Μονάχη έγνοια η γλώσσα μου …

Μετά το Χρηστικό Λεξικό της Νεοελληνικής Γλώσσας, η Ακαδημία Αθηνών οφείλει να δημιουργήσει υποδομή και για την συνδιαμόρφωση σωστής Ελληνικής επιστημονικής και τεχνολογικής ορολογίας
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 6 Φεβρουαρίου 2024 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-491)

Με βάση τον πληθυσμό που τα μιλάει παγκοσμίως, τα Ελληνικά είναι μια μικρή γλώσσα. Με βάση το ιστορικό της βάθος και την επιρροή που έχει ασκήσει σε άλλες γλώσσες είναι βέβαια μια από τις αρχαιότερες και σπουδαιότερες γλώσσες της ανθρωπότητας. Στις μέρες μας έχει ένα επιπλέον προνόμιο. Είναι και μια από τις 24 επίσημες γλώσσες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Αυτό σημαίνει ότι τα ευρωενωσιακά νομοθετικά κείμενα μεταφράζονται υποχρεωτικά και στα Ελληνικά. Και είτε ισχύουν αυτόματα στην Ελλάδα (π.χ. κανονισμοί, αποφάσεις), είτε πρέπει να ενσωματωθούν στην ελληνική έννομη τάξη με ξεχωριστό νόμο (π.χ. οδηγίες). Δηλαδή επηρεάζουν απ’ ευθείας την καθημερινότητά μας.

Το αποτέλεσμα είναι πολλοί πρωτότυποι επιστημονικοί και τεχνικοί όροι να μεταφράζονται αρχικά από τις Μεταφραστικές Υπηρεσίες των θεσμικών οργάνων της Ευρωπαϊκής Ένωσης και στη συνέχεια να περνούν υποχρεωτικά στην ελληνική νομοθεσία και νομολογία. «Τη γλώσσα δεν την καθορίζουν πλέον οι λογοτέχνες και οι φιλόλογοι, αλλά οι επιστήμονες, οι μηχανικοί και οι νομικοί» μας είχε πει ο ομότιμος καθηγητής και ακαδημαϊκός Χριστόφορος Χαραλαμπάκης το 2014, όταν προετοιμάζαμε το Συνέδριο «Το μέλλον των γλωσσικών επαγγελμάτων».

Ενίσχυση της υποδομής για την Ελληνική Μετάφραση. Εκείνη την εποχή, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είχε αποφασίσει να μειώσει τον αριθμό των μεταφραστών της, χρησιμοποιώντας περισσότερους εξωτερικούς μεταφραστές (freelance). Γι’ αυτό το ελληνικό μεταφραστικό τμήμα αποφάσισε κατ’ αρχάς να προσλάβει περισσότερους μεταφραστές με εμπειρία σε επιστημονικούς, τεχνολογικούς, νομικούς και οικονομικούς τομείς. Και παράλληλα να δημιουργήσει μια υποδομή ορολογίας στην οποία να συμμετέχουν επιστήμονες και τεχνικοί από φορείς σε Ελλάδα και Κύπρο.

Για την υλοποίηση αυτών των αποφάσεων, τις οποίες εν πολλοίς είχα εισηγηθεί προσωπικά, μου ανέθεσαν τη διεύθυνση του Γραφείου Αθηνών της Γενικής Διεύθυνσης Μετάφρασης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, όπου υπηρέτησα από το 2014 ως το τέλος του 2016. Ολοκλήρωσα έτσι τον κύκλο που είχε αρχίσει το 1986 όταν, ως υπεύθυνος έργου για την εισαγωγή των ελληνικών στη βάση νομικών δεδομένων CELEX (σημερινή Eur-Lex) συνέβαλα στην εισαγωγή των ελληνικών στα συστήματα πληροφορικής της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

Ο πρώτος στόχος επιτεύχθηκε με ευρεία διαφήμιση του σχετικού διαγωνισμού για μεταφραστές στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή σε περιοδικά επιστημονικών, νομικών και τεχνικών φορέων. Με πολύ καλό αποτέλεσμα, αφού αρκετοί διαγωνιζόμενοι από αυτούς τους κλάδους πέτυχαν στον διαγωνισμό και ήδη από το 2015 υπηρετούν στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Ο δεύτερος στόχος απαίτησε περισσότερη προσπάθεια.

Το Ελληνικό Δίκτυο Ορολογίας. Ξεκίνησε τον Απρίλιο του 2014 – με την ενεργό συμμετοχή και υποστήριξη του καλού φίλου και συναδέλφου φυσικού Κώστα Βαλεοντή – ο οποίος από το 2006 είναι πρόεδρος και ψυχή της Ελληνικής Εταιρείας Ορολογίας (ΕΛΕΤΟ) – και κατέληξε τον Απρίλιο του 2015 όταν, σε μια ημερίδα που έγινε (συμβολικά) στην Ακαδημία Αθηνών, ανακοινώθηκε η «Ίδρυση Δικτύου ορολογίας για την ελληνική γλώσσα και μετάφραση».

Στο επίκεντρο του Ελληνικού Δικτύου Ορολογίας (ΕΔΟ) ήταν η Υπηρεσία Επείγουσας Απόδοσης Όρων. Ήταν μια ηλεκτρονική πλατφόρμα στην οποία είχαν δημιουργηθεί διαδικτυακές ομάδες συζήτησης (βικιομάδες) για επιμέρους θεματικούς τομείς: Οικονομικά, Τεχνολογία, Χημεία, Φυσικοί πόροι και Δίκαιο. Σε αυτές συμμετείχαν εκτός από μεταφραστές της Ευρωπαϊκής Ένωσης και εμπειρογνώμονες από Πανεπιστήμια, επιστημονικούς φορείς, καθώς και μεμονωμένοι μεταφραστές από Ελλάδα και Κύπρο.

Στα 9 χρόνια που λειτούργησε το ΕΔΟ όλοι οι παραπάνω συνεργάστηκαν μέσω των βικιομάδων για τη διαμόρφωση εκατοντάδων ελληνικών όρων που εντάχθηκαν στα επίσημα έγγραφα της ΕΕ. Και τροφοδότησαν τη διοργανική βάση ορολογίας ΙΑΤΕ, τη μόνη δημόσια, πολύγλωσση βάση δεδομένων παγκοσμίως, η οποία περιλαμβάνει σήμερα την απόδοση στα Ελληνικά 430.562 όρων.

Δυστυχώς, στο τέλος του 2023 το ΕΔΟ έπαψε να λειτουργεί για καθαρά γραφειοκρατικούς και νομικίστικους λόγους, η ανάλυση των οποίων δεν είναι του παρόντος. Βέβαια, οι Έλληνες μεταφραστές θα συνεχίσουν να μεταφράζουν όσο καλύτερα μπορούν τα ευρωενωσιακά κείμενα, αλλά χωρίς καθόλου ή με ελάχιστη θεσμική υποστήριξη από Έλληνες και Κυπρίους εμπειρογνώμονες. Κι αυτό, τη στιγμή που οι συνάδελφοι τους άλλων γλωσσών μπορούν να στηριχτούν σε εθνικούς φορείς (π.χ. Γαλλική Ακαδημία) ή σε δημόσιες διοικήσεις (π.χ. Σκανδιναβικές χώρες, Πολωνία) για ορολογική υποστήριξη. Σε ορισμένες μάλιστα περιπτώσεις υπάρχουν και εθνικές νομοθεσίες που υποχρεώνουν π.χ. τα αρμόδια Υπουργεία, να απαντήσουν στις ορολογικές ερωτήσεις που υποβάλλουν οι μεταφραστές της Ένωσης.

Θα υπάρξει μέλλον; Προσωπικά είμαι ευτυχής που το ΕΔΟ λειτούργησε αυτά τα 9 χρόνια, από τα οποία τα 7 χωρίς εμένα. Διαβάζοντας το προτεινόμενο νομοσχέδιο για την οργάνωση της Ακαδημίας Αθηνών θεωρώ ότι ήλθε η ώρα να αναλάβει αυτός ο θεσμός όχι μόνο τη μελέτη της γλωσσικής μας παράδοσης αλλά και την υποστήριξη της δημιουργίας σωστής και κοινά αποδεκτής επιστημονικής και τεχνολογικής ορολογίας. Με τη σύνταξη και, κυρίως, με τη διαδικτυακή διάθεση του Χρηστικού Λεξικού της Νεοελληνικής Γλώσσας η Ακαδημία απέδειξε πως, όταν θέλει μπορεί να κάνει τη διαφορά.

Η σύντομη ιστορία του ΕΔΟ απέδειξε ότι η συνεργατική διαμόρφωση ορολογίας είναι εφικτή με τη χρήση ψηφιακών εργαλείων. Φυσικά, το υπόδειγμα του ΕΔΟ θα πρέπει να βελτιωθεί σε δύο τομείς. Η γραφειοκρατικοί κανόνες για τη συμμετοχή στον διάλογο θα πρέπει να απλοποιηθούν (το σύστημα του ΕΔΟ ήταν ιδιαίτερα πολύπλοκο και αυστηρό για λόγους ασφαλείας των συστημάτων στα οποία λειτουργούσε, με αποτέλεσμα να αποθαρρύνεται η συμμετοχή). Παράλληλα, θα πρέπει να ενισχυθεί η διαφάνεια έτσι ώστε να δοθεί η δυνατότητα συμμετοχής σε περισσότερους εμπειρογνώμονες για συγκεκριμένους τομείς ή και όρους.

Στην προσπάθεια διαμόρφωσης του μετα-ΕΔΟ είμαι σίγουρος ότι θα συμβάλλουν όλοι όσοι συμμετείχαν ενεργά και στο ΕΔΟ. Ας αναφέρω ενδεικτικά την ΕΛΕΤΟ, την Τράπεζα της Ελλάδος, το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, μέλη από ορισμένες Τεχνικές Επιτροπές του ΕΛΟΤ, και φυσικά τους Έλληνες ορολόγους των θεσμικών οργάνων της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Και είμαι σίγουρος πως ο φίλος, ομότιμος καθηγητής και ακαδημαϊκός Χριστόφορος Χαραλαμπάκης θα κάνει τα αδύνατα δυνατά για να δώσει σάρκα και οστά σε αυτήν την «έγνοια για τη γλώσσα» μας …

9 Μαΐου – Η Ημέρα της Ευρώπης

Η ιστορία, η λειτουργία και οι αρμοδιότητες της Ευρωπαϊκής Ένωσης παραμένουν μέχρι σήμερα άγνωστες στους πολίτες
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 9 Μαΐου 2023 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-481)

Σε όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση σήμερα, 9 Μαΐου, γιορτάζουμε την Ημέρα της Ευρώπης. Αυτή τη μέρα το 1950, ο τότε Γάλλος Υπουργός Εξωτερικών Ρομπέρ Σουμάν, διάβασε την περίφημη Διακήρυξη του με την οποία πρότεινε – σε συνεννόηση με τη Γερμανία – τη δημιουργία της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Άνθρακα και Χάλυβα. «Η Ευρώπη δεν θα δημιουργηθεί διά μιας ούτε βάσει ενός μοναδικού σχεδίου. Θα οικοδομηθεί μέσα από απτά επιτεύγματα, που πρώτα θα δημιουργήσουν μια πραγματική αλληλεγγύη».

Με τη Διακήρυξη προτάθηκε «να τεθεί το σύνολο της γαλλογερμανικής παραγωγής άνθρακα και χάλυβα υπό μια κοινή Ανώτατη Αρχή της οποίας η οργάνωση θα δίνει δυνατότητα συμμετοχής και σε άλλες χώρες της Ευρώπης». Έτσι θα εξασφαλιζόταν η «εγκαθίδρυση κοινών βάσεων οικονομικής ανάπτυξης, πρώτο στάδιο μιας Ευρωπαϊκής Ομοσπονδίας» και θα άλλαζε το πεπρωμένο των Ευρωπαϊκών κρατών «που επί πολλά χρόνια αφιερώθηκαν στην κατασκευή όπλων για πολέμους των οποίων υπήρξαν πάντα τα πρώτα θύματα».

Ακολούθησαν η ίδρυση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας, η δημιουργία της Ενιαίας Ευρωπαϊκής Αγοράς και οι Ευρωπαϊκές Κοινότητες μετεξελίχθηκαν στη σημερινή διευρυμένη Ευρωπαϊκή Ένωση των 27 κρατών μελών. Με σειρά διαδοχικών Συνθηκών, (με τελευταία τη Συνθήκη προσχώρησης της Κροατίας το 2013), η Ένωση διευρύνθηκε, απέκτησε κοινό νόμισμα και πολλές νέες αρμοδιότητες ιδίως σε τομείς που ενδιαφέρουν άμεσα τους πολίτες (περιβάλλον, προστασία των καταναλωτών, απασχόληση, δικαιοσύνη και εσωτερικές υποθέσεις, δημόσια υγεία, ελεύθερη διακίνηση).

Επιπλέον, παρ όλες τις συχνά πολύπλοκες διαδικασίες λήψης αποφάσεων, η Ένωση κατόρθωσε να αντιμετωπίσει μια σειρά από προβλήματα και κρίσεις όπως οι ανισότητες μεταξύ των περιφερειών, η χρηματοοικονομική κρίση, η τρομοκρατία και η πανδημία του κορωνοϊού. Παράλληλα, αγωνίζεται να περιορίσει την ενεργειακή της εξάρτηση, τη ρύπανση του περιβάλλοντος, την έλλειψη στρατηγικών πρώτων υλών και τέλος τις επιπτώσεις από περιφερειακούς πολέμους και από την έλλειψη κοινής εξωτερικής και αμυντικής πολιτικής.

Ευρωπαϊκή Ένωση, η άγνωστη. Μια ερώτηση που ακούμε συχνά στον δημόσιο διάλογο για διάφορα θέματα είναι «γιατί δεν κάνει τίποτα η Ευρώπη;;» ή «πού είναι η Ευρώπη να απαγορεύσει ή να τιμωρήσει;;». Η απάντηση είναι ότι, με βάση τις ισχύουσες Συνθήκες, η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει συγκεκριμένες αρμοδιότητες σε μερικούς μόνο τομείς πολιτικής, για τις οποίες οι αποφάσεις λαμβάνονται με συγκεκριμένες κάθε φορά διαδικασίες από τα θεσμικά όργανα της Ένωσης (Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Συμβούλιο, Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο).

Έτσι, ορισμένες διοικητικές αποφάσεις μπορούν να ληφθούν γρήγορα (π.χ. αποστολή βοήθειας σε περιοχές που έχουν πληγεί από καταστροφές) ή σχετικά γρήγορα (π.χ. πρόστιμα σε επιχειρήσεις όπως η Microsoft και η Google για αθέμιτο ανταγωνισμό λόγω δεσπόζουσας θέσης) ενώ οι νομοθετικές κυρίως αποφάσεις απαιτούν περισσότερο χρόνο λόγω διαβουλεύσεων (π.χ. στους τομείς της γεωργίας, του περιβάλλοντος, της προστασίας των καταναλωτών και των Μεταφορών κ.ά.) ή επειδή για να ληφθούν απαιτείται ομοφωνία από τα κράτη μέλη (π.χ. αποφάσεις σε θέματα κοινής εξωτερικής πολιτικής και άμυνας).

Γενικά, η λήψη των αποφάσεων στηρίζεται σε έρευνες κάθε είδους και εκτεταμένες διαβουλεύσεις με εμπειρογνώμονες, κρατικούς λειτουργούς, εκπροσώπους της κοινωνίας των πολιτών, εθνικά κοινοβούλια και οργανισμούς. Στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο όλες οι συνεδριάσεις των επιτροπών και της ολομέλειας καθώς και τα προς συζήτηση έγγραφα είναι προσβάσιμα στο κοινό. Αν κάποιος θέλει να παρακολουθήσει κάποιο θέμα μπορεί να το κάνει εκ του σύνεγγυς αλλά πρέπει να αφιερώσει χρόνο και να γνωρίζει τις διαδικασίες και τα ηλεκτρονικά συστήματα όπου γίνονται οι σχετικές δημοσιεύσεις.

Δυστυχώς, παρόλο που σε ορισμένα μαθήματα στο Γυμνάσιο και στο Λύκειο γίνεται αναφορά στην Ευρωπαϊκή Ένωση, δεν γίνονται συστηματικές παρουσιάσεις στους μαθητές για το τι είναι, πως λειτουργεί και πως εξελίχτηκε ιστορικά η Ευρωπαϊκή Ένωση. Πως λαμβάνονται οι αποφάσεις και ποιες είναι οι πολιτικές οι οποίες επηρεάζουν την καθημερινότητα της νοικοκυράς, του αγρότη και του επιχειρηματία, του εργαζόμενου, του φοιτητή και του μαθητή.

Επιπλέον, οι απλοί πολίτες αγνοούν το γεγονός ότι υπάρχει δυνατότητα καταγγελίας σε περιπτώσεις παραβίασης της ενωσιακής νομοθεσίας, καταγγελία που μπορεί να οδηγήσει στην καταδίκη Κράτους Μέλους από το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης το οποίο εδρεύει στο Λουξεμβούργο. Γνωστό παράδειγμα για τα Χανιά αποτελεί η ιστορία της χωματερής του Κουρουπητού. Το αποτέλεσμα είναι οι πολίτες να έχουν μια παραμορφωμένη εικόνα της Ένωσης κι έτσι να πέφτουν συχνά θύματα προπαγάνδας από ορισμένους αντιευρωπαϊστές πολιτικούς που υποστηρίζουν θεωρίες, οι οποίες αν εφαρμοστούν θα οδηγήσουν τη χώρα μας στη χρεωκοπία και την έξοδο της από την Ένωση.

Οι πολίτες επίσης αγνοούν τη δυνατότητα υποβολής αναφοράς στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, προσφυγής στον Ευρωπαίο Διαμεσολαβητή ή συλλογής υπογραφών (στο πλαίσιο μιας Ευρωπαϊκής Πρωτοβουλίας Πολιτών) για να ζητήσουν από την Ένωση να νομοθετήσει για συγκεκριμένα ζητήματα με ευρωπαϊκή διάσταση. Αναφερθήκαμε τον περασμένο μήνα στην Πρωτοβουλία Πολιτών για ένα περιβάλλον Χωρίς Καπνό (βλ. ΧΝ 4/4/2023) ενώ πρόσφατα η Επιτροπή απάντησε θετικά στην Πρωτοβουλία με τίτλο «Σώστε τις μέλισσες και τους αγρότες! Ας οδεύσουμε προς μια γεωργία φιλική προς τις μέλισσες για ένα υγιές περιβάλλον», η οποία συγκέντρωσε πάνω από 1 εκατομμύριο υπογραφές.

Ας θυμηθούμε ότι το μεγαλύτερο επίτευγμα της Ένωσης είναι η εξασφάλιση της ειρήνης σε μια περιοχή που πλήρωσε βαρύ τίμημα από δύο Παγκόσμιους Πολέμους. Γι’ αυτό και το 2012 η Ένωση τιμήθηκε με το βραβείο Νόμπελ Ειρήνης. Παραφράζοντας τον πρώην Γενικό Γραμματέα του ΟΗΕ Νταάγκ Χάμαχουελντ (Dag Hammarskjöld) μπορούμε να πούμε ότι «Η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν δημιουργήθηκε για να πάει την ανθρωπότητα στον παράδεισο, αλλά για να την σώσει από την κόλαση».

Κι ας ελπίσουμε ότι κάποτε η Ένωση θα συμπεριλάβει όλες τις χώρες της Ευρώπης βελτιώνοντας ταυτόχρονα τις διαδικασίες λήψης αποφάσεων ώστε να γίνουν πιο αποτελεσματικές και λιγότερο χρονοβόρες …

Η πολυγλωσσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης 

Η ενωσιακή νομοθεσία είναι άμεσα δεσμευτική και πρέπει να είναι κατανοητή για όλους τους πολίτες και τις εθνικές αρχές. Γι’ αυτό και δημοσιεύεται σε όλες τις επίσημες γλώσσες των κρατών μελών. Επιπλέον, στο στάδιο της κατάρτισης των νομοθετημάτων οι πολίτες πρέπει να έχουν πρόσβαση στις προτάσεις ώστε να υπάρχει διάλογος σε όλα τα επίπεδα – ευρωπαϊκό, εθνικό, περιφερειακό και τοπικό. Τέλος, οι πολίτες των κρατών μελών δικαιούνται να επικοινωνούν με τα θεσμικά όργανα της ΕΕ στη γλώσσα τους. Κατά συνέπεια η πολυγλωσσία αποτελεί ζήτημα διαφάνειας και δημοκρατίας.

Έτσι, από την απαρχή της Ευρωπαϊκής ενοποίησης αποφασίστηκε ότι οι επίσημες γλώσσες όλων των κρατών μελών θα είναι επίσημες γλώσσες της Ένωσης. Ωστόσο, για λόγους ελαχιστοποίησης του κόστους, οι εσωτερικές εργασίες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής διεξάγονται στα Αγγλικά, τα Γαλλικά και τα Γερμανικά (τις επιλεγόμενες γλώσσες διαδικασίας). Η επικοινωνία όμως με τα άλλα όργανα της ΕΕ, με τα κράτη μέλη και με το κοινό γίνεται σε όλες τις γλώσσες.

Σήμερα, οι 24 επίσημες γλώσσες της ΕΕ ήταν οι εξής: Αγγλικά, Βουλγαρικά, Γαλλικά, Γερμανικά, Δανικά, Ελληνικά, Εσθονικά, Ιρλανδικά, Ισπανικά, Ιταλικά, Κροατικά, Λετονικά, Λιθουανικά, Μαλτέζικα, Ολλανδικά, Ουγγρικά, Πολωνικά, Πορτογαλικά, Ρουμανικά, Σλοβακικά, Σλοβένικα, Σουηδικά, Τσέχικα και Φινλανδικά.

Γλωσσικά επαγγέλματα: παρόν και ψηφιακό μέλλον

Ο ταχύτατος μετασχηματισμός των γλωσσικών επαγγελμάτων απαιτεί νέες δεξιότητες και δημιουργεί νέες ευκαιρίες
(Δημοσιεύτηκε τον Φεβρουάριο του 2022 στο 4ο τεύχος του περιοδικού «Άλληλον»)

Η πρώτη μου επαφή με τη μετάφραση ήταν στο τέλος του 1977 όταν μετατέθηκα στο Μεταφραστικό Γραφείο του Γενικού Επιτελείου Στρατού. Μου είχαν δώσει την ειδικότητα του στρατιωτικού διερμηνέα αγγλικής μετά από εξετάσεις στο κέντρο νεοσυλλέκτων. Γράφαμε τη μετάφραση με μολύβι και δίναμε το κείμενο για δακτυλογράφηση. Την ίδια διαδικασία συνάντησα όχι μόνο στην Εγκυκλοπαίδεια Πάπυρος-Larousse-Britannica το 1979 αλλά και το 1984 όταν άρχισα να εργάζομαι ως μεταφραστής στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Εκεί είχαμε αρχίσει να αντικαταστούμε το μολύβι με το μαγνητόφωνο ...

Λίγα μόλις χρόνια αργότερα, στην αρχή της δεκαετίας του 2000, η εικόνα παραγωγής των μεταφράσεων είχε αλλάξει ριζικά. Οι μεταφραστές εξοπλίστηκαν, αρχικά με τερματικά, και στη συνέχεια με προσωπικούς ηλεκτρονικούς υπολογιστές. Απέκτησαν πρόσβαση σε πολλαπλά εργαλεία όπως βάσεις με νομικά δεδομένα και ορολογία, αλλά και σε συστήματα υποβοήθησης της μετάφρασης που αξιοποιούν μνήμες με παλαιότερα, ήδη μεταφρασμένα, κείμενα. Σε αυτό βοήθησε και η δημιουργία της βάσης δεδομένων Celex (σημερινή Eur-Lex) με τα πλήρη κείμενα του δικαίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις 24 επίσημες γλώσσες (Όπως έγραφα τον Ιούλιο του 1988 στο «Creating the Greek CELEX database, technical or managerial challenge?»: «On the other hand, the Greek CELEX can serve as a benchmark for a more advanced morphological study of the Greek language. Last but not least, all language versions of CELEX can serve as test beds for new machine translation packages».).

Η ύπαρξη αυτών των, ηλεκτρονικά διαθέσιμων, πολύγλωσσων σωμάτων κειμένων υποβοήθησε τις ερευνητικές εργασίες ανάπτυξης συστημάτων μηχανικής μετάφρασης (e.g. EUROTRA, Google Translate, eTranslation). Σήμερα οι μεταφραστές και οι μεταφράστριες μη λογοτεχνικών κειμένων χρησιμοποιούν κατά κανόνα τέτοια συστήματα ημιαυτόματης μετάφρασης, το προϊόν των οποίων ωστόσο απαιτεί προσεκτική αναθεώρηση για να διορθωθούν τα λάθη που αφήνει η μηχανική μετάφραση. Για τα μεταφρασμένα κείμενα που θα τροφοδοτήσουν τα σώματα κειμένων η αναθεώρηση είναι υποχρεωτική για να μην διαιωνιστούν στις μνήμες τα όποια μεταφραστικά λάθη.

Φυσικά, οι μεταφράσεις λογοτεχνικών κειμένων θα απαιτούν πάντα καλλιεργημένους και έμπειρους μεταφραστές και μεταφράστριες. Εκεί δεν χωρούν μηχανικές και ημιαυτόματες μεταφράσεις ακόμη κι αν τα λογοτεχνικά έργα και οι μεταφράσεις τους έχουν τροφοδοτήσει τα πολύγλωσσα σώματα κειμένων, αλλά για άλλους σκοπούς όπως π.χ. γλωσσολογικές μελέτες. Η μηχανική μετάφραση δεν ενδείκνυται ιδιαίτερα και σε άλλους τομείς μετάφρασης όπως ο υποτιτλισμός και η οπτικοακουστική περιγραφή σε ταινίες, η μετάφραση κόμικς, βιντεοπαιχνιδιών και ειδήσεων.

Το ψηφιακό μέλλον …
Το Γραφείο Αθηνών της Γενικής Διεύθυνσης Μετάφρασης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (στο οποίο ήμουν υπεύθυνος την τριετία 2014-2016) οργάνωσε δύο συνέδρια σχετικά με τα γλωσσικά επαγγέλματα. «Το μέλλον των γλωσσικών επαγγελμάτων» (2014) κάλυψε μερικά από τα κυριότερα θέματα του χώρου, όπως μεταφραστικές σπουδές και επαγγελματικές προοπτικές, πιστοποίηση και αμοιβές μεταφραστών, μετάφραση από και προς λιγότερο διαδεδομένες γλώσσες, δίκτυα ορολογίας και εργαλεία, θέση της ελληνικής γλώσσας στο παγκόσμιο πολύγλωσσο σύστημα και τέλος διδασκαλία και εκμάθηση ξένων γλωσσών. Στο συνέδριο «Γλωσσικά επαγγέλματα και Ψηφιακή Ενιαία Αγορά» (2016) αναλύθηκαν μερικά από τα κυριότερα θέματα του χώρου που θα επηρεαστεί και θα επηρεάσει το μέλλον της ελληνικής γλώσσας στο πλαίσιο της συγκρότησης και της λειτουργίας της Ψηφιακής Ενιαίας Αγοράς. Μιας εμβληματικής προτεραιότητας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής που θα επηρεάσει μακροπρόθεσμα κάθε πτυχή της καθημερινότητας και η οποία περιλαμβάνει σημαντική γλωσσική και μεταφραστική διάσταση.

Στο δεύτερο συνέδριο, ο κύριος ομιλητής, καθηγητής και πρόεδρος του Digital Enlightenment Forum Γιώργος Μητακίδης, έδωσε μια συναρπαστική εικόνα του ψηφιακού μέλλοντος των γλωσσικών επαγγελμάτων. Πρόβλεψε ότι το 2020 θα ήταν διασυνδεδεμένα μέσω του διαδικτύου πάνω από 50 δισ. άνθρωποι, κατοικίδια, οικιακές συσκευές, μεταφορικά μέσα κάθε είδους, ρομπότ, εκτυπωτές τριών διαστάσεων κλπ. αλλά και μεγάλο πλήθος δεδομένων μεγάλης κλίμακας (big data). Η ανάγκη επικοινωνίας όλων αυτών αυξάνει κατακόρυφα την ανάγκη για μεταφράσεις, αφενός στο πλαίσιο του ηλεκτρονικού εμπορίου και αφετέρου για την αποκρυπτογράφηση των επιθυμιών και των αναγκών των καταναλωτών μέσω της ανάλυσης των συλλεγόμενων δεδομένων.

Ταυτόχρονα, η εφαρμογή των νέων τεχνολογιών τεχνητής νοημοσύνης (νευρωνικά δίκτυα, deep learning) βελτιώνει δραματικά τις επιδόσεις των συστημάτων αυτόματης μετάφρασης, αυξάνοντας ταυτόχρονα την ανάγκη για αναθεώρηση από επαγγελματίες μεταφραστές. Όπως σε κάθε τεχνολογικό άλμα έτσι και στην παρούσα συγκυρία, παράλληλα με τις θέσεις εργασίας που χάνονται, δημιουργούνται νέες, οι οποίες όμως απαιτούν το συνδυασμό νέων δεξιοτήτων: γλωσσικών, ανάλυσης δεδομένων και εξειδίκευσης σε συγκεκριμένα πεδία (ιατρική, τεχνολογία, νομική). Ωστόσο, παρά τη δημιουργία ολιγοπωλίου από τις μεγάλες εταιρείες του διαδικτύου (Google, Amazon, Facebook, Apple και Microsoft - GAFAM), οι πρωτοβουλίες αποκέντρωσης του διαδικτύου (π.χ. SOLID) σε συνδυασμό με την κατάλληλη ενημέρωση, μπορούν να εξασφαλίσουν τη συνδιαμόρφωση του νέου ψηφιακού τοπίου και από όσους δραστηριοποιούνται στα γλωσσικά επαγγέλματα.

Ευτυχώς, οι μεταφραστές δεν θα πάψουν να είναι απαραίτητοι σε όλο τον κύκλο της νέας ψηφιακής πραγματικότητας. Αυτοί (πρέπει να) αποφασίζουν για την τελική μορφή των μεταφράσεων ακόμη και αν αυτές έχουν αρχικά προέλθει από μηχανές. Ως δημιουργοί στις μεταφράσεις λογοτεχνίας αλλά και διαφημίσεων. Επειδή συμβάλλουν στις διεθνείς σχέσεις ως μεταφραστές και διερμηνείς σε διεθνείς οργανισμούς αλλά και ως πολιτισμικοί διαμεσολαβητές και κοινοτικοί μεταφραστές και διερμηνείς σε περιβάλλοντα μεταναστών και προσφύγων. Ως σύμβουλοι και δοκιμαστές συστημάτων μηχανικής μετάφρασης, ως ερευνητές αλλά και ως ελεγκτές της ποιότητας των μεταφράσεων με τις οποίες τροφοδοτούνται τα εν λόγω συστήματα. Ως μεταφραστές νομικών κειμένων όπου η ποιότητα της μηχανικής μετάφρασης δεν είναι αποδεκτή στα δικαστήρια. Επειδή, αυτοί αποδίδουν νέους όρους σε διάφορους επιστημονικούς και τεχνολογικούς τομείς. Σχετική ήταν και η πρωτοβουλία δημιουργίας του Ελληνικού Δικτύου Ορολογίας.

… και κάποια προβλήματα
Όσον αφορά τα Ελληνικά θα πρέπει να αναφέρουμε μερικούς σημαντικούς τομείς που απαιτούν οπωσδήποτε ενίσχυση. Πρόκειται αφενός για τις γλωσσικές και τις ψηφιακές δεξιότητες όσων συμμετέχουν στην αγορά εργασίας και αφετέρου για την υποστήριξη της ανάπτυξης υψηλής ποιότητας γλωσσικών εργαλείων όπως αυτόματοι διορθωτές, θησαυροί, συλλαβιστές και ηλεκτρονικά λεξικά, αναγνώριση φωνής (για αυτόματη υπαγόρευση και επιτάχυνση πληκτρολόγησης), υποστήριξη πολυτονικών γραμματοσειρών αλλά και οπτική αναγνώριση χαρακτήρων (συμπεριλαμβανομένων πολυτονικών).

Ήδη από το 2012 στο πλαίσιο της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» είχαν προταθεί κάποιοι στόχοι για τον «Ανασχεδιασμό της Εκπαίδευσης» όσον αφορά τις Δεξιότητες. Για τις γλωσσικές δεξιότητες είχε τεθεί στόχος οι απόφοιτοι της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης να γνωρίζουν καλά τη μητρική τους γλώσσα και να μπορούν να επικοινωνήσουν άνετα σε αυτήν. Όσον αφορά τις ξένες γλώσσες, οι μισοί από τους απόφοιτους Γυμνασίου να γνωρίζουν μια ξένη γλώσσα σε επίπεδο Β2 δηλαδή να είναι Ανεξάρτητοι Χρήστες. Επίσης, το 75% των μαθητών αυτών να έχει αρχίσει να μαθαίνει και μια δεύτερη ξένη γλώσσα.

Αντίστοιχα για τις ψηφιακές δεξιότητες οι στόχοι περιλάμβαναν την ικανότητα εύρεσης, αξιολόγησης, αξιοποίησης, κοινοποίησης και δημιουργίας περιεχομένου χρησιμοποιώντας τη πληροφορική και το διαδίκτυο. Περιλάμβαναν επίσης την ικανότητα προγραμματισμού π.χ. σε προσωπικούς υπολογιστές, κινητά τηλέφωνα, ταμπλέτες ακόμη και μεγάλα συστήματα. Τα παραπάνω δεν καλύπτουν απλώς τη δυνατότητα διαδικτυακής έρευνας μιας λέξης ή ενός προϊόντος, την συγγραφή ενός κειμένου στον υπολογιστή ή τέλος την πραγματοποίηση κάποιων υπολογισμών. Περιλαμβάνουν τη αξιολόγηση των ευρημάτων της έρευνας. Την παρουσίαση ενός καλαίσθητου, δομημένου και πλήρους κειμένου. Τέλος, την παρουσίαση ενός ολοκληρωμένου υπολογισμού με συνδυασμό πολλών στοιχείων και χρήση μαθηματικών τύπων.

Σχετικά με τα Γλωσσικά Εργαλεία για τα Ελληνικά, οι ανάγκες δεν αφορούν μόνο τους μεταφραστές αλλά και τα άτομα με αναπηρία στα οποία περιλαμβάνονται και οι ηλικιωμένοι. Αυτό έγινε προφανές σε μια ημερίδα «Εργαλεία υποστήριξης της ελληνικής γλώσσας στους υπολογιστές: ελλείψεις και προοπτικές» που οργάνωσε το 2015 το Γραφείο Αθηνών της ΓΔΜ. Τέλος, από μια στρογγυλή τράπεζα με τίτλο «Ψηφιακά εργαλεία για μικρές γλώσσες της ΕΕ» στο πλαίσιο του συνεδρίου «Γλωσσικά επαγγέλματα και Ψηφιακή Ενιαία Αγορά», προέκυψε το συμπέρασμα ότι πολλές μικρές γλώσσες στην ΕΕ αντιμετωπίζουν παρόμοια προβλήματα, όπως μικρή αγορά, ανταγωνισμός (συχνά μεταξύ πανεπιστημίων και ιδιωτικού τομέα), αποκλεισμός της πρόσβασης στα δεδομένα που διαθέτουν οι μεγάλες εταιρείες (σε αντίθεση με την ευκολότερη πρόσβαση σε εργαλεία και τεχνολογίες), δυσκολία πρόσβασης στις διεπαφές προγραμματισμού εφαρμογών – APIs (χρέωση, έλλειψη τεχνικής τεκμηρίωσης) ακόμη και μη υποστήριξη ορισμένων γλωσσών σε ορισμένα λειτουργικά συστήματα. Υπάρχουν ωστόσο ευκαιρίες για την ανάπτυξη γλωσσικών εργαλείων για εταιρείες που δεν δραστηριοποιούνται στον τομέα των γλωσσικών υπηρεσιών (π.χ. για ανάλυση εμπορικών, ιατρικών ή διαδικτυακών δεδομένων). Για τα πρωτότυπα εργαλεία που αναπτύσσονται σε ακαδημαϊκά περιβάλλοντα δεν διατίθενται πόροι ώστε να βελτιωθούν και να διατεθούν σε εταιρείες που θα τα μετατρέψουν σε εμπορικά προϊόντα.

Όλα τα εργαλεία υποστήριξης των διάφορων γλωσσών στα συστήματα πληροφορικής έχουν κάποια κοινά στοιχεία – συνδέονται με την γλώσσα και με τον τρόπο που αλληλοεπιδρούμε μεταξύ μας και με την μηχανή. Αν δεν παρέχουν καλή ποιότητα, οι γλώσσες μας απειλούνται. Το γεγονός ότι τα γλωσσικά εργαλεία παρέχονται μόνο από αμερικανικές εταιρείες σημαίνει ότι δικαιολογείται η υποστήριξη της βελτίωσής τους σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο, υποστήριξη που δεν πρέπει να περιοριστεί στην χρηματοδότηση αλλά να περιλαμβάνει και την διάθεση δεδομένων, εμπειρογνωμόνων και την διαχείριση των σχετικών ερευνητικών έργων ως επιχειρηματικών σχεδίων. Παράλληλα όμως θα πρέπει να εξετασθεί και η περίπτωση υποβολής τεκμηριωμένης καταγγελίας στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή για κατάχρηση της δεσπόζουσας θέσης, όσον αφορά σειρά ευρωπαϊκών γλωσσών. Θα πρέπει επίσης να εξασφαλιστεί η υποχρέωση των εταιρειών να υποστηρίζουν τη γλώσσα της χώρας στην οποία διαθέτουν τα προϊόντα τους διευκολύνοντας επίσης την διάθεση σχετικών γλωσσικών εφαρμογών από τρίτα μέρη.

Συμπέρασμα. Η ραγδαία πρόοδος στον τομέα της τεχνολογίας επηρεάζει ήδη δραματικά τα γλωσσικά επαγγέλματα και μετατρέπει ριζικά τα καθήκοντα και τις απαιτούμενες δεξιότητες όσων ασχολούνται με αυτά. Μια συμβουλή και εδώ, Retrain to avoid obsolescence!

Τι μου έφερε ο Νέος Χρόνος

Αν ήμουν ακόμη πεντάχρονος και πίστευα στον Άι Βασίλη θα έλεγα πως δεν μπορούσε να μου έχει κάνει καλύτερα δώρα αυτή την Πρωτοχρονιά.

Το πρώτο ήταν το ηλεκτρονικό μήνυμα που έλαβα με την αλλαγή του χρόνου, με το σχέδιο του πρώτου κεφαλαίου ενός βιβλίου. Είναι το βιβλίο που γράφει ο δημοσιογράφος και Διευθυντής Περιεχομένου της διαΝΕΟσις Θοδωρής Γεωργακόπουλος, με τίτλο Τι Έχει Κάνει Η Ευρώπη Για Εμάς; Χάρηκα ιδιαίτερα γιατί ο Θοδωρής έκανε εξαιρετική δουλειά πάνω σε μια ιδέα που ξεκίνησε το Νοέμβριο του 2007 με μια ομιλία μου στο Ανοικτό Λαϊκό Πανεπιστήμιο του Δήμου Χανίων, προσκεκλημένος της καλής φίλης Ελένης Βουγιούκαλου. Εκείνη η ομιλία είχε τίτλο «Ευρωπαϊκή Ένωση - Ιστορική εξέλιξη και πολιτικές για τους πολίτες» και την ακολούθησαν παρόμοιες ομιλίες και άρθρα, συχνά με εξειδικευμένη θεματολογία (π.χ. ατυχήματα και καταστροφές).

Την ιδέα για προβολή της Ευρωπαϊκής Ένωσης μέσα από απτά παραδείγματα πραγμάτων που αφορούν την καθημερινότητα των πολιτών, ενστερνίστηκε ο πρώην συνάδελφος Αντώνης Τριφύλης, μέλος του Εποπτικού Συμβουλίου της διαΝΕΟσις με τον οποίο κάναμε πολλές συζητήσεις την περίοδο που ήμουν υπεύθυνος του Γραφείου Αθηνών της Γενικής Διεύθυνσης Μετάφρασης. Ο Αντώνης μετέφερε την ιδέα στον Θοδωρή με τον οποίο είχαμε μια επαφή το Μάιο του 2017. 

Επιπλέον, ο Αντώνης με συνέστησε μετά από ένα χρόνο σε δύο πρόσχαρες, ευγενικές, γλωσσομαθείς και επαγγελματίες δημοσιογράφους, τη Δομίνα Διαμαντοπούλου και τη Μυρσίνη Λιοναράκη που ξεκινούσαν μια νέα ραδιοφωνική εκπομπή στον Αθήνα 984. Έτσι, επί ένα περίπου χρόνο (18/10/2018 έως 12/9/2019) μιλούσα κάθε Πέμπτη για την Ευρωπαϊκή Ένωση και την καθημερινότητα των πολιτών στην εκπομπή «Και μια και δύο». Λίγο μετά την κατάργηση της εκπομπής από το νέο δήμαρχο ξεκίνησα μια νέα σειρά παρεμβάσεων με την ίδια θεματολογία στην πρωινή εκπομπή «Αποδράστε» που παρουσίαζε η Ευτυχία Πενταράκη, μια πρόσχαρη, ευγενική και με χαμογελαστή φωνή, επαγγελματίας δημοσιογράφος στον χανιώτικο σταθμό Γαύδος 88,8 (12/12/2019 έως 14/5/2020).

Όπως εξήγησα τον περασμένο Ιούλιο σε συνέντευξή μου στον Αντώνη Τριφύλη για τον ηλεκτρονικό κόμβο «Μεταρρύθμιση» «H Ευρωπαϊκή Ένωση, παραμένει "άγνωστη" στο ευρύ κοινό» κι αυτό παρ' όλες τις φιλότιμες προσπάθειες πολλών συναδέλφων στον τομέα της ενημέρωσης. Μάλιστα, δεν υπάρχει μόνο έλλειμμα ενημέρωσης του απλού πολίτη αλλά ακόμη χειρότερα δεν γνωρίζουν τι είναι και τι κάνει η ΕΕ και οι περισσότεροι διαμορφωτές της κοινής γνώμης όπως πολιτικοί, δημοσιογράφοι και εκπαιδευτικοί. Γιατί εκτός από την ελλιπή ενημέρωση στην εκπαίδευση, η εικόνα της Ένωσης περνάει μέσα από τον παραμορφωτικό φακό των εθνικών κυβερνήσεων και των αντίστοιχων ΜΜΕ. Όπου, ως γνωστόν, όλα τα θετικά πιστώνονται στις κυβερνήσεις και όλα τα αρνητικά και τα προβλήματα χρεώνονται στις Βρυξέλλες.  

Αυτός είναι και ο λόγος που η υπεράνθρωπη προσπάθεια που ξεκίνησε ο Θοδωρής είναι εξαιρετικά χρήσιμη για την καλύτερη ενημέρωση του κόσμου ώστε να μην παρασύρεται από παραπλανητικά μηνύματα με απώτερο στόχο την αποχώρηση της Ελλάδας από την Ένωση . Γι' αυτό έστειλα τα θερμά μου Συγχαρητήρια στον Θοδωρή, του ευχήθηκα να είναι καλά να ολοκληρώσει το βιβλίο … και όχι μόνο αυτό, αφιερώνοντάς του το ωραίο τραγούδι «You did it» από το μιούζικαλ «Ωραία μου κυρία», το οποίο εκφράζει απόλυτα αυτό που ένοιωσα μόλις διάβασα το κείμενό του. 

Το δεύτερο μήνυμα μου το έστειλε ο φίλος, ομότιμος καθηγητής της Γλωσσολογίας Χριστόφορος Χαραλαμπάκης, ο οποίος, μαζί με τις ευχές του, μου κοινοποίησε πρόσφατη συνέντευξή του στην εφημερίδα Ελληνική Γνώμη με τίτλο «Ευτυχώς, η γλώσσα φροντίζει από μόνη της να αντιμετωπίσει τις κοινωνικές και επιστημονικές εξελίξεις». Συγκινήθηκα ιδιαίτερα όταν διάβασα την απάντησή του στην τελευταία ερώτηση που του έθεσε ο Αποστόλης Ζώης.

Στην ερώτηση «Έξι χρόνια μετά την κυκλοφορία του Χρηστικού Λεξικού της Ακαδημίας Αθηνών τι απολογισμό θα κάνατε;» ο Χριστόφορος αναφέρει μεταξύ άλλων και τα εξής: «Το Λεξικό αυτό αγαπήθηκε και πολεμήθηκε συγχρόνως όσο λίγα λεξικά. Δύο ώρες μετά την παρουσίαση του στο περικαλλές μέγαρο της Ακαδημίας Αθηνών, στις 3 Νοεμβρίου 2014, έλαβα το πρώτο επαινετικό ιμέιλ από μια όχι τυχαία προσωπικότητα που είχε προσκληθεί στην εκδήλωση, τον κ. Παναγιώτη Αλεβαντή, ανώτατο στέλεχος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, υπεύθυνο στη Γενική Διεύθυνση Μετάφρασης: "Η εικόνα που σχημάτισα καθώς σας άκουα σήμερα το πρωί να περιγράφετε τις καινοτομίες του Χρηστικού Λεξικού, ήταν του πρίγκιπα, ο οποίος αφού πολέμησε με τα ξωτικά που την είχαν αδρανοποιήσει και αφού ολοκλήρωσε με υπεράνθρωπες προσπάθειες μια σειρά από δύσκολους άθλους, ξαναζωντανεύει με την αγάπη του την ωραία κοιμωμένη και την παραδίδει ολόφρεσκη και σφριγηλή στο λαό της". Όταν μου κάνουν ανοίκειες επιθέσεις, έρχεται στη μνήμη μου ως παρηγοριά το γεμάτο λυρισμό αυτό «ποίημα».... »

Στο ίδιο μήνυμα που είχα στείλει αυθόρμητα στον Χριστόφορο αμέσως μόλις επέστρεψα στο γραφείο μου μετά το τέλος της παρουσίασης στην Ακαδημία Αθηνών, είχε αναφερθεί στην «Εύφημη Μνεία» που του είχε αφιερώσει στην Εφημερίδα Χανιώτικα Νέα ο φίλος Βαγγέλης Κακατσάκης. Λίγες μέρες μετά την παρουσίαση στην Ακαδημία, ο Χριστόφορος εκφώνησε την εναρκτήρια ομιλία στο συνέδριο «Το μέλλον των γλωσσικών επαγγελμάτων» που οργάνωσε το Γραφείο Αθηνών της Γενικής Διεύθυνσης Μετάφρασης στο μεγάλο αμφιθέατρο του Πανεπιστημίου Πειραιώς.

Στο τέλος της ομιλίας του ο Χριστόφορος ανέφερε πως το μέλλον των λεξικών βρίσκεται στην «συνεργατική λεξικογραφία». Λίγους μήνες αργότερα, στην ίδια αίθουσα της Ακαδημίας Αθηνών, ανακοινώσαμε τη δημιουργία του Ελληνικού Δικτύου Ορολογίας (ΕΔΟ) με στόχο την επέμβαση στην πηγή προκειμένου στα μεταφρασμένα κείμενα της Ευρωπαϊκής Ένωσης να εισάγεται δόκιμη ορολογία στην ελληνική γλώσσα.

Κοινοποίησα αμέσως στον Χριστόφορο τη συγκίνηση μου για την αναφορά του στην εγκάρδια ευχή που του είχα κάνει το 2014 και του ευχήθηκα το 2021 να μας φέρει και μια ηλεκτρονική έκδοση του Λεξικού που όλοι μας ονειρευόμαστε.

Ελληνική γλώσσα και Ευρωπαϊκή Ένωση

Πέμπτη 6 Φεβρουαρίου 2020. 7^ο ένθετο για την Ευρωπαϊκή Ένωση και την καθημερινότητα των πολιτών στην εκπομπή «Αποδράστε» με την Ευτυχία Πενταράκη, μια πρόσχαρη, ευγενική και με χαμογελαστή φωνή, επαγγελματία δημοσιογράφο. Η εκπομπή μεταδίδεται από Δευτέρα μέχρι Παρασκευή από τις 12 μέχρι τις 2 (το μεσημέρι ...) στον χανιώτικο σταθμό Γαύδος 88.8.

Ακούστε το απόσπασμα της εκπομπής στην οποία αναφερθήκαμε στα οφέλη που αποκόμισε η Ελληνική Γλώσσα από τη συμμετοχή της χώρας μας στην Ευρωπαϊκή Ένωση.



Περισσότερες πληροφορίες:

• Η 9η Φεβρουαρίου Παγκόσμια Ημέρα Ελληνικής Γλώσσας και η 21η Φεβρουαρίου Διεθνής Ημέρα Μητρικής Γλώσσας.
• Γιατί η Ευρωπαϊκή Ένωση λειτουργεί με 24 ισότιμες επίσημες γλώσσες.
• Θεσμικά κατοχυρωμένη πολυγλωσσία - πρώτος κανονισμός του Συμβουλίου του 1958
• Η εισαγωγή των ελληνικών στα συστήματα πληροφορικής της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
• «Δημιουργώντας υποδομή για την ελληνική γλώσσα και μετάφραση στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή» (παρουσίαση, ανακοίνωση)
• Eur-Lex (η βάση δεδομένων με όλη τη νομοθεσία και νομολογία της Ευρωπαϊκής Ένωσης και τις σχετικές προπαρασκευαστικές πράξεις)
• IATE (η βάση δεδομένων ορολογίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης)
• EUROPA (η πύλη πληροφόρησης της Ευρωπαϊκής Ένωσης)
• Ελληνικό Δίκτυο Ορολογίας για την βελτίωση της ποιότητας των μεταφράσεων.
• Λειτουργικές προδιαγραφές υποστήριξης της εκτεταμένης πολυγλωσσίας
• Οδηγοί ποιότητας
• Κοινός πρακτικός οδηγός για τη σύνταξη των νομοθετικών κειμένων της Ευρωπαϊκής Ένωσης
• Οδηγός για τη σύνταξη, τη μετάφραση και την αναθεώρηση των νομοθετικών και λοιπών κειμένων της Ευρωπαϊκής Ένωσης στα ελληνικά 
• Διοργανικό εγχειρίδιο σύνταξης κειμένων (Υπηρεσία Εκδόσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης)
• Πολιτιστική πρωτεύουσα της Ευρώπης
• Ψηφιακή βιβλιοθήκη Europeana
• Ευρωπαϊκή υπηρεσία ειδήσεων Euronews
• Ο περιορισμός των φραγκοχιώτικων (greeklish) από ημερίδα του Οργανισμού για την Διάδοση της Ελληνικής Γλώσσας 

Μετάφραση, η γλώσσα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Πέμπτη 12 Σεπτεμβρίου 2019. 45^ο ένθετο για την Ευρωπαϊκή Ένωση και την καθημερινότητα των πολιτών στην εκπομπή «Και μία, και δύο» με δύο πρόσχαρες, ευγενικές, γλωσσομαθείς και επαγγελματίες δημοσιογράφους, τη Δομίνα Διαμαντοπούλου και τη Μυρσίνη Λιοναράκη. Η εκπομπή μεταδίδεται από Δευτέρα μέχρι Παρασκευή από τις 1 μέχρι τις 2 (το μεσημέρι ...) στον Αθήνα984.

Ακούστε το απόσπασμα της εκπομπής στην οποία αναφερθήκαμε στη μετάφραση και τη διερμηνεία στην Ευρωπαϊκή Ένωση εστιάζοντας στον διαγωνισμό των Νέων Μεταφραστών (Juvenes Translatores).

• Η Ένωση έχει 24 επίσημες γλώσσες και γλώσσες εργασίας.
• Διαγωνισμός Νέων Μεταφραστών (Juvenes Translatores)
• Γενική Διεύθυνση Μετάφρασης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής
• Γενική Διεύθυνση Διερμηνείας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής

Ευκολότερη κινητικότητα στην Ευρωπαϊκή Ένωση

Πέμπτη 21 Φεβρουαρίου 2019. 19^ο ένθετο για την Ευρωπαϊκή Ένωση και την καθημερινότητα των πολιτών στην εκπομπή «Και μία, και δύο» με δύο πρόσχαρες, ευγενικές, γλωσσομαθείς και επαγγελματίες δημοσιογράφους, τη Δομίνα Διαμαντοπούλου και τη Μυρσίνη Λιοναράκη. Η εκπομπή μεταδίδεται από Δευτέρα μέχρι Παρασκευή από τις 1 μέχρι τις 2 (το μεσημέρι ...) στον Αθήνα984.

Ακούστε το απόσπασμα της εκπομπής στην οποία αναφερθήκαμε σε τρία μέτρα που διευκολύνουν την κινητικότητα των πολιτών οι οποίοι εργάζονται ή διαμένουν σε άλλη χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

• Τέθηκε σε εφαρμογή ο Κανονισμός (EE) 2016/1191 για την προώθηση της ελεύθερης κυκλοφορίας των πολιτών με απλούστευση των απαιτήσεων για την υποβολή ορισμένων δημόσιων εγγράφων στην Ευρωπαϊκή Ένωση

• 17 περίπου εκατ. πολίτες που ζουν ή εργάζονται σε άλλες χώρες της ΕΕ δεν χρειάζεται να επικυρώνουν ούτε να μεταφράζουν μια σειρά από δημόσια έγγραφα (πιστοποιητικά γέννησης, γάμου (και οικογενειακής κατάστασης), συμβίωσης, διαζυγίου, ζωής, συμβίωσης, γονικής ιδιότητας, κατοικίας/διαμονής, ιθαγένειας ή θανάτου, λευκό ποινικό μητρώο, δικαίωμα εκλέγειν/εκλέγεσθαι) για να αποδειχτεί η γνησιότητά τους.
• Πολύγλωσσα τυποποιημένα έντυπα χρησιμεύουν ως μεταφραστικά βοηθήματα. Αν η παραλαμβάνουσα αρχή έχει αμφιβολίες για τη γνησιότητα του δημόσιου εγγράφου, επικοινωνεί με την εκδούσα αρχή μέσω του συστήματος πληροφόρησης για την εσωτερική αγορά (IMI).
• Δεν εκδίδονται όλα τα τυποποιημένα έντυπα σε όλα τα κράτη μέλη. Πληροφορίες στη διαδικτυακή πύλη της ευρωπαϊκής ηλεκτρονικής δικαιοσύνης (e-Justice).

• Επιτεύχθηκε συμφωνία Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και Συμβουλίου για το Πανευρωπαϊκό Ατομικό Συνταξιοδοτικό Προϊόν (PEPP) που αφορά την ασφάλεια στων ιδιωτικών (συμπληρωματικών) συστημάτων σύνταξης (σήμερα επωφελούνται από τέτοια συστήματα μόνο το 27% των ευρωπαίων (25-59 ετών).
• Για τους καταναλωτές: Περισσότερες δυνατότητες επιλογής (ανταγωνισμός), αυστηρές απαιτήσεις πληροφόρησης, έγκριση από την Ευρωπαϊκή Αρχή Ασφαλίσεων και Επαγγελματικών Συντάξεων (ΕΑΑΕΣ), υψηλό επίπεδο προστασίας των καταναλωτών, δικαίωμα αλλαγής παρόχου ανά πενταετία, και μεταφορά σε περίπτωση μετακίνησης σε άλλο κράτος μέλος. Ισότιμη φορολογική αντιμετώπιση με εθνικά προϊόντα.
• Για τους ασφαλιστές: Νέες ευκαιρίες στην αγορά των ατομικών συντάξεων (δράση σε ολόκληρη την ΕΕ και ηλεκτρονικά, οικονομίες κλίμακας), διαβατήριο ΕΕ προκειμένου να διευκολύνεται η διασυνοριακή διανομή.
• Για αμφότερους: Διάφορες επιλογές καταβολής στο τέλος της διάρκειας ζωής του προϊόντος.

• Επιτεύχθηκε συμφωνία Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και Συμβουλίου για την σύσταση Ευρωπαϊκής Αρχής Εργασίας που θα εξασφαλίσει δικαιότερη κινητικότητα των εργαζόμενων. Επισημαίνεται ότι τα συστήματα κοινωνικής ασφάλισης και οι πολιτικές απασχόλησης αποτελούν ευθύνη των κρατών μελών. Ωστόσο, στο πλαίσιο της ελεύθερης κυκλοφορίας των εργαζομένων η Ένωση παίζει συντονιστικό ρόλο. H νέα Ευρωπαϊκή Αρχή Εργασίας θα εξασφαλίσει για τα 17 εκατ. Πολιτών που ζουν ή εργάζονται σε άλλο κράτος μέλος της ΕΕ:
• Πληροφόρηση εργαζόμενων και επιχειρήσεων για ευκαιρίες, κανόνες, δικαιώματα και υποχρεώσεις σε διασυνοριακές καταστάσεις.
• Βελτίωση της συνεργασίας μεταξύ εθνικών αρχών με εργαλεία ανταλλαγής πληροφοριών, πρακτικές καθημερινής συνεργασίας, διεξαγωγή κοινών και συντονισμένων επιθεωρήσεων και επίλυση πιθανών διασυνοριακών διαφορών.
• Εστίαση στην κινητικότητα του εργατικού δυναμικού και την απόσπαση των εργαζομένων, τον συντονισμό της κοινωνικής ασφάλισης και την ειδική νομοθεσία στον τομέα των οδικών μεταφορών (2 εκατ. εργαζόμενοι διασχίζουν καθημερινά τα εσωτερικά σύνορα της ΕΕ, μεταφέροντας εμπορεύματα ή επιβάτες).
• Στήριξη του δικτύου των ευρωπαϊκών υπηρεσιών απασχόλησης (EURES) και ενίσχυση της συνεργασίας για την καταπολέμηση της αδήλωτης εργασίας.

Τα οφέλη για την Ελληνική Γλώσσα από την συμμετοχή μας στην Ευρωπαϊκή Ένωση

Πέμπτη 7 Φεβρουαρίου 2019. 17^ο ένθετο για την Ευρωπαϊκή Ένωση και την καθημερινότητα των πολιτών στην εκπομπή «Και μία, και δύο» με δύο πρόσχαρες, ευγενικές, γλωσσομαθείς και επαγγελματίες δημοσιογράφους, τη Δομίνα Διαμαντοπούλου και τη Μυρσίνη Λιοναράκη. Η εκπομπή μεταδίδεται από Δευτέρα μέχρι Παρασκευή από τις 1 μέχρι τις 2 (το μεσημέρι ...) στον Αθήνα984.

Ακούστε το απόσπασμα της εκπομπής στην οποία αναφερθήκαμε στα οφέλη που απεκόμισε η Ελληνική Γλώσσα από την συμμετοχή μας στην Ευρωπαϊκή Ένωση.



Η 9η Φεβρουαρίου, (θάνατος του εθνικού ποιητή Διονυσίου Σολωμού) έχει οριστεί ως η Παγκόσμια Ημέρα Ελληνικής Γλώσσας (με κοινή απόφαση των Υπουργών Εσωτερικών, Εξωτερικών και Παιδείας, Έρευνας και Θρησκευμάτων - ΦΕΚ Β’ 1384/24/04/2017). Και η 21η Φεβρουαρίου είναι η Διεθνής Ημέρα Μητρικής Γλώσσας.

• Το 1981 με την είσοδο της Ελλάδας στην Ευρωπαϊκή Ένωση τα ελληνικά έγιναν ισότιμη επίσημη γλώσσα της Ένωσης. Η Ένωση παράγει νομικές πράξεις που συχνά εφαρμόζονται απ' ευθείας στους πολίτες και τις επιχειρήσεις και οι πολίτες πρέπει να γνωρίζουν στη γλώσσα τους το νόμο που καλούνται να εφαρμόσουν. Γι’ αυτό η Ένωση λειτουργεί με 24 ισότιμες επίσημες γλώσσες. Με βάση αυτή την θεσμικά κατοχυρωμένη πολυγλωσσία (πρώτος κανονισμός του Συμβουλίου του 1958):
• υπάρχει υποχρέωση δημοσίευσης των επίσημων εγγράφων και στα ελληνικά (επίσημη εφημερίδα), 
• τα ελληνικά κείμενα έχουν και την ίδια νομική ισχύ με τα κείμενα στις άλλες γλώσσες, και 
• οι έλληνες πολίτες μπορούν να επικοινωνήσουν με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στη γλώσσα τους (καταγγελίες, αίτημα για πληροφορίες κλπ.).
• Τα θεσμικά όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι ο μεγαλύτερος εργοδότης ελληνόφωνων μεταφραστών παγκοσμίως - απασχολούν καμιά 200 μεταφραστές ελληνικής σε Βρυξέλλες και Λουξεμβούργο. Πρόκειται για τη μεγαλύτερη συγκέντρωση ελληνόφωνων μεταφραστών από την εποχή που οι Ο' (εβδομήκοντα) μετέφρασαν την Πεντάτευχο από τα εβραϊκά στα ελληνικά στην Αλεξάνδρεια.
• Τα ελληνικά σε ΟΛΟΥΣ τους υπολογιστές 
• Λόγω της εισαγωγής της πληροφορικής σε όλες τις υπηρεσίες της Ένωσης δημιουργήθηκε η ανάγκη υποστήριξης και των ελληνικών στους επεξεργαστές κειμένου, στο ηλεκτρονικό ταχυδρομείο και φυσικά στις βάσεις δεδομένων (βάση νομικών δεδομένων Celex - σημερινή Eur-Lex - με όλη τη νομοθεσία και τη νομολογία της Ένωσης και τις σχετικές προπαρασκευαστικές πράξεις, βάση δεδομένων ορολογίας Eurodicautom - η σημερινή IATE - με τους όρους που χρησιμοποιούνται στα έγγραφα της Ευρωπαϊκής Ένωσης και πύλη πληροφόρησης www.europa.eu). Τέλος το 2015 δημιουργήθηκε το Ελληνικό Δίκτυο Ορολογίας για την βελτίωση της ποιότητας των μεταφράσεων.
• Το 1992 εκδόθηκαν οι λειτουργικές προδιαγραφές υποστήριξης της εκτεταμένης πολυγλωσσίας, (όλες οι τότε επίσημες γλώσσες + γλώσσες των υποψηφίων για προσχώρηση χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης) που κάλυπταν γλώσσες, χαρακτήρες, πληκτρολόγια, κωδικοποιήσεις, αλφαβητικές κατατάξεις. Υιοθετήθηκαν από το 1995 από όλες τις μεγάλες εταιρείες πληροφορικής που τις εφάρμοσαν σε όλα τα συστήματά τους παγκοσμίως (με βάση τα ελληνικά και διεθνή πρότυπα - ΕΛΟΤ και ISO). Κάτι που μάλλον δεν θα είχε επιτευχθεί, τουλάχιστον με την ίδια ευκολία, αν δεν είχαν παρέμβει ενεργά οι υπηρεσίες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής προβάλλοντας τη νομική υποχρέωση υποστήριξης των ελληνικών σε όλα τα συστήματα πληροφορικής που κυκλοφορούν στην Ευρώπη.
• Υποστήριξη της πολιτιστικής παράδοσης – με τον θεσμό της πολιτιστικής πρωτεύουσας της Ευρώπης, από το 1985 (πρώτη την Αθήνα), την υποστήριξη λογοτεχνικών μεταφράσεων, τη δικτύωση νέων καλλιτεχνών, την παραγωγή και διανομή ταινιών για τον κινηματογράφο και την τηλεόραση (πρόγραμμα Media), τις ημέρες και τα βραβεία πολιτιστικής κληρονομιάς, τα βραβεία σύγχρονης αρχιτεκτονικής, τη στήριξη της μεγάλης ψηφιακής βιβλιοθήκης Europeana (διασύνδεση όλων των βιβλιοθηκών της Ευρώπης και ψηφιοποίηση όλων των ευρωπαϊκών πολιτιστικών θησαυρών για πρόσβαση μέσω του διαδικτύου), και τέλος την ελληνική έκδοση της ευρωπαϊκής υπηρεσίας ειδήσεων Euronews (για εμπορικούς λόγους δεν μεταδίδεται ελεύθερα στη χώρα μας παρά μόνο μέσω συνδρομητικών υπηρεσιών ή του διαδικτύου …)

Άραγε πόσοι χρήστες του διαδικτύου συνειδητοποιούν, όταν καταφέρονται εναντίον της Ευρωπαϊκής Ένωσης στα ελληνικά, ότι η Ένωση την οποία κατηγορούν έχει φροντίσει να μπορούν να εκφράζονται στη γλώσσα τους χωρίς πρόβλημα; Και πόσοι από αυτούς που καταφέρονται εναντίον των greeklish γνωρίζουν ότι η χρήση τους σταδιακά περιορίζεται, όπως διαπιστώθηκε και σε σχετική ημερίδα του Οργανισμού για την Διάδοση της Ελληνικής Γλώσσας;
Είναι καλό να αγωνιούμε για τη γλώσσα και τον πολιτισμό μας. Αλλά δεν θα πρέπει να κατηγορούμε τους φορείς εκείνους χάρις στους οποίους έχει επιτευχθεί η διεθνής νομική κατοχύρωσή τους και θωράκιση στο σύγχρονο οπτικοακουστικό διαδικτυακό οικοσύστημα του 21ου αιώνα.

Μετάφραση, διερμηνεία και ανθρώπινα δικαιώματα

Οι μεταφραστές και οι διερμηνείς είναι απαραίτητοι για τη διασφάλιση της δίκαιης δίκης αλλοδαπών τουριστών, μεταναστών και προσφύγων αλλά και ατόμων με αναπηρίες όρασης και ακοής …
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 23 Φεβρουαρίου 2016 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-235)

Η Εθνική Επιτροπή για Δικαιώματα του Ανθρώπου (ΕΕΔΑ) είναι το επίσημο ανεξάρτητο συμβουλευτικό όργανο της ελληνικής Πολιτείας σε θέματα προστασίας των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Σε αυτήν, εκπροσωπούνται ανεξάρτητες Αρχές, πανεπιστημιακές σχολές νομικών και πολιτικών επιστημών, συνδικαλιστικές οργανώσεις, ΜΚΟ, πολιτικά κόμματα και υπουργεία. Αποστολή της ΕΕΔΑ είναι η διαρκής παρακολούθηση των εξελίξεων σε θέματα προστασίας των δικαιωμάτων του ανθρώπου, η συνεχής ενημέρωση και η προώθηση της σχετικής έρευνας. Συντάσσει εκθέσεις, διατυπώνει συστάσεις και παρεμβαίνει σε εθνικές αρχές και διεθνή όργανα ελέγχου με στόχο την προώθηση της προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Στα μέσα Ιανουαρίου, η ΕΕΔΑ δημοσίευσε μια Έκθεση Συστάσεων προς την Πολιτεία για το δικαίωμα σε διερμηνεία και μετάφραση κατά την ποινική διαδικασία και το δικαίωμα ενημέρωσης στο πλαίσιο ποινικών διαδικασιών. Πρόκειται για μια πρώτη αποτίμηση της εφαρμογής των σχετικών οδηγιών της Ευρωπαϊκής Ένωσης που ενσωματώθηκαν στην εθνική νομοθεσία με το νόμο 4236/2014.

Οι οδηγίες 2010/64/ΕΕ και 2012/13/ΕΕ έχουν ως στόχο την κατοχύρωση των δικαιωμάτων των κατηγορούμενων στο πλαίσιο ποινικών διαδικασιών και την εξασφάλιση δίκαιης δίκης. Οι οδηγίες προβλέπουν ορισμένες υποχρεώσεις της πολιτείας όσον αφορά τους κατηγορούμενους που δεν μιλούν την γλώσσα της χώρας όπου εξελίσσεται η εναντίον τους ποινική διαδικασία. Συγκεκριμένα, πρέπει να εξασφαλίζεται ότι κατανοούν τις κατηγορίες, μπορούν να επικοινωνήσουν με τους δικηγόρους τους, και έχουν τη δυνατότητα να υπερασπιστούν τους εαυτούς τους στο δικαστήριο μιλώντας τη γλώσσα τους.

Η έκθεση της ΕΕΔΑ διαπιστώνει μια σειρά από σοβαρές και λιγότερο σοβαρές ελλείψεις στην πρακτική εφαρμογή των υποχρεώσεων που απορρέουν από το νόμο. Και διατυπώνει σχετικές συστάσεις για την αντιμετώπισή τους. Περιληπτικά η έκθεση επισημαίνει ότι:

• Η εξακρίβωση της αναγκαιότητας παράστασης διερμηνέα δεν διενεργείται πάντα με τον πληρέστερο δυνατό τρόπο, και συχνότερα επαφίεται σε πρότερη δήλωση του ιδίου του κατηγορουμένου.
• Τα ουσιώδη έγγραφα της διαδικασίας (ένταλμα σύλληψης κλητήριο θέσπισμα, παραπεμπτικό βούλευμα, κλήση προς εμφάνιση) συνήθως δεν μεταφράζονται, αλλά, κατά συνήθη πρακτική διερμηνεύονται και μάλιστα όχι από διερμηνέα αλλά από τον δικηγόρο του κατηγορούμενου. Μάλιστα, η EEΔΑ συνιστά στην περίπτωση που δεν διενεργείται μετάφραση των ουσιωδών εγγράφων, να μην λαμβάνεται προανακριτική απολογία από τον κατηγορούμενο.
• Η αρχή που αποφασίζει επί των αντιρρήσεων κατά απόφασης για την μη αναγκαιότητα της διερμηνείας και μετάφρασης είναι η ίδια με αυτήν που είχε λάβει αρχικά την ίδια απόφαση - γεγονός το οποίο θέτει εν αμφιβόλω την ανεξαρτησία και την αμεροληψία της εξετάζουσας αρχής.
• Η διερμηνεία δεν εξασφαλίζεται πάντα «χωρίς καθυστέρηση», ούτε η μετάφραση «εντός ευλόγου χρονικού διαστήματος». Η ΕΕΔΑ επισημαίνει ότι στην περίπτωση αυτόφωρων εγκλημάτων, για τα οποία έχει ληφθεί προανακριτική απολογία χωρίς την προσήκουσα μετάφραση των ουσιωδών εγγράφων, αυτή δεν πρέπει να λαμβάνεται υπόψη, άλλως επέρχεται απόλυτη ακυρότητα της προδικασίας.
• Οι ισχύουσες ρυθμίσεις δεν ορίζουν με σαφήνεια υπό ποιες προϋποθέσεις παρέχεται η διερμηνεία για την επικοινωνία μεταξύ των κατηγορουμένων και των συνηγόρων τους. Παράλληλα, ενώ ο νόμος προβλέπει ότι τα έξοδα διερμηνείας για την επικοινωνία μεταξύ των κατηγορουμένων και των συνηγόρων τους, σε όλα τα στάδια της ποινικής διαδικασίας βαρύνουν το Δημόσιο, κάτι τέτοιο δεν συμβαίνει στην πράξη. Παρομοίως δεν καλύπτονται τα έξοδα μετάφρασης των ουσιωδών εγγράφων της διαδικασίας, κάτι που αποτελεί ευθεία παραβίαση της σχετικής οδηγίας της ΕΕ. Τέλος, αντιβαίνει πλήρως στην ίδια οδηγία και πρέπει να καταργηθεί, η διάταξη που προβλέπει ότι τα έξοδα μετάφρασης βαρύνουν τον ύποπτο ή τον κατηγορούμενο, εφόσον αυτός αποδεδειγμένα μπορεί να τα καταβάλει.
• Η ελληνική νομοθεσία συγχέει τους όρους «διερμηνέας» και «μεταφραστής» και η ΕΕΔΑ προτείνει σχετική τροποποίηση της νομοθεσίας. Ο μεταφραστής ασχολείται με την μετάφραση του γραπτού λόγου και ο διερμηνέας διερμηνεύει τον προφορικό λόγο - ταυτόχρονα, ετεροχρονισμένα ή περιληπτικά.
• Οι διερμηνείς δεν διορίζονται πάντα από πίνακα, ενώ η διαδικασία κατάρτισης των σχετικών πινάκων δεν εξασφαλίζει ότι οι εγγεγραμμένοι διαθέτουν τα σχετικά προσόντα ώστε να διασφαλίζεται η απαιτούμενη ποιότητα των παρεχομένων υπηρεσιών. Παράλληλα, δεν προβλέπεται διορισμός διερμηνέα κατά την προανάκριση αφού δεν υπάρχει διαδικασία και πρόβλεψη για την πληρωμή του!
• Απαιτούνται ειδικές δράσεις της πολιτείας για την κάλυψη της μετάφρασης και της διερμηνείας από και προς «ελάχιστα γνωστές γλώσσες», για τη χρήση νέων τεχνολογικών μέσων επικοινωνίας καθώς και για την εκπαίδευση των δικαστικών λειτουργών, των δικηγόρων, των δικαστικών υπαλλήλων, των αστυνομικών και των λοιπών υπαλλήλων της Διοίκησης.
• Τέλος, η ΕΕΔΑ συνιστά την αναδιαμόρφωση του συνολικού θεσμικού πλαισίου που διέπει το σύστημα μεταφραστών και διερμηνέων στην Ελλάδα, με σκοπό την εμπέδωση των μεταφραστών και των διερμηνέων ως θεσμικών εγγυητών μιας δίκαιης δίκης. Προτείνει ειδικότερα τη θέσπιση εθνικών μητρώων μεταφραστών και διερμηνέων, την θεσμοθέτηση συστήματος διαπίστευσης, την εξασφάλιση επίσημης κατάρτισης από την Πολιτεία και διαρκούς εκπαίδευσης, καθώς και την διασφάλιση του ελέγχου της ποιότητας των παρεχόμενων υπηρεσιών (μέσω εποπτείας του επίπεδου γλωσσικών γνώσεων και γνώσεων τομέα, της ικανότητας πολιτισμικής διαμεσολάβησης και μέσω αναθεώρησης των μεταφράσεων και ελέγχου της διερμηνείας).

Τα παραπάνω δεν ισχύουν μόνον για αλλοδαπούς τουρίστες, μετανάστες και πρόσφυγες αλλά και για τα άτομα με αναπηρίες ακοής ή όρασης, για τους οποίους θα πρέπει να παρέχεται διερμηνεία σε νοηματική και μετάφραση των ουσιωδών εγγράφων σε Braille, αντίστοιχα.

Η ελληνική πολιτεία θα πρέπει να λάβει σοβαρά υπόψη της και να εφαρμόσει τάχιστα τις συστάσεις της έκθεσης, προκειμένου να αποφύγει σειρά ακυρώσεων δικαστικών αποφάσεων λόγω προβλημάτων στη μετάφραση και διερμηνεία, αλλά και προσφυγών κατά της Ελλάδας στο δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης λόγω μη σωστής εφαρμογής της οδηγίας …

Μεταφραστής για την Ευρωπαϊκή Ενωση

Ο Παναγιώτης Αλεβαντής μιλά για τις προκλήσεις αλλά και για τα ευτράπελα της δουλειάς
(Συνέντευξη στην Αλεξάνδρα Γούτα του ΑΠΕ-ΜΠΕ που δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 7 Νοεμβρίου 2015)

Για τον Παναγιώτη Αλεβαντή τα προβλήματα που θα αντιμετώπιζε η Ελλάδα μετά το 2008 ήταν ορατά πολύ πριν τα αντιληφθούν τα ελληνικά μέσα μαζικής ενημέρωσης και ο μέσος Έλληνας. Ίσως ήταν ένας από τους πρώτους “απλούς” πολίτες, που -έχοντας άμεση πληροφόρηση για τις εξελίξεις λόγω του επαγγέλματός του- ένιωσε «αμήχανα ως Έλληνας για όσα θα ακολουθούσαν».

Ο κ. Αλεβαντής, στέλεχος Αντιπροσωπίας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στην Ελλάδα (Γενική Διεύθυνση Μετάφρασης) και τακτικός συνεργάτης των “Χ.Ν.”, μίλησε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ και την Αλεξάνδρα Γούτα για την εμπειρία του σε σχέση με το επάγγελμα του μεταφραστή στα κοινοτικά όργανα. «Τα προβλήματα της Ελλάδας ήταν γνωστά πολύ πριν να γίνουν ορατά στον μέσο πολίτη και στα Μ.Μ.Ε. Επί σειρά ετών, η Ε.Ε. εξέδιδε συστάσεις για δημοσιονομικό νοικοκύρεμα, που όμως δεν είχαν κανένα αποτέλεσμα αφού οι ελληνικές κυβερνήσεις τις αγνοούσαν.

Γι’ αυτό ένοιωθα αμήχανα ως Έλληνας πολύ πριν μπούμε στην ύφεση, αφού διαβάζοντας και μεταφράζοντας τα σχετικά κείμενα έβλεπα την καταιγίδα να έρχεται. Και ένοιωθα και νοιώθω πολύ μεγαλύτερη αμηχανία, όταν πρέπει να αντιμετωπίσω πολλούς συμπατριώτες που αγνοούν τη φύση των προβλημάτων και πιστεύουν σε διάφορους μύθους και παραδοξολογίες» σημειώνει, απαντώντας σε σχετικό ερώτημα.

ΠΑΝΩ ΑΠΟ 550 ΓΛΩΣΣΙΚΟΙ ΣΥΝΔΥΑΣΜΟΙ
Οι μεταφραστές και διερμηνείς αποτελούν ένα πολύ σημαντικό κομμάτι της λειτουργίας των κοινοτικών οργάνων και θεσμών: χωρίς αυτούς οι συνεδριάσεις στις Βρυξέλλες, το Στρασβούργο, το Λουξεμβούργο και τη Φραγκφούρτη θα παρέπεμπαν ενδεχομένως σε Πύργο της Βαβέλ. «Οι επίσημες γλώσσες της Ε.Ε. είναι 24. Αυτό αντιστοιχεί σε 552 γλωσσικούς συνδυασμούς (π.χ. αγγλικά προς ελληνικά και ελληνικά προς αγγλικά είναι δύο ξεχωριστοί συνδυασμοί). Είναι πρακτικά αδύνατον να υπάρχουν μεταφραστές και διερμηνείς για όλους αυτούς τους συνδυασμούς. Γι’ αυτό και συχνά χρησιμοποιούμε ενδιάμεσες γλώσσες (π.χ. αγγλικά ή γαλλικά). Μεταφράζουμε π.χ. από τα σλοβακικά στα αγγλικά και μετά από τα αγγλικά στα ελληνικά» εξηγεί ο κ. Αλεβαντής.

ΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΜΕΤΑΦΡΑΣΤΕΣ

«Σε όλα τα θεσμικά όργανα της Ε.Ε. απασχολούνται περίπου 4.300 μεταφραστές και 1.000 διερμηνείς. Περίπου 300 είναι Έλληνες» σημειώνει κι εξηγεί ότι για να γίνει κάποιος μεταφραστής – διερμηνέας στα κοινοτικά όργανα πρέπει να πληροί τις εξής προϋποθέσεις: «Να έχει πανεπιστημιακό πτυχίο (όχι απαραίτητα στον τομέα της μετάφρασης), να γνωρίζει πολύ καλά τη μητρική του γλώσσα (μεταφράζουμε πάντα προς τη μητρική γλώσσα) και δύο τουλάχιστον άλλες επίσημες γλώσσες της Ε.Ε. (η μία από τις οποίες πρέπει να είναι αγγλικά, γαλλικά ή γερμανικά). Θα πρέπει τέλος να επιτύχει στις εξετάσεις που διοργανώνονται για τον σκοπό αυτό (οι τελευταίες τέτοιες εξετάσεις για ελληνόφωνους μεταφραστές ολοκληρώθηκαν τον περασμένο Σεπτέμβριο)».

ΜΙΑ ΧΩΡΑ – ΓΑΛΟΠΟΥΛΑ…
Από τη δουλειά του μεταφραστή δεν λείπουν και τα αστεία περιστατικά, τα οποία μπορούν να μετατρέψουν ολόκληρη χώρα σε… κρέας γαλοπούλας. «Η χρήση των σύγχρονων γλωσσικών εργαλείων έχει αυξήσει κατακόρυφα την παραγωγικότητα, αλλά όταν δεν συνοδεύεται από μεγάλη προσοχή επιφυλάσσει μερικές αστείες εκπλήξεις. Η Τουρκία (Turkey) μπορεί για παράδειγμα να γίνει “κρέας γαλοπούλας” (turkey)… και το λάθος, αν ξεφύγει και από τον αναθεωρητή, θα καταλήξει στην Επίσημη Εφημερίδα της Ε.Ε.» σημειώνει.

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΕΣ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ
Όμως, πέρα από τέτοια αστεία περιστατικά, υπάρχουν και οι πραγματικά σημαντικές επαγγελματικές προκλήσεις. Για παράδειγμα, ο κ. Αλεβαντής είχε το προνόμιο -όπως το χαρακτηρίζει- να είναι υπεύθυνος έργου για την εισαγωγή των ελληνικών στα συστήματα πληροφορικής της Ευρωπαϊκής Επιτροπής από το 1986 μέχρι το 1989. Επίσης, ήταν υπεύθυνος για τη δημιουργία της πρώτης βάσης δεδομένων με πλήρες κείμενο στα ελληνικά του συστήματος CELEX (έχει μετονομαστεί σε Eur-Lex).

«Ήταν μια πολύ χρήσιμη δουλειά για την ελληνική γλώσσα που είχε και συνέχεια αφού ήμουν ο εισηγητής στην ομάδα εργασίας η οποία συνέταξε τις λειτουργικές προδιαγραφές για την εκτεταμένη πολυγλωσσία στους υπολογιστές (χαρακτήρες, κωδικοποίηση, πληκτρολόγια, αλφαβητική κατάταξη κ.λπ.). Από το 1995 και μετά οι εν λόγω προδιαγραφές εφαρμόζονται σε όλους τους υπολογιστές που κυκλοφορούν στο εμπόριο» σημειώνει.

“ΧΑΜΕΝΟΙ” ΣΤΗ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ
Οι δυσκολίες στην εργασία του μεταφραστή είναι πολλές: «Οι μεταφραστές αποκτούν με τον καιρό ειδικότητες -είτε επειδή έχουν σπουδάσει κάποια επιστήμη (νομικά, οικονομικά, επιστήμες του μηχανικού, χημεία, φαρμακευτική) είτε επειδή έχουν σιγά – σιγά εξειδικευτεί. Συνεπώς, οι πιο δύσκολες μεταφράσεις είναι εκείνες που αφορούν εξειδικευμένα κείμενα τα οποία δεν εμπίπτουν στην ειδίκευση του μεταφραστή. Άλλος παράγοντας δυσκολίας αφορά τα κείμενα που είναι κακογραμμένα επειδή ο συντάκτης γράφει σε γλώσσα την οποία δεν κατέχει πλήρως. Ευτυχώς έχουμε μια υπηρεσία που διορθώνει τα κακογραμμένα κείμενα π.χ. στα αγγλικά πριν δοθούν για μετάφραση. Τέλος, έχουμε και τις κακές μεταφράσεις (π.χ. από εξωτερικούς μεταφραστές) που πρέπει να αναθεωρηθούν πριν παραδοθούν στους αιτούντες. Και φυσικά η δυσκολία αυξάνει όταν όλα τα παραπάνω συνδυαστούν με πίεση χρόνου λόγω στενών προθεσμιών» εξηγεί.

ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ
Έχει καταγραφεί σε πόσες περιπτώσεις στην ιστορία των κοινοτικών οργάνων έχουν δημιουργηθεί προβλήματα επικοινωνίας λόγω μετάφρασης;

«Η πιο πρόσφατη περίπτωση αφορά μιαν υπόθεση για τον Φ.Π.Α. στα οργανωμένα ταξίδια. Η Επιτροπή προσέφυγε στο Δικαστήριο της Ε.Ε. κατά της Ελλάδας γιατί ‘επέτρεψε στα πρακτορεία ταξιδίων να εφαρμόσουν το ειδικό καθεστώς των πρακτορείων ταξιδίων στην παροχή ταξιδιωτικών υπηρεσιών προς άλλα πρόσωπα πλην ταξιδιωτών’. Όμως, από την εξέταση των μεταφράσεων της νομοθεσίας προέκυψε ότι στην αγγλική έκδοση της σχετικής οδηγίας και σε ορισμένες άλλες γλωσσικές αποδόσεις χρησιμοποιήθηκε ο όρος “πελάτης” και όχι “ταξιδιώτης”. Με βάση αυτή τη γλωσσική διαφοροποίηση που επεσήμανε η δικηγόρος της ελληνικής πλευράς, το Δικαστήριο απάλλαξε το 2013 την Ελλάδα από τις κατηγορίες και η Επιτροπή υποχρεώθηκε να διορθώσει και να επανεκδώσει την σχετική οδηγία» επισημαίνει.

Καθημερινά, οι μεταφραστές μιλούν πολλές διαφορετικές γλώσσες εκτός από τη μητρική τους. Αλλάζει αυτό το γεγονός τον τρόπο με τον οποίο σκέφτεται ένας άνθρωπος;

 «Οι μεταφραστές μεταφράζουν πάντα προς τη μητρική τους. Φροντίζουν να διαβάζουν ελληνικά βιβλία και εφημερίδες. Παρακολουθούν ελληνική τηλεόραση μέσω δορυφορικής σύνδεσης. Και στις Βρυξέλλες υπάρχουν αρκετοί ελληνικοί θεατρικοί όμιλοι που ανεβάζουν πολύ συχνά ελληνικά θεατρικά έργα. Όμως οι μεταφραστές επηρεάζονται πολύ από το πρωτότυπο κείμενο που μεταφράζουν. Και συχνά παρασύρονται από ‘αγγλισμούς’ και “γαλλισμούς”. […] Από την άλλη μεριά, όταν ζεις για 20, 30 χρόνια στο εξωτερικό, συνηθίζεις σε μιαν άλλη πραγματικότητα και επιστρέφοντας στην Ελλάδα διαπιστώνεις τις καλές αλλά και τις κακές διαφορές…» καταλήγει ο κ. Αλεβαντής.

Το Ελληνικό Δίκτυο Ορολογίας

Μια πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Ένωσης για να βελτιωθεί ακόμη περισσότερο η ανθεκτικότητα της ελληνικής γλώσσας στους πάσης φύσεως ξένους όρους
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 7 Απριλίου 2015 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-195)

Ποιοι διαμορφώνουν τη σύγχρονη Ελληνική Γλώσσα; Όπως ανέφερε πριν λίγο καιρό ο καθηγητής της Γλωσσολογίας Χριστόφορος Χαραλαμπάκης παρουσιάζοντας το Χρηστικό Λεξικό της Νεοελληνικής της Ακαδημίας Αθηνών, την ελληνική γλώσσα δεν τη διαμορφώνουν πλέον οι λογοτέχνες αλλά οι θετικοί επιστήμονες, οι μηχανικοί, οι νομικοί και οι οικονομολόγοι. Και φυσικά οι μεταφραστές, πολλοί από τους οποίους ζουν και εργάζονται στα θεσμικά όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις Βρυξέλλες και στο Λουξεμβούργο. Πράγματι, γύρω από τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα παρατηρείται η μεγαλύτερη συγκέντρωση ελλήνων μεταφραστών από την εποχή των Εβδομήκοντα!

Συχνά μάλιστα οι μεταφραστές αυτοί καλούνται να μεταφράσουν κείμενα με λέξεις δηλαδή όρους, που δεν έχουν ξαναμεταφραστεί στα ελληνικά και που θα περάσουν στη συνέχεια στην ελληνική έννομη τάξη αφού τα νομοθετικά κείμενα της Ευρωπαϊκής Ένωσης πρέπει να ενσωματωθούν στην ελληνική νομοθεσία και να εφαρμοστούν από το κράτος και τους πολίτες. Τι συμβαίνει όμως όταν η απόδοση ενός όρου είναι ανεπιτυχής και η ελληνική δημόσια διοίκηση ή τα πανεπιστήμια αποφασίσουν ότι θα αποδώσουν την σχετική έννοια με διαφορετική λέξη; Θα δημιουργηθεί προφανώς κάποια μικρή ή και μεγάλη ασυνεννοησία.

Γι' αυτό, το Τμήμα Ελληνικής Γλώσσας της Γενικής Διεύθυνσης Μετάφρασης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ξεκίνησε πέρσι κάποιες διερευνητικές συναντήσεις και συζητήσεις με στόχο τη δημιουργία ενός Δικτύου Ορολογίας για την ελληνική γλώσσα και μετάφραση. Φιλοδοξία του εν λόγω Δικτύου είναι να συγκεντρώσει εμπειρογνώμονες από το χώρο της ελληνικής δημόσιας διοίκησης και των ελληνικών ΑΕΙ που θα μπορούσαν να υποστηρίξουν ορολογικά τους μεταφραστές των θεσμικών οργάνων της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Αλλά και την ίδια την ελληνική δημόσια διοίκηση που αντιμετωπίζει συχνά μεταφραστικά προβλήματα λόγω της εφαρμογής της ενωσιακής νομοθεσίας. Πως μεταφράζονται π.χ. τα διάφορα αδικήματα για τα οποία έχει καταδικαστεί ένας έλληνας σε μια ξένη χώρα και περιλαμβάνονται στο ποινικό του μητρώο; Ή τα αδικήματα στο ποινικό μητρώο ενός αλλοδαπού; Το γεγονός ότι δεν υπάρχει βάση δεδομένων με την επίσημη ορολογία που χρησιμοποιεί η ελληνική δημόσια διοίκηση, δυσκολεύει ακόμη περισσότερο τα πράγματα …

Έτσι, την Παρασκευή 3 Απριλίου σε μια Ημερίδα Εργασίας με τη συμμετοχή 80 περίπου εκπροσώπων από ελληνικά υπουργεία και οργανισμούς, από τα θεσμικά όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης και από τα ελληνικά ΑΕΙ, ανακοινώθηκε η ίδρυση του Ελληνικού Δικτύου Ορολογίας. Πέρα από τα όργανα που θα το πλαισιώνουν (Γενική Συνέλευση, Συντονιστική και Επιστημονική Επιτροπή, Γραμματεία), το εν λόγω Δίκτυο περιλαμβάνει και μια Υπηρεσία Επείγουσας Απόδοσης Όρων που ήδη λειτουργεί ηλεκτρονικά για να συνδέει τους μεταφραστές και τους εμπειρογνώμονες.

Η συγκεκριμένη υπηρεσία, η οποία αποτελεί κατά κάποιο τρόπο και την «καρδιά του Δικτύου», περιλαμβάνει αρχικά πέντε θεματικές ομάδες που καλύπτουν τους εξής τομείς: Νομικά, Οικονομικά, Τεχνολογία, Χημεία και Φυσικούς Πόρους. Ο μεταφραστής που θα έχει μιαν απορία για ένα καινοφανή όρο ή που θα δυσκολεύεται να επιλέξει ανάμεσα σε πολλούς διαφορετικούς όρους για την ίδια έννοια, θα δημιουργεί ένα ηλεκτρονικό δελτίο με όλα τα στοιχεία σχετικά με το ερώτημα (συγκείμενο, ορισμός, συνώνυμα, κλπ.).

Το δελτίο θα διαβιβάζεται ηλεκτρονικά σε όλους τους εμπειρογνώμονες που θα έχουν εγγραφεί στην αντίστοιχη ομάδα, οι οποίοι και θα μπορούν να προτείνουν αποδόσεις, συνοδεύοντας τες με την κατάλληλη κάθε φορά τεκμηρίωση. Ο συντονιστής της θεματικής ομάδας θα διαμορφώνει το τελικό συμπέρασμα της συζήτησης και ο μεταφραστής θα μπορεί να χρησιμοποιήσει άφοβα τον προτεινόμενο όρο.

Στη συνέχεια, οι όροι που θα έχουν διαμορφωθεί με τον τρόπο αυτό θα μπορούν να εισαχθούν στην ηλεκτρονική βάση ορολογίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΙΑΤΕ) για ευρεία διάδοση και να οριστικοποιηθούν στο πλαίσιο επίσημων διαδικασιών οροδοσίας σε αρμόδια όργανα τυποποίησης και ορολογίας στη Ελλάδα και την Κύπρο (π.χ. Εθνικοί Οργανισμοί Τυποποίησης, Ελληνική Εταιρεία Ορολογίας).

Το έντονο ενδιαφέρον όλων των εμπλεκόμενων φορέων για συμμετοχή στην Ημερίδα και οι προσφορές για εθελοντική συμμετοχή στο Δίκτυο, προδικάζουν και την επιτυχία του εγχειρήματος, που αποτελεί σημαντική καινοτομία στο χώρο της μετάφρασης και της ορολογίας. Μάλιστα, όπως τόνισε ο επικεφαλής της Αντιπροσωπείας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στην Ελλάδα κ. Πάνος Καρβούνης στον χαιρετισμό του στην έναρξη της Ημερίδας, «με το εγχείρημα καταρρίπτεται για άλλη μια φορά ένας ακόμη μύθος σχετικά με την Ευρωπαϊκή Ένωση – ο αστήριχτος ισχυρισμός σύμφωνα με τον οποίο η ελληνική γλώσσα οδεύει προς αφανισμό αφού η Ευρώπη θέλει τάχα να επιβάλλει σε όλους μια και μόνο γλώσσα». Είναι ένας μύθος που διαψεύδεται από τα ίδια τα γεγονότα, παρόλο που κατά καιρούς αναζωπυρώνεται στα μέσα ενημέρωσης και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Πράγματι, τα ελληνικά είναι μια από τις 24 επίσημες γλώσσες της Ένωσης. Όλα τα επίσημα έγγραφα μεταφράζονται στα ελληνικά. Και οι πολίτες μπορούν να επικοινωνούν στα ελληνικά με τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα. Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή φρόντισε από τις αρχές της δεκαετίας του 1990 να συμπεριληφθούν όλοι οι ελληνικοί χαρακτήρες (ακόμη και τα πολυτονικά) στα αντίστοιχα πρότυπα του Διεθνούς Οργανισμού Τυποποίησης. Έτσι όλοι οι προσωπικοί υπολογιστές που κυκλοφορούν στο εμπόριο από το 1995 και μετά, περιλαμβάνουν εκ κατασκευής τα ελληνικά.

Έτσι, σήμερα εκατομμύρια σελίδες στο διαδίκτυο γράφονται στα ελληνικά, εκατοντάδες ηλεκτρονικές εφημερίδες εκδίδονται στα ελληνικά, χιλιάδες συζητήσεις διεξάγονται στα ελληνικά στα φόρα του διαδικτύου, στο Facebook και στο Twitter. Συνεπώς, το Ελληνικό Δίκτυο Ορολογίας έρχεται να ενισχύσει ακόμη περισσότερο την ανθεκτικότητα της ελληνικής γλώσσας στους κάθε φύσεως αγγλισμούς, γαλλισμούς και γερμανισμούς που εξακολουθούν να κατατρύχουν τη γλώσσα μας. Έρχεται να βοηθήσει τα τμήματα ελληνικής μετάφρασης των ευρωπαϊκών θεσμικών οργάνων. Κι έρχεται ως ένα μοναδικό εργαλείο για την Ελληνική Δημόσια Διοίκηση.

Ένας πρώτος απολογισμός της λειτουργίας του Δικτύου προβλέπεται να γίνει στο 10ο Συνέδριο «Ελληνική Γλώσσα και Ορολογία» που οργανώνει στις 12–14 Νοεμβρίου 2015 η Ελληνική Εταιρεία Ορολογίας στην Αθήνα.

Γλώσσες και γλωσσικά επαγγέλματα

Απαραίτητο εφόδιο ανθεκτικότητας για όλα τα επαγγέλματα οι ξένες γλώσσες που όμως απαιτούν μακρόχρονη επένδυση …
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 16 Σεπτεμβρίου 2014 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-169)

Γράφαμε την περασμένη εβδομάδα τρεις συμβουλές για να αναπτύξουμε ανθεκτικότητα στις απρόβλεπτες δυσκολίες που μας επιφυλάσσει η ζωή. Να αντιμετωπίζουμε την πραγματικότητα με αισιοδοξία. Να ζούμε μια ζωή που να έχει νόημα. Και να αντιμετωπίζουμε τις δυσκολίες με εφευρετικότητα. Είναι οι συμβουλές του καθηγητή Μάρτιν Σέλινγκμαν, διευθυντή του Κέντρου Θετικής Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο της Πενσυλβάνια που σε ανύποπτο χρόνο μας δίδαξε με το παράδειγμά της η γιαγιά μου από την Πόλη.

Όμως, εκτός από αυτά τα ψυχολογικά εφόδια υπάρχουν και κάποια άλλα με τα οποία μπορεί να αντιμετωπίσει κανείς καλύτερα τις κρίσεις. Το σπουδαιότερο είναι οι ξένες γλώσσες. Ο επιστήμονας, ο τεχνίτης, ο επαγγελματίας, ο υπάλληλος, αποκτά πρόσθετη αξία όταν γνωρίζει ξένες γλώσσες. Κάθε ξένη γλώσσα που μιλάμε μας δίνει τη δυνατότητα να εργαστούμε σε μια μεγαλύτερη αγορά εργασίας που ορίζεται από τις γλωσσικές μας γνώσεις. Μας εξασφαλίζει επίσης καλύτερη δουλειά στον τόπο μας, ιδίως στους εξωστρεφείς κλάδους της οικονομίας.

Για να ενθαρρύνει την εκμάθηση ξένων γλωσσών, το Συμβούλιο της Ευρώπης που εδρεύει στο Στρασβούργο θέσπισε από τα 2001 την 26η Σεπτεμβρίου ως την Ευρωπαϊκή Ημέρα Γλωσσών. Και η Ευρωπαϊκή Ένωση, για την οποία η πολυγλωσσία αποτελεί θεμελιώδες χαρακτηριστικό συνυφασμένο με τα δημοκρατικά δικαιώματα των πολιτών, συμβάλλει αποφασιστικά στον εορτασμό αυτό υποστηρίζοντας πολλές δραστηριότητες. Φέτος, λοιπόν με πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και με τη συνεργασία της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Ιδιοκτητών Κέντρων Ξένων Γλωσσών (PALSO) και του Πανελλήνιου Συνδέσμου Καθηγητών-Ιδιοκτητών Κέντρων Ξένων Γλωσσών (EUROPALSO) στις 26 Σεπτεμβρίου 2014 κέντρα ξένων γλωσσών σε όλη την Ελλάδα θα προσφέρουν δωρεάν μία ώρα μαθήματος ξένων γλωσσών σε όσους μαθητές, φοιτητές ή γονείς θέλουν να πάρουν μια γεύση από μια ξένη γλώσσα. Στόχος είναι να καλυφθούν όσο το δυνατόν περισσότερες γλώσσες σε όσο το δυνατόν περισσότερες πόλεις!

Παράλληλα, η Γενική Διεύθυνση Μετάφρασης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής διοργανώνει όπως κάθε χρόνο από το 2007 και μετά, τον διαγωνισμό Juvenes Translatores, τον ετήσιο διαγωνισμό της ΕΕ για νέους μεταφραστές. Στον διαγωνισμό, που θα διεξαχθεί στις 27 Νοεμβρίου, συμμετέχουν μαθητές οιασδήποτε ιθαγένειας, γεννημένοι το 1997 και οι οποίοι φοιτούν σε Λύκειο που έχει εγγραφεί επίσημα στον διαγωνισμό από 1 Σεπτεμβρίου έως 20 Οκτωβρίου. Από την Ελλάδα προβλέπεται να συμμετάσχουν 21 ελληνικά Λύκεια (όσες και οι έδρες των Ελλήνων ευρωβουλευτών) με δύο έως πέντε μαθητές ανά σχολείο. Σε περίπτωση εγγραφής περισσότερων σχολείων γίνεται κλήρωση για να επιλεγούν αυτά που θα συμμετάσχουν. Οι μαθητές θα μεταφράσουν κείμενο μιας σελίδας από μια επίσημη γλώσσα της ΕΕ σε μιαν άλλη – καταρχήν, είναι δυνατοί και οι 552 γλωσσικοί συνδυασμοί των 24 επίσημων γλωσσών της ΕΕ. Φέτος τα κείμενα που θα μεταφραστούν θα εστιάζονται στο θέμα της «ευρωπαϊκής ταυτότητας».

Όμως, η μετάφραση και η διερμηνεία δεν είναι τα μόνα επαγγέλματα που απαιτούν οπωσδήποτε άριστη γνώση ξένων γλωσσών. Αποτελούν απαραίτητο εφόδιο για τους διπλωμάτες και τους πολυάριθμους δημόσιους υπαλλήλους που ως εκπρόσωποι της Ελλάδας συμμετέχουν καθημερινά σχεδόν σε συσκέψεις και διαπραγματεύσεις στο πλαίσιο των εξειδικευμένων επιτροπών και ομάδων εργασίας των Ευρωπαϊκών Θεσμικών Οργάνων. Χρειάζονται σε κάθε σοβαρό επαγγελματία που θέλει να αναπτύξει τις δραστηριότητές του στην Ελλάδα και στο εξωτερικό.

Για κάθε επάγγελμα υπάρχει μία ή και περισσότερες απαραίτητες ξένες γλώσσες. Οι επιστήμονες πρέπει να γνωρίζουν ξένες γλώσσες για να ενημερωθούν σχετικά με τις τελευταίες εξελίξεις στον τομέα τους. Όσοι ασχολούνται με τους κλάδους του τουρισμού, για να εξυπηρετήσουν καλύτερα τους ξένους πελάτες τους. Οι έμποροι για να πουλήσουν καλύτερα τα προϊόντα τους στο εξωτερικό. Οι δημοσιογράφοι, για να μεταφέρουν καλύτερα τις ξένες ειδήσεις στο ελληνικό κοινό. Οι οδηγοί, για να καταλαβαίνουν καλύτερα τις πληροφορίες οδικής κυκλοφορίας όταν βρίσκονται στο εξωτερικό. Οι πιλότοι και οι ναυτικοί, γιατί οι επικοινωνίες στην αεροπορία και την ναυσιπλοΐα γίνονται πάντα στα αγγλικά. Ακόμη και οι ιερείς πρέπει να διαβάσουν το Ευαγγέλιο σε όσο το δυνατό περισσότερες γλώσσες στη λειτουργία της δεύτερης ανάστασης …

Για να καταγράψει τις γλωσσικές δεξιότητες που ζητούνται στην ελληνική αγορά εργασίας το Τμήμα Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών της Σχολής Οικονομικών, Επιχειρηματικών και Διεθνών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πειραιώς, σε συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Γενική Διεύθυνση Μετάφρασης (Γραφείο Αθηνών) διεξάγει έρευνα για να ανιχνεύσει τις ανάγκες των επιχειρήσεων όσον αφορά τις γλωσσικές δεξιότητες των εργαζομένων. Η έρευνα είναι ανοικτή σε όλες τις ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις, διεξάγεται διαδικτυακά, θα ολοκληρωθεί στις 10 Οκτωβρίου και τα αποτελέσματα της θα ανακοινωθούν στο συνέδριο για «Το μέλλον των Γλωσσικών Επαγγελμάτων» που διοργανώνεται στις 8 Νοεμβρίου στον Πειραιά.

Στο εν λόγω συνέδριο προβλέπεται να συγκεντρωθούν εκπρόσωποι από όλες τις κατηγορίες των γλωσσικών επαγγελμάτων. Μεταφραστές τεχνικών και λογοτεχνικών κειμένων, διερμηνείς, υποτιτλιστές και μεταγλωττιστές. Ερευνητές υπολογιστικής γλωσσολογίας, κατασκευαστές ή αντιπρόσωποι μεταφραστικών εργαλείων (λογισμικό, διαδικτυακές υπηρεσίες) και φορείς συγκέντρωσης μεταφραστικών δεδομένων. Καθηγητές (ξένων γλωσσών, μετάφρασης, διερμηνείας) και οι σπουδαστές τους. Επιστήμονες όλων των κλάδων που ασχολούνται με θέματα μετάφρασης και ορολογίας και με ηλεκτρονικά γλωσσικά εργαλεία. Στόχος του συνεδρίου είναι να προταθούν μετά από συζήτηση κάποιες πρακτικά εφαρμόσιμες λύσεις για τα κυριότερα προβλήματα του χώρου.

Απαραίτητο λοιπόν εφόδιο ανθεκτικότητας οι ξένες γλώσσες. Το οποίο υπόσχεται μεν «λαμπρή τύχη» σε όποιον το έχει αλλά που δεν αποκτάται εύκολα. Γιατί, παραφράζοντας έναν αρχαίο, πλήρως εξελληνισμένο μετανάστη από τη Συρία, τον σατιρικό αττικιστή συγγραφέα Λουκιανό, είναι αλήθεια πως «τοῖς πλείστοις οὖν ἐδοξε (ξενόγλωσση) παιδεία μέν καί πόνου πολλοῦ καί χρόνου μακροῦ καί δαπάνης οὐ μικρᾶς …».
(Περισσότερες πληροφορίες για όλα τα παραπάνω στη διεύθυνση http://europa.eu/!WF43bm)

Μεταφραστές και καταστροφές

ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΚΑΙ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑ-135
Μεταφραστές και καταστροφές

Η μη κυβερνητική οργάνωση «Μεταφραστές Χωρίς Σύνορα» παρέχει εθελοντικά μεταφράσεις σε ανθρωπιστικές οργανώσεις για να σωθούν ανθρώπινες ζωές
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 3 Δεκεμβρίου 2013)

Οι ανθρωπιστικές οργανώσεις που καλούνται να συμβάλλουν στην αντιμετώπιση μεγάλων καταστροφών σε ξένες χώρες, εκτός από τις άλλες δυσκολίες που αντιμετωπίζουν, βρίσκονται σχεδόν πάντα αντιμέτωποι και με την άγνοια της γλώσσας των κατοίκων. Πάρτε για παράδειγμα τον καταστρεπτικό τυφώνα Χαϊγιάν που έπληξε πρόσφατα τις Φιλιππίνες. Για να εκτιμήσουν το μέγεθος της καταστροφής, τα Ηνωμένα Έθνη ενεργοποίησαν μεταξύ άλλων και το Ψηφιακό Ανθρωπιστικό Δίκτυο, μια ανθρωπιστική οργάνωση που εξειδικεύεται στην αξιοποίηση της σύγχρονης ψηφιακής τεχνολογίας και των δικτύων για την καλύτερη υποστήριξη των επιχειρήσεων παροχής ανθρωπιστικής βοήθειας.

Το Ψηφιακό Ανθρωπιστικό Δίκτυο, στο οποίο συμμετέχουν εξειδικευμένα δίκτυα, αναλύει μεταξύ άλλων τα μηνύματα που ανταλλάσσονται στα κοινωνικά δίκτυα συνδυάζοντάς τα με χαρτογραφικά και άλλα δεδομένα για να διαμορφώσει εικόνα της έκτασης της καταστροφής και της επιτόπιας κατάστασης. Στις Φιλιππίνες οι επίσημες γλώσσες είναι τα φιλιππινέζικα (ταγκαλόγκ) και τα αγγλικά. Μιλιούνται επίσης οκτώ μεγάλες διάλεκτοι οι σημαντικότερες από τις οποίες στις κεντρικές Φιλιππίνες είναι η σεμπουάνο (ή μπινισάγια) και η γουαρέι. Πως αναλύεις όμως τα μηνύματα στο Φέισμπουκ και στο Τουίτερ όταν οι χρήστες χρησιμοποιούν γλώσσες πλην της αγγλικής;

Ευτυχώς, υπάρχουν οι Μεταφραστές Χωρίς Σύνορα! Μια οργάνωση εθελοντών μεταφραστών που υποστηρίζουν μεταφραστικά μη κυβερνητικές οργανώσεις που παρέχουν ανθρωπιστική βοήθεια. Πρόκειται για επαγγελματίες μεταφραστές που προσφέρονται να μεταφράσουν εθελοντικά εξασφαλίζοντας έτσι καλύτερη επικοινωνία μεταξύ των εθελοντικών οργανώσεων και του κόσμου που έχει ανάγκη βοήθειας. Στην περίπτωση του τυφώνα Χαϊγιάν η οργάνωση μετέφρασε έναν κατάλογο από λέξεις-κλειδιά όπως «πλημμύρα», «ζημιές», «νεκρός», «τραυματίας» κ.ά. στη σεμπουάνο και τη γουαρέι. Εντοπίζοντας τις λέξεις αυτές στα μηνύματα που αντάλλασσαν οι χρήστες σε αυτές τις γλώσσες, οι αναλυτές του Ψηφιακού Ανθρωπιστικού Δικτύου απέκτησαν μια τελείως διαφορετική εικόνα για την καταστροφή.

Οι Μεταφραστές Χωρίς Σύνορα δραστηριοποιούνται όμως και στην Αφρική. Πόσοι γνωρίζουν ότι στην Αφρική του ενός δισεκατομμυρίου κατοίκων μιλιούνται πάνω από 2.000 γλώσσες; Ότι στα μέσα μαζικής επικοινωνίας χρησιμοποιούνται 242 αφρικανικές γλώσσες; Ότι 63 γλώσσες χρησιμοποιούνται στα δικαστήρια και 56 στις δημόσιες διοικήσεις; Μόνο στην Νιγηρία μιλιούνται 500 διαφορετικές γλώσσες … Για να καταλάβουν καλύτερα την αξία της μετάφρασης οι Μεταφραστές Χωρίς Σύνορα έκαναν μια έρευνα με τη συμμετοχή 364 μεταφραστών αφρικανικών γλωσσών από 49 χώρες. Το 63% αυτών των μεταφραστών πιστεύει ότι μπορούν να σωθούν ζωές αν οι άνθρωποι στην Αφρική είχαν μεγαλύτερη πρόσβαση σε μεταφρασμένες πληροφορίες.

Πάρτε για παράδειγμα τη διάρροια, που αποτελεί την σημαντικότερη αιτία θανάτου παιδιών ηλικίας κάτω των 5 ετών στην Αφρική. Για την αντιμετώπισή της χρειάζονται τρία πράγματα: καθαρό νερό, ζάχαρη και αλάτι. «Πόσες όμως μητέρες που διαθέτουν αυτά τα τρία συστατικά γνωρίζουν και την χρησιμότητά τους;», λέει η Λόρι Θίκε, ιδρύτρια των Μεταφραστών Χωρίς Σύνορα. «Οι περισσότεροι στην Αφρική πιστεύουν ότι για να σταματήσει η διάρροια πρέπει ο άρρωστος να μην πίνει υγρά. Έτσι όμως πεθαίνει από αφυδάτωση!» συμπληρώνει. Έτσι πολλά παιδιά πεθαίνουν από έλλειψη πληροφόρησης …

Όμως μετάφραση και διερμηνεία δεν χρειάζονται μόνο οι κάτοικοι της Αφρικής ή άλλων αναπτυσσόμενων περιοχών που αντιμετωπίζουν μεγάλες καταστροφές. Κάθε χρόνο 200 εκατομμύρια ευρωπαίοι πολίτες περνούν τα σύνορα της Ευρωπαϊκής Ένωσης επισκεπτόμενοι μια άλλη ευρωπαϊκή χώρα για αναψυχή ή για επαγγελματικούς λόγους. Κάποιοι από αυτούς ενδέχεται να εμπλακούν σε ατύχημα και να χρειαστεί να καλέσουν το 112, τον ευρωπαϊκό αριθμό επειγόντων. Όμως δεν είναι πάντα σίγουρο ότι ο χειριστής του κέντρου κλήσης του 112 θα είναι σε θέση να εξυπηρετήσει τον καλούντα όταν δεν μιλάει τη γλώσσα του.

Την άνοιξη του 2010 η Πυροσβεστική Υπηρεσία της Περιφέρειας Βρυξελλών σε συνεργασία με την Ένωση του Ευρωπαϊκού Αριθμού Επειγόντων και εθελοντές ευρωυπαλλήλους, οργάνωσε ένα πιλοτικό πρόγραμμα πολύγλωσσης υποστήριξης των κλήσεων στο 112. Στο πρόγραμμα που έτρεξε επί 12 εβδομάδες, συμμετείχαν 60 περίπου εθελοντές ευρωυπάλληλοι και υποστηρίχτηκαν 33 κλήσεις σε 9 διαφορετικές γλώσσες (γερμανικά, αγγλικά, αραβικά, ισπανικά, ιταλικά, πολωνικά, ρουμανικά, τσεχικά και σλοβάκικα). Ο εθελοντές διερμηνείς ανελάμβαναν υπηρεσία επί μία εβδομάδα και η μόνη τους υποχρέωση ήταν να έχουν πάντα μαζί τους ενεργοποιημένο το κινητό τους τηλέφωνο. Όταν ο χειριστής λάμβανε μια κλήση, π.χ. στα πολωνικά, επικοινωνούσε αμέσως με τον πολωνό διερμηνέα υπηρεσίας και τον εισήγαγε σε μια τριμερή τηλεφωνική κλήση με τον καλούντα.

Η υπηρεσία αποδείχτηκε εξαιρετικά χρήσιμη όχι μόνο για κλήσεις προς το 112 που απαιτούσαν την επέμβαση ασθενοφόρου αλλά και για την αστυνομία. Χρησιμοποιήθηκε επίσης και για ορισμένα τμήματα επειγόντων περιστατικών σε νοσοκομεία που δέχτηκαν επισκέψεις από αλλοδαπούς που δεν μπορούσαν να εξηγήσουν ποιο ήταν ακριβώς το ιατρικό πρόβλημα που αντιμετώπιζαν. Οι διερμηνείς και τα μέλη των υπηρεσιών έκτακτης ανάγκης έμειναν ενθουσιασμένοι με την εμπειρία που απέδειξε το εφικτό μιας τέτοιας υπηρεσίας.

Δυστυχώς, η δημιουργία μιας μόνιμης υποδομής για την υποδοχή και αξιοποίηση των εθελοντών διερμηνέων δεν έχει γίνει ακόμη δυνατή για καθαρά γραφειοκρατικούς λόγους. Λόγους που έχουν να κάνουν κυρίως με τις αλληλοσυγκρουόμενες αρμοδιότητες των φορέων στο Βέλγιο που είναι δύσκολο να ενσωματώσουν νέες καινοτόμες υπηρεσίες …

Η μετάφραση και η διερμηνεία δεν είναι μια περιττή, πολυδάπανη πολυτέλεια. Μπορεί να σώσει ζωές. Όχι μόνο στην Αφρική και στη Νοτιοανατολική Ασία αλλά και στην δική μας ευρωπαϊκή ήπειρο …