχηματική, είναι αντίθετα αληθινή και θα δυναμώνει κάθε φορά που οι στρατοκράτες σας θα προχωρούν σε νέες, όλο και πιο απαράδεκτες προκλήσεις. Εύχομαι ολόψυχα ο τουρκικός λαός να μην μπει εξ αιτίας τους σε νέες δοκιμασίες …

Οι ηγέτες σας καλύτερα να φροντίσουν την οικονομία σας και να συμφιλιωθούν με όσους κατατρέχουν για πολιτικούς και θρησκευτικούς λόγους – πολλοί από τους οποίους ζητούν πολιτικό άσυλο στην Ελλάδα. Για να οδηγήσουν στην ανάπτυξη την χώρα σας αξιοποιώντας τους ανθρώπους και τους πλουτοπαραγωγικούς της πόρους, χωρίς να εποφθαλμιούν τους πόρους των γειτόνων σας.

Θα πρέπει επίσης να σταματήσουν να υποκρίνονται ότι η Ελλάδα ασκεί επιθετική πολιτική. Όταν επί χρόνια υποστήριζε ένθερμα την ευρωπαϊκή προοπτική της χώρας σας. Κι όταν το μόνο που ζητά σήμερα είναι έναν έντιμο, ειρηνικό διάλογο για την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών στο πλαίσιο του Δικαίου της Θάλασσας, χωρίς απειλές και προκλήσεις από το πολεμικό σας ναυτικό και την αεροπορία σας. Κι αν δεν υπάρξει συμφωνία, προσφυγή στο αρμόδιο Διεθνές Δικαστήριο.

Μελετήστε την ιστορία σας για να δείτε πως τους τελευταίους δύο αιώνες η Τουρκία ήταν πάντα με τους ηττημένους. Μην αφήσετε να σας οδηγήσουν πάλι σε περιπέτειες μωροφιλόδοξες και κοντόφθαλμες ηγεσίες. 

Με εκτίμηση, Saygılarımla!

Έλληνες και Τούρκοι

Την συνύπαρξη των δύο λαών δυσκολεύουν ο θρησκευτικός φανατισμός και η επιθυμία αποκλειστικής εκμετάλλευσης των πλουτοπαραγωγικών πόρων της Ανατολικής Μεσογείου
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 28 Ιουλίου 2020 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-431)

Όπως έγραψα την περασμένη εβδομάδα, η οικογένεια της μητέρας έκανε ό,τι μπορούσε για να κρατήσει άσβεστη τη φλόγα του ελληνισμού στην Κωνσταντινούπολη. Μέχρι που τους έδιωξαν στις αρχές της δεκαετίας του 1960 και εγκαταστάθηκαν μόνιμα στην Ελλάδα. Τις απελάσεις τις έζησα μικρός στο σπίτι μας, όπου τους φιλοξενούσαμε μέχρι να ξαναφτιάξουν σιγά-σιγά τη ζωή τους. Γι’ αυτό και κάθε φορά που βλέπω την ταινία «Πολίτικη κουζίνα» δεν μπορώ να συγκρατήσω τα δάκρυά μου.

Μικροψυχίες. Για τους «απελαθέντες» συγγενείς που είχαν κρατήσει την ελληνική υπηκοότητα, το ελληνικό κράτος φάνηκε γενναιόδωρο με έκτακτα επιδόματα και συντάξεις. Υπήρχαν ωστόσο, και συγγενείς που για διάφορους λόγους δεν είχαν την ελληνική υπηκοότητα. Αυτοί δεν απελάθηκαν με την πρώτη αλλά εξαναγκάστηκαν από την τουρκική πλευρά να φύγουν μόνοι τους. Ήταν οι «εξαναγκασθέντες».

Χαρακτηριστικό παράδειγμα ένας αδελφός της γιαγιάς, ο εργοδηγός που εγκαθιστούσε ηλεκτρογεννήτριες και υποσταθμούς διανομής της AEG και για τον οποίο γράψαμε την περασμένη εβδομάδα. Όταν πήγε στην Πόλη να τον εξοφλήσουν για μια μεγάλη δουλειά, ο υπεύθυνος του είπε ξερά «πήγαινε να σε πληρώσει ο Μακάριος!», αναφερόμενος στον τότε πρόεδρο της Κύπρου.

Ήλθε στην Ελλάδα και θέλησε να δουλέψει σε μεγάλη εταιρεία ηλεκτρομηχανολογικού εξοπλισμού. Ενθουσιάστηκαν όταν διαπίστωσαν την εμπειρία του αλλά του ζήτησαν άδεια εργασίας. Στο Αλλοδαπών του την αρνήθηκαν προτρέποντας τον να επιστρέψει στην Πόλη για να διατηρηθεί η εκεί ελληνική μειονότητα. Κι έπρεπε, ο ίδιος και τα παιδιά του να επιστρέφουν στο Αλλοδαπών κάθε τρίμηνο για να πάρουν παράταση της άδειας παραμονής!

Καθώς μου τα διηγούνταν πρόσφατα η κόρη του και ξαδέλφη της μητέρας μου, στο νου μου ήλθαν οι πρόσφυγες από την Μικρασιατική καταστροφή. Όταν ο ελληνικός στρατός αντί να προστατέψει τους ελληνικούς πληθυσμούς από τους άτακτους, μπήκε στα πλοία και αποχώρησε αφήνοντας τους να παρακαλούν για μια θέση σε ξένα καράβια.

Κι όσοι κατόρθωσαν με χίλια βάσανα να φτάσουν πρόσφυγες πλέον στην Ελλάδα, αντιμετωπίστηκαν μικρόψυχα από τους παλαιοελλαδίτες. Χαρακτηρίστηκαν ως «κατάσκοποι των Αγγλογάλλων» και ως «τουρκόσποροι» ενώ οι γυναίκες ως «παστρικιές» και «τουρκάλες». Πόσες φορές δεν ρώτησαν την ξαδέλφη της μητέρας μου αν ήταν βαφτισμένη, εκείνη που είχε βαφτιστεί στην εκκλησία του Οικουμενικού Πατριαρχείου!

Συνύπαρξη. Οι Έλληνες και οι Τούρκοι συνυπήρξαν – όχι πάντα υπό τις καλύτερες συνθήκες – επί αρκετούς αιώνες. Αρχικά οι Βυζαντινοί τους χρησιμοποιούσαν ως μισθοφόρους. Η παρακμή της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας συνοδεύτηκε από την άνοδο των Οθωμανών και την σταδιακή κατάκτηση όλου του ελλαδικού χώρου.

Σε αυτό συνέβαλαν αποφασιστικά και οι θρησκευτικές πεποιθήσεις των χριστιανών της εποχής – μεγάλο μέρος του ανδρικού πληθυσμού προτιμούσε να κλειστεί σε μοναστήρι, ενώ όσοι ήταν αντίθετοι με την ένωση των εκκλησιών προτιμούσαν «φακιόλιον βασιλεῦον Τούρκων» παρά «καλύπτραν λατινικήν».

Τα τελευταία χρόνια, όταν η Τουρκία στράφηκε προς την Ευρωπαϊκή Ένωση, γεννήθηκε σε πολλούς η ελπίδα ότι θα ήταν δυνατή η συνύπαρξη στο πλαίσιο της Ένωσης. Όπως είναι σήμερα δυνατή η συνύπαρξη λαών που αντιπαρατέθηκαν σε δύο παγκόσμιους πολέμους.

Δυστυχώς, η ελπίδα αυτή πέθανε με το κάλεσμα των πιστών μουσουλμάνων για προσευχή στην Αγία Σοφία. Πολλοί το θεώρησαν ως σύνθημα ότι η Τουρκία αποφάσισε να αναβιώσει το χαλιφάτο που είχε καταργήσει ο Κεμάλ Ατατούρκ το 1924. Με στόχο να ηγηθεί των μουσουλμάνων και να ξαναφτιάξει την πάλαι ποτέ Οθωμανική αυτοκρατορία!

Συνεκμετάλλευση. Όμως, πέρα από τα μεγαλεπήβολα σχέδια, το σημαντικότερο σημείο διαφωνίας ανάμεσα στις δύο χώρες είναι σήμερα η εκμετάλλευση των υδρογονανθράκων στο υπέδαφος της Ανατολικής Μεσογείου. Πολλοί Έλληνες αρθρογράφοι και πολιτικοί υποστηρίζουν φανερά ή συγκαλυμμένα ότι θα πρέπει διαπραγματευθούμε την συνεκμετάλλευσή τους, στο πλαίσιο μιας υπερεθνικής οντότητας με την συμμετοχή και την εποπτεία της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Ας θυμηθούμε ότι το πρώτο βήμα για την δημιουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης ήταν η σύσταση, το 1951, της Ευρωπαϊκής Ένωσης Άνθρακα και Χάλυβα (ΕΚΑΧ). Στην οποία Γερμανία και Γαλλία (μαζί με την Ιταλία και τις χώρες της Μπενελούξ) εκχώρησαν την αρμοδιότητα εκμετάλλευσης των σιδηρομεταλλευμάτων και των ανθρακωρυχείων, κύρια οικονομική και στρατηγική αιτία των γαλλογερμανικών πολέμων.

Ωστόσο, η πρόταση του Γάλλου ΥΠΕΞ Ρομπέρ Σουμάν για την δημιουργία της ΕΚΑΧ έγινε προς μιάν ηττημένη Γερμανία που αγωνιζόταν να ανασυγκροτηθεί, υπό την ηγεσία του καγκελαρίου Κόνραντ Αντενάουερ. Παράλληλα, η Γαλλία, αν και μεταξύ των νικητών του πολέμου, δεν βρισκόταν σε καλύτερη οικονομική κατάσταση μετά τον πόλεμο. Η ανασυγκρότησή της έγινε δυνατή κατά μεγάλο μέρος χάρις στην αμερικανική οικονομική βοήθεια (σχέδιο Μάρσαλ), της οποίας η Γαλλία ήταν ο μεγαλύτερος αποδέκτης στην Ευρώπη.

Σήμερα, παρόλα τα οικονομικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν Τουρκία (σε μεγαλύτερο βαθμό) και Ελλάδα (σε μικρότερο), δεν μπορούμε να πούμε ότι βρίσκονται στη δραματική μεταπολεμική κατάσταση της Γερμανίας και της Γαλλίας. Βέβαια, η Τουρκία βρίσκεται μάλλον σε δύσκολη θέση, με τα μέτωπα που έχει ανοίξει στο Ιράκ, τη Συρία και τη Λιβύη ενώ άλλες προσπάθειές της για πολιτική επιρροή σε Ασία, Αφρική και Βαλκάνια φαίνεται ότι δεν ευοδώνονται.

Επιπλέον, πρόσφατες κινήσεις από τη Γαλλία (δηλώσεις Μακρόν), τις ΗΠΑ (επίσκεψη αεροπλανοφόρου), τη Γερμανία (διπλωματικές παρεμβάσεις) και την Ευρωπαϊκή Ένωση συλλογικά, δείχνουν ότι η Δύση συντάσσεται μάλλον με τις ελληνικές θέσεις.

Αυτό σημαίνει ότι η Ελλάδα, διατηρώντας ψυχραιμία, αποφασιστικότητα και ετοιμότητα αλλά εμφανίζοντας και ενιαίο μέτωπο προς το εξωτερικό, έχει πολλές πιθανότητες να πετύχει μακροπρόθεσμα το βέλτιστο αποτέλεσμα όσον αφορά τα εθνικά της συμφέροντα. Ας το ευχηθούμε ολόψυχα …

Η δικιά μου Αγία Σοφία

Οι πατριώτες πρόγονοι μου από την Κωνσταντινούπολη που κράτησαν άσβεστη την φλόγα του ελληνισμού …
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 21 Ιουλίου 2020 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-430)

Διαβάζω τις περισπούδαστες αναλύσεις για την μετατροπή της Αγίας Σοφίας σε τζαμί. Ακούω τις προβλέψεις για τις διαθέσεις της τουρκικής ηγεσίας. Για τις γεωπολιτικές επιπτώσεις από τις φιλοπόλεμες δηλώσεις καθώς και από τις εξελισσόμενες και εξαγγελλόμενες επεμβάσεις της γειτονικής χώρας στην Ανατολική Μεσόγειο. Και ξυπνούν οι αναμνήσεις …

Η μαμά μου γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Πόλη, όπως και όλη της η οικογένεια. Ήμουν εξίμιση χρονών όταν πήγα για δεύτερη χρονιά στην Βασιλεύουσα. Είχα αρχίσει να καταλαβαίνω τον κόσμο και ως το πρώτο εγγόνι στην οικογένεια είχα ιδιαίτερη μεταχείριση. Η διαδικασία μύησης μου στα «προαιώνια» μυστικά περιλάμβανε και δύο επισκέψεις.

Δύο επισκέψεις. Η πρώτη στην Αγία Σοφία. Μπαίνοντας, ο χώρος φαίνεται πως με εντυπωσίασε τόσο πολύ που έκανα αυθόρμητα στο σταυρό μου … «Μην το κάνεις αυτό!», μου ψιθύρισε αυστηρά ο θείος. «Θα μας μαλώσουν οι τούρκοι φύλακες». Θυμάμαι ακόμη το οργισμένο βλέμμα που του έριξα. Βλέμμα που έλεγε χωρίς λόγια: «Μα δεν ήταν εκκλησία η Αγία Σοφία; Και δεν είχαμε μάθει να κάνουμε το σταυρό όταν μπαίναμε σε εκκλησίες;» Πόσα λίγα ήξερα τότε … Και πόσα έπρεπε να μάθω ακόμη …

Η δεύτερη, ήταν η επίσκεψη στον τότε Οικουμενικό Πατριάρχη Αθηναγόρα. Ο θείος είχε γίνει δεκτός σε ιδιαίτερη ακρόαση και με πήρε μαζί του. Δεν ξέρω τι συζήτησαν αλλά σίγουρα ο θείος που είχε τότε υπεύθυνη θέση στο τυπογραφείο της έγκριτης εφημερίδας Cumhuriyet (Τζουμχουριέτ=Δημοκρατία) και μάλλον ήξερε πολλά.

Από αυτή τη συνάντηση θυμάμαι μόνο το «άσπρο» γλυκό μέσα σε νερό, το γνωστό «υποβρύχιο» που έφαγα μέσα στο γραφείο του Πατριάρχη! Χρόνια αργότερα έδωσα τη δική μου ερμηνεία σε αυτή τη σκηνή. Ο Ελληνισμός της Πόλης είχε διατηρηθεί γιατί κρατούσε τις πατροπαράδοτες αξίες ριζωμένες κάτω από την επιφάνεια, όπως τα υποβρύχια που δεν φαίνονται μέσα στη θάλασσα. Κι αυτό φάνηκε σε πολλές περιπτώσεις, άλλες γνωστές κι άλλες άγνωστες.

Πατριώτες. Ένας πρώτος ξάδελφος της μαμάς, αν και γεννημένος στην Πόλη, είχε έλθει στην Ελλάδα για να υπηρετήσει την στρατιωτική του θητεία. Λίγο μετά ξέσπασε ο πόλεμος του ’40 και φυσικά πολέμησε στην Αλβανία, όπως και πολλοί άλλοι Κωνσταντινουπολίτες μερικοί από τους οποίους έδωσαν και τη ζωή τους για την πατρίδα. Γύρισε στην Πόλη μέχρι που απελάθηκε το 1963 μαζί με χιλιάδες άλλους Έλληνες.

Μαζί απελάθηκε και ο θείος μου, ο άλλος αδελφός της μαμάς, μεγαλοεργολάβος στην Πόλη. Τον κάλεσαν στο αστυνομικό τμήμα και του είπαν ότι έπρεπε να εγκαταλείψει το τουρκικό έδαφος μέσα σε 48 ώρες εκτός και αν … δεχόταν να αποκτήσει τουρκική υπηκοότητα! «Από τον πατέρα μου κληρονόμησα μόνο αυτή την υπηκοότητα» απάντησε. «Δεν μπορώ να την απαρνηθώ». Και πήρε το δρόμο της προσφυγιάς με μια μικρή βαλιτσούλα. Μόνο αυτήν του επέτρεψαν να πάρει μαζί του.

Όταν λίγα χρόνια αργότερα ξεφύλλιζα το βιβλίο «Ιστορικά Τσακωνιάς και Λεωνιδίου» κατάλαβα το βάρος της κληρονομιάς. Ο προ-προπάππος ήταν αναγνωρισμένος αγωνιστής του απελευθερωτικού αγώνα του 1821. Το όνομά του αναφέρεται μάλιστα στην αναμνηστική στήλη με τους τοπικούς αγωνιστές του 1821 που υπάρχει στο Λεωνίδιο Κυνουρίας. Ήταν από τους πρώτους που μπήκε στην Τριπολιτσά και είχε διαθέσει όλη του την περιουσία για τον αγώνα …

Θα μπορούσα να μιλώ και για χίλια δυο άλλα περιστατικά που έχουν σχέση με την Πόλη. Για έναν αδελφό της γιαγιάς που πήγε στα βάθη της Ανατολής όταν τον πήραν στα τάγματα εργασίας. Ευτυχώς, ήταν καλός μαραγκός και ο διοικητής τον χρησιμοποίησε για να κτίσει ένα αρχοντικό … κι έτσι δεν άφησε τα κόκκαλα του εκεί όπως χιλιάδες άλλοι Έλληνες.

Άλλος αδελφός της γιαγιάς ήταν εργοδηγός στις ηλεκτρογεννήτριες και τους υποσταθμούς διανομής της AEG. Είχε εγκαταστήσει εκατοντάδες σε πολλά χωριά της Ανατολίας στο πλαίσιο προγράμματος εξηλεκτρισμού. «Όταν παρέδιδα το έργο, ο δήμαρχος γύριζε τον διακόπτη και όλο το χωριό είχε ηλεκτρικό. Τότε έβαζε στη σειρά όλους τους άνδρες του χωριού και μου φιλούσαν το χέρι …» μας έλεγε.

Αυτός μου έμαθε πολυάριθμα πατριωτικά άσματα και ποιήματα. Τον πρώτο εθνικό ύμνο της Ελλάδας – «Ω! Λυγερόν και κοπτερόν σπαθί μου». «Το Χάνι της Γραβιάς» του Ζαλοκώστα και άλλα. Όλα αυτά στην Πόλη … στην πόλη των Τούρκων αλλά στην βασιλεύουσα των Ρωμιών …

Ποιοι Τούρκοι; Ένα μεσημέρι οι αδελφοί της μαμάς έτρωγαν σε μια ταβέρνα. Σε διπλανό τραπέζι έτρωγε μια παρέα στην οποία συμμετείχε και ένας γνωστός τούρκος μεγαλοδημοσιογράφος. «Μακαρία η τουρκάλα μάνα του Φατίχ (ο Μωάμεθ ο Πορθητής) που μας χάρισε μια τόσο όμορφη πόλη» είπε κάποιος από την παρέα. «Τώρα είπες μεγάλη βλακεία», τον επιτίμησε ο μεγαλοδημοσιογράφος. «Ποια σουλτάνα μωρέ ήταν τουρκάλα; Όλες ήταν ή Ρωμιές, ή Ρωσίδες, ή Αρμένισες, ή Καυκάσιες ή …» και συνέχισε να αραδιάζει εθνικότητες.

Διάβαζα πρόσφατα σε αγγλόφωνη τουρκική ιστοσελίδα ότι τα εγχώρια τεστ DNA έχουν απαγορευτεί στην Τουρκία. Αλλά πολλοί Τούρκοι του εξωτερικού που έχουν υποβληθεί σε τέτοια τεστ για να διαπιστώσουν τις εθνικές τους ρίζες, διαπιστώνουν με έκπληξη ότι δεν κατάγονται από Σελτζούκους ή Οθωμανούς!

Αντίθετα πληροφορούνται ότι συγγενεύουν περισσότερο με Ιταλούς, Εβραίους, Έλληνες ή Αρμένηδες … Κάτι που αντιστρατεύεται την επίσημη κρατική προπαγάνδα για το «μεγάλο τουρκικό έθνος»! Έτσι, στις αιτιάσεις της Άγκυρας για «μουσουλμάνους τουρκικής καταγωγής» που κατοικούν στη Θράκη, θα πρέπει να απαντούμε για «μουσουλμάνους ελληνικής, ιταλικής, εβραϊκής και αρμενικής καταγωγής», που κατοικούν στην Τουρκία.

Οι οποίοι θα προσεύχονται στην Αγιασοφιά της Πόλης όπως προσεύχονται και στις άλλες πρώην χριστιανικές εκκλησίες της Ανατολίας … Και θα πηγαίνουν τάματα στον Άι Γιώργη τον Κουδουνά στην Πρίγκιπο … Γιατί η Ayasofya θα στέκει εκεί πάντα για να θυμίζει στους ντεμέκ απογόνους του Πορθητή ότι εμφορούνται από την επιθυμία να οικειοποιηθούν τις περιουσίες, τους πλουτοπαραγωγικούς πόρους ακόμη και την ιστορία των υπόδουλων …

Μέχρι αυτό να γίνει κατανοητό από την υπόλοιπη ανθρωπότητα αλλά και από αυτούς τους ίδιους τους απόγονους του δήθεν «μεγάλου τουρκικού έθνους» …

Ευρωπαϊκή Ένωση και προστασία των συνόρων

Πέμπτη 5 Μαρτίου 2020. 10^ο ένθετο για την Ευρωπαϊκή Ένωση και την καθημερινότητα των πολιτών στην εκπομπή «Αποδράστε» με την Ευτυχία Πενταράκη, μια πρόσχαρη, ευγενική και με χαμογελαστή φωνή, επαγγελματία δημοσιογράφο. Η εκπομπή μεταδίδεται από Δευτέρα μέχρι Παρασκευή από τις 12 μέχρι τις 2 (το μεσημέρι ...) στον χανιώτικο σταθμό Γαύδος 88.8.

Ακούστε το απόσπασμα της εκπομπής στην οποία αναφερθήκαμε στην ελεύθερη διακίνηση, στους ελέγχους στα εξωτερικά σύνορα, στο άσυλο και στις πολιτικές της Ευρωπαϊκής Ένωσης για νόμιμη και παράνομη μετανάστευση.



Περισσότερες πληροφορίες:

• Άρθρο 3 παράγραφος 2 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση: «Η Ένωση παρέχει στους πολίτες της χώρο ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης χωρίς εσωτερικά σύνορα, μέσα στον οποίο εξασφαλίζεται η ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων σε συνδυασμό με κατάλ­ληλα μέτρα όσον αφορά τους ελέγχους στα εξωτερικά σύνορα, το άσυλο, τη μετανάστευση και την πρόληψη και καταστολή της εγκληματικότητας».
• Άρθρο 78 παράγραφος 3 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης: «Εφόσον ένα ή περισσότερα κράτη μέλη αντιμετωπίζουν επείγουσα κατάσταση, λόγω αιφνίδιας εισροής υπηκόων τρίτων χωρών, το Συμβούλιο μπορεί να εκδίδει, μετά από πρόταση της Επιτροπής, προσωρινά μέτρα υπέρ του εν λόγω κράτους μέλους ή των εν λόγω κρατών μελών. Το Συμβούλιο αποφασίζει μετά από διαβούλευση με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο». 
• Ελεύθερη κυκλοφορία: Ταυτότητες, Διαβατήρια, απουσία ελέγχων. Με βάση τον κώδικα συνόρων Σένγκεν προβλέπεται (σε εξαιρετικές περιπτώσεις αδυναμίας ελέγχου στα εξωτερικά σύνορα) προσωρινή επαναφορά ελέγχων στα εσωτερικά σύνορα (για έξη μήνες μέχρι 2 χρόνια)
• Εξωτερικά σύνορα
• Κώδικας συνόρων Schengen: σύστημα πληροφοριών Σένγκεν (SIS), βάση με κλαπέντα και απολεσθέντα ταξιδιωτικά έγγραφα (SLTD της Interpol), Σύστημα Πληροφοριών για τις Θεωρήσεις (VIS). 
• Κανονισμός για την Ευρωπαϊκή Συνοριοφυλακή και Ακτοφυλακή - FRONTEX: δίκτυο και σύστημα παρακολούθησης της κατάστασης και ανταλλαγής πληροφοριών (EUROSUR), Ευρωπαϊκό Σύστημα Πληροφοριών και Αδειοδότησης Ταξιδιού (ETIAS), Μητρώο γνήσιων και πλαστών εγγράφων (FADO). 
• Νόμιμη Μετανάστευση: Το 2016 ζούσαν νόμιμα στην ΕΕ 20 εκατ. υπήκοοι τρίτων χωρών. Οδηγίες για προϋποθέσεις εισόδου και διαμονής υπηκόων τρίτων χωρών ενδοεταιρική μετάθεση, εποχιακή εργασία, απασχόληση υψηλής ειδίκευσης (μπλέ κάρτα), έρευνα, σπουδές, πρακτική άσκηση, εθελοντική υπηρεσία, ανταλλαγές μαθητών, εκπαιδευτικά προγράμματα, απασχόληση εσωτερικών άμισθων βοηθών (au pair), οικογενειακή επανένωση, ενιαία διαδικασία, επί μακρόν διαμένοντες, Σχέδιο δράσης για την ένταξη των υπηκόων τρίτων χωρών. 
• Άσυλο: Σύμβαση του 1951 για το Καθεστώς των Προσφύγων. Οδηγίες διαδικασίες ασύλου, απαιτήσεις υποδοχής, απαιτήσεις για την αναγνώριση του δικαιώματος, προσωρινής προστασίας, Κανονισμός Δουβλίνου (ποιο κράτος μέλος εξετάζει την αίτηση ασύλου), Κανονισμός EURODAC (ευρωπαϊκό σύστημα για την αντιπαραβολή δακτυλικών αποτυπωμάτων των αιτούντων άσυλο), Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Υποστήριξης για το Άσυλο (EASO). 
• Παράνομη μετανάστευση: Οδηγία για κυρώσεις κατά εργοδοτών που απασχολούν παράνομα διαμένοντες, Απόφαση για ποινικό πλαίσιο πρόληψης της παράνοµης διακίνησης.

Η Ελλάδα σε πολύ-κρίση

Κορωνοϊός, μεταναστευτικό, ασύμμετρες απειλές και οι απρόβλεπτες οικονομικές τους επιπτώσεις μαζί με πανικό και καρναβάλια … 
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 3 Μαρτίου 2020 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-412)

Τι είναι η κρίση; Μια έκτακτη ανάγκη, ένα μείζον περιστατικό ή μια καταστροφή κατά τη διάρκεια της οποίας οι αρμόδιοι για την αντιμετώπιση βρίσκονται ξαφνικά στο επίκεντρο δημόσιας αμφισβήτησης που προέρχεται τόσο από το εξωτερικό (π.χ. τον τύπο) όσο και από το εσωτερικό των οργανισμών των οποίων προΐστανται.

Παρακολουθώντας τον έντυπο και ηλεκτρονικό τύπο, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και τα κάθε είδους ιστολόγια εύκολα καταλαβαίνουμε ότι η χώρα μας βρίσκεται αντιμέτωπη με μια πολύ-κρίση. Δηλαδή μια κρίση που την συνθέτουν σειρά από επιμέρους σοβαρές κρίσεις. Η επιδημία του κορωνοϊού. Η διαχείριση των προσφύγων και των μεταναστών. Η ασύμμετρη επίθεση στα ανατολικά μας σύνορα. Και οι δυνητικές επιπτώσεις της παγκόσμιας οικονομίας στην εύθραυστη οικονομία μας.

Πως αντιμετωπίζουμε όλα τα παραπάνω; Από την μια μοιάζει να μας κυριεύει ένας πανικός. Αδειάζουμε τα φαρμακεία από μάσκες και αντισηπτικά και τα σουπερμάρκετ από τρόφιμα. Ενώ από την άλλη επιμένουμε να γιορτάζουμε τα καρναβάλια, επιβεβαιώνοντας το αρχαίο «των οικιών ημών εμπιπραμένων, ημείς άδομεν» (ενώ τα σπίτια μας καίγονται, εμείς τραγουδάμε).

Κορωνοϊός και γρίπη. Έχουμε γράψει και παλαιότερα για τον διαρκή παγκόσμιο πόλεμο του ανθρώπου ενάντια στα μικρόβια. Μάλιστα, από τις διαδοχικές επιδημίες και πανδημίες το ανθρώπινο γένος όχι μόνο επιβιώνει κάθε φορά αλλά εξέρχεται και δυνατότερο. Τα σημαντικότερα όπλα που διαθέτουμε σε αυτό τον πόλεμο είναι η επιδημιολογική επιτήρηση και τα εμβόλια.

Η επιτήρηση μας επιτρέπει να παρακολουθούμε την εμφάνιση και την εξέλιξη της ασθένειας. Κυρίως μας επιτρέπει για κάθε μικρόβιο να γνωρίζουμε: συμπτωματολογία, τρόπο μετάδοσης και επιπτώσεις – ιδίως θνησιμότητα - ανάλογα με το φύλο και την ηλικία. Έτσι μπορούμε να λάβουμε τα απαραίτητα μέτρα περιορισμού της εξάπλωσης του μικροβίου αν αυτό απαιτείται.

Με βάση τα μέχρι σήμερα στοιχεία, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας εκτιμά ότι ο νέος κορωνοϊός (COVID-19) μεταδίδεται ευκολότερα από τον ιό της εποχιακής γρίπης. Συγκεκριμένα, ο μέσος αριθμός των ατόμων που θα νοσήσουν όταν έλθουν σε επαφή με έναν φορέα είναι 1,4 έως 2,5 (ο αντίστοιχος αριθμός για τη γρίπη είναι 1,2 έως 1,6 και για την ιλαρά 12 έως 18).

Τα συμπτώματα μοιάζουν με εκείνα του κοινού κρυολογήματος και οι περισσότεροι ασθενείς θεραπεύονται σε λίγες μέρες. Ωστόσο, σε άτομα με επιβαρυμένο ιατρικό ιστορικό μπορεί να υπάρξουν επιπλοκές, οι οποίες ενδέχεται να οδηγήσουν ακόμη και στο θάνατο. Το ίδιο ακριβώς ισχύει και για την εποχιακή γρίπη, η οποία έχει ήδη προκαλέσει 77 θανάτους από το Σεπτέμβριο. Οι καρδιοπαθείς, οι διαβητικοί και όσοι πάσχουν από ασθένειες των πνευμόνων, συμπεριλαμβανομένων και των καπνιστών, έχουν περισσότερες πιθανότητες να παρουσιάσουν επιπλοκές αν μολυνθούν.

Ευτυχώς, οι ειδικοί εκτιμούν ότι η πραγματική θνησιμότητα από τον COVID-19 ίσως αποδειχτεί παρόμοια με μια βαριά γρίπη, κάτω του 1%. Γι’ αυτό αντί να μας καταλάβει πανικός, ας συμμορφωθούμε με τα μέτρα πρόληψης που προτείνουν οι αρχές και οι ειδικοί. Το σημαντικότερο από τα οποία είναι το πλύσιμο των χεριών! Αν εμφανιστούν συμπτώματα, αυτοπεριορισμός για μερικές μέρες (14 μέρες είναι η περίοδος επώασης του ιού). Τέλος, σε κάθε περίπτωση θα πρέπει να συμβουλευτούμε τον γιατρό μας ιδίως όσοι ανήκουν στις παραπάνω ευπαθείς ομάδες.

Μεταναστευτικό. Η διαχείριση των προσφύγων και μεταναστών που παραμένουν στην Ελλάδα, είναι ένα σοβαρότατο πρόβλημα το οποίο ταλανίζει τη χώρα μας τα τελευταία χρόνια. Δυστυχώς, μέχρι σήμερα το πρόβλημα αντιμετωπίστηκε αποσπασματικά και με τρόπο που από τη μία δεν απέτρεπε τις νέες αφίξεις και από την άλλη εξέθετε τη χώρα διεθνώς με τις άθλιες εικόνες των κέντρων «φιλοξενίας».

Γράφαμε και παλαιότερα (ΧΝ 13/3/2018) ότι για την αντιμετώπιση προβλήματος θα πρέπει κατ’ αρχάς να γίνουν αποτελεσματικότεροι οι έλεγχοι και η προστασία των συνόρων. Κι αυτό σε συνδυασμό με ένα αποτελεσματικότερο σύστημα υποδοχής και επιλογής με βάση την ισχύουσα νομοθεσία και πρακτική (διαδικασίες χορήγησης ασύλου ή επαναπατρισμού). Κάτι που δυστυχώς καθυστέρησε τραγικά …

Αυτό ακριβώς επιχειρείται με τις πρόσφατες αποφάσεις της κυβέρνησης για τη δημιουργία κλειστών κέντρων υποδοχής στα νησιά αλλά και στην ενδοχώρα. Δυστυχώς, οι αντιδράσεις από τις τοπικές κοινωνίες υπήρξαν δυσανάλογα έντονες, όπως βέβαια και η αντιμετώπιση τους από τις αρχές.

Μέχρι που άρχισε, κατά παράβαση των συμφωνιών ΕΕ-Τουρκίας, το νέο κύμα μετακίνησης προσφύγων και μεταναστών από τα ανατολικά. Μετακίνηση η οποία «λόγω του συντονισμένου και μαζικού χαρακτήρα της, … δεν έχει καμία σχέση με το διεθνές δίκαιο του ασύλου που αφορά μόνο εξατομικευμένες περιπτώσεις». Με αποτέλεσμα να χαρακτηριστεί επίσημα ως «ενεργή, σοβαρή, εξαιρετική και ασύμμετρη απειλή κατά της εθνικής ασφάλειας της χώρας».

Επιπλέον των άλλων μέτρων που ανακοινώθηκαν, κινήθηκε και η διαδικασία του άρθρου 78§3 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που προβλέπει ότι «εφόσον ένα ή περισσότερα κράτη μέλη αντιμετωπίζουν επείγουσα κατάσταση, λόγω αιφνίδιας εισροής υπηκόων τρίτων χωρών, το Συμβούλιο μπορεί να εκδίδει, μετά από πρόταση της Επιτροπής, προσωρινά μέτρα υπέρ του εν λόγω κράτους μέλους ή των εν λόγω κρατών μελών. Το Συμβούλιο αποφασίζει μετά από διαβούλευση με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο». Αυτό για όσους αναρωτιούνται τι μπορεί να κάνει η Ευρώπη … (ΣΗΜ. Ήδη ανακοινώθηκαν έκτακτο Συμβούλιο Μετανάστευσης και έκτακτο Συμβούλιο Εξωτερικών Υποθέσεων και πραγματοποιήθηκε επίσκεψη στον Έβρο των προέδρων Κοινοβουλίου, Ευρωπαϊκού Συμβουλίου και Επιτροπής με τους πρωθυπουργούς Ελλάδος και Κροατίας - ως προεδρεύουσας χώρας του Συμβουλίου).

Να υπενθυμίσουμε σχετικά και πρόσφατη απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (ΕΔΑΔ), το οποίο έκρινε ότι η Ισπανία δεν παραβίασε τα ανθρώπινα δικαιώματα δύο αλλοδαπών που είχαν εισέλθει παράνομα στο ισπανικό έδαφος, όταν τους απώθησε με συνοπτικές διαδικασίες. Μάλιστα, το Δικαστήριο έκρινε ότι δεν υπήρξε παραβίαση «… επειδή οι δυο αλλοδαποί δεν χρησιμοποίησαν τις υπάρχουσες νόμιμες διαδικασίες για να φθάσουν στο ισπανικό έδαφος». (ΣΗΜ. Ωστόσο, από την ανάλυση της εν λόγω απόφασης του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, την οποία δημοσίευσε ο Βασίλης Σωτηρόπουλος, προκύπτει μια πιο πολύπλοκη εικόνα).

Οικονομικές επιπτώσεις. Ο φόβος και ο πανικός είναι πάντα κακοί σύμβουλοι. Ήδη τα διεθνή χρηματιστήρια έχουν χάσει γύρω στα 5 τρισεκατομμύρια δολάρια, οι τιμή του πετρελαίου έπεσε και οι επόμενες μέρες προβλέπονται ακόμη χειρότερες. Σημαντικότερες αιτίες, η μείωση της βιομηχανικής παραγωγής αλλά και της εσωτερικής κατανάλωσης της Κίνας, ο περιορισμός της διακίνησης εμπορευμάτων και η μείωση του τουρισμού.

Είναι βέβαια νωρίς να προβλέψουμε τις επιπτώσεις και στην ελληνική οικονομία αλλά κι αυτές δεν θα είναι αμελητέες …Μια πρώτη ένδειξη είναι η αύξηση του επιτοκίου του ελληνικού δεκαετούς ομολόγου ενώ θα πρέπει να αναμένονται απώλειες στο ΑΕΠ από τον τουρισμό και την ναυτιλία. Γιατί όπως έλεγαν οι σοφοί «ενός κακού μύρια έπονται» …

Σκέψεις για την εθνική μας γιορτή

Σε τι πρέπει να λέμε «το μεγάλο Ναι ή το μεγάλο Όχι» κάθε μέρα …
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 29 Οκτωβρίου 2019 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-396)

Καθώς γράφω αυτές τις γραμμές την παραμονή της ημέρας του Όχι, αναλογίζομαι τι θα έλεγα στα νέα παιδιά αν μου ανέθεταν να εκφωνήσω τον πανηγυρικό της ημέρας. Όχι απαραίτητα σε κάποια πλατεία κατά την κατάθεση των στεφάνων, όπου ακόμη κι αν λειτουργούν καλά τα μεγάφωνα, λίγοι δίνουν σημασία στον ομιλητή. Αλλά γύρω από μια προσκοπική πυρά, σε μια τάξη με λίγους μαθητές, σε μια παρέα …

Θυμάμαι στις τελευταίες τάξεις του Δημοτικού σχολείου που είχα την τιμή και την ευκαιρία να έχω έναν φωτισμένο δάσκαλο. Ο Παναγιώτης Θεοδωρόπουλος ήταν έφεδρος ανθυπολοχαγός το 1940 και στην Αλβανία είχε χάσει το πόδι του από κρυοπαγήματα. Κυκλοφορούσε με ξύλινο πόδι και μπαστούνι. Και συμπλήρωνε συχνά το μάθημα με ιστορίες από το μέτωπο. Ιστορίες, που θύμιζαν το «Άσμα ηρωικό και πένθιμο για τον χαμένο ανθυπολοχαγό της Αλβανίας» του Οδυσσέα Ελύτη.

Μετά, γνώρισα τον μακαρίτη τον πεθερό μου, Μανώλη Ι. Σταγάκη. Κι αυτός είχε πολεμήσει στην Αλβανία. Όπου και τραυματίστηκε βαριά από θραύσμα οβίδας. Ευτυχώς δεν σκοτώθηκε επειδή είχε διπλώσει σωστά την κουβέρτα και τα υπόλοιπα πράγματά του στο σακίδιο του. Μάλιστα, ως περήφανος Κρητικός δεν καταδέχτηκε ποτέ να ζητήσει την αναπηρική σύνταξη που δικαιούνταν από την πολιτεία. Γιατί δεν τον απασχολούσε τι θα έκανε η πατρίδα γι’ αυτόν αλλά τι θα έκανε αυτός για την πατρίδα.

Θυμάμαι ακόμη την ιστορία του Κωνσταντινουπολίτη πρώτου ξαδέλφου της μητέρας μου. Ο Νίκος Λεμπεσόπουλος, ήλθε νεότατος στην Ελλάδα, κατατάχτηκε εθελοντής στο στρατό και αφού πολέμησε στην Αλβανία, γύρισε στην Αθήνα με τα πόδια … Όπου έφτασε με μια τεράστια γενειάδα και γεμάτος ψείρες! Πολλοί άλλοι Έλληνες της διασποράς ήλθαν και πολέμησαν ενώ πολλοί θυσιάστηκαν για την πατρίδα αν και γεννημένοι και μεγαλωμένοι στο εξωτερικό.

Τέτοιες ιστορίες θα έλεγα στα παιδιά. Και θα τους ζητούσα να μου διηγηθούν κι αυτά τι θα είχαν ακούσει για τους παππούδες και τους πατεράδες τους. Για τους αφανείς ήρωες που πολέμησαν «δια την Πατρίδα, τας γυναίκας και τα παιδιά τους και τας ιεράς παραδόσεις». Θα τους έλεγα ακόμη ότι όταν επισκέφτηκα το σπίτι του Ιωάννη Μεταξά είδα και την πολυθρόνα στην οποία κάθισε ο Ιταλός πρέσβης που μετέφερε στις 3 το πρωί το ιταμό ιταλικό τελεσίγραφο.

Όμως θα πήγαινα την κουβέντα και λίγο παραπέρα. Τι σημαίνει να είναι κανείς πατριώτης σήμερα; Μήπως να παθιάζεται με την διεκδίκηση της ελληνικότητας της Μακεδονίας ή με την μεγάλη ιδέα της ανακατάληψης της Κωνσταντινούπολης; Μήπως να είναι έτοιμος να βιαιοπραγήσει εναντίον προσφύγων και μεταναστών ζητώντας την απομάκρυνσή τους για να μην αλλοιωθεί η σύσταση του πληθυσμού; Ή μήπως να καταφέρεται εναντίον των Ευρωπαίων πιστεύοντας ότι ευθύνονται για την τελευταία χρεωκοπία της χώρας;

Μεγάλωσα σε ένα σπίτι που γνώρισε από κοντά την εθνική καταστροφή των απελάσεων των Ελλήνων της Πόλης κατά την δεκαετία του 1960. Γι’ αυτό και δακρύζω κάθε φορά που βλέπω την ταινία «Πολίτικη κουζίνα». Μου θυμίζει πραγματικές καταστάσεις και συναισθήματα. Γιατί πατριωτισμός δεν είναι μόνο να παθιάζεσαι με κάποιες φανταστικές μελλοντικές νίκες και κατακτήσεις. Αλλά και να αναλογίζεσαι τις αιτίες κάθε περασμένης ήττας …

Τι ώθησε τους Έλληνες ανεξαρτήτως κόμματος αλλά και τους ομογενείς να πολεμήσουν με αυτοθυσία στον πόλεμο του 1940-41; Τι τους ένωσε έτσι που να καταφέρουν περίτρανες νίκες στο Αλβανικό μέτωπο; Κατέθεσαν τα όπλα μόνον όταν, μετά την κατάρρευση της Σερβίας περικυκλώθηκαν από τις γερμανικές δυνάμεις! Και μετά από μιάν ομολογουμένως ηρωική Εθνική Αντίσταση, τι τους έσπρωξε σε έναν καταστροφικό εμφύλιο πόλεμο, ο οποίος δυστυχώς υποβόσκει μέχρι σήμερα με άλλη μορφή;

Η απάντηση βρίσκεται στον ίδιο τον Εθνικό μας Ύμνο, τον οποίο λίγοι φαίνεται να έχουν μελετήσει. Η δολερή Διχόνοια. Η έλλειψη μακροπρόθεσμου σχεδιασμού με βάση εθνικούς στόχους. Η αχρεία φιλοσοφία του «ό,τι φάμε κι ό,τι πιούμε …», του «ωχαδελφισμού» και «ήσσονος προσπάθειας». Και φυσικά η κομματικοποίηση κάθε πτυχής της δημόσιας ζωής με προσοδοθηριακούς και κερδοσκοπικούς στόχους.

Πάντα η νίκη αν ενωθείτε, πάντα εσάς θ’ ακολουθεί, μας υπενθυμίζει ο Διονύσιος Σολωμός στον Εθνικό μας Ύμνο. Κάτι που έχει αποδειχτεί στην πράξη κατ’ επανάληψη κατά την πολύχρονη ιστορία μας. Όπως έχει αποδειχτεί και το αντίθετο. Αν κινδυνεύουμε λοιπόν, κινδυνεύουμε πρωτίστως από την διχόνοια που μας εμποδίζει να ασχοληθούμε με την προστασία της πατρίδας μας.

Ας σκεφτούμε λοιπόν πόσο πατριώτες είμαστε κάθε φορά που ετοιμαζόμαστε να πετάξουμε τα σκουπίδια μας στη φύση. Όταν βρωμίζουμε τις θάλασσες και τα ποτάμια μας. Όταν οδηγούμε επικίνδυνα χωρίς ζώνη και κράνος αγνοώντας τα όρια ταχύτητας και τα σήματα του ΚΟΚ. Μα και όταν διευκολύνουμε την κατανάλωση οινοπνευματωδών από ανήλικους. Πόσο πατριώτες είμαστε όταν πυροβολούμε άσκοπα στον αέρα βάζοντας σε κίνδυνο τους συμπολίτες μας. Ή όταν βάζουμε φωτιά από αμέλεια στο δάσος.

Είμαστε άραγε πατριώτες όταν δεν σεβόμαστε τα μνημεία που μας άφησαν οι πρόγονοί μας. Όταν δεν φροντίζουμε να μάθουμε σωστά την γλώσσα, την ιστορία και την κληρονομιά μας. Όταν ωθούμε τους νέους μας στην ανεργία και την ξενιτιά. Όταν δεν σεβόμαστε τον ξένο, εμείς οι απόγονοι εκείνων που λάτρευαν τον Ξένιο Δία;

Στο χέρι μας είναι να πούμε «το μεγάλο Ναι ή το μεγάλο Όχι». Όχι «μια μέρα» όπως λέει ο ποιητής. Αλλά κάθε μέρα …

Μετεκλογικές προκλήσεις

Πέμπτη 30 Μαΐου 2019. 32^ο ένθετο για την Ευρωπαϊκή Ένωση και την καθημερινότητα των πολιτών στην εκπομπή «Και μία, και δύο» με δύο πρόσχαρες, ευγενικές, γλωσσομαθείς και επαγγελματίες δημοσιογράφους, τη Δομίνα Διαμαντοπούλου και τη Μυρσίνη Λιοναράκη. Η εκπομπή μεταδίδεται από Δευτέρα μέχρι Παρασκευή από τις 1 μέχρι τις 2 (το μεσημέρι ...) στον Αθήνα984.

Ακούστε το απόσπασμα της εκπομπής στην οποία αναφερθήκαμε στις προκλήσεις που αντιμετωπίζει η Ευρωπαϊκή Ένωση μετά τις Ευρωπαϊκές εκλογές.



Κατά τη γνώμη μου αναλύοντας τα αποτελέσματα των Ευρωπαϊκών εκλογών, προκύπτουν τα εξής:

• Ανάγκη για συναίνεση των παραδοσιακά μεγάλων πολιτικών οικογενειών (ΕΛΚ, Σοσιαλιστές, Φιλελεύθεροι) με τους Οικολόγους εξαιτίας της Κλιματικής Αλλαγής, η οποία αποτελεί πλέον τη σημαντικότερη πρόκληση που αντιμετωπίζουμε ως ανθρώπινο είδος. Κι αυτό σημαίνει ότι θα πρέπει να λύσουμε δύο μεγάλα προβλήματα όσον αφορά την Ενέργεια:
• Την παραγωγή (υδρογονάνθρακες, ανανεώσιμες) και
• Τη χρήση της (μεταφορές, βιομηχανία, οικιακός τομέας).
• Ανάγκη για σοβαρή αντιμετώπιση του κύματος ανόδου των εθνικιστικών τάσεων στην Ευρωπαϊκή Ένωση που οφείλονται σε δύο μεγάλα προβλήματα α) το Μεταναστευτικό και β) την Ανεργία (σε συνδυασμό με την φτωχοποίηση του πληθυσμού). Αυτό θα απαιτήσει επενδύσεις:
• Στις αναπτυσσόμενες χώρες προκειμένου να υπάρχουν κίνητρα παραμονής (αναπτυξιακή πολιτική, αντιμετώπιση συγκρούσεων και κρίσεων)
• Στις χώρες υποδοχής για ενσωμάτωση των μεταναστών ώστε να αντιμετωπιστούν η υπογεννητικότητα και η έλλειψη δεξιοτήτων (όχι μόνο για τους μετανάστες).
• Με δεδομένες τις προκλήσεις από τις ΗΠΑ και την Κίνα (οικονομικές), τη Ρωσία (υπονομευτικές), τον ισλαμικό κόσμο (τρομοκρατία), η Ευρώπη θα πρέπει να ασχοληθεί σοβαρά με την Άμυνα και την Ασφάλειά της (στο πλαίσιο μιας ενιαίας Εξωτερικής Πολιτικής).
• Για όλα τα παραπάνω χρειάζονται χρήματα! Δηλαδή η Ένωση θα πρέπει να ασχοληθεί σοβαρά με την Οικονομία. Με έναν Υπουργό Οικονομικών (και έναν προϋπολογισμό) και με σοβαρές αποφάσεις για την χρηματοδότηση όλων των παραπάνω με δύο εναλλακτικές επιλογές [βλέπε τη μεγάλη κουβέντα που έχει αρχίσει μεταξύ Βαρουφάκη (και Galbraith και Stuart Holland) από τη μια και Piketty από την άλλη]:
• Με έκδοση ευρω-ομολόγων (δηλαδή με αύξηση του χρέους – μέσω της εκτύπωσης χρήματος) ή
• Με τη θέσπιση νέων φόρων σε ευρωπαϊκό επίπεδο (π.χ. οικολογικό, ενεργειακό, διασυνοριακών χρηματοπιστωτικών συναλλαγών).

Οι μεγάλες προκλήσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Κλιματική αλλαγή, μεταναστευτικές ροές, ανεργία, ασφάλεια, άμυνα και πολυεθνικές – οι τομείς που απαιτούν σοβαρή δράση σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 28 Μαΐου 2019 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-376)

Η συζήτηση που προηγήθηκε των εκλογών δεν κάλυψε σχεδόν καθόλου τις μεγάλες προκλήσεις που θα πρέπει οπωσδήποτε να αντιμετωπίσει η Ευρωπαϊκή Ένωση στα αμέσως επόμενα χρόνια. Όμως, τώρα που ξέρουμε τα αποτελέσματα, ας δούμε με ηρεμία τα σημαντικότερα προβλήματα που μπορεί να έχουν δυσμενέστατες επιπτώσεις στην προστασία των πολιτών και στην καθημερινότητά μας. Και τα οποία μπορούν να αντιμετωπιστούν μόνο σε πανευρωπαϊκό, αν όχι κι σε παγκόσμιο, επίπεδο.

Κλιματική αλλαγή. Πρόκειται για παγκόσμια πρόκληση η οποία πρέπει να αντιμετωπιστεί κατά απόλυτη προτεραιότητα. Αν συνεχιστούν οι σημερινές τάσεις αύξησης της μέσης θερμοκρασίας της Γης δεν θα επηρεαστεί μόνο η στάθμη της θάλασσας. Οι εναλλαγές ξηρασίας και τροπικών καταιγίδων θα διαταράξουν όχι μόνο την γεωργία και την κτηνοτροφία αλλά και τις δημόσιες και ιδιωτικές υποδομές. Κάτι που ήδη το παρατηρούμε να γίνεται σε αρκετές χώρες ακόμη και στην περιοχή μας.

Η αντιμετώπιση περιλαμβάνει την ενίσχυση της ανθεκτικότητας κοινωνιών και υποδομών καθώς και αλλαγές στον τρόπο παραγωγής και κατανάλωσης ενέργειας. Η κατάργηση της χρήσης των ορυκτών καυσίμων (λιγνίτης, πετρέλαιο, φυσικό αέριο) θα επηρεάσει τη βιομηχανία, τις μεταφορές, τις συνθήκες διαβίωσης. Αυτό συνεπάγεται τεράστιες επενδύσεις, τις οποίες δεν μπορεί να αντιμετωπίσει καμία χώρα από μόνη της.

Μεταναστευτικές ροές. Η κλιματική αλλαγή, οι πολεμικές συρράξεις και οι τεράστιες διαφορές βιοτικού επιπέδου μεταξύ αναπτυγμένων και αναπτυσσόμενων χωρών δημιουργούν από τις απαρχές της ιστορίας μετακινήσεις πληθυσμών. Πρόκειται λίγο-πολύ για ένα φυσικό φαινόμενο που δεν μπορεί να αγνοηθεί. Η αντιμετώπισή του στο παρελθόν συνεπαγόταν πολέμους, εξανδραποδισμούς, γενοκτονίες. Σήμερα, η αντιμετώπιση του φαινομένου απαιτεί διπλή προσπάθεια.

Πρώτον, περιορισμό ή και εξάλειψη των αιτίων που ωθούν εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους να διακινδυνεύουν τη ζωή τους για να φτάσουν σε κάποια αμφιλεγόμενη «γη της επαγγελίας». Παράλληλα, ενίσχυση των διαδικασιών υποδοχής και ενσωμάτωσης των προσφύγων και των μεταναστών, ιδίως στις χώρες που αντιμετωπίζουν δημογραφικό πρόβλημα. Με σεβασμό του διεθνούς δικαίου και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων αλλά και με διατήρηση των πολιτισμικών χαρακτηριστικών των χωρών υποδοχής ώστε να μην μετατραπούν σταδιακά σε φανατικές θεοκρατίες.

Φτωχοποίηση και ανεργία. Ζούμε σε μιαν εποχή γεμάτη παράδοξα. Από τη μια προοδεύουμε επιστημονικά και τεχνολογικά δημιουργώντας μια κοινωνία της πληροφορίας όπου άνθρωποι, δεδομένα, διαδικασίες και αντικείμενα συνδέονται σε ένα παγκόσμιο διαδίκτυο. Παράλληλα όμως, δημιουργούμε και μια τάξη ανθρώπων που δεν έχουν τη δυνατότητα να αξιοποιήσουν τις νέες επιστημονικές και τεχνολογικές γνώσεις με αποτέλεσμα να μένουν στο περιθώριο.

Δεν πρόκειται μόνο για νέους που δεν μπόρεσαν να ανέβουν στο τρένο γιατί δεν έχουν τις κατάλληλες δεξιότητες ή γιατί έκαναν λανθασμένες επιλογές. Αλλά και για ενήλικες που τους ξεπέρασαν οι εξελίξεις με αποτέλεσμα να μείνουν άνεργοι ενώ είχαν σημαντικές οικογενειακές υποχρεώσεις. Κι αυτό ενώ ταυτόχρονα υπάρχουν μεγάλες ελλείψεις σε προσωπικό με συγκεκριμένες δεξιότητες και εξειδίκευση σε πάρα πολλούς κλάδους υψηλής τεχνολογίας.

Η αντιμετώπιση του παραπάνω πολύπλοκου και εκτεταμένου κοινωνικού προβλήματος εξαρτάται κατά μεγάλο μέρος και από τις μεταρρυθμίσεις στα εθνικά εκπαιδευτικά προγράμματα. Η ανάπτυξη ψηφιακών, γλωσσικών και επιχειρηματικών δεξιοτήτων πρέπει να αποτελεί πλέον προτεραιότητα σε όλα τα επίπεδα της εκπαίδευσης. Ταυτόχρονα με την παροχή κινήτρων για δια βίου κατάρτιση σε νέες δεξιότητες …

Ασφάλεια και άμυνα. Μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και όσο η απειλή προερχόταν από την ανατολή, η Δυτική Ευρώπη ανέθεσε την άμυνά της στο ΝΑΤΟ. Σήμερα τα δεδομένα φαίνεται ότι αλλάζουν. Οι απειλές που καλείται να αντιμετωπίσει πλέον Ευρώπη προέρχονται από πολλές κατευθύνσεις – Ρωσία, ΗΠΑ, Κίνα, Μέση Ανατολή. Αν και πρωτίστως οικονομικές δεν αποκλείεται, σε βάθος χρόνου, να μετατραπούν και σε στρατιωτικές.

Ήδη πολλές χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης έζησαν ή απειλούνται από πολύνεκρες τρομοκρατικές επιθέσεις ενώ πολλές εκλογικές διαδικασίες φαίνεται ότι επηρεάζονται από εξωγενείς παράγοντες (παράνομες χρηματοδοτήσεις αντιευρωπαϊκών κομμάτων από εξωευρωπαϊκά κέντρα, αντιευρωπαϊκές προπαγανδιστικές παρεμβάσεις σε μέσα κοινωνικής δικτύωσης κλπ.).

Η αντιμετώπιση αυτών των φαινομένων δεν μπορεί να γίνει μόνο με διακυβερνητικές συνεργασίες αλλά απαιτεί οργάνωση σε κεντρικό ευρωπαϊκό επίπεδο. Δηλαδή κοινές πολιτικές στους τομείς της εξωτερικής πολιτικής, της άμυνας και της ασφάλειας.

Πολυεθνικές επιχειρήσεις. Οι μεγάλες πολυεθνικές επιχειρήσεις έχουν αποκτήσει σήμερα τεράστια δύναμη. Κανένα από τα εθνικά κράτη της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν μπορεί να τις ελέγξει από μόνο του. Μόνον η Ευρωπαϊκή Ένωση διαθέτει την ικανότητα και τα εργαλεία για να αντιμετωπίσει κολοσσούς όπως η Microsoft, η Google, η Facebook αλλά και τις μεγάλες βιομηχανίες ή τις πολυεθνικές της ενέργειας. Και έχει αποδείξει ότι και θέλει και μπορεί να το κάνει. Αρκεί να ρίξει κανείς μια ματιά στις αποφάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σε υποθέσεις δεσπόζουσας θέσης, καρτέλ, συγχωνεύσεων ή παράνομων κρατικών ενισχύσεων.

Ας ελπίσουμε ότι πέρα από τις προεκλογικές υποσχέσεις, τα νέα πρόσωπα που θα αναλάβουν τα ηνία στα θεσμικά όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης θα αντιληφθούν τη σοβαρότητα των καιρών και θα αντιμετωπίσουν σοβαρά όλες τις παραπάνω προκλήσεις. Σε συνεργασία φυσικά με τα κράτη μέλη, τα οποία τελικά λαμβάνουν και εφαρμόζουν τις σχετικές αποφάσεις.

Οι σοβαρότεροι παγκόσμιοι κίνδυνοι για το 2019

Οι πέντε σοβαρότεροι παγκόσμιοι κίνδυνοι από πλευράς πιθανότητας

1. Ακραία καιρικά φαινόμενα
2. Αποτυχία προσαρμογής και ελαχιστοποίησης επιπτώσεων κλιματικής αλλαγής
3. Φυσικές καταστροφές
4. Απάτη ή κλοπή δεδομένων
5. Κυβερνοεπιθέσεις

Οι πέντε σοβαρότεροι παγκόσμιοι κίνδυνοι από πλευράς επιπτώσεων

1. Όπλα μαζικής καταστροφής
2. Αποτυχία προσαρμογής και ελαχιστοποίησης επιπτώσεων κλιματικής αλλαγής
3. Ακραία καιρικά φαινόμενα
4. Κρίσεις λειψυδρίας
5. Φυσικές καταστροφές

Πηγή: The Global Risks Report 2019, 14th Edition, World Economic Forum, Γενεύη

Γιατί πρέπει να ψηφίσουμε στις Ευρωπαϊκές εκλογές της 26ης Μαΐου 2019

Παρασκευή 24 Μαΐου 2019. 31^ο ένθετο για την Ευρωπαϊκή Ένωση και την καθημερινότητα των πολιτών στην εκπομπή «Και μία, και δύο» με δύο πρόσχαρες, ευγενικές, γλωσσομαθείς και επαγγελματίες δημοσιογράφους, τη Δομίνα Διαμαντοπούλου και τη Μυρσίνη Λιοναράκη. Η εκπομπή μεταδίδεται από Δευτέρα μέχρι Παρασκευή από τις 1 μέχρι τις 2 (το μεσημέρι ...) στον Αθήνα984.

Ακούστε το απόσπασμα της εκπομπής στην οποία αναφερθήκαμε στους λόγους για τους οποίους πρέπει να πάμε να ψηφίσουμε στις Ευρωπαϊκές εκλογές της 24ης Μαΐου 2019.

Ευκολότερη κινητικότητα στην Ευρωπαϊκή Ένωση

Πέμπτη 21 Φεβρουαρίου 2019. 19^ο ένθετο για την Ευρωπαϊκή Ένωση και την καθημερινότητα των πολιτών στην εκπομπή «Και μία, και δύο» με δύο πρόσχαρες, ευγενικές, γλωσσομαθείς και επαγγελματίες δημοσιογράφους, τη Δομίνα Διαμαντοπούλου και τη Μυρσίνη Λιοναράκη. Η εκπομπή μεταδίδεται από Δευτέρα μέχρι Παρασκευή από τις 1 μέχρι τις 2 (το μεσημέρι ...) στον Αθήνα984.

Ακούστε το απόσπασμα της εκπομπής στην οποία αναφερθήκαμε σε τρία μέτρα που διευκολύνουν την κινητικότητα των πολιτών οι οποίοι εργάζονται ή διαμένουν σε άλλη χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

• Τέθηκε σε εφαρμογή ο Κανονισμός (EE) 2016/1191 για την προώθηση της ελεύθερης κυκλοφορίας των πολιτών με απλούστευση των απαιτήσεων για την υποβολή ορισμένων δημόσιων εγγράφων στην Ευρωπαϊκή Ένωση

• 17 περίπου εκατ. πολίτες που ζουν ή εργάζονται σε άλλες χώρες της ΕΕ δεν χρειάζεται να επικυρώνουν ούτε να μεταφράζουν μια σειρά από δημόσια έγγραφα (πιστοποιητικά γέννησης, γάμου (και οικογενειακής κατάστασης), συμβίωσης, διαζυγίου, ζωής, συμβίωσης, γονικής ιδιότητας, κατοικίας/διαμονής, ιθαγένειας ή θανάτου, λευκό ποινικό μητρώο, δικαίωμα εκλέγειν/εκλέγεσθαι) για να αποδειχτεί η γνησιότητά τους.
• Πολύγλωσσα τυποποιημένα έντυπα χρησιμεύουν ως μεταφραστικά βοηθήματα. Αν η παραλαμβάνουσα αρχή έχει αμφιβολίες για τη γνησιότητα του δημόσιου εγγράφου, επικοινωνεί με την εκδούσα αρχή μέσω του συστήματος πληροφόρησης για την εσωτερική αγορά (IMI).
• Δεν εκδίδονται όλα τα τυποποιημένα έντυπα σε όλα τα κράτη μέλη. Πληροφορίες στη διαδικτυακή πύλη της ευρωπαϊκής ηλεκτρονικής δικαιοσύνης (e-Justice).

• Επιτεύχθηκε συμφωνία Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και Συμβουλίου για το Πανευρωπαϊκό Ατομικό Συνταξιοδοτικό Προϊόν (PEPP) που αφορά την ασφάλεια στων ιδιωτικών (συμπληρωματικών) συστημάτων σύνταξης (σήμερα επωφελούνται από τέτοια συστήματα μόνο το 27% των ευρωπαίων (25-59 ετών).
• Για τους καταναλωτές: Περισσότερες δυνατότητες επιλογής (ανταγωνισμός), αυστηρές απαιτήσεις πληροφόρησης, έγκριση από την Ευρωπαϊκή Αρχή Ασφαλίσεων και Επαγγελματικών Συντάξεων (ΕΑΑΕΣ), υψηλό επίπεδο προστασίας των καταναλωτών, δικαίωμα αλλαγής παρόχου ανά πενταετία, και μεταφορά σε περίπτωση μετακίνησης σε άλλο κράτος μέλος. Ισότιμη φορολογική αντιμετώπιση με εθνικά προϊόντα.
• Για τους ασφαλιστές: Νέες ευκαιρίες στην αγορά των ατομικών συντάξεων (δράση σε ολόκληρη την ΕΕ και ηλεκτρονικά, οικονομίες κλίμακας), διαβατήριο ΕΕ προκειμένου να διευκολύνεται η διασυνοριακή διανομή.
• Για αμφότερους: Διάφορες επιλογές καταβολής στο τέλος της διάρκειας ζωής του προϊόντος.

• Επιτεύχθηκε συμφωνία Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και Συμβουλίου για την σύσταση Ευρωπαϊκής Αρχής Εργασίας που θα εξασφαλίσει δικαιότερη κινητικότητα των εργαζόμενων. Επισημαίνεται ότι τα συστήματα κοινωνικής ασφάλισης και οι πολιτικές απασχόλησης αποτελούν ευθύνη των κρατών μελών. Ωστόσο, στο πλαίσιο της ελεύθερης κυκλοφορίας των εργαζομένων η Ένωση παίζει συντονιστικό ρόλο. H νέα Ευρωπαϊκή Αρχή Εργασίας θα εξασφαλίσει για τα 17 εκατ. Πολιτών που ζουν ή εργάζονται σε άλλο κράτος μέλος της ΕΕ:
• Πληροφόρηση εργαζόμενων και επιχειρήσεων για ευκαιρίες, κανόνες, δικαιώματα και υποχρεώσεις σε διασυνοριακές καταστάσεις.
• Βελτίωση της συνεργασίας μεταξύ εθνικών αρχών με εργαλεία ανταλλαγής πληροφοριών, πρακτικές καθημερινής συνεργασίας, διεξαγωγή κοινών και συντονισμένων επιθεωρήσεων και επίλυση πιθανών διασυνοριακών διαφορών.
• Εστίαση στην κινητικότητα του εργατικού δυναμικού και την απόσπαση των εργαζομένων, τον συντονισμό της κοινωνικής ασφάλισης και την ειδική νομοθεσία στον τομέα των οδικών μεταφορών (2 εκατ. εργαζόμενοι διασχίζουν καθημερινά τα εσωτερικά σύνορα της ΕΕ, μεταφέροντας εμπορεύματα ή επιβάτες).
• Στήριξη του δικτύου των ευρωπαϊκών υπηρεσιών απασχόλησης (EURES) και ενίσχυση της συνεργασίας για την καταπολέμηση της αδήλωτης εργασίας.

Περί μετανάστευσης (σε δύο μέρη)

Μέρος πρώτο
Μια πρώτη ανάλυση των αντικειμενικών λόγων που ωθούν τον κόσμο στη μετανάστευση …
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 6 Μαρτίου 2018 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-322)

Γιατί μετανάστευσαν πατεράδες, παππούδες και συγγενείς; Από το Λεωνίδιο στην Πόλη ο προπάππος από την πλευρά της μητέρας μου. Από το χωρίο του στην Αθήνα ο πατέρας μου, όπου τον ακολούθησε κι η μητέρα μου από την Πόλη. Στην Καλιφόρνια ο αδελφός μου και στην Μελβούρνη μια πρώτη μου ξαδέλφη και οι αδελφές της γυναίκας μου. Κι εγώ πέρασα 30 χρόνια της ζωής μου στις Βρυξέλλες ...

Κανείς δεν πρόδωσε την ελληνικότητά του φεύγοντας. Όλοι έφυγαν γιατί τους ανάγκασαν οι συνθήκες. Η προοπτική της ανεργίας και της μιζέριας. Η αναξιοκρατία, η απαξίωση και η πίεση του πελατειακού κράτους. Η έλλειψη σεβασμού στο δρόμο, στη δουλειά, στα μαγαζιά. Οι συνθήκες που επικρατούν στα εκπαιδευτικά μας ιδρύματα.

Υπέρ της μετανάστευσης. Όλα τα παραπάνω καθώς και η έμφυτη περιέργεια, η διάθεση για εξερεύνηση και το ανήσυχο πνεύμα που διακρίνει πολλούς από εμάς σπρώχνουν τους Έλληνες στη μετανάστευση. Ας δούμε όμως και κάποιους αντικειμενικούς λόγους που εξηγούν αυτό το φαινόμενο και συνηγορούν υπέρ της υποδοχής προσφύγων και μεταναστών.

Η Ιστορία μας διδάσκει ότι οι μετακινήσεις πληθυσμών είναι συνυφασμένες με την εξέλιξη της ανθρωπότητας. Στον ελλαδικό χώρο, οι Αχαιοί και οι Ίωνες υποδέχτηκαν τους Δωριείς. Στις ακτές της Μεσογείου δημιουργήθηκε η μεγάλη Ελλάδα από μετανάστες. Οι βίαιες μεταναστεύσεις των Γότθων, των Βανδάλων, των Ούννων και των Σλάβων έδρασαν καταλυτικά στη διαμόρφωση του ευρωπαϊκού χάρτη.

Οι κατακτήσεις των Αράβων και των Τούρκων άλλαξαν τη Μέση Ανατολή και την Βόρεια Αφρική ενώ η αποικιοκρατία των Ευρωπαίων επηρέασε σημαντικά την παγκόσμια ιστορία. Στα μεγάλα μεταναστευτικά ρεύματα προς την Αμερική, την Αυστραλία και την Βόρεια Ευρώπη συμμετείχαν εκτός από πολλούς δυτικοευρωπαίους και πολυάριθμοι Έλληνες.

Τα κίνητρα που προκάλεσαν τις μεγάλες μεταναστεύσεις του παρελθόντος ήταν πολλά. Η αύξηση του πληθυσμού και οι ένοπλες συγκρούσεις, με την συνεπακόλουθη εξάντληση των επιτόπιων φυσικών πόρων αποτελούσαν και αποτελούν πρωταρχική κινητήρια δύναμη για μεγάλες μετακινήσεις πληθυσμών. Άλλος σοβαρός λόγος ήταν, και σε πολλές περιπτώσεις εξακολουθούν να είναι, οι διώξεις των θρησκευτικών ή εθνικών μειονοτήτων.

Σε προηγούμενες εποχές χρειαζόταν πολύ θάρρος για να αποφασίσει μια πληθυσμιακή ομάδα να ρισκάρει την μετακίνησή της προς μιαν άλλη μακρινή περιοχή για την οποία υπήρχαν λίγες σχετικά πληροφορίες, κι αυτές κυρίως προφορικές. Στις μέρες μας το καλύτερο κίνητρο για να μετακινηθούν οι εξαθλιωμένοι πληθυσμοί αποτελούν οι εικόνες που μεταδίδουν τα σύγχρονα μέσα μαζικής επικοινωνίας για το επίπεδο ζωής στις προηγμένες οικονομικά χώρες και τα δικαιώματα που απολαμβάνουν εκεί οι πολίτες.

Το δημογραφικό πρόβλημα, το οποίο αντιμετωπίζουν οι αναπτυγμένες κοινωνίες της Δύσης, ιδίως η Ελλάδα, αποτελεί επίσης έναν σημαντικό ενισχυτικό παράγοντα. Ο πληθυσμός γερνάει και συρρικνώνεται αριθμητικά λόγω της υπογεννητικότητας. Οι εντόπιοι δεν ασχολούνται πλέον με χειρωνακτικές εργασίες χαμηλής ποιότητας οι οποίες δεν απαιτούν εξειδικευμένες γνώσεις. Τις εργασίες αυτές καλύπτουν οι μετανάστες, οι οποίοι με τον τρόπο αυτό συμβάλλουν και στη χρηματοδότηση των καθημαγμένων συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης των χωρών υποδοχής.

Και τέλος, τα ανθρώπινα δικαιώματα. Τα τελευταία χρόνια ο κόσμος μας έχει κάνει τεράστιες προόδους στον τομέα της προάσπισης τους. Πολλοί από τους δυστυχισμένους που καταφθάνουν στα σύνορα της Ευρώπης θα αντιμετώπιζαν διώξεις, βασανιστήρια και ενδεχόμενο θάνατο αν παρέμεναν στις χώρες τους. Για αυτούς τους κατατρεγμένους έχουμε υιοθετήσει νομοθεσία περί χορήγησης ασύλου με βάση την οποία έχουμε υποχρέωση να τους υποδεχτούμε στις επικράτειές μας.

Κατά της μετανάστευσης. Ωστόσο, υπάρχουν και κάποιοι, αντικειμενικοί επίσης λόγοι, που ενεργούν στο συναίσθημα των πολιτών και με βάση τους οποίους εκφράζονται σοβαρές αντιθέσεις στην υποδοχή προσφύγων και μεταναστών στην Ελλάδα αλλά και στην Ευρώπη.

Η αύξηση των ροών προσφύγων και μεταναστών αποτελεί έναν πρώτο ανασταλτικό παράγοντα που επιτείνεται με την πάροδο του χρόνου. Πράγματι, από τις αρχές της δεκαετίας του 1990, η Ελλάδα έχει γίνει προορισμός οικονομικών μεταναστών, αρχικά από Βαλκανικές χώρες (κυρίως Αλβανία) και στην συνέχεια από την Ασία (Πακιστάν, Αφγανιστάν, Μπαγκλαντές), την Αφρική καθώς και (πιο πρόσφατα) από τη Συρία λόγω της εκεί πολεμικής σύρραξης. Η αύξηση των ροών σε συνδυασμό με την απουσία υποδομών υποδοχής έχει δημιουργήσει εκρηκτικές καταστάσεις σε παραμεθόριες (ιδίως νησιωτικές) περιοχές της Ελλάδας, της Ιταλίας και της Ισπανίας.

Οι πολιτισμικές διαφορές αποτελούν έναν δεύτερο ανασταλτικό παράγοντα. Οι μετανάστες και οι πρόσφυγες προέρχονται από χώρες με διαφορετικούς πολιτισμικούς και θρησκευτικούς κώδικες. Δεν διαφέρουν μόνον η γλώσσα, η ενδυμασία και οι γαστρονομικές συνήθειες. Οι κώδικες ηθικής (π.χ. σχέση ανδρών και γυναικών, θρησκευτικές παραδόσεις) αλλά και οι απόψεις και οι πράξεις ορισμένων εξτρεμιστικών ομάδων και αιρέσεων, προκαλούν φόβο ιδίως στους μη ενημερωμένους πολίτες.

Επιπλέον, μερικοί μετανάστες και πρόσφυγες που δεν μπορούν να βρουν δουλειά, συχνά αναπτύσσουν αντικοινωνικές ή και καθαρά εγκληματικές συμπεριφορές. Οι συμπεριφορές αυτές επειδή συχνά προβάλλονται από τα ΜΜΕ και από ορισμένους πολιτικούς σχηματισμούς, επιτείνουν τα αισθήματα επιφυλακτικότητας και φόβου των πολιτών.

Άλλοι παράγοντες που συχνά θεωρείται ότι συνηγορούν κατά της υποδοχής προσφύγων και μεταναστών είναι οι δημογραφικές εξελίξεις, η οικονομία και η κρατική μας ανεπάρκεια. Όμως λόγω έλλειψης χώρου θα συνεχίσουμε την ανάλυση την επόμενη εβδομάδα …

Μέρος δεύτερο
Οι αρνητικές πτυχές της μετανάστευσης και κάποιες προτάσεις με βάση την κοινή λογική ..
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 13 Μαρτίου 2018 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-323)

Την περασμένη εβδομάδα αναφερθήκαμε στα αίτια της μετανάστευσης. Ενός φαινομένου που έχει σημαδέψει την ιστορία της ανθρωπότητας από τα βάθη των αιώνων. Μιλήσαμε για τα κίνητρα των μεγάλων μεταναστεύσεων (ένοπλες συγκρούσεις, εξάντληση φυσικών πόρων, διώξεις για θρησκευτικούς ή εθνικούς λόγους). Αλλά και για τα κενά που δημιουργούνται στις αναπτυγμένες κοινωνίες από την υπογεννητικότητα, κενά τα οποία καλούνται να καλύψουν οι μετανάστες. Μιλήσαμε επίσης για τα ανθρώπινα δικαιώματα με βάση τα οποία παρέχουμε άσυλο στους δυστυχισμένους που φτάνουν στα σύνορά μας.

Αρχίσαμε τέλος, να αναλύουμε και τους λόγους που ωθούν τον κόσμο κατά της μετανάστευσης. Η αύξηση των ροών, που σε συνδυασμό με την απουσία υποδομών υποδοχής, έχει δημιουργήσει εκρηκτικές καταστάσεις σε παραμεθόριες (ιδίως νησιωτικές) περιοχές της Ελλάδας, της Ιταλίας και της Ισπανίας. Οι πολιτισμικές διαφορές. (ιδίως οι κώδικες ηθικής αλλά και η δράση εξτρεμιστικών ομάδων και αιρέσεων) που προκαλούν φόβο, ιδίως στους μη ενημερωμένους πολίτες.

Μερικοί μετανάστες και πρόσφυγες που δεν μπορούν να βρουν δουλειά, αναπτύσσουν επίσης αντικοινωνικές ή και καθαρά εγκληματικές συμπεριφορές. Οι συμπεριφορές αυτές επειδή συχνά προβάλλονται από τα ΜΜΕ και από ορισμένους πολιτικούς σχηματισμούς επιτείνουν τα αισθήματα επιφυλακτικότητας και φόβου των πολιτών.

Πρόβλημα αποτελούν και οι δημογραφικές εξελίξεις. Να επισημάνουμε ότι η σημερινή σύνθεση του ελληνικού πληθυσμού δεν δικαιολογεί ανησυχίες αφού μόνο το 6,1% των ξένων που κατοικούν στην Ελλάδα είναι υπήκοοι τρίτων χωρών – και το 1,8% έχουν υπηκοότητα κράτους μέλους της ΕΕ. Δυστυχώς, η ανησυχία των πολιτών εντείνεται λόγω της έξαρσης των γεννήσεων από μετανάστες και πρόσφυγες σε συνδυασμό με την προβλεπόμενη συρρίκνωση του ελληνικού πληθυσμού.

Συρρίκνωση που οφείλεται στην εντεινόμενη υπογεννητικότητα. Η οποία με τη σειρά της οφείλεται, αφενός, στα τροχαία τα οποία αποτελούν την πρώτη αιτία θανάτων για τους νέους ηλικίας 15 έως 25 ετών. Και αφετέρου στη σημαντική έξοδο νέων υψηλών προσόντων κυρίως προς χώρες της ΕΕ εξαιτίας της κρίσης.

Στον τομέα της οικονομίας, οι μετανάστες και οι πρόσφυγες προσβλέπουν στην κοινωνική τους άνοδο και αγωνίζονται να βελτιώσουν την οικονομική τους κατάσταση. Το πετυχαίνουν εργαζόμενοι σκληρά σε χειρωνακτικές και υποβαθμισμένες δουλειές οι οποίες δεν ενδιαφέρουν τους Έλληνες πολίτες. Κα μάλιστα, χωρίς να απαιτούν υψηλές αποδοχές, ασφαλιστικές εισφορές και τα δικαιώματά τους βάσει της εργατικής νομοθεσίας. Αυτό με τη σειρά του εκλαμβάνεται συχνά ως αθέμιτος ανταγωνισμός από τους υπόλοιπους εργαζόμενους, ιδίως όταν αυτοί μένουν άνεργοι.

Να μη λησμονούμε τέλος, και την κρατική μας ανεπάρκεια. Η Ελλάδα δεν είχε ποτέ μέχρι πρόσφατα αντιμετωπίσει μεγάλο κύμα προσφύγων και μεταναστών. Έτσι δεν είχε αναπτύξει συστήματα καθολικού ελέγχου των συνόρων της, υποδομές υποδοχής των προσφύγων και μεταναστών, διαδικασίες επεξεργασίας των αιτήσεων ασύλου, διεργασίες ένταξης στην ελληνική κοινωνία και αξιοποίησης του απαραίτητου εργατικού δυναμικού. Αυτό έγινε ακόμη δυσκολότερο λόγω της οικονομικής κρίσης αλλά και του μεγάλου αριθμού των αφίξεων.

Όλα τα παραπάνω οδηγούν πολλούς πολίτες να εκφράζονται εναντίον της υποδοχής προσφύγων και μεταναστών, μέχρι σημείου να υποστηρίζουν τις θέσεις ακραίων πολιτικών σχηματισμών. Οι εν λόγω σχηματισμοί έχουν ως στόχο την πλήρη απομάκρυνση των προσφύγων και μεταναστών προκειμένου να διατηρηθεί η «καθαρότητα της φυλής», να παραμείνουν «οι δουλειές στους Έλληνες» και «να μειωθεί η εγκληματικότητα των ξένων».

Τι θα μπορούσε να γίνει. Η ελληνική κοινωνία είναι προφανές ότι χρειάζεται τους μετανάστες και τους πρόσφυγες και όχι μόνο για οικονομικούς λόγους. Όμως, θα τους αξιοποιήσει μόνον αν τους εντάξει κοινωνικά, αναπτύσσοντας μια σειρά από εργαλεία.

Έτσι, οι έλεγχοι και η προστασία των συνόρων θα πρέπει να γίνουν αποτελεσματικότεροι. Σε συνδυασμό με ένα αποτελεσματικότερο σύστημα υποδοχής και επιλογής με βάση την ισχύουσα νομοθεσία και πρακτική (διαδικασίες χορήγησης ασύλου ή επαναπατρισμού).

Το σύστημα κοινωνικής ένταξης θα πρέπει να βελτιωθεί για να περιλαμβάνει την εκμάθηση της ελληνικής γλώσσας και τη γεωγραφική κατανομή με βάση τις ανάγκες σε εργατικό δυναμικό. Η ενίσχυση της εφαρμογής της εργατικής νομοθεσίας θα εξασφαλίσει την καταπολέμηση των φαινομένων αθέμιτου ανταγωνισμού λόγω χρήσης αδήλωτων και υπαμειβόμενων προσφύγων και μεταναστών.

Η αυστηρότερη εφαρμογή της νομοθεσίας σχετικά με τις παραβατικές συμπεριφορές θα πρέπει να προβλέπει μια υπεύθυνη δήλωση κατά την είσοδο στη χώρα για σεβασμό και τήρηση της ελληνικής νομοθεσίας. Και απέλαση σε περίπτωση σοβαρής αντικοινωνικής συμπεριφοράς. Μεγάλο ρόλο θα παίξει επίσης η ενημέρωση του κόσμου για το μεταναστευτικό ζήτημα (αιτίες, τρόποι αντιμετώπισης, θετικές πτυχές) με στόχο κάθε ελληνική οικογένεια να υιοθετήσει μια οικογένεια προσφύγων ή μεταναστών, ώστε να αναπτυχθούν σχέσεις σεβασμού, αλληλοκατανόησης και ανεκτικότητας.

Για τους ανήλικους θα πρέπει να προβλεφθεί η ταχύρρυθμη ένταξή τους στο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα με στόχο την ανάπτυξη ελληνικής συνείδησης. Στόχος να φτιάξουμε δύο, τρείς, χίλιους δεκατρείς Αντετοκούνμπο! Θα πρέπει επίσης να ρυθμιστεί η διδασκαλία των θρησκευτικών στα ελληνικά σχολεία (π.χ. με βάση το βέλγικο μοντέλο που προβλέπει επιλογή του θρησκευτικού προσανατολισμού του μαθήματος ανάλογα με το θρήσκευμα του μαθητή – ορθόδοξο, καθολικό, μουσουλμανικό, ισραηλιτικό – ή, για όσους δεν έχουν θρήσκευμα, ένα μάθημα ηθικής).

Παράλληλα, θα πρέπει να δημιουργηθούν νέες πανεπιστημιακές σχολές και τμήματα. Αφενός ισλαμικών σπουδών για την καλύτερη κατανόηση των ρευμάτων και διεργασιών που αναπτύσσονται σε αυτό τον χώρο. Και αφετέρου για την εκμάθηση των γλωσσών και διαλέκτων που ομιλούνται στις χώρες προέλευσης των προσφύγων και μεταναστών. Ταυτόχρονα, πρέπει να ενισχυθεί ο σεβασμός της θρησκευτικής ελευθερίας με την δημιουργία χώρων λατρείας (αλλά με πλήρη έλεγχο των διοριζόμενων από το κράτος διδασκάλων και ιερωμένων) ώστε να εξασφαλιστεί η απομόνωση των ανεξέλεγκτων καταστάσεων που ευνοούν την εμφάνιση εξτρεμιστικών κινημάτων.

Το μεταναστευτικό μπορεί να αντιμετωπιστεί με την κοινή λογική χωρίς όμως να αγνοείται και το συναίσθημα! Κυρίως όμως θα πρέπει να ενισχυθεί και να γίνεται σεβαστό το κράτος δικαίου και να αναγνωρίζεται η διαφορετικότητα στο πλαίσιο όμως της ειρηνικής συνύπαρξης και συμβίωσης.