Aἰδώς Ἀργεῖοι !!!

Ντροπή για τη σύμπραξη κυβέρνησης και καπνοβιομηχανίας. Ντροπή για το εμπόριο επιρροής από πολιτικούς. Ντροπή για τις ελλείψεις σε βασικές υποδομές (αποχέτευση, οδικό δίκτυο)

(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 2 Ιουνίου 2026 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-518)

Αυτή τη φράση, χρησιμοποιούσαν στην Ιλιάδα η Ήρα, ο Αγαμέμνονας, ο Ποσειδώνας και ο Αίας για επιπλήξουν τους Έλληνες πολεμιστές για τη δειλία τους απέναντι στους Τρώες, όταν αυτοί απειλούσαν να κάψουν τα πλοία τους. Στις μέρες μας χρησιμοποιείται για να επιπλήξει άτομα ή ομάδες όταν εκδηλώνουν ανάρμοστη συμπεριφορά ή ανεύθυνη στάση.

Κάπνισμα. Η φράση τουτίτλου, ήρθε στο νου μου με αφορμή τον προχτεσινό εορτασμό της Παγκόσμιας Ημέρας κατά του Καπνίσματος στις 31 Μαΐου. Το μήνυμα του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) για τον φετινό εορτασμό ήταν «Αποκαλύπτοντας και αντιμετωπίζοντας την ελκυστική παραπλάνηση των εξαρτησιογόνων προϊόντων καπνού» με στόχο την ενημέρωση και ευαισθητοποίηση του κοινού σχετικά με τον εθισμό στη νικοτίνη και τις σοβαρές επιπτώσεις του καπνίσματος και του ατμίσματος στην υγεία.

Όπως αναφέρει το σχετικό δελτίο τύπου του Εθνικού Οργανισμού Δημόσιας Υγείας (ΕΟΔΥ) «παρά τη σημαντική πρόοδο που έχει επιτευχθεί τα τελευταία χρόνια στον περιορισμό του καπνίσματος, η προώθηση των νέων προϊόντων καπνού και νικοτίνης (ηλεκτρονικά τσιγάρα, προϊόντα νικοτίνης, θερμαινόμενα προϊόντα καπνού, κ.α.), τα έχει καταστήσει ιδιαίτερα ελκυστικά, κυρίως στους νέους.

Μάλιστα, ο Vinayak M Prasad, επικεφαλής της Μονάδας Ελέγχου του Καπνού του ΠΟΥ, δήλωσε ότι “Οι γεύσεις, η προσεγμένη συσκευασία και οι παραπλανητικές πρακτικές προώθησης χρησιμοποιούνται ώστε ιδιαίτερα εθιστικά και επιβλαβή προϊόντα να παρουσιάζονται ως σύγχρονα και ελκυστικά. Το αποτέλεσμα είναι ένας φαύλος κύκλος εθισμού που απειλεί να υπονομεύσει την πολυετή πρόοδο στον έλεγχο του καπνίσματος”».

Επισημαίνεται πάντως ότι, όπως προκύπτει από τα δεδομένα της ΑΑΔΕ (βλ σχετικό γράφημα), ο ισχυρισμός για περιορισμό του καπνίσματος δεν ισχύει αφού τα έσοδα από τη φορολογία καπνικών προϊόντων αυξάνονται σταθερά μετά την κάμψη που παρατηρήθηκε λόγω COVID.

Λίγες μέρες πριν, μεγάλη ελληνική καπνοβιομηχανία σε εκδήλωση για τα 95 χρόνια από την ίδρυσή της παρουσίασε στο πλαίσιο δράσεων «εταιρικής κοινωνικής ευθύνης» μια «νέα πλατφόρμα πολλαπλών δράσεων με ορίζοντα πενταετίας, που εδράζονται σε τρεις πυλώνες: εκπαίδευση, απασχόληση, κοινωνία. Η πρωτοβουλία έχει στόχο να στηρίξει τη νέα γενιά στην Ελλάδα, ενισχύοντας τις δεξιότητες, την αυτοπεποίθηση και τις επαγγελματικές της προοπτικές …». Στην εκδήλωση, στην οποία παρευρέθηκαν μέλη της κυβέρνησης, βουλευτές και εκπρόσωποι της τοπικής αυτοδιοίκησης, μίλησε ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας επαινώντας την εταιρεία η οποία μεταξύ άλλων «στηρίζει την Πολιτεία με παροχές και χορηγίες κοινωνικής προσφοράς. Σε συνεργασία με την Πολιτεία εργάζεται για την αποτροπή της πρόσβασης των ανηλίκων σε προϊόντα καπνού και νικοτίνης».

Όλα τα παραπάνω έρχονται σε ευθεία αντίθεση με τις αποφάσεις της Διάσκεψης των Συμβαλλόμενων Μερών της Συμφωνίας Πλαίσιο του ΠΟΥ για τον έλεγχο του Καπνίσματος, οι οποίες συστήνουν, μεταξύ άλλων, τη λήψη μέτρων για «να αποφεύγονται οι συγκρούσεις συμφερόντων για τους κυβερνητικούς αξιωματούχους και υπαλλήλους» και να «αποκανονικοποιηθούν και, στο μέτρο του δυνατού, να ρυθμισθούν οι δραστηριότητες που περιγράφονται ως “κοινωνικά υπεύθυνες” από την καπνοβιομηχανία, συμπεριλαμβανομένων, μεταξύ άλλων, των δραστηριοτήτων που περιγράφονται ως “εταιρικής κοινωνικής ευθύνης”».

Στο παρελθόν είχαμε γράψει για τον «συνεταιρισμό κράτους και καπνοβιομηχανίας» (βλ. ΧΝ 6/6/2023 και 1/6/2020), ο οποίος το 2025 απέφερε στα κρατικά ταμεία έσοδα από φόρους 2,97 δισ. €. Βέβαια, από τη φορολογία καπνικών προϊόντων όλες οι χώρες έχουν έσοδα. Όμως μόνο στην Ελλάδα αυτός ο συνεταιρισμός – που οδηγεί σε εξάρτηση από τη νικοτίνη, σε δεκάδες χιλιάδες ετήσιους θανάτους από καρκίνους, χρόνιες αναπνευστικές πνευμονοπάθειες, καθώς και σε ρύπανση του περιβάλλοντος από τα αποτσίγαρα – επικυρώνεται επίσημα, δημόσια και διαχρονικά, στο υψηλότερο πολιτειακό επίπεδο του Προέδρου της Δημοκρατίας και του Πρωθυπουργού. Αιδώς Αργείοι!!!

Πελατειακό κράτος. Σε συνέντευξη, στο πλαίσιο του Οικονομικού Φόρουμ των Δελφών, η Ευρωπαία Γενική Εισαγγελέας Λάουρα Κιόβεσι ανέφερε ότι «ως εισαγγελείς βλέπουμε διαφθορά, κατάχρηση εξουσίας, απάτη, εμπόριο επιρροής. Αυτά είναι εγκλήματα. Και ορίζονται ως εγκλήματα στην ελληνική νομοθεσία και σε όλες σχεδόν τις νομοθεσίες των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Και κανένας στον κόσμο δεν θα με πείσει ότι αυτές οι κατηγορίες αποτελούν μέρος της περιγραφής καθηκόντων των πολιτικών, στην Ελλάδα ή κάπου στην ΕΕ».

Τί είναι το εμπόριο επιρροής; Όταν ένα πρόσωπο, που ασκεί δημόσια εξουσία, είναι επιφορτισμένο με δημόσια υπηρεσία ή κατέχει δημόσιο εκλεγμένο αξίωμα, καταχράται την επιρροή του με σκοπό να εξασφαλίσει από μια αρχή ή μια δημόσια διοίκηση διακρίσεις, θέσεις εργασίας, συμβάσεις ή οποιαδήποτε άλλη ευνοϊκή απόφαση για τον εαυτό του ή για λογαριασμό τρίτου, έναντι ανταλλάγματος που μπορεί να είναι χρηματικό ή άλλης φύσεως (π.χ. δωρεά, δώρο, υποστήριξη στις εκλογές).

Πώς αντιμετωπίζεται το εμπόριο επιρροής σε Ελλάδα και Γαλλία; Το άρθρο 237Α του Ελληνικού Ποινικού Κώδικα σχετικά με την «Εμπορία επιρροής και τους Μεσάζοντες» προβλέπει «φυλάκιση τουλάχιστον ενός έτους και χρηματική ποινή από 5.000 έως 50.000 ευρώ». Αντίστοιχα, ο Γαλλικός Ποινικός Κώδικας στο Άρθρο 432-11 για την «παθητική διαφθορά και την αθέμιτη άσκηση επιρροής από πρόσωπα που ασκούν δημόσιο λειτούργημα» προβλέπει «δεκαετή φυλάκιση και πρόστιμο 1.000.000 €».Το πρόστιμο διπλασιάζεται όταν τα αδικήματα διαπράττονται από οργανωμένη συμμορία. Προβλέπεται μείωση της φυλάκισης στα 3,3 έτη αν ο δράστης συνεργαστεί με τις αρχές για τη διακοπή της παράβασης ή την ταυτοποίηση των λοιπών δραστών ή συνεργών (άρθρο 432-11-1). Αιδώς Αργείοι !!!

Περιβάλλον. Πολύς λόγος έγινε την περασμένη εβδομάδα για το συνέδριο «Επενδύοντας στην αλλαγή: Η Κρήτη σε μετάβαση» που οργάνωσε το περιοδικό Economist στο Μεγάλο Αρσενάλι στα Χανιά με τη συμμετοχή (και εδώ) του Προέδρου της Δημοκρατίας και του Πρωθυπουργού. Μίλησαν για τουριστική ανάπτυξη, για την αλλοίωση της φυσιογνωμίας του νησιού, την ηλεκτρική διασύνδεση και τα μεγάλα έργα υποδομών. Αναρωτιέμαι αν απόλαυσαν και τη μυρωδιά από τα λύματα που χύνονται συχνά στο παλιό λιμάνι ή αν ο Δήμος και η ΔΕΥΑΧ τους ξενάγησαν στα έργα του αντλιοστασίου στην Παχιά Άμμο στο Σταυρό για να τους δείξουν την πρόοδο των έργων υποδομής στον τομέα της αποχέτευσης …

Αλλά και σε τι κατάσταση βρίσκεται το οδικό δίκτυο στην άμεση περιοχή μας. Για παράδειγμα, ο δρόμος για το Σταυρό χωρίς πεζοδρόμια, με λακκούβες και εξογκώματα, χωρίς δίκτυο απορροής ομβρίων, χωρίς χώρους στάθμευσης στον Καλαθά, στον Τερσανά και στο Σταυρό. Όπως κι ο δρόμος του Βλητέ και τόσοι άλλοι … Τι να την κάνουμε την τουριστική ανάπτυξη όταν θα πλημμυρίζουμε από λύματα μέσα στην πόλη και στις ομορφότερες παραλίες μας. Ή όταν οι τουρίστες δεν θα μπορούν να μετακινηθούν μέσα και γύρω από τα Χανιά λόγω κακού οδικού δικτύου και κυκλοφοριακής συμφόρησης, … Αιδώς Αργείοι !!!

Περί διαφθοράς, καπνίσματος και κριτικής σκέψης

Πρώτες στο κάπνισμα οι Ελληνίδες, πρώτοι στη διαφθορά στην Ευρώπη και με συνεχή αύξηση της κατανάλωσης καπνικών προϊόντων
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 2 Σεπτεμβρίου 2025 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-510)

Ελληνικές πρωτιές. Στις 8 Ιουλίου η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε την ετήσια έκθεσή της για το Κράτος Δικαίου. Μαζί, δημοσίευσε και τα αποτελέσματα της ετήσιας έρευνας κοινής γνώμης (Ευρωβαρόμετρο) για την Στάση των Ευρωπαίων έναντι της διαφθοράς στην Ευρωπαϊκή Ένωση για το 2025. Για δεύτερη συνεχή χρονιά η Ελλάδα βρίσκεται στην πρώτη θέση! Στο ερώτημα «Πόσο διαδεδομένο πιστεύετε ότι είναι το πρόβλημα της διαφθοράς στη χώρα σας;» το 97% απάντησε θετικά (το 1924 είχε απαντήσει θετικά το 98%). Παράλληλα, το 30% των Ελλήνων απαντά ότι γνωρίζει κάποιον που χρηματίζεται ή έχει χρηματιστεί ενώ στις τρεις πρώτες θέσεις των τομέων που χρηματίζονται βρίσκονται με τη σειρά η υγεία (89%), οι πολιτικοί σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο (70%) και τα πολιτικά κόμματα (69%).

Αξιοσημείωτο είναι επίσης το γεγονός ότι οι Έλληνες σε ποσοστό 99% ΔΕΝ καταγγέλλουν τις περιπτώσεις διαφθοράς που αντιμετώπισαν, παρόλο που το 60% των ερωτηθέντων απάντησαν ότι γνωρίζουν πού να απευθυνθούν για να τις καταγγείλουν. Και γιατί δεν κάνουν καταγγελία; Το 44% απαντά επειδή είναι δύσκολο να το αποδείξουν, το 43% επειδή δεν έχει νόημα αφού δεν θα τιμωρηθεί ο υπεύθυνος και το 37% επειδή όλοι γνωρίζουν γι’ αυτές τις περιπτώσεις αλλά δεν τις καταγγέλλουν.

Στο πεδίο του καπνίσματος, στις 6 Αυγούστου η Ευρωπαϊκή Στατιστική Υπηρεσία (Eurostat) ανακοίνωσε τους δείκτες για το κάπνισμα στον πληθυσμό ηλικίας 15 ετών και άνω. Το υψηλότερο συνολικό ποσοστό καπνιστών το έχει η Βουλγαρία (37%), ακολουθούμενη από την Ελλάδα (36%) και την Κροατία (35%). Όμως στις γυναίκες έχουμε την πρωτιά με ποσοστό καπνίσματος (32%), και ακολουθούν η Κροατία (30%) και η Ρουμανία (29%). Οι καπνοβιομηχανίες με τη σειρά τους ανακοινώνουν αύξηση των πωλήσεων των νόμιμα πωλούμενων τσιγάρων και μείωση των λαθραία διακινούμενων. Παράλληλα, το κράτος ανακοινώνει αύξηση των εσόδων από την φορολογία καπνικών προϊόντων – το 2024 2,936 δις € έναντι 2,922 δις € για το 2023.

 

Μια επικίνδυνη σέχτα. Διάβασα ένα πολύ ενδιαφέρον άρθρο του Θοδωρή Γεωργακόπουλου (Καθημερινή) με τίτλο «Ο δικτάτορας κλόουν» με αναφορά στον πρόεδρο των ΗΠΑ. Αναφέρει κατ’ αρχάς μερικά από αυτά που έχει πει ή έχει κάνει, τα οποία αν τα έλεγε ή τα έκανε ο οποιοσδήποτε άλλος πολιτικός θα είχε χάσει τις εκλογές και θα είχε μπει στο χρονοντούλαπο της ιστορίας. Η απάντηση που δίνει στην ερώτηση γιατί τόσος κόσμος ακολουθεί τυφλά τον πρόεδρο είναι ότι «έχουμε μια αποκόλληση μέρους του εκλογικού σώματος από την αντικειμενική πραγματικότητα, ένα φαινόμενο που προσομοιάζει περισσότερο με τις αιτίες και τις μεθόδους με τις οποίες άνθρωποι γίνονται φανατικά μέλη θρησκευτικών αιρέσεων».

Έχουμε αναφερθεί αρκετές φορές από αυτήν εδώ τη στήλη στις σέχτες και τα χαρακτηριστικά τους, ιδίως σε σχέση με την πολιτική. Στις 25 Φεβρουαρίου 2020 στο άρθρο «Πολιτική και δογματικές εξαρτήσεις - Από τις “ψευδείς ειδήσεις” στην τηλεόραση και τα κοινωνικά δίκτυα στις νέες πολιτικές σέχτες με οπαδούς χωρίς κριτικό πνεύμα» γράφαμε: «Οι θρησκείες και οι ιδεολογίες είχαν και έχουν τα ιερά τους βιβλία και ένα δίκτυο από κήρυκες που διαδίδουν τον δρόμο για τον επίγειο ή τον επουράνιο “παράδεισο”. Συχνά σε εβδομαδιαίες συγκεντρώσεις σε χώρους λατρείας ή σε μικρές παρέες – σε καφενεία ή σπίτια. Στις μέρες μας ένα μεγάλο μέρος αυτής της διαδικασίας προσηλυτισμού έχει υποκατασταθεί από τη χρήση σύγχρονων μέσων επικοινωνίας όπως ραδιόφωνα, τηλεοράσεις, διαδίκτυο και μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Τα αποτελέσματα αυτής της διαδικασίας στον χώρο της πολιτικής γίνονται εμφανή, τουλάχιστον σε όσους θέλουν να τα δουν. Η έξοδος της Βρετανίας από την Ευρωπαϊκή Ένωση ίσως αποδειχτεί η πιο ανώδυνη και αναίμακτη συνέπεια μιας τέτοιας ιδεολογικής εκστρατείας. Από τη δεκαετία του 1970 και μέχρι σήμερα (σημ. 2020) ο ιερός πόλεμος που έχουν κηρύξει ορισμένες μουσουλμανικές σέχτες έχει ήδη προκαλέσει πάνω από 10.800 θανάτους και περισσότερους από 28.200 τραυματισμούς παγκοσμίως.

Ίσως το μέλλον να μας επιφυλάσσει ακόμη χειρότερες καταστάσεις αν γενικευτεί η τάση για προσωποπαγή και κατ’ επίφαση δημοκρατικά, αλλά στην πραγματικότητα δικτατορικά, καθεστώτα. Φαίνεται πως μετά την Κίνα και τη Ρωσία έρχεται και η σειρά των ΗΠΑ να δοκιμάσουν ένα τέτοιο καθεστώς όπου η “ενός ανδρός αρχή” κινδυνεύει να επεκταθεί σε όλες τις επιμέρους εξουσίες – μετά την εκτελεστική και εν μέρει τη νομοθετική, να ακολουθεί και η δικαστική».

Συμπεραίναμε τότε πως: «Πρόκειται για ένα φαινόμενο που μπορεί να αντιμετωπιστεί μόνο από πολίτες οι οποίοι έχουν αναπτύξει την κριτική τους σκέψη και δεν παρασύρονται από δημαγωγούς και τους ηλεκτρονικούς τους προφήτες. Διαμορφώνουμε άραγε τέτοιους πολίτες στα σχολεία μας;». Πιο πρόσφατα, στις 2 Απριλίου 2025 στο άρθρο «Επερχόμενες απειλές, Παραπληροφόρηση και κριτική σκέψη» εξηγούσαμε Τι είναι η Κριτική Σκέψη: «Η ικανότητα λογικής και αντικειμενικής ανάλυσης, αξιολόγησης και σύνθεσης πληροφοριών. Περιλαμβάνει αμφισβήτηση παραδοχών, αναγνώριση προκαταλήψεων και αξιολόγηση τεκμηρίων για την επίτευξη καλά αιτιολογημένων συμπερασμάτων. Προϋποθέτει να έχει κανείς συνείδηση των δικών του προκαταλήψεων και παραδοχών όταν εξετάζει νέες πληροφορίες και την εφαρμογή συνεπών προτύπων κατά την αξιολόγηση πηγών.

Πρόκειται για ουσιαστική δεξιότητα στην προσωπική και την επαγγελματική ζωή επειδή επιτρέπει στα άτομα να λαμβάνουν ενημερωμένες αποφάσεις, να λύνουν πολύπλοκα προβλήματα και να αντιμετωπίζουν την αβεβαιότητα». Στο ίδιο άρθρο δίναμε τέλος και σειρά ερωτήσεων για εξάσκηση στην Κριτική Σκέψη.

Ευχές και αναστοχασμοί για το 2025

Αγαπητοί φίλοι δεχτείτε τις Καλύτερες Ευχές μου για το 2025, με Υγεία, Όμορφα Αισθήματα και Οικογενειακή Ευτυχία!

Είναι ωστόσο τραγικά ειρωνικό από τη μια να ευχόμαστε Υγεία κι από την άλλη να μην εγκαταλείπουμε μερικές εξόχως βλαβερές συνήθειες. Όπως το κάπνισμα, την κακή διατροφή, την υπερβολική ταχύτητα. Από τη μια να ευχόμαστε Αγάπη και Ειρήνη κι από την άλλη να υποστηρίζουμε, συχνά και με φανατισμό, κράτη, οργανώσεις και ηγέτες που ξεκινούν πολέμους, οργανώνουν τρομοκρατικές επιθέσεις και σκοτώνουν ανυπεράσπιστους αμάχους ακόμη και παιδιά.

Το 2025, έχει οριστεί από τον ΟΗΕ ως Διεθνές Έτος Κβαντικής Επιστήμης και Τεχνολογίας, Διεθνές Έτος Συνεταιρισμών, Διεθνές Έτος Προστασίας των Παγετώνων και τέλος (όσο κι αν φαίνεται τραγικά ειρωνικό έως απαράδεκτο) ως Διεθνές Έτος Ειρήνης και Εμπιστοσύνης. Θα είναι άραγε έτος Ειρήνης ή έτος ενός νέου Αρμαγεδδώνα; Και πώς θα μιλούμε για εμπιστοσύνη όταν, με όσα συμβαίνουν στο χώρο των Δικτύων Κοινωνικής Δικτύωσης, «σε λίγο καιρό κανείς δεν θα πιστεύει κανέναν»! Ταυτόχρονα, είναι σίγουρο πως το 2025 θα έχει και κάποια ακραία καιρικά φαινόμενα (ξηρασίες, κύματα καύσωνα, πλημμύρες και δασικές πυρκαγιές) που θα επιτείνουν την εξελισσόμενη κλιματική κρίση.

Σας εύχομαι λοιπόν, αν δεν μπορείτε να κάνετε κάτι για να αποτρέψετε τα επερχόμενα δεινά, τουλάχιστον να πάρετε κάποια μέτρα για να προφυλαχθείτε από αυτά, ή να περιορίσετε τις επιπτώσεις τους σε εσάς και στους αγαπημένους σας.

Μύθοι και αλήθειες για το κάπνισμα

Με αφορμή πρόσφατο άρθρο με παραπλανητικά στοιχεία ας ξαναδούμε τι ισχύει για το κάπνισμα στην Ελλάδα …
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα την 1η Οκτωβρίου 2024 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-499)

Πόσοι Έλληνες καπνίζουν; Πρόσφατα κυκλοφόρησε δημόσια η άποψη ότι μόνο ένα ποσοστό περίπου 28% των Ελλήνων καπνίζει και ότι η συντριπτική πλειοψηφία (το 72% περίπου) δεν καπνίζει. Τα στοιχεία αυτά προέρχονται από έρευνα της Ελληνικής Στατιστικής Υπηρεσίας (ΕΛΣΤΑΤ) του 2023. Και έρχονται σε πλήρη αντίθεση με τα δεδομένα που προκύπτουν από άλλες έρευνες.

Σύμφωνα με την τελευταία έκθεση του Ευρωβαρομέτρου που δημοσιεύτηκε τον Ιούνιο, το 36% των Ελλήνων καπνίζει (μείωση σε σχέση με την προηγούμενη έρευνα κατά 6%), ενώ μόνο 43% δηλώνουν ότι δεν κάπνισαν ποτέ. Επιπλέον, ένα ποσοστό 3% χρησιμοποιεί συστηματικά προϊόντα θέρμανσης καπνού και ένα ποσοστό 2% χρησιμοποιεί ηλεκτρονικά τσιγάρα.

Όσον αφορά το παθητικό κάπνισμα, η ανάλυση (βλ. πίνακα) δείχνει ότι η νομοθεσία για την απαγόρευση του καπνίσματος σε εξωτερικούς χώρους όπου συχνάζουν παιδιά ή έφηβοι (προαύλια βρεφονηπιακών σταθμών και σχολείων, παιδικές χαρές) δεν εφαρμόζεται, αφού το 55% των ερωτηθέντων απάντησαν πως συνάντησαν καπνίζοντες (το 70% συνάντησε ατμίζοντες ή χρήστες θερμαινόμενων προϊόντων καπνού - ΧΘΠΚ).

Επιπλέον, η εν λόγω νομοθεσία δεν εφαρμόζεται ούτε σε εσωτερικούς χώρους όπου κανονικά απαγορεύεται το κάπνισμα (εστιατόρια, μπαρ, εμπορικά κέντρα, αεροδρόμια, αίθουσες συναυλιών) αφού το 28% αναφέρει ότι συνάντησε καπνίζοντες (το 42% συνάντησε ατμίζοντες ή ΧΘΠΚ). Σε όλους τους άλλους εξωτερικούς χώρους η συντριπτική πλειοψηφία αναφέρει ότι συνάντησε καπνίζοντες ή ατμίζοντες!

Τα παραπάνω στοιχεία όσον αφορά το κάπνισμα επιβεβαιώνονται και από τρεις ακόμη άσχετες μεταξύ τους πηγές. Πρώτον, από το τρίτο μέρος της έρευνας της διαΝΕοσης για το «Τι πιστεύουν οι Έλληνες το 2024» προκύπτει ότι το συνολικό ποσοστό των καπνιστών στην Ελλάδα ανέρχεται σε 41,4%, αφού 5,3% δηλώνουν ότι καπνίζουν «Πάρα πολύ», 16,6% «Πολύ» και 19,5% «Λίγο». Στην σχετική έκθεση, η διαΝΕοσις δεν προσθέτει το ποσοστό όσων δηλώνουν πως καπνίζουν «Λίγο». Ωστόσο, συζητώντας με πνευμονολόγους στα Χανιά μάθαμε ότι οι καπνιστές που καπνίζουν ακόμη και ένα πακέτο την ημέρα, απαντούν πως καπνίζουν «Λίγο» και θεωρούνται κανονικοί καπνιστές στο πλαίσιο της διαδικασίας διακοπής καπνίσματος.

Δεύτερο στοιχείο που αποδεικνύει ότι οι καπνιστές παραμένουν στα ίδια λίγο-πολύ επίπεδα είναι η διαχρονική πορεία των φορολογικών εσόδων από καπνικά προϊόντα με βάση τις ετήσιες εκθέσεις της Ανεξάρτητης Αρχής Δημοσίων Εσόδων – ΑΑΔΕ (βλ. γράφημα). Έχουμε συνυπολογίσει τους ειδικούς φόρους κατανάλωσης (ΕΦΚ) κλασσικών και ηλεκτρονικών καπνικών προϊόντων καθώς και το φόρο προστιθέμενης αξίας (ΦΠΑ).

Τρίτον, σε ειδική ενημέρωση για τους Έλληνες δημοσιογράφους που έγινε στη Στοκχόλμη το Μάρτιο του 2023, ο αντιπρόεδρος παγκόσμιων επικοινωνιών της Φίλιπς Μόρις Ιντερνάτιοναλ (PMI) δήλωσε ότι «η Ελλάδα βρίσκεται στην πρώτη θέση σε ποσοστό καπνιστών καθώς το 41% των ενήλικων είναι… κολλημένοι με το τσιγάρο».

Είναι προφανές λοιπόν από τα παραπάνω ότι ο ισχυρισμός πως μόνο το 28% των Ελλήνων καπνίζει ενώ η συντριπτική πλειοψηφία (72%) δεν καπνίζει αποτελεί σαφές παράδειγμα παραπλανητικής είδησης (fake news).

Απαγόρευση καπνίσματος και σε εξωτερικούς χώρους; Με βάση τα στοιχεία του παραπάνω Ευρωβαρομέτρου η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε στις 17 Σεπτεμβρίου την αναθεώρηση παλαιότερης Σύστασης του Συμβουλίου για περιβάλλον χωρίς καπνό και αερολύματα. Σε αυτήν προτείνει την επέκταση της απαγόρευσης του καπνίσματος και του ατμίσματος σε όλους τους εξωτερικούς χώρους.

Σε αυτούς περιλαμβάνονται οι υπαίθριοι χώροι αναψυχής όπου μπορεί να υπάρχουν συχνά παιδιά (δημόσιες παιδικές χαρές, πάρκα αναψυχής, πισίνες, ζωολογικοί κήποι κλπ.) για τους οποίους, ενώ υπάρχει ήδη σχετική νομοθεσία στην Ελλάδα, δεν εφαρμόζεται αποτελεσματικά, όπως είδαμε παραπάνω.

Η πρόταση προβλέπει επίσης απαγόρευση σε όλους τους υπαίθριους ή ημι-υπαίθριους χώρους δίπλα ή κοντά σε εγκαταστάσεις, (όπως ταράτσες, μπαλκόνια, βεράντες ή αίθρια) που συνδέεται με εγκαταστάσεις παροχής υπηρεσιών. Σε αυτούς περιλαμβάνονται οι εξωτερικοί χώροι εστιατορίων, μπαρ, καφενείων και οι εξωτερικοί χώροι άλλων παρόμοιων εγκαταστάσεων.

Για όσους δεν γνωρίζουν από Ευρωενωσιακό δίκαιο, τονίζουμε ότι η πρόταση αφορά Σύσταση, δηλαδή νομική πράξη που δεν είναι δεσμευτική για τα κράτη μέλη, όπως π.χ. οι Οδηγίες, οι Κανονισμοί και οι Αποφάσεις. Κι αυτό γιατί, η Δημόσια Υγεία δεν εμπίπτει ούτε στις αποκλειστικές ούτε στις συντρέχουσες αρμοδιότητες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αλλά στις υποστηρικτικές αρμοδιότητες. Δηλαδή, η Ένωση μπορεί να χρηματοδοτεί προγράμματα, να συγκεντρώνει στατιστικές και να εκδίδει συστάσεις αλλά δεν μπορεί να εκδίδει δεσμευτικές πράξεις, παρά μόνο αν υπάρχει ομοφωνία των κρατών μελών.

Νομίζετε ότι η Ελλάδα θα ψηφίσει υπέρ της έγκρισης της σύστασης στο Συμβούλιο; Κι αν η Σύσταση εγκριθεί πιστεύετε ότι η Ελλάδα θα την εφαρμόσει; Μην αυταπατάσθε! Στο παραπάνω Ευρωβαρόμετρο, ενώ η πλειοψηφία των Ευρωπαίων (72%) υποστηρίζει την απαγόρευση του καπνίσματος σε εξωτερικούς χώρους, η Ελλάδα βρίσκεται στη τελευταία θέση. Μόνο το 54% υποστηρίζει το μέτρο ενώ το 46% αντιτίθεται!

Μία μόνο λύση υπάρχει: κάθε φορά που σας ενοχλεί ο καπνός ή ο ατμός σε οποιονδήποτε χώρο, ιδίως εάν υπάρχουν παιδιά, καταγγείλατε την παράβαση τηλεφωνικά στο 1142 (ώρες γραφείου και με κλήση που χρεώνεται!) ή διαδικτυακά στο 1142.aead.gr (δωρεάν όλο το 24ωρο).

Κάπνισμα: η κυβερνητική αποτυχία (ΙΙ)

Στην αξιολόγηση της εφαρμογής του Εθνικού Σχεδίου Δράσης κατά του Καπνίσματος, η κυβέρνηση παίρνει επιεικώς κάτω από 1 στα 4 – κάτω από 1 στα 5 αν συνυπολογιστούν και τα αποτσίγαρα …
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 28 Μαΐου 2024 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-494)

Τον Σεπτέμβριο του 2020, το Υπουργείο Υγείας ανακοίνωσε σε ειδική εκδήλωση, παρουσία του Πρωθυπουργού, το «Εθνικό Σχέδιο Δράσης κατά του Καπνίσματος – “Η Υγεία μας ενώνει”». Το σχέδιο περιλάμβανε 4 στόχους κανένας από τους οποίους δεν υλοποιήθηκε! Συγκεκριμένα:

Στόχος Πρώτος: προαγωγή της υγείας και της πρόληψης για να αποτραπεί η έναρξη του καπνίσματος, ειδικά σε νέους από 15 ετών και άνω. Όπως αναφέρθηκε από αυτήν εδώ τη στήλη τον περασμένο μήνα (βλ. ΧΝ 2/4/2024), ακόμη και ο Επικεφαλής της Επιτροπής Εμπειρογνωμόνων του Υπουργείου Υγείας για τον έλεγχο του καπνίσματος, καθηγητής Παναγιώτης Μπεχράκης παραδέχτηκε ότι η καπνοβιομηχανία προωθεί την διείσδυση του ηλεκτρονικού τσιγάρου στα παιδιά του Δημοτικού και του Γυμνασίου … «σε αθώα παιδιά των 10, των 12 και των 15 ετών».

Το 2020 το Υπουργείο Παιδείας υποσχέθηκε ότι στο νομοσχέδιο για την «Αναβάθμιση του Σχολείου» θα εντασσόταν από το σχολικό έτος 2020-21 στο υποχρεωτικό, ωρολόγιο πρόγραμμα νηπιαγωγείων, δημοτικών και γυμνασίων θεματικός κύκλος «Ευ ζην» – με επιμέρους θεματικές όπως η πρόληψη από εξαρτήσεις, με πρώτο το κάπνισμα. Δυστυχώς, στον τελικό νόμο κάτι τέτοιο δεν περιλαμβάνεται και όπως γράφαμε την περασμένη εβδομάδα, στην Κρήτη τουλάχιστον, τα σχολεία δεν καλούν τους «Ακαπνίστας» να παρουσιάσουν το εγκεκριμένο από το Υπουργείο Υγείας πρόγραμμα «Μαθαίνω να μην καπνίζω».

Στόχος Δεύτερος: προστασία των μη καπνιστών από το παθητικό κάπνισμα. Είναι γεγονός ότι με τον νέο αντικαπνιστικό νόμο και τα σχετικά πρόστιμα, οι εσωτερικοί χώροι στα περισσότερα καταστήματα υγειονομικού ενδιαφέροντος παραμένουν άκαπνοι, τουλάχιστον μέχρι τα μεσάνυχτα … Ωστόσο, στους ημίκλειστους (από τρεις πλευρές κατ’ ευφημισμό) υπαίθριους χώρους, τα καπνικά προϊόντα δίνουν και παίρνουν ακόμη και από ανήλικους (ηλεκτρονικά, ναργιλέδες) ή πάνω από μικρά παιδιά και βρέφη. Όποιος αμφιβάλει γι’ αυτό, ένας περίπατος αργά το απόγευμα στο λιμάνι των Χανίων και στην παραλία του Κουμ Καπί θα τον πείσει …

Να σημειωθεί εδώ ως ένα ακόμη παράδειγμα η συνεχιζόμενη παραβίαση της αντικαπνιστικής νομοθεσίας στο Νοσοκομείο Χανίων. Που αποδεικνύεται από την ανεξέλεγκτη κατανάλωση καπνικών προϊόντων στα μπαλκόνια αλλά και σε πολλά γραφεία ιατρών. Κυρίως όμως από το στρώμα αποτσίγαρων στον περιβάλλοντα χώρο του κτηρίου. Βέβαια, οι σπάνιοι έλεγχοι από τη Διεύθυνση Δημόσιας Υγείας δεν διαπιστώνουν παραβάσεις αφού φαίνεται ότι υπάρχει έγκαιρη προειδοποίηση των καπνιστών (κοινώς «πέφτει σύρμα») …

Στόχος Τρίτος: υποστήριξη στη διακοπή του καπνίσματος. Το ιατρείο διακοπής καπνίσματος στο Νοσοκομείο των Χανίων δεν λειτουργεί εδώ και καιρό. Επιπλέον, το Υπουργείο Υγείας θεωρεί ότι η φαρμακευτική αγωγή που συνταγογράφουν οι ιδιώτες γιατροί για τη διακοπή του καπνίσματος δεν είναι χρήσιμη και εξακολουθεί να μην την υποστηρίζει οικονομικά, αφού τα έξοδα δεν επιστρέφονται όπως για τα άλλα φάρμακα.

Από τα αποτελέσματα της πρόσφατης έρευνας του ανεξάρτητου οργανισμού διαΝέοσις (Τι πιστεύουν οι Έλληνες – μέρος Γ σελ 55), προκύπτει ότι το συνολικό ποσοστό των καπνιστών στην Ελλάδα ανέρχεται σε 41,4%, αφού 5,3% δηλώνουν ότι καπνίζουν «Πάρα πολύ», 16,6% «Πολύ» και 19,5% «Λίγο». Αυτό το ποσοστό συμβαδίζει με τα ευρήματα του τελευταίου σχετικού Ευρωβαρόμετρου (Φεβρουάριος 2021) που μας έβγαζε πρώτους στην ΕΕ με 42% καπνίζοντες (βλ. ΧΝ 6/6/2023) και – μαζί με την διαχρονική πορεία των φορολογικών εσόδων από καπνικά προϊόντα – αποδεικνύει περίτρανα την αποτυχία της κυβερνητικής πολιτικής.

Στόχος Τέταρτος: έλεγχος και ρύθμιση θεμάτων που αφορούν στα νέα προϊόντα καπνού. Οι ρυθμίσεις που έγιναν αφορούσαν κυρίως την εισαγωγή της έννοιας των καπνικών προϊόντων μειωμένης επικινδυνότητας (βλ. ΧΝ 29/9/2020). Πρόκειται για το νέο τέχνασμα της καπνοβιομηχανίας ώστε να προσελκύσει στην εξάρτηση από τη νικοτίνη τον, νεανικό κυρίως, πληθυσμό. Δυστυχώς, κατά τη διατύπωση του νόμου δεν ακούστηκε καμία αντίρρηση από την Επιτροπή των Εμπειρογνωμόνων του Υπουργείου Υγείας για τον έλεγχο του καπνίσματος … με αποτέλεσμα τη σημερινή διάδοση των νέων προϊόντων καπνού στους νέους.

Και το περιβάλλον; Είναι γνωστό ότι τα παραπροϊόντα από το κάπνισμα κλασσικών, ηλεκτρονικών και θερμαινόμενων τσιγάρων (αποτσίγαρα και φίλτρα) έχουν σοβαρές επιπτώσεις στο περιβάλλον. Γι’ αυτό και αποτελούν αντικείμενο της ευρωενωσιακής πολιτικής για τον περιορισμό των πλαστικών (Οδηγία 2019/904, που έχει ενσωματωθεί στην ελληνική νομοθεσία με το Νόμο 4736/2020).

Όμως, η εφαρμογή του σχετικού νόμου έχει καθυστερήσει από τον Ιανουάριο του 2023. Συγκεκριμένα 1) δεν έχει συσταθεί Συλλογικό Σύστημα Εναλλακτικής Διαχείρισης (ΣΣΕΔ) για τα αποτσίγαρα και τα φίλτρα, 2) δεν έχει καταρτιστεί το τριετές πρόγραμμα καθαρισμού πανελλαδικής εμβέλειας, και 3) δεν έχει προχωρήσει η κατάρτιση, οργάνωση και υλοποίηση των σχετικών προγραμμάτων ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης των καταναλωτών (αρμοδιότητας από Ελληνικού Οργανισμού Ανακύκλωσης – ΕΟΑΝ – και Υπουργείου Περιβάλλοντος). Ο ΕΟΑΝ περιμένει την έκδοση σχετικής Κοινής Υπουργικής Απόφασης, για την οποία γίνονται διαβουλεύσεις με την καπνοβιομηχανία, η οποία – σύμφωνα με το νόμο – πρέπει να επωμιστεί το κόστος του καθαρισμού και των προγραμμάτων ενημέρωσης.

Σήμερα στα Χανιά, η κατάσταση παραμένει λίγο-πολύ εκεί που την είχαμε αφήσει το 2020, όταν ο Σύλλογος «Ακαπνίστας» μέσα σε μιάμιση ώρα συνέλεξε 6.000 αποτσίγαρα από την Πύλη της Άμμου μέχρι το Δημοτικό Κήπο. Τα αποτσίγαρα παραδόθηκαν στο Δημοτικό Συμβούλιο που δεσμεύτηκε να τοποθετήσει πινακίδες σε όλες τις παιδικές χαρές (εγκαταστάθηκαν αλλά μερικές μουντζουρώθηκαν στη συνέχεια) και να ξεκινήσει τη συλλογή αποτσίγαρων με ειδικές ψηφοδόχες (εγκαταστάθηκαν μόνο δύο). Ωστόσο, ακόμη δρόμοι και πλατείες είναι γεμάτες αποτσίγαρα ...

Κάπνισμα: η κυβερνητική αποτυχία (Ι)

Ο σύμβουλος της κυβέρνησης για την αντικαπνιστική πολιτική παραδέχεται έμμεσα την αποτυχία
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 2 Απριλίου 2024 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-493)

Στερνή μου γνώση να σ’ είχα πρώτα. «Το ηλεκτρονικό τσιγάρο είναι πιο επικίνδυνο από το κανονικό», υποστήριξε, σε πρόσφατη συνέντευξη του στο Πρώτο Πρόγραμμα της ΕΡΤ, ο Επικεφαλής της Επιτροπής Εμπειρογνωμόνων του Υπουργείου Υγείας για τον έλεγχο του καπνίσματος, καθηγητής Παναγιώτης Μπεχράκης. Συμπλήρωσε μάλιστα ότι χρησιμοποιείται «ως μηχανισμός εξάπλωσης του καπνίσματος στα παιδιά». Γιατί η καπνοβιομηχανία «έχει δώσει την έμφαση στη διαφήμιση, στην προώθηση και στην διείσδυση αυτού του προϊόντος στα παιδιά του Δημοτικού και του Γυμνασίου … σε αθώα παιδιά των 10, των 12 και των 15 ετών».

Υπογράμμισε πως η ελληνική νομοθεσία απαγορεύει την πώληση καπνικών προϊόντων σε άτομα κάτω των 18 ετών αλλά δεν εφαρμόζεται καθόλου με αποτέλεσμα οι ανήλικοι να μην προστατεύονται όπως πρέπει. Ανέφερε επίσης ότι το ηλεκτρονικό κάπνισμα έχει αποδειχτεί εδώ και 12 χρόνια ότι ερεθίζει και προκαλεί άμεση φλεγμονή, η οποία στη συνέχεια ως χρόνια φλεγμονή αλλάζει το DNA και οδηγεί στην ανάπτυξη όγκων. Προτείνει τέλος, «να μην επιτρέπεται να πουλάει κανένας περιπτερούχος τσιγάρα χωρίς επίδειξη ταυτότητας».

Όμως, πού ήταν ο κ. καθηγητής όταν ορισμένα νέα καπνικά προϊόντα χαρακτηρίστηκαν ως μειωμένης επικινδυνότητας; Πού ήταν όταν συστάθηκε η «Επιτροπή Αξιολόγησης του βαθμού βλαπτικότητας των νέων προϊόντων καπνού» που επιτρέπει στους εμπόρους νικοτίνης να προχωρήσουν σε «επικοινωνία τεκμηριωμένων επιστημονικά ισχυρισμών, σύμφωνα με τους οποίους, η χρήση νέων προϊόντων καπνού, νικοτινούχων και μη ηλεκτρονικών τσιγάρων και λοιπών νικοτινούχων προϊόντων εμφανίζει σημαντικά μειωμένο κίνδυνο για την υγεία ή μείωση στις εκπομπές τοξικών ουσιών ή μειωμένη τοξικότητα σε σχέση με το συμβατικό τσιγάρο»;

Ο ίδιος, το 2021 κατηγόρησε την Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας (ΠΟΥ) και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή ότι έδιναν παραπλανητικά στοιχεία για τον αριθμό των καπνιστών στην Ελλάδα (42% αντί για το 25% που έδιναν οι στατιστικές της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής). Τον διέψευσαν όμως στελέχη της καπνοβιομηχανίας που δήλωσαν «ότι η Ελλάδα βρίσκεται στην πρώτη θέση σε ποσοστό καπνιστών καθώς το 41% των ενήλικων είναι… κολλημένοι με το τσιγάρο»!

Τι κρίμα που απέτυχε στην πράξη η κυβερνητική πολιτική, η οποία στηρίζεται στις εισηγήσεις της Επιτροπής Εμπειρογνωμόνων του Υπουργείου Υγείας, αλλά και στις διαχρονικές πιέσεις της καπνοβιομηχανίας, με την οποία η κυβέρνηση έχει – διαχρονικά και παράνομα – τις καλύτερες σχέσεις (βλ. ΧΝ 6/6/2023). Και τι κρίμα που το 2019, στην ισχύουσα Κοινή Υπουργική Απόφαση για τα πρόστιμα σχετικά με τις παραβάσεις εφαρμογής του αντικαπνιστικού νόμου, το Υπουργείο «ξέχασε» το παράρτημα του 2010 που αφορούσε τα πρόστιμα για τη διαφήμιση – την οποία ο νόμος απαγορεύει ρητά.

Μια νέα γενιά εξαρτημένη από τη νικοτίνη. Μέλη του Συλλόγου «Ακαπνίστας» είχαν την ευκαιρία να διαπιστώσουν από πρώτο χέρι την τραγική κατάσταση σε ένα σχολείο της Κρήτης όπου πρόσφατα προκλήθηκαν να κάνουν μια παρουσίαση με τίτλο «Μαθαίνω να μην καπνίζω». Κι αυτό γιατί από το 2019 ο Σύλλογος, μετά από έγκριση του Υπουργείου Παιδείας, οργανώνει παρουσιάσεις σε Δημοτικά (5η και 6η τάξη) και Γυμνάσια (1η και 2α τάξη) στην Κρήτη με βάση μεθοδολογία της Ελληνικής Αντικαρκινικής Εταιρείας και με στόχο τη μείωση του καπνίσματος στη χώρα μας.

Πρόκειται για την πρωτοβουλία SmokeFreeGreece, επικεφαλής της οποίας είναι ο παραπάνω αναφερόμενος καθηγητής Παναγιώτης Μπεχράκης. Από τη συζήτηση μετά την παρουσίαση με τα παιδιά και τους δασκάλους προέκυψε ότι πίσω από το σχολείο, και στο προαύλιο της παρακείμενης εκκλησίας, τα παιδιά έχουν την ευκαιρία να μυηθούν στο κάπνισμα ηλεκτρονικών και συμβατικών τσιγάρων χωρίς κανένα έλεγχο. Πολλά παιδιά ανέφεραν μάλιστα και τον «Θανάση», παλαιό μαθητή του σχολείου, ο οποίος συχνά τους προτρέπει να ξεκινήσουν το κάπνισμα.

Δυστυχώς, οι διευθυντές των σχολείων σπάνια προσκαλούν τους εθελοντές των «Ακαπνίστας» να κάνουν τις παρουσιάσεις στους μαθητές τους. Όπως μας εκμυστηρεύτηκε κάποια δασκάλα, αυτό συμβαίνει γιατί πολλοί από τους ίδιους καπνίζουν και δεν επιθυμούν να μπουν στο στόχαστρο της κριτικής των παιδιών. Ίσως, όμως και οι γονείς που είναι καπνιστές να μην επιθυμούν τα παιδιά τους να μάθουν τις βλαβερές επιπτώσεις για να μην αντιμετωπίσουν παρόμοια κριτική.

Ωστόσο, τα παιδιά πρέπει να μάθουν τις βλαβερές συνέπειες της συγκατοίκησης με καπνιστές, ιδίως όσους και όσες δεν κατανοούν τις βλαβερές συνέπειες του παθητικού καπνίσματος αλλά και – τις ακόμη χειρότερες επιπτώσεις – του τριτογενούς καπνίσματος. Δηλαδή του καπνού που κολλάει στους τοίχους, στα πατώματα, στις κουρτίνες και στα έπιπλα και είναι εξαιρετικά επιβλαβής, ιδίως για μωρά και βρέφη αλλά και για μικρά κατοικίδια (π.χ. σκυλάκια, γατάκια). Έχει μάλιστα αποδειχτεί από έρευνες ότι τα κατοικίδια που συγκατοικούν με καπνιστές εμφανίζουν αυξημένο ποσοστό θανάτων από καρκίνους μέχρι και 50%.

Όταν τα εξηγούσαμε όλα αυτά στους μαθητές διαπιστώσαμε ότι δύο τουλάχιστον μαθήτριες άρχισαν να κλαίνε και ζήτησαν να βγουν προσωρινά από την τάξη. Είχα αναρωτηθεί και στο παρελθόν από αυτή τη στήλη, μήπως οι γονείς που καπνίζουν μέσα στο σπίτι ή δίπλα στα παιδιά τους θα πρέπει να διώκονται πρωτίστως για κακοποίηση ανηλίκου (βλ. ΧΝ 18/2/2020). Αν το πρόστιμο για γονέα που καπνίζει στο αυτοκίνητο παρουσία ανηλίκων είναι 1.500 €, ποια πρέπει να είναι η ποινή για τους γονείς που καπνίζουν αρειμανίως μέσα στο σπίτι;

Στις καφετέριες που συχνάζουν παιδιά και έφηβοι τα ηλεκτρονικά τσιγάρα και οι ναργιλέδες δίνουν και παίρνουν. Οι έλεγχοι πρακτικά ανύπαρκτοι. Στα περισσότερα μαγαζιά η απαγόρευση του καπνίσματος που ισχύει στους κλειστούς χώρους, καταργείται σιωπηλά μετά τις 12 τα μεσάνυχτα. Αλλά και σε καφετέριες με παράξενους ημίκλειστους – κατ’ ευφημισμό αποκαλούμενους – «ανοικτούς χώρους» οι περισσότεροι θαμώνες καπνίζουν ανενόχλητοι …

Τον επόμενο μήνα το δεύτερο μέρος με αναφορά στα αποτσίγαρα και κάποιες προτάσεις αντιμετώπισης.

Μερικά σημαντικά πραγματικά προβλήματα

Ας ελπίσουμε ότι σε αυτή την προεκλογική περίοδο θα γίνουν κάποιες συζητήσεις και για μερικά σημαντικά προβλήματα της καθημερινότητας ..
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 6 Ιουνίου 2023 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-482)

Στις εκλογές της 21ης Μαΐου διαλέξαμε διακυβέρνηση με στόχο το μέλλον και όχι την επιστροφή σε μια διακυβέρνηση, την ουσία και το στυλ της οποίας είχαμε ήδη απαρνηθεί οριστικά το καλοκαίρι του 2019. Επιπλέον, στις εκλογές αποδείχτηκε, δυστυχώς πέραν πάσης αμφιβολίας, ότι το ελληνικό πολιτικό σύστημα δεν είναι ώριμο για κυβερνήσεις συνεργασίας στη βάση προγραμματικών συμφωνιών. Δηλαδή, δεν μπορεί να λειτουργήσει προς όφελος του τόπου με εκλογικό σύστημα απλής αναλογικής. Ίσως, γι’ αυτό να μην έγινε καμιά ουσιαστική συζήτηση για τα καυτά θέματα που αφορούν, εκτός από την καθημερινότητα των πολιτών, και το τι μας επιφυλάσσει το μέλλον.

Ανάλυση κινδύνων. Στην πρώτη του δημόσια παρέμβαση, ο υπηρεσιακός πρωθυπουργός Ιωάννης Σαρμάς έδωσε οδηγίες στους υπουργούς να εντοπίσουν τους «κινδύνους που απειλούν τις δραστηριότητες, την οικονομική ζωή, οτιδήποτε αφορά τις δράσεις, τις αρμοδιότητές» στους τομείς ευθύνης τους. Και υπογράμμισε ότι εκτός από τον εντοπισμό «χρειάζεται και ένα σύστημα αποτροπής ή μετριασμού των κινδύνων και επιπλέον η παρακολούθηση της σωστής εφαρμογής του …».

Να υπενθυμίσω ότι από αυτήν εδώ τη στήλη έχουμε κατ’ επανάληψη αναφερθεί σε παρόμοια μεθοδολογία για την αντιμετώπιση των κινδύνων που απειλούν την υγεία και τη ζωή των πολιτών. Σίγουρα, την τελευταία τετραετία έχουν γίνει σημαντικά βήματα στον τομέα της εξωτερικής πολιτικής και της ενίσχυσης της εθνικής άμυνας, στην αντιμετώπιση της πανδημίας (ιδίως στην πρώτη φάση), της ενεργειακής κρίσης και της ακρίβειας (με ενίσχυση ιδίως των πλέον ευάλωτων). Όμως, παρόλο που ο τομέας της Υγείας θεωρείται πλέον (μελλοντική) προτεραιότητα, πολλά ζητήματα εξακολουθούν να παραμένουν προβληματικά.

Αναλύοντας τους παράγοντες κινδύνου διαπιστώνουμε ότι οι κυριότερες αιτίες θανάτου στην Ελλάδα για το 2020, σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ, είναι τα νοσήματα του κυκλοφορικού (ή καρδιαγγειακά) οι νεοπλασίες (καρκίνοι) και τα νοσήματα του αναπνευστικού. Με βάση τη μεθοδολογία που χρησιμοποιήσαμε και πέρυσι (βλ. ΧΝ 1/3/2022), στο κάπνισμα και στις διατροφικές συνήθειες οφείλεται το 80% (35.438) των θανάτων από καρδιαγγειακές παθήσεις και τα δύο τρίτα (67%) των ετήσιων θανάτων από νεοπλασίες (20.655). Δηλαδή, αυτοί οι θάνατοι οφείλονται σε παράγοντες που μπορούμε να ελέγξουμε πλήρως στην καθημερινότητά μας!

Όσον αφορά το κάπνισμα η ΕΛΣΤΑΤ εφαρμόζει μέθοδο «Greek statistics» αφού στην πρόσφατη έκθεση για την κατάσταση της Υγείας αναφέρει ότι μόνο «το 24,8% του πληθυσμού ηλικίας 16 ετών και άνω καπνίζει καθημερινά». Δυστυχώς, αυτό δεν ισχύει αφού η Ελλάδα εξακολουθεί να είναι πρωταθλήτρια στην Ευρωπαϊκή Ένωση στο κάπνισμα με 41% του πληθυσμού να καπνίζει, κάτι που επιβεβαίωσε πρόσφατα και υψηλόβαθμο στέλεχος της καπνοβιομηχανίας (βλ. ΧΝ 4/4/2023).

Παράλληλα, συνεχίζεται κανονικά η προώθηση καπνικών προϊόντων καθώς και προϊόντων «μειωμένου κινδύνου» κατά παράβαση των συστάσεων της Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας. Για να μη μιλήσουμε για την έλλειψη ελέγχων στα καταστήματα υγειονομικού ενδιαφέροντος που ντουμανιάζουν από τους καπνούς των καπνικών προϊόντων (π.χ. ναργιλέδων, ατμιστών κλπ.). 

 

Τα προβλήματα του 112. Το 112 είναι κατ’ αρχάς ο ενιαίος ευρωπαϊκός αριθμός επειγόντων. Το καλούν οι πολίτες για να λάβουν έγκαιρη βοήθεια σε περίπτωση που απειλείται ζωή ή περιουσία. Πολλές ευρωπαϊκές χώρες το έχουν καθιερώσει και ως τον μοναδικό εθνικό αριθμό πρόσβασης σε ασθενοφόρα, πυροσβεστική, αστυνομία και λιμενικό, καταργώντας σταδιακά τους επιμέρους αριθμούς κλήσης των αντίστοιχων υπηρεσιών. Στην Ελλάδα, η ενοποίηση αυτή καθυστερεί, παρόλο που προβλεπόταν στον αρχικό σχεδιασμό. Με αποτέλεσμα σπατάλη ανθρώπινων και οικονομικών πόρων.

Επιπλέον, ενώ γίνεται πολλή κουβέντα για αξιολόγηση εκπαιδευτικών και άλλων δημοσίων υπαλλήλων, η αξιολόγηση των υπηρεσιών που προσφέρουν οι υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης μένει στα αζήτητα. Δεν αξιολογούνται η ποιότητα επικοινωνίας με τους χειριστές του τηλεφωνικού κέντρου, ο εντοπισμός του καλούντος, ο μέγιστος χρόνος άφιξης στο σημείο του περιστατικού, η ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών, κλπ. Η μεθοδολογία υπάρχει και έχει αναπτυχθεί από την ένωση καταναλωτών της Πορτογαλίας DECO από το 2004.

Παράλληλα, το «αντίστροφο 112», δηλαδή το σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης για επερχόμενη ή εξελισσόμενη καταστροφή, φαίνεται να λειτουργεί καλά από την ενεργοποίησή του το 2019. Σίγουρα σώζει ζωές, αλλά αυτό φαίνεται να αποτελεί μια καλή «δικαιολογία» για την έλλειψη ουσιαστικού σχεδιασμού της πρόληψης αλλά και της κινητοποίησης πολιτών και αυτοδιοίκησης σε τοπικό επίπεδο. Ο συστημικός εξορθολογισμός απαιτεί μια καλή ανάλυση των κινδύνων με βάση όχι μόνο το παρελθόν αλλά κυρίως το μέλλον.

Κλιματική αλλαγή. Στην Ισπανία η ελαιοπαραγωγή αντιμετωπίζει σοβαρά προβλήματα λόγω της ξηρασίας ενώ έχουν ήδη αρχίσει και οι καταστροφές από τις δασικές πυρκαγιές. Η Ιταλία μετά την ξηρασία πλήττεται τις τελευταίες εβδομάδες από καταστροφικές πλημμύρες. Πιο μακριά, το Πακιστάν κινδυνεύει από λειψυδρία και από καύσωνες με θερμοκρασίες που αγγίζουν τους 50°C. Αντίστοιχα φαινόμενα παρατηρούνται όλο και περισσότερο σε κάθε γωνιά του πλανήτη και κανείς πλέον δεν αμφιβάλλει πως η κλιματική αλλαγή είναι πια εδώ.

Οι αρμόδιοι επιστήμονες σημαίνουν συνεχώς συναγερμό για τον επερχόμενο Αρμαγεδδώνα αλλά το ελληνικό κράτος σχεδιάζει την εξόρυξη υδρογονανθράκων και φυσικού αερίου από τις θαλάσσιες περιοχές δυτικά της Κρήτης. Βέβαια, έχουν ξεκινήσει και κάποια προγράμματα επιδότησης ιδιωτών για εγκατάσταση φωτοβολταϊκών στις στέγες.

Προσωπικά, παιδεύομαι από τις αρχές του μήνα για να συνδεθώ και να υποβάλω τη σχετική αίτηση επιδότησης στην πλατφόρμα που έχει δημιουργήσει ο ΔΕΔΔΗΕ. Δυστυχώς, το σύστημα έχει σοβαρά προβλήματα και πολλοί χρήστες αδυνατούν να υποβάλλουν αιτήσεις. Και να σου τα τηλέφωνα (μόνο πρωί-πρωί γιατί το τηλεφωνικό κέντρο δεν δέχεται άλλες κλήσεις μετά τις 10). Και να σου τα ηλεκτρονικά μηνύματα που «διαβιβάζονται αρμοδίως» χωρίς ποτέ να απαντώνται … (Σ.Σ. Αφού εξάντλησα τα αιτήματα προς την ιεραρχία του ΔΕΔΔΗΕ, χρειάστηκε η επέμβαση του γραφείου του Διευθύνοντος  Συμβούλου κ. Αναστάσιου ΜΑΝΟΥ του ΔΕΔΔΗΕ για να λυθεί τελικά το πρόβλημα, το οποίο οφειλόταν σε ασυμβατότητα του παλαιού με το νέο σύστημα καταχώρησης των Συμβάσεων Σύνδεσης).

Συμπέρασμα. Τα παραπάνω είναι ένα μικρό μόνο μέρος από τα σοβαρότατα πραγματικά προβλήματα που θα πρέπει να αντιμετωπίσει η επόμενη κυβέρνηση. Χρειάζονται ολόκληροι τόμοι για να αναφερθούν και μερικά άλλα όπως η μη-ολοκλήρωση του Κτηματολογίου, η καθυστέρηση στον εκσυγχρονισμό της δικαιοσύνης και η διαρκώς αναβαλλόμενη έκδοση των νέων ταυτοτήτων.

Ο συνεταιρισμός κράτους και καπνοβιομηχανίας

Το Μάρτιο του 2019 η τότε υπουργός Προστασίας του Πολίτη κ. Γεροβασίλη, υπέγραψε μια συμφωνία για την υλοποίηση δωρεάς 20 οχημάτων στο Πυροσβεστικό Σώμα από την Ελληνική Ομάδα Διάσωσης με την υποστήριξη – χρηματοδότηση της εταιρείας Παπαστράτος. Η ΕΟΔ έπαιξε έτσι τον ενδιάμεσο σε μια συναλλαγή η οποία ήταν κατ’ αρχήν παράνομη με βάση τη Συμφωνία-Πλαίσιο της Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας για τον έλεγχο του καπνού (Νόμος 3420/2005) και τις σχετικές κατευθυντήριες οδηγίες που έχει εγκρίνει η διάσκεψη των Συμβαλλόμενων Μερών.

Οι εν λόγω οδηγίες προβλέπουν ότι τα μέρη θα απαγορέψουν τις δωρεές από τις καπνοβιομηχανίες προς οιαδήποτε οντότητα για «λόγους κοινωνικής ευθύνης», επειδή αυτό συνιστά μορφή χορηγίας. Η δημοσιότητα που παρέχεται σε «κοινωνικά υπεύθυνες» επιχειρηματικές πρακτικές της καπνοβιομηχανίας πρέπει να απαγορευθεί επειδή αποτελεί διαφήμιση και προώθηση.

Να υπενθυμίσουμε ότι το Μάρτιο του 2020, η δωρεά 50 αναπνευστήρων από την Παπαστράτος στο Υπουργείο Υγείας εν μέσω πανδημίας COVID, κατακρίθηκε διεθνώς ως σκάνδαλο. Ωστόσο, αυτό δεν εμπόδισε τον Ιούνιο του 2020 σε μεγάλη τελετή στο Αεροδρόμιο Ελευθέριος Βενιζέλος τον πρωθυπουργό κ. Μητσοτάκη να παραλάβει τα 20 οχήματα, ευχαριστώντας δημόσια την εταιρεία Παπαστράτος.

Λίγους μήνες νωρίτερα το Νοέμβριο του 2019 η ΕΟΔ, με χρηματοδότηση ενός εκατομμυρίου ευρώ για την εξυπηρέτηση, είχε αρχίσει να υλοποιεί ένα πρόγραμμα 25 σεμιναρίων ανά την Ελλάδα με σκοπό την «ευαισθητοποίηση και ενεργοποίηση των πολιτών στον τομέα της πρόληψης, προκειμένου να μειωθούν στο μέτρο του δυνατού οι ανθρωπογενείς καταστροφές». Αλήθεια, πόσοι πολίτες πεθαίνουν από το κάπνισμα και πόσοι από ανθρωπογενείς καταστροφές;;;

Αυτή η στενή σχέση καπνοβιομηχανίας-κράτους έχει και μια ενδιαφέρουσα οικονομική πτυχή, αφού κάθε χρόνο τα δημόσια ταμεία γεμίζουν με τη φορολογία επί των καπνικών προϊόντων. Έτσι, το 2022 το κράτος εισέπραξε 3,01 δις € από ΦΠΑ και Ειδικούς Φόρους Κατανάλωσης για καπνό και ηλεκτρονικά τσιγάρα. Τα αντίστοιχα ποσά για το 2021 και το 2020 ήταν 2,79 δις και 2,73 δις αντίστοιχα.

Για ένα περιβάλλον χωρίς καπνό …

Μια Ευρωπαϊκή Πρωτοβουλία Πολιτών για την πρώτη ευρωπαϊκή γενιά χωρίς καπνό έως το 2030, την οποία θα πρέπει να υπογράψουν όσοι νοιάζονται για την υγεία των παιδιών και των εγγονιών τους …
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 4 Απριλίου 2023 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-480)

Τί είναι η Ευρωπαϊκή Πρωτοβουλία Πολιτών. Με βάση τη Συνθήκη της Λισσαβόνας (2007) οι πολίτες της Ένωσης μπορούν να αναλαμβάνουν πρωτοβουλίες με τις οποίες να καλούν την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων της, να υποβάλλει κατάλληλες νομοθετικές προτάσεις στους τομείς πολιτικής στους οποίους υπάρχει ενωσιακή δικαιοδοσία.

Για να δεχτεί η Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εξετάσει μια τέτοια Πρωτοβουλία, απαιτείται η συγκέντρωση ενός εκατομμυρίου υπογραφών από 7 διαφορετικές χώρες της Ένωσης. Για κάθε χώρα απαιτείται ένας ελάχιστος αριθμός υπογραφών (π.χ. για την Ελλάδα απαιτούνται 14.805 υπογραφές). Οι υπογραφές συγκεντρώνονται διαδικτυακά σε κεντρικό επιγραμμικό σύστημα, τη διαχείριση του οποίου έχει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Μέχρι σήμερα οι Πρωτοβουλίες που έχουν συγκεντρώσει ένα εκατομμύριο υπογραφές αφορούσαν το νερό ως ανθρώπινο δικαίωμα, την προστασία των εμβρύων, την κατάργηση των πειραμάτων σε ζώα (ζωοτομία), την απαγόρευση της γλυφοσάτης (RoundUp), την προστασία των ατόμων που ανήκουν σε εθνικές και γλωσσικές μειονότητες και την καλή μεταχείριση των ζώων (κατάργηση των κλουβιών).

Μια πρωτοβουλία κατά του καπνού. Από τις 16 Ιανουαρίου ξεκίνησε η συλλογή υπογραφών της Πρωτοβουλίας «για ένα περιβάλλον χωρίς καπνό και για την πρώτη ευρωπαϊκή γενιά χωρίς καπνό έως το 2030». Οργανωτές είναι ο ισπανικός αντικαπνιστικός σύλλογος (nofumadores.org) σε συνεργασία με το Ευρωπαϊκό Δίκτυο για την Πρόληψη του Καπνίσματος (ENSP). Στις ιστοσελίδες την πρωτοβουλίας εμφανίζεται ως οργανωτής και η Ελληνική Αντικαρκινική Εταιρεία. Εκεί αναφέρονται και τα εξής:

«Η πανδημία του καπνού είναι η πρώτη αιτία θανάτου που μπορεί να αποφευχθεί. Τα αποτσίγαρα στις παραλίες προκαλούν περιβαλλοντική βλάβη στον ωκεανό και στην άγρια ζωή του, προκαλούν πυρκαγιές στα δάση και μολύνουν το έδαφος και τα ύδατα. Για να γλιτώσουν οι νέες γενιές από τον εθισμό στον καπνό, εκτός από την αποφασιστική δράση κατά των περιβαλλοντικών κινδύνων που προκαλούν τα αποτσίγαρα και την καταπολέμηση του καπνίσματος, είναι αναγκαίο:

1) να προωθήσουμε την πρώτη ευρωπαϊκή γενιά χωρίς καπνό έως το 2028, τερματίζοντας την πώληση καπνού και προϊόντων νικοτίνης σε πολίτες που γεννήθηκαν μετά το 2010, 2) να δημιουργηθεί ένα ευρωπαϊκό δίκτυο για παραλίες και όχθες ποταμών χωρίς καπνό και αποτσίγαρα, ώστε να καταστούν οι χώροι αυτοί πιο υγιεινοί και περιβαλλοντικά βιώσιμοι, 3) να δημιουργηθεί ένα ευρωπαϊκό δίκτυο εθνικών πάρκων χωρίς καπνό και αποτσίγαρα, ώστε να καταστούν πιο υγιεινά και να μειωθούν η μόλυνση και ο κίνδυνος πυρκαγιών.

4) Να επεκταθούν οι εξωτερικοί χώροι χωρίς καπνό και ατμό, ιδίως εκείνοι όπου συχνάζουν ανήλικοι (πάρκα, πισίνες, αθλητικές εκδηλώσεις και αθλητικά κέντρα, θεάματα και εξωτερικοί χώροι εστιατορίων), 5) να καταργηθούν οι διαφημίσεις καπνού και η παρουσία τους σε οπτικοακουστικές παραγωγές, μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ειδικά για την αντιμετώπιση της συγκεκαλυμμένης διαφήμισης μέσω παραγόντων επιρροής (influencers) και τοποθέτησης προϊόντων, και 6) να χρηματοδοτηθούν έργα έρευνας και ανάπτυξης (Ε&Α) για ασθένειες που προκαλούνται από τη χρήση καπνού, ώστε να βελτιωθεί η πρόγνωσή τους και να καταστεί δυνατή η θεραπεία τους».

Ελληνική αδράνεια. Για τη συλλογή των 14.805 υπογραφών από την Ελλάδα, η συλλογή υπογραφών θα είναι ανοικτή για ένα χρόνο, δηλ. μέχρι τις 16 Ιανουαρίου του 2024. Θα περίμενε κανείς ότι οι ελληνικοί οργανισμοί που συνδιοργάνωσαν την Πρωτοβουλία θα είχαν κινητοποιηθεί για την συλλογή των απαιτούμενων υπογραφών. Μέχρι την ώρα που γραφόταν αυτό το άρθρο δεν υπήρχε καμία σχετική ανακοίνωση στις ιστοσελίδες της Ελληνικής Αντικαρκινικής Εταιρείας.

Δεν είχαν δημοσιεύσει τίποτε ούτε τα περισσότερα από τα ελληνικά μέλη του Ευρωπαϊκού Δικτύου για την Πρόληψη του Καπνίσματος. Πρόκειται για την Ελληνική Συμμαχία κατά του Καπνίσματος (smokefreegreece), το Ινστιτούτο Δημόσιας Υγείας του Αμερικανικού Κολλεγίου Ελλάδος και το Εργαστήριο Τοξικολογίας & Εγκληματολογικής Χημείας της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Κρήτης.

Εξαίρεση αποτελεί η Ελληνική Πνευμονολογική Εταιρεία, που αφιέρωσε στην είδηση μια ολόκληρη σελίδα με ημερομηνία 16 Φεβρουαρίου 2023 η οποία όμως, αντί να προβάλλεται στην πρώτη σελίδα, είναι «κρυμμένη» μαζί με άλλες 571 ειδήσεις στην ενότητα «Νέα» …

Αντίθετα την πρωτοβουλία προέβαλαν από τον Φεβρουάριο ο Σύλλογος «Ακαπνίστας» αλλά και άλλες αντικαπνιστικές ομάδες ανά την Ελλάδα. Μέχρι την ώρα που γραφόταν αυτό το άρθρο, από την Ελλάδα είχαν συγκεντρωθεί μόνο 150 υπογραφές (1,05% των απαιτούμενων). Να σημειώσουμε ότι οι Ισπανοί έχουν ήδη συγκεντρώσει το 10% περίπου των απαιτούμενων υπογραφών …

Μια εθνική αποτυχία. Από αυτήν εδώ τη στήλη έχουμε αναφερθεί αρκετές φορές στα έργα και τις ημέρες της κυβερνητικής πολιτικής στον τομέα του καπνίσματος. Κατά τη γνώμη μου η πολιτική αυτή έχει αποτύχει πλήρως. Κατ’ αρχάς γιατί η Ελλάδα εξακολουθεί να είναι πρωταθλήτρια στην Ευρωπαϊκή Ένωση στο κάπνισμα με 41% του πληθυσμού να καπνίζει. Κάτι που επιβεβαίωσε το τελευταίο σχετικό Ευρωβαρόμετρο το 2020 (βλ. ΧΝ 1/6/2021) αλλά και πρόσφατα υψηλόβαθμο στέλεχος της καπνοβιομηχανίας στη Στοκχόλμη (βλ. ot.gr 30/3/2023). Και που διαψεύδει τους εκπροσώπους της εγχώριας αντικαπνιστικής ιντελιγκέντσιας, οι οποίοι είχαν βιαστεί το 2020 να υποστηρίξουν (όπως κάνουν διαχρονικά και παραπλανητικά) ότι στην Ελλάδα οι καπνιστές μειώνονται!

Παράλληλα, οι έμποροι νικοτίνης προσπαθούν να πείσουν τους καπνιστές αλλά και τις αρχές ότι τα ηλεκτρονικά και τα θερμαινόμενα καπνικά προϊόντα είναι λιγότερο βλαβερά από τα κλασσικά τσιγάρα. Κάτι που αποτελεί τη μισή μόνο αλήθεια αφού τα εν λόγω προϊόντα μπορεί να μην περιέχουν πίσσα και πολλές από τις καρκινογόνες ουσίες των κλασσικών τσιγάρων, αλλά περιέχουν άλλες επίσης καρκινογόνες ουσίες, των οποίων δεν έχουν ακόμη μελετηθεί οι μακροπρόθεσμες επιπτώσεις στην ανθρώπινη υγεία.

Επιπλέον, επειδή τα προϊόντα αυτά παρουσιάζονται ως «ακίνδυνα», ξεκινούν να τα χρησιμοποιούν οι νέοι, με αποτέλεσμα να εθίζονται στη νικοτίνη και να οδηγούνται οι μισοί τουλάχιστον από αυτούς στο κλασσικό τσιγάρο. Μάλιστα, με συνενοχή του Υπουργείου Υγείας, στην πράξη ο νόμος περί απαγόρευσης της διαφήμισης των καπνικών προϊόντων δεν εφαρμόζεται, αφού από τη σχετική Κοινή Υπουργική Απόφαση έχει παραλειφθεί το παράρτημα με τα πρόστιμα για τις διαφημίσεις ...

Για να υπογράψετε, ακολουθήστε τον σύνδεσμο https://tfe-el.ensp.network/, κλικάρετε στην ένδειξη «Υπογράψτε τώρα» και διαλέξτε τα ελληνικά στο πάνω δεξί μέρος της οθόνης ...

Περί αθλητισμού και εξαρτήσεων

Το παράδειγμα της Ισλανδίας που μείωσε δραματικά τις εξαρτήσεις στους νέους, ωθώντας τους σε αθλητικές και καλλιτεχνικές δραστηριότητες
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 6 Σεπτεμβρίου 2022 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-473)

Όλοι συγκινούμαστε με τις επιτυχίες των Ελλήνων αθλητών σε ευρωπαϊκούς και παγκόσμιους αγώνες, όλοι χειροκροτούμε και ίσως δακρύζουμε όταν ακούμε τον εθνικό μας ύμνο και βλέπουμε τη σημαία μας στις επίσημες απονομές. Παράλληλα όμως, βλέπουμε και διαβάζουμε τις προβληματικές συνθήκες υπό τις οποίες προπονούνται όλοι αυτοί οι υπέροχοι αθλητές και αθλήτριες, σε συχνά βανδαλισμένες ή υποτυπώδεις εγκαταστάσεις. Συχνά επίσης, τους και τις ακούμε να παραπονούνται για έλλειψη υποστήριξης από την Πολιτεία.

Παράλληλα, οι ειδήσεις για υπερβολική κατανάλωση αλκοολούχων ποτών από εφήβους αλλά και από νήπια λαμβάνουν ανησυχητικές διαστάσεις, ιδίως στην Κρήτη. Από την άλλη πλευρά η τελευταία έρευνα του Ευρωβαρόμετρου (2020) δείχνει ότι στην Ελλάδα οι νέοι 15-24 ετών καπνίζουν τσιγάρα, πουράκια και πίπες σε ποσοστό 31% πολύ παραπάνω από τον μέσο ευρωπαϊκό όρο που είναι 20%.

Από την ίδια έρευνα προκύπτει ότι στην Ελλάδα καπνίζει τα παραπάνω προϊόντα το 42% του πληθυσμού, ποσοστό που μας κατατάσσει πρώτους στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Θα πρέπει επίσης να αναφερθεί η ευρεία χρήση ναργιλέδων από νέους σε μαγαζιά υγειονομικού ενδιαφέροντος χωρίς κανέναν έλεγχο από τις υγειονομικές αρχές …

Υπάρχει άραγε κάποια στρατηγική που θα οδηγούσε στη μείωση των εξαρτήσεων από τις παραπάνω ουσίες αλλά και από τα κλασσικά ναρκωτικά ή και από τα βιντεοπαιχνίδια; Πριν από λίγες μέρες έπεσα πάνω σε ένα άρθρο που εξηγούσε τη στρατηγική που ακολούθησε η Ισλανδία για να μειώσει τις παραπάνω εξαρτήσεις με βάση σχετικές επιστημονικές έρευνες.
 

 
Το παράδειγμα της Ισλανδίας. Στο μέσον της δεκαετίας του 1990 οι έφηβοι της Ισλανδίας ήταν ανάμεσα στους μεγαλύτερος πότες και καπνιστές στην Ευρώπη. Σήμερα, η χώρα αυτή βρίσκεται στην πρώτη θέση της κατάταξης των Ευρωπαϊκών χωρών όσον αφορά τον υγιεινότερο τρόπο ζωής των εφήβων. Το ποσοστό των νέων ηλικίας 15-16 ετών που είχαν μεθύσει το προηγούμενο μήνα έπεσε από 42% το 1998 σε 5% το 2016. Αντίστοιχα το ποσοστό που είχε κάνει χρήση κάνναβης έπεσε από 17% σε 7%. Και οι καπνιστές μειώθηκαν από 23% σε μόλις 3%.

Πώς πέτυχαν αυτήν τη θεαματική εξέλιξη οι Ισλανδοί; Στηρίχτηκαν στις βιοχημικές διεργασίες που βρίσκονται στη βάση των εξαρτήσεων. Ο Αμερικάνος καθηγητής ψυχολογίας Χάρβεϋ Μίλκμαν, που σήμερα διδάσκει στο Πανεπιστήμιο του Ρέικιαβικ κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η επιλογή της χρήσης οινοπνεύματος ή κάποιου ναρκωτικού εξαρτάται από τον τρόπο με τον οποίο το ανθρώπινο σώμα έχει συνηθίσει να αντιμετωπίζει το στρες και το άγχος.

Από τις έρευνες προκύπτει ότι υπάρχουν πολλές διαφορετικές ουσίες που προκαλούν τις σχετικές βιοχημικές διεργασίες στον εγκέφαλο, οι οποίες στη συνέχεια προκαλούν τις εξαρτήσεις. Έτσι οι επιστήμονες έψαξαν να βρουν δράσεις που διεγείρουν τις ίδιες διεργασίες στον εγκέφαλο. Ο Μίλκμαν αντί για την εξάρτηση από το τσιγάρο, το αλκοόλ, την Κόκα-Κόλα, τα ενεργειακά ποτά ή ορισμένα τρόφιμα αποφάσισε να προτείνει στους εφήβους κάτι καλύτερο. Διαπίστωσε ότι ο χορός, η μουσική ή τα αθλήματα προκαλούσαν παρόμοιες βιοχημικές διεργασίες στον εγκέφαλο δίνοντας μια ακίνδυνη λύση για την αντιμετώπιση του στρες και του άγχους, αφού σε συναισθηματικό επίπεδο είχαν το ίδιο αποτέλεσμα με τις παραπάνω ουσίες.

Έτσι προτάθηκαν στους νέους Ισλανδούς δωρεάν προγράμματα και μαθήματα σε αθλητικές ή καλλιτεχνικές δραστηριότητες της επιλογής τους. Το κράτος χρηματοδότησε επιπλέον διδακτικές ώρες τρεις φορές την εβδομάδα στα σχολεία. Αρχικά, ζητήθηκε από τους νέους να συμμετέχουν σε ένα τέτοιο πρόγραμμα για τρεις μήνες. Τελικά, οι περισσότεροι συνέχισαν επί πάνω από πέντε χρόνια!

Ταυτόχρονα, για να αντιμετωπιστούν τα προβλήματα των εξαρτήσεων από τη νικοτίνη και τα οινοπνευματώδη, η Ισλανδία απαγόρευσε δια νόμου τη διαφήμιση των σχετικών προϊόντων και δημιούργησε ειδικευμένες οργανώσεις για τους γονείς, οι οποίες σε συνεργασία με τα σχολεία βοηθούν τους μαθητές να αντιμετωπίσουν τα ψυχολογικά τους προβλήματα.

Οι Ισλανδοί επιστήμονες προτείνουν να εφαρμοστούν παρόμοιες μέθοδοι και σε άλλες χώρες. Αλλά ποιοι θα επιτρέψουν κάτι τέτοιο π.χ. στην Ελλάδα; Οι πολυεθνικές καπνοβιομηχανίες και οι εταιρείες κατασκευής και πώλησης οινοπνευματωδών ποτών σίγουρα δεν θα ενθουσιαστούν αν δουν τις πωλήσεις τους να μειώνονται, ιδίως μεταξύ των εφήβων τους οποίους προσπαθούν να κάνουν δια βίου πελάτες τους …

Επιπλέον, όπως έχουμε γράψει κατ’ επανάληψη από αυτήν εδώ τη στήλη και το ίδιο το κράτος θα δει τα φορολογικά του έσοδα να μειώνονται δραστικά από τη φορολογία των καπνικών προϊόντων και των αλκοολούχων ποτών. Έσοδα που συναγωνίζονται, αν δεν ξεπερνούν κιόλας, εκείνα από τον ΕΝΦΙΑ και άλλους φόρους. Ίσως, γι’ αυτό, ενώ ο νόμος απαγορεύει τη διαφήμιση καπνικών προϊόντων το Υπουργείο Υγείας «παρέλειψε» από τη σχετική κοινή υπουργική απόφαση το παράρτημα με τα πρόστιμα για τις διαφημίσεις των αντίστοιχων προϊόντων …

Εσείς τι αέρα αναπνέετε;

Οι δραματικές επιπτώσεις στην υγεία και το προσδόκιμο ζωής της ατμοσφαιρικής ρύπανσης από μικροσωματίδια
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 5 Ιουλίου 2022 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-470)

Ο Δείκτης επιπτώσεων της Ποιότητας του Αέρα στη Ζωή (Air Quality Life Index ή AQLI) μετράει τις επιπτώσεις που έχει στον προσδόκιμο χρόνο ζωής η ατμοσφαιρική ρύπανση από μικροσωματίδια. Τον Ιούνιο δημοσιεύτηκε η ετήσια έκθεση της εν λόγω πρωτοβουλίας, που ξεκίνησε το 2018 στο Πανεπιστήμιο του Σικάγο από τον καθηγητή Μάικλ Γκρήνστοουν. Η Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας (ΠΟΥ) στηρίχτηκε στις προηγούμενες εκθέσεις για να αναθεωρήσει, από τα 10 στα 5 μικρογραμμάρια ανά κυβικό μέτρο αέρα, το ασφαλές όριο έκθεσης στη ρύπανση από μικροσωματίδια.

Με την αναθεώρηση του ορίου, το 97,3% του παγκόσμιου πληθυσμού ζει πλέον σε ζώνες επικίνδυνου ατμοσφαιρικού αέρα! Δεν ξεφεύγει ούτε η Ευρώπη η οποία έχει μειώσει τα επίπεδα της ατμοσφαιρικής ρύπανσης χάρις στα αυστηρά μέτρα ελέγχου που εφαρμόζει. Κι αυτό γιατί με τα νέα όρια της ΠΟΥ, δεν τα ικανοποιεί πλέον κατά 95,5% (από 47,2% προηγουμένως).

Αυτό σημαίνει πως όταν εφαρμοστούν τα νέα όρια ο μέσος όρος ζωής στην Ευρώπη υπολογίζεται ότι θα αυξηθεί κατά 0,7 χρόνια ή 7,3 μήνες. Ιδιαίτερα στην Ελλάδα, ο μέσος όρος ζωής προβλέπεται να αυξηθεί κατά 0,6 έτη εκτός από το Νότιο Αιγαίο όπου λόγω υψηλότερης καταγεγραμμένης ρύπανσης από μικροσωματίδια η αύξηση υπολογίζεται σε σχεδόν ένα χρόνο (0,9)

Αντίστοιχα, σε παγκόσμιο επίπεδο, η εφαρμογή των νέων ορίων θα είχε ως αποτέλεσμα ο παγκόσμιος μέσος όρος ζωής να αυξηθεί κατά 2,2 χρόνια – αύξηση μεγαλύτερη από τα 1,9 χρόνια που κερδίζει ένας καπνιστής όταν κόβει το κάπνισμα! Σημειώνεται ότι η ατμοσφαιρική ρύπανση είναι πιο επιβλαβής για το παγκόσμιο προσδόκιμο ζωής όχι μόνο σε σχέση με το τσιγάρο, αλλά και σε σχέση με το αλκοόλ και τα ναρκωτικά (9 μήνες), το μη ασφαλές νερό και αποχέτευση (7 μήνες), το AIDS (4 μήνες) και την ελονοσία (3 μήνες).

Σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, η καταπολέμηση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης αποτελεί μια από τις προτεραιότητες. Το σύστημα δορυφορικής επισκόπησης Copernicus δημοσιεύει χάρτες πανευρωπαϊκής παρακολούθησης της συγκέντρωσης μικροσωματιδίων. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρακολουθεί στενά την εφαρμογή των ευρωενωσιακών οδηγιών για την ποιότητα του αέρα και επεμβαίνει όταν διαπιστώνει παραβάσεις. Ήδη υπάρχουν δύο εκκρεμείς υποθέσεις εναντίον της Ελλάδας για τη ρύπανση σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη.

Μάλιστα, όπως προκύπτει και από τις εκθέσεις που δημοσιεύει το Ελληνικό Υπουργείο Περιβάλλοντος και στην υπόλοιπη χώρα τα πράγματα δεν είναι καλύτερα. Επιπλέον, τα πράγματα είναι πολύ χειρότερα, σε συγκεκριμένες περιπτώσεις όταν η συγκέντρωση μικροσωματιδίων αυξάνεται κατακόρυφα – από δασικές πυρκαγιές, από τη θέρμανση με τζάκια το χειμώνα ή από τα εισαγόμενα σύννεφα αφρικανικής σκόνης.

Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις απαιτούνται ιδιαίτερα μέτρα ενημέρωσης και προστασίας, ιδίως των ευάλωτων ομάδων. Μάλιστα, όπως προκύπτει από παλαιότερες δηλώσεις του καθηγητή στο Τμήμα Χημείας του Πανεπιστημίου Κρήτης και διευθυντή στο Ινστιτούτο Ερευνών Περιβάλλοντος και Βιώσιμης Ανάπτυξης του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών Νικόλαου Μιχαλόπουλου στην εφημερίδα «ΤΑ ΝΕΑ», «για την Ελλάδα έχει εκτιμηθεί ότι οι πρόωροι θάνατοι από την ατμοσφαιρική ρύπανση είναι ετησίως γύρω στις 10.000 έως 12.000».

Ανεξάρτητα από τη ρύπανση της ατμόσφαιρας σε παγκόσμιο ή εθνικό επίπεδο, ο αέρας που αναπνέουμε στα σπίτια μας ή στο πλαίσιο συμμετοχής μας σε κοινωνικές εκδηλώσεις ίσως να ξεπερνά κατά πολύ τα ασφαλή όρια έκθεσης της ΠΟΥ. Για παράδειγμα, κάθε χρόνο, η ΠΟΥ εκτιμά ότι 3 δισεκατομμύρια άνθρωποι πεθαίνουν πρόωρα από ασθένειες που αποδίδονται σε ατμοσφαιρική ρύπανση εσωτερικών χώρων από αναποτελεσματικές πρακτικές μαγειρέματος σε κουζίνες που χρησιμοποιούν στερεά καύσιμα ή πετρέλαιο, ή από τζάκια και θερμάστρες που καίνε κακής ποιότητας καυσόξυλα.

Από τη ρύπανση εσωτερικών χώρων προκαλούνται εγκεφαλικά, καρδιακά και πνευμονολογικά νοσήματα (Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια και καρκίνος του πνεύμονα). Επιπλέον, οι μισοί περίπου θάνατοι παιδιών κάτω των 5 ετών λόγω πνευμονίας σε παγκόσμιο επίπεδο, οφείλονται σε μικροσωματίδια από την κάπνα σε εσωτερικούς χώρους (από ξυλόσομπες, τζάκια κλπ.).

Μικροσωματίδια υπάρχουν σε μεγάλες συγκεντρώσεις και σε χώρους όπου καταναλώνονται καπνικά προϊόντα όπως κανονικά, ηλεκτρονικά ή θερμαινόμενα τσιγάρα, πούρα, πίπες ή ναργιλέδες. Σύμφωνα με την ΠΟΥ, το κάπνισμα σκοτώνει κάθε χρόνο πάνω από 8 εκατομμύρια ανθρώπους από τους οποίους το 1,2 εκατ. είναι παθητικοί καπνιστές και οι 65.000 είναι παιδιά!

Τι μπορεί να γίνει. Η ρύπανση του αέρα από μικροσωματίδια μπορεί να μειωθεί με περιορισμό της καύσης ξερόκλαδων στα χωράφια, καθώς και με τη δραστική μείωση των δασικών πυρκαγιών. Η μείωση της χρήσης τζακιών το χειμώνα αλλά και ο περιορισμός της κυκλοφορίας ρυπογόνων οχημάτων θα συμβάλουν επίσης σημαντικά. Ήδη στην Περιφέρεια Βρυξελλών συζητούν για επέκταση του μέτρου των ημερών χωρίς αυτοκίνητο, που όμως φαίνεται ότι έχει σημαντικό κόστος. Ίσως, βέβαια τη λύση να δώσει η συνεχιζόμενη αύξηση της τιμής των καυσίμων που υποχρεώνει όλο και περισσότερους πολίτες να χρησιμοποιούν για τις μετακινήσεις τους τα Μέσα Μαζικής Μεταφοράς.

Παράλληλα, μέτρα λαμβάνονται και για τη μείωση της ρύπανσης του αέρα εσωτερικών χώρων. Στις ΗΠΑ απαγορεύτηκε η κυκλοφορία των ηλεκτρονικών τσιγάρων της εταιρείας Juul λόγω μη παροχής αποδείξεων περί προστασίας της δημόσιας υγείας. Και η Ευρωπαϊκή Ένωση με βάση την ιλιγγιώδη αύξηση των πωλήσεων θερμαινόμενων καπνικών προϊόντων (στην Ελλάδα κατά 999%!!!) πρότεινε την απαγόρευση της κυκλοφορίας θερμαινόμενων προϊόντων καπνού με γεύσεις.

Στο Βέλγιο τέλος, το Ανώτατο Συμβούλιο Υγείας στην τελευταία του έκθεση για το ηλεκτρονικό τσιγάρο αναφέρει ότι «παρά τους κινδύνους που συνδέονται με την καύση του υγρού του οποίου εισπνέεται ο ατμός, λόγω της σχετικής άγνοιας των επιπτώσεων που έχει στην υγεία, το ηλεκτρονικό τσιγάρο είναι σαφώς λιγότερο βλαβερό από το κλασικό (τσιγάρο). Ωστόσο, παρά το γεγονός ότι αποτελεί ενδεχομένως βοήθημα για την οριστική διακοπή του καπνίσματος, αντενδείκνυται η χρήση του από μη καπνιστές ιδίως από τους νέους». Κι αυτό γιατί η νικοτίνη που περιέχει προκαλεί εθισμό που οδηγεί σχεδόν πάντα στο κάπνισμα και κλασσικών τσιγάρων.

Εσείς, τι αέρα αναπνεύσατε σήμερα;

Παγκόσμια Ημέρα κατά του Καπνίσματος-2022

Τρίτη 31 Μαΐου 2022. Παρέμβαση στην εκπομπή «Πλήρες πρωινό» που επιμελείται ο Λευτέρης Κουρκουλός, ένας σοβαρός και ευγενικός επαγγελματίας δημοσιογράφος και η οποία μεταδίδεται Δευτέρα με Παρασκευή από τις 8 μέχρι τις 10 στον χανιώτικο σταθμό Γαύδος 88.8.

Ακούστε το απόσπασμα της εκπομπής.


Περισσότερες πληροφορίες:

• Η Παγκόσμια Ημέρα κατά του Καπνίσματος στις ιστοσελίδες του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας
  
• Η δράση που οργάνωσαν οι «Ακαπνίστας» σε συνεργασία με τον Σύλλογο «Ορίζοντας» στις 30 και 31 Μαΐου στον πολυχώρο δράσεων του Συλλόγου «Ορίζοντας».
• Μην αφήνετε τις καπνοβιομηχανίες να σας κοροϊδεύουν, αφήστε τους να μαζέψουν τις βρωμιές τους παρέμβαση με τον Δημήτρη Κοτζαμπασάκη στο Flash News
  
• Ο αγώνας κατά του καπνίσματος και η ανάγκη ενημέρωσης των μαθητών στα σχολεία παρέμβαση στο Zarpa News
  
• Παρέμβαση του Δημήτρη Κοτζαμπασάκη στην ΕΡΤ Χανίων.
  

 

Κύριες αιτίες θανάτου το κάπνισμα και η κακή διατροφή

Αναλύοντας τις πραγματικές αιτίες στις οποίες οφείλονταν οι περισσότεροι θάνατοι στην Ελλάδα το 2019 και τις σοβαρές ελλείψεις κυβερνητικής πολιτικής για την αντιμετώπισή τους
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα την 1η Μαρτίου 2022 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-466)

Πανδημία. Πόλεμος. Οι σχετικές ειδήσεις καταλαμβάνουν τα πρωτοσέλιδα τηλεοπτικών και ηλεκτρονικών ειδήσεων και εφημερίδων. Έτσι, την περασμένη εβδομάδα, πέρασε μάλλον απαρατήρητη η ανακοίνωση της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής (ΕΛΣΤΑΤ) για τις αιτίες θανάτου στην Ελλάδα το 2019. Ωστόσο, από την ανάλυση των δεδομένων για αυτήν την τελευταία χρονιά προ κορωνοϊού, προκύπτουν ενδιαφέροντα συμπεράσματα, τα οποία, νομίζω ότι, αξίζει να τα προσέξουμε περισσότερο.

Στις πρώτες θέσεις, βρίσκονται όπως πάντα τα νοσήματα του κυκλοφορικού (ή καρδιαγγειακά) οι νεοπλασίες (καρκίνοι) και τα νοσήματα του αναπνευστικού. Ωστόσο, δεν αναφέρονται οι πραγματικές αιτίες που προκαλούν αυτές τις θανατηφόρες ασθένειες.

Δύο παράγοντες κινδύνου. Για τους θανάτους από καρδιαγγειακές παθήσεις η βιβλιογραφία αναφέρει ότι το ένα τρίτο (33%) οφείλονται στο κάπνισμα και οι μισοί (47%) στις διατροφικές συνήθειες. Συνεπώς, τα δύο τρίτα (66%) των ετήσιων θανάτων από καρδιαγγειακά (29.489) οφείλονται σε παράγοντες που μπορούμε να ελέγξουμε πλήρως στην καθημερινότητά μας! Συγκρίνετε με τον συνολικό αριθμό θανάτων λόγω COVID-19 από την αρχή της πανδημίας το 2020 μέχρι το περασμένο Σάββατο (25.719)

Για τους θανάτους από νεοπλασίες (καρκίνους) οι επιστημονικές έρευνες αναφέρουν ότι το ένα τρίτο (27%) οφείλεται στο κάπνισμα, γεγονός που καθιστά και σε αυτή την περίπτωση το κάπνισμα την πρώτη αιτία θανάτων. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ) το 90% των περιπτώσεων καρκίνου του πνεύμονα μπορεί να αποφευχθεί μόνο με την διακοπή του καπνίσματος! Παράλληλα, εκτιμάται ότι στη διατροφή ενδέχεται να οφείλεται το 20-30% των καρκίνων. Ένα 10-15% ενδέχεται να οφείλεται σε παχυσαρκία και έλλειψη φυσικής άσκησης ενώ 5% μπορεί να αποδοθεί στην κατανάλωση οινοπνεύματος και 5% σε άλλες διατροφικές αιτίες (π.χ. κατανάλωση κόκκινου κρέατος).

Το συμπέρασμα κι εδώ είναι ότι η διακοπή του καπνίσματος θα μπορούσε να αποτρέψει το 27% (8.271) των θανάτων από καρκίνους, και το 90% (6.405) των θανάτων από καρκίνο του πνεύμονα. Ταυτόχρονα, η σωστή διατροφή θα μπορούσε να έχει περιορίσει τους θανάτους κατά 6.000-9.000 (20-30%). Συνεπώς, και σε αυτήν την περίπτωση τα δύο τρίτα (67%) των ετήσιων θανάτων από νεοπλασίες (20.526) οφείλονται σε παράγοντες που μπορούμε να ελέγξουμε πλήρως στην καθημερινότητά μας!

Κάπνισμα: σοβαρό έλλειμμα πολιτικής … Σύμφωνα με το τελευταίο σχετικό Ευρωβαρόμετρο η Ελλάδα διατηρεί τα πρωτεία στο κάπνισμα (με ποσοστό 42% του πληθυσμού). Μάλιστα, από την έρευνα προκύπτει αναστροφή της τάσης συγκρατημένης μείωσης που είχε καταγραφεί από το 2012 (40%) μέχρι το 2017 (37%) - βλ. ΧΝ 1/6/2021. Από τις τέσσερις προτεραιότητες της κυβέρνησης στον τομέα της αντιμετώπισης του καπνίσματος (βλ. ΧΝ 29/9/2020) πρόοδος έχει σημειωθεί μόνο όσον αφορά τον περιορισμό του παθητικού καπνίσματος, αν και τελευταία οι έλεγχοι έχουν χαλαρώσει και σε πολλούς χώρους επιτρέπεται η χρήση καπνικών προϊόντων (π.χ. ναργιλέδες, ηλεκτρονικά και θερμαινόμενα τσιγάρα).

Αναφορικά με την πρόληψη της έναρξης του καπνίσματος από τους νέους, οι παρεμβάσεις των εθελοντών στα σχολεία έχουν δυστυχώς μειωθεί όχι μόνο λόγω κορωνοϊού αλλά και επειδή εκτός από την χρονοβόρα και γραφειοκρατική διαδικασία έγκρισης, οι παρεμβάσεις αυτές δεν είναι υποχρεωτικές αλλά εξαρτώνται από τις προσκλήσεις των εκπαιδευτικών - πολλοί από τους οποίους (συχνά καπνιστές) δεν μπαίνουν στον κόπο να προσκαλέσουν τους ομιλητές. Βέβαια, ο Υπουργείο Υγείας έχει συντάξει και δημοσιεύσει φυλλάδια για την «Πρόληψη και διαχείριση χρήσης καπνού στα σχολεία» η αξιοποίηση των οποίων εναπόκειται και πάλι στον πατριωτισμό των εκπαιδευτικών …

Παράλληλα, στη νέα Κοινή Υπουργική Απόφαση για τα πρόστιμα σχετικά με τις παραβάσεις εφαρμογής του αντικαπνιστικού νόμου, το Υπουργείο «ξέχασε» το παράρτημα που αφορούσε τα πρόστιμα για την διαφήμιση – την οποία ο νόμος απαγορεύει ρητά. Έτσι, η χώρα πλημμύρισε από διαφημίσεις καπνικών προϊόντων και μάλιστα κοντά σε σχολεία και αθλητικές εγκαταστάσεις όπου συχνάζουν ανήλικοι. Επιπλέον η ηγεσία του Υπουργείου Υγείας δεν κράτησε ποτέ την υπόσχεση που είχε δώσει να οργανώσει εκστρατεία ενημέρωσης για τους νέους. Είχε μάλιστα αναφερθεί ότι σε αυτή θα συμμετείχε ως «πρεσβευτής» ο γνωστός καλαθοσφαιριστής Γιάννης Αντετοκούνμπο.

Όσον αφορά την «υποστήριξη στη διακοπή του καπνίσματος» δεν φαίνεται να έχουν ενισχυθεί τα δημόσια ιατρεία διακοπής καπνίσματος. Έτσι όποιος θέλει πράγματι να κόψει το κάπνισμα θα πρέπει αναγκαστικά να απευθυνθεί σε ιδιωτικό ιατρείο διακοπής καπνίσματος. Θα διαπιστώσει βέβαια ότι μακροπρόθεσμα τον συμφέρει, παρόλο που εκτός από τον γιατρό θα πρέπει να πληρώσει και τα σχετικά φάρμακα. Κι εδώ φαίνεται η υποκρισία του Υπουργείου Υγείας αφού για τα φάρμακα αυτά εξακολουθεί να μην προβλέπεται κάποια επιστροφή χρημάτων από τα ασφαλιστικά ταμεία.

… ή πολιτική υπέρ της καπνοβιομηχανίας; Στον τομέα του ελέγχου και της ρύθμισης θεμάτων που αφορούν στα νέα προϊόντα καπνού στο νόμο 4715/2020 αναφέρεται ότι στη συσκευασία των νέων προϊόντων καπνού δεν προβλέπεται να αναγράφονται «αντενδείξεις χρήσης, προειδοποιήσεις για συγκεκριμένες ομάδες κινδύνου, τυχόν βλαβερές συνέπειες, και (κυρίως) ο κίνδυνος εθισμού και η τοξικότητα» κάτι που ισχύει για τα ηλεκτρονικά τσιγάρα.

Επιπλέον ο ίδιος νόμος θέσπισε μια νέα «επταμελή Επιτροπή Αξιολόγησης του βαθμού βλαπτικότητας των νέων προϊόντων καπνού» που επιτρέπει στους εμπόρους νικοτίνης να προχωρήσουν σε «επικοινωνία τεκμηριωμένων επιστημονικά ισχυρισμών, σύμφωνα με τους οποίους, η χρήση νέων προϊόντων καπνού, νικοτινούχων και μη ηλεκτρονικών τσιγάρων και λοιπών νικοτινούχων προϊόντων εμφανίζει σημαντικά μειωμένο κίνδυνο για την υγεία ή μείωση στις εκπομπές τοξικών ουσιών ή μειωμένη τοξικότητα σε σχέση με το συμβατικό τσιγάρο». Όμως, αυτοί οι «τεκμηριωμένοι επιστημονικά ισχυρισμοί» στηρίζονται σε εργασίες από επιστήμονες που έχουν χρηματοδοτηθεί αποκλειστικά από την καπνοβιομηχανία!

Έλλειψη στρατηγικής στον τομέα της διατροφής. Όπως προκύπτει από πρόσφατη μελέτη της διαΝΕΟσις (Παχυσαρκία και συνοδά καρδιομεταβολικά νοσήματα: Αιτίες - Συνέπειες - Λύσεις) η Ελλάδα κατέχει την πρώτη θέση στην ΕΕ στην παιδική παχυσαρκία, και κατατάσσεται στις πρώτες θέσεις και στην παχυσαρκία των ενηλίκων. Κι αυτό παρά την ύπαρξη εκπαιδευτικού υλικού από το Υπουργείο Υγείας αλλά και λεπτομερών διατροφικών οδηγών από το Ινστιτούτο Προληπτικής, Περιβαλλοντικής και Εργασιακής Ιατρικής, Prolepsis.

Γι’ αυτό και στη μελέτη της διαΝΕΟσις προτείνεται ο σχεδιασμός και η εφαρμογή προγραμμάτων παρέμβασης σε σχολεία για την προώθηση της υγιεινής διατροφής και την αύξηση της σωματικής δραστηριότητας για τα παιδιά και τις οικογένειές τους. Κι αυτό παράλληλα με μια διαδικασία εύκολου και έγκαιρου εντοπισμού των οικογενειών υψηλού κινδύνου για την παχυσαρκία και τα συνοδά της νοσήματα μέσω της αξιοποίησης του Ατομικού Δελτίου Υγείας Μαθητή και της παρέμβασης των δομών της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας (ΠΦΥ).

Γράμμα από τις Βρυξέλλες

Αλαλούμ με τον κορωνοϊό, ποδήλατα και ηλεκτρικά πατίνια παντού και μια δεκαετής συζήτηση για τα θρησκευτικά στα σχολεία …
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 7 Δεκεμβρίου 2021 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-463)

Σας γράφω από τις Βρυξέλλες, τις οποίες δεν είχα επισκεφτεί για πολύ καιρό. Μου έκαναν εντύπωση μερικά πράγματα που διαπίστωσα κυκλοφορώντας στη πόλη και τα περίχωρα, αλλά και παρακολουθώντας την τοπική επικαιρότητα.

Κορωνοϊός. Διαπίστωσα φτάνοντας στο Βέλγιο, ότι η κάθε περιφέρεια ακολουθούσε δική της τακτική. Στη Φλάνδρα η χρήση της μάσκας είχε καταργηθεί στους κλειστούς χώρους … μέχρι που η δραματική αύξηση των κρουσμάτων την κατέστησε ξανά υποχρεωτική – και μάλιστα από την ηλικία των 6 ετών! Μαζί με μια σειρά άλλα μέτρα, όπως ο υποχρεωτικός εμβολιασμός των υγειονομικών.

Διαπίστωσα επίσης ότι η επίσημη Βελγική εφαρμογή για τον έλεγχο των πιστοποιητικών εμβολιασμού ΔΕΝ αναγνώριζε το ευρωπαϊκό πιστοποιητικό εμβολιασμού που είχαν εκδώσει οι ελληνικές αρχές. Έτσι δεν μπορούσα να μπω σε εστιατόρια, κινηματογράφους και μουσεία. Το επεσήμανα στην αρμόδια υπηρεσία, δεν πήρα απάντηση και υπέβαλα σχετική καταγγελία στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή για μη εφαρμογή της σχετικής νομοθεσίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Κυκλώματα πλαστογράφων. Δύο μεγάλες υποθέσεις πλαστογραφίας αποκαλύφθηκαν τον περασμένο μήνα. Ένα λάθος στην εισαγωγή των στοιχείων, αποκάλυψε έναν γιατρό που είχε εκδώσει πάνω από 2.000 πλαστά πιστοποιητικά COVID φυσικά έναντι πληρωμής. Η υπόθεση έχει ήδη παραπεμφθεί στη δικαιοσύνη.

Παράλληλα, μετά από εσωτερική έρευνα στον δήμο του Άντερλεχτ αποκαλύφθηκε κύκλωμα υπαλλήλων που εξέδιδε (φυσικά έναντι πληρωμής) πλαστές ταυτότητες, άδειες παραμονής αλλά και άδειες οδήγησης σε πρόσφυγες και μετανάστες. Ήδη έχουν συλληφθεί δύο δημοτικοί υπάλληλοι και έχουν απαγγελθεί κατηγορίες σε άλλους τρεις. Εκτιμάται, ότι κάθε χρόνο εκδίδονταν γύρω στις 1.900 πλαστές ταυτότητες και άδειες παραμονής, καθώς και 100 πλαστές άδειες κυκλοφορίας! Προς 1.200-1.800 ευρώ το κομμάτι …

Κυκλοφορία. Η κυκλοφορία στους δρόμους έχει αυξηθεί σημαντικά. Ιδιαίτερη εντύπωση μου έκαναν τα πολυάριθμα ηλεκτρικά πατίνια αλλά και τα ποδήλατα. Πολλά από τα ηλεκτρικά πατίνια ανήκουν σε ιδιωτικές εταιρείες και χρησιμοποιούνται μέσω εφαρμογών στα έξυπνα κινητά. Ο χρήστης, αφού εντοπίσει μέσω της εφαρμογής το πλησιέστερο πατίνι (όλα τα πατίνια έχουν σύστημα γεωεντοπισμού), σκανάρει τον κωδικό που βρίσκεται πάνω στο πατίνι και αρχίζει να το χρησιμοποιεί πληρώνοντας το κόστος (1 € το πρώτο λεπτό και 0,15-0,25€ το λεπτό στη συνέχεια).

Ο χρήστης θα πρέπει να είναι άνω των 18 ετών, να φοράει κράνος, να κινείται αποκλειστικά στους ποδηλατόδρομους με ταχύτητα το πολύ 25 χλμ την ώρα και, μετά την χρήση, να παρκάρει το πατίνι σε σημείο που να μην εμποδίζει την κυκλοφορία των πεζών – αναφέροντας το σημείο και στέλνοντας μια φωτογραφία για επιβεβαίωση. Μπορεί τέλος, αν θέλει, να φορτίσει το πατίνι, φυσικά έναντι αμοιβής.

Να αναφέρουμε εδώ ότι εκτός από τις πολυάριθμες υποδομές φόρτισης ηλεκτρικών οχημάτων, οι δήμοι έχουν φροντίσει να φτιάξουν καλά σηματοδοτημένους ποδηλατόδρομους αλλά και προστατευμένους χώρους στάθμευσης. Εντύπωση μου έκανε ένας τέτοιος χώρος που διέθετε στήλη συντήρησης του ποδηλάτου – με χειροκίνητη αντλία αέρα για τα λάστιχα και μια σειρά από κατσαβίδια και κλειδιά για μικροδιορθώσεις …

Απαγόρευση καπνίσματος. Η SNCB (οργανισμός σιδηροδρόμων του Βελγίου) έχει την πρόθεση να απαγορεύσει το κάπνισμα στις υπαίθριες αποβάθρες των σταθμών. Πρόσφατα μάλιστα, ξεκίνησε την πιλοτική εφαρμογή της απαγόρευσης στον σταθμό του Mechelen στην Φλάνδρα. Στόχος είναι μετά την πιλοτική αυτή φάση η απαγόρευση να επεκταθεί σε όλη τη χώρα. Σήμερα το κάπνισμα απαγορεύεται σε όλους τους εσωτερικούς χώρους των σταθμών.

Τα θρησκευτικά στο σχολείο. Έχουμε γράψει στο παρελθόν (βλ. ΧΝ 29/9/2015) για τον τρόπο που διδάσκονται τα θρησκευτικά στα σχολεία του Βελγίου. Οι γονείς δηλώνουν στην αρχή του σχολικού έτους την κατεύθυνση στην οποία θέλουν να παρακολουθήσουν το μάθημα των Θρησκευτικών τα παιδιά τους (Καθολική, Διαμαρτυρόμενη, Ορθόδοξη, Μουσουλμανική ή Ισραηλιτική). Τα παιδιά που δεν εντάσσονται σε καμία από τις παραπάνω κατευθύνσεις, επιλέγουν υποχρεωτικά το μάθημα της Ηθικής.

Το 2011 είχα παρακολουθήσει μια μεγάλη συζήτηση σχετικά με την μεταρρύθμιση αυτού του συστήματος. Είχε προταθεί τότε ο εμπλουτισμός του μαθήματος της Φιλοσοφίας με περιορισμό ή κατάργηση των Θρησκευτικών. Όμως υπήρξαν αντιδράσεις και τελικά διατηρήθηκε η υφιστάμενη κατάσταση.

Με έκπληξη διαπίστωσα ότι η συζήτηση αυτή ξανάνοιξε πρόσφατα στο Βέλγιο. Συγκεκριμένα, μια διακομματική επιτροπή στην γαλλόφωνη περιφέρεια (Βαλλονία-Βρυξέλλες) πρότεινε την μετατροπή των θρησκευτικών και της ηθικής σε μάθημα κατ’ επιλογή και την θέσπιση υποχρεωτικού δίωρου μαθήματος φιλοσοφίας και αγωγής του πολίτη. Θα έχει άραγε κάποια κατάληξη μια συζήτηση που ξεκίνησε πριν από μια δεκαετία;

Με την ευκαιρία, σας εύχομαι Καλές Γιορτές, με υγεία, ασφάλεια και όμορφα αισθήματα και ανανεώνουμε το τακτικό μας ραντεβού για το 2022, κάθε πρώτη Τρίτη του μήνα!