Νέα από το συνέδριο του 112 στη Ρίγα

Τα προβλήματα του 112 για τους ταξιδιώτες, ο αδύναμος κρίκος της έγκαιρης προειδοποίησης και οι προετοιμασίες των Βαλτικών χωρών για το ενδεχόμενο ρωσικής εισβολής

(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 5 Μαΐου 2026 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-517)

Από τις 15 έως τις 17 Απριλίου βρέθηκα στη Ρίγα της Λετονίας για να παρακολουθήσω το ετήσιο συνέδριο και έκθεση του 112, που διοργανώνει η Ένωση για τον Ευρωπαϊκό Αριθμό Επείγουσας Κλήσης 112 (EENA). Τρία κυρίως θέματα ήταν, κατά τη γνώμη μου, άξια προσοχής.

Ανθεκτικότητα των δικτύων επικοινωνιών. Το Νοέμβριο του 2023 η λειτουργία του δικτύου τηλεπικοινωνιών OPTUS στην Αυστραλία διακόπηκε επί 12 ώρες. Επηρεάστηκαν 10,2 εκατ. πελάτες όλων των δικτύων κινητής, σταθερής και διαδικτυακής επικοινωνίας, ενώ πάνω από 2.000 χρήστες δεν μπόρεσαν να επικοινωνήσουν με το 000, τον εθνικό αριθμό επειγόντων της Αυστραλίας. Ένα χρόνο αργότερα, η εθνική αρχή τηλεπικοινωνιών της χώρας επέβαλε στην εταιρεία πρόστιμο 12 εκατ. δολάρια Αυστραλίας (A$) – περίπου 7,4 εκατ. €. Παράλληλα, η εταιρεία πλήρωσε και αποζημιώσεις 481.000 A$ (περίπου 290.000 €) σε μεμονωμένους χρήστες.

Από την έρευνα που έκανε το αρμόδιο Υπουργείο Υποδομών και ανακοινώθηκε στο συνέδριο, προέκυψε ότι το πρόβλημα προήλθε από την προβληματική αναβάθμιση του λογισμικού ενός δρομολογητή (router), σε συνδυασμό με κακή διαμόρφωση άλλων δρομολογητών σε ολόκληρο το δίκτυο. Παρόμοια προβλήματα έχουν σημειωθεί και αλλού, ήτοι σε Καναδά και Ιαπωνία (2022), στη Βρετανία (2023), στην Ισπανία (2024) και στις ΗΠΑ (2025). Τα προβλήματα αυτά συνδέονται και με τη μετάβαση από τα δίκτυα κινητής τηλεφωνίας 2G/3G στα δίκτυα 4G/5G που λειτουργούν πλήρως μέσω διαδικτύου (δηλ. με βάση το πρωτόκολλο TCP/IP).

Από την έρευνα των Αυστραλών, αλλά και την ανακοίνωση της Διεθνούς Ένωσης Κινητής Τηλεφωνίας (GSMA) στο συνέδριο, προκύπτει ότι απαιτούνται περισσότεροι και πιο ενδελεχείς έλεγχοι κατά την εισαγωγή αναβαθμίσεων και διορθωτικών αρχείων (ή μπαλωμάτων – patches) στα συστήματα. Κι αυτό γιατί πρέπει να μελετηθούν κάθε φορά οι επιπτώσεις στην εξαιρετικά πολύπλοκη αρχιτεκτονική των συστημάτων πληροφορικής που βρίσκονται στην καρδιά των σύγχρονων δικτύων τηλεπικοινωνιών. Η Αυστραλία πάντως, από το 2025 δημιούργησε ειδική υπηρεσία «θεματοφύλακα», με αποστολή την διασφάλιση της λειτουργικής ακεραιότητας των επικοινωνιών έκτακτης ανάγκης με εκτεταμένες εξουσίες ελέγχου των τηλεπικοινωνιακών παρόχων και υποχρέωση πλήρους εποπτείας όλης της αλυσίδας.

Επίσης, η μετάβαση από τα δίκτυα 2G/3G στα δίκτυα 4G/5G πρέπει να γίνει πολύ προσεκτικά, επειδή επιπλέον, σύμφωνα με δοκιμές που έγιναν από τη Σουηδική και άλλες υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης, πολλές συσκευές κινητών τηλεφώνων δεν είναι συμβατές με τα νέα αυτά δίκτυα. Γι’ αυτό και η EENA ζητά την αναβολή της πλήρους κατάργησης των παλαιότερων δικτύων 2G/3G επειδή σε πολλές περιπτώσεις κλήσης του 112 στο εξωτερικό (δηλ. σε περιαγωγή) δεν διαβιβάζεται σωστά (ή και καθόλου) η τοποθεσία του καλούντος.

Ο αδύναμος κρίκος της έγκαιρης προειδοποίησης. Ολόκληρη τη δεύτερη μέρα του συνεδρίου υπήρχαν συνεδρίες για την έγκαιρη προειδοποίηση του πληθυσμού σε περιπτώσεις επικείμενης ή εξελισσόμενης καταστροφής. Σε όλες τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης εκτός από τη Σλοβακία, την Ιρλανδία και την Κύπρο, λειτουργεί σήμερα σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης κινητών. Είτε μέσω γεωεντοπισμένων γραπτών μηνυμάτων (location-based SMS), είτε μέσω μηνυμάτων κυψελοειδούς εκπομπής (cell broadcasting) – σύστημα που προβλέπεται να λειτουργήσει επίσης σε Κύπρο και Σλοβακία εντός του 2026 και στην Ιρλανδία το 2027.

Ωστόσο, όπως τόνισε ένας ομιλητής: «Η τεχνολογία επιδίδει το μήνυμα αλλά τη σωτηρία την φέρνει το ανθρώπινο οικοσύστημα». Ειδική συνεδρία ήταν αφιερωμένη στην ενθάρρυνση των πολιτών πριν από τον συναγερμό με στόχο τη δημιουργία προετοιμασμένων κοινοτήτων. Από έρευνα πολιτών στο πλαίσιο του Ευρωενωσιακού έργου ARTEMis (AleRT and Impact-Forecast Standards for Emergency Management – Προειδοποίηση και επιπτώσεις – Πρότυπα πρόβλεψης για διαχείριση επειγόντων) προέκυψαν ορισμένα ενδιαφέροντα συμπεράσματα.

Ποσοστό 67% των ερωτηθέντων δήλωσε άγνοια σχετικά με την πρόσβαση σε βοήθεια ή σε καταφύγια σε περίπτωση καταστροφής. Μόνο το 14% απάντησε ότι γνώριζε τα τοπικά σχέδια έκτακτης ανάγκης ή τα σχέδια εκκένωσης. Και μόνο το 19% δήλωσε ότι είχε καλή πληροφόρηση από τις τοπικές αρχές πριν, κατά τη διάρκεια ή μετά κάποια καταστροφή. Τέλος, το 79% δήλωσε έτοιμο να συμμετάσχει σε σχετικές εκπαιδεύσεις και ασκήσεις.

Στην ίδια συνεδρία η Υπουργός Ετοιμότητας και Αντιμετώπισης Καταστάσεων Έκτακτης Ανάγκης της Καναδικής πολιτείας Οντάριο παρουσίασε την οργάνωση του πολιτειακού Σώματος Πολιτικής Προστασίας (Ontario Corps) που συντονίζει όλες τις εθελοντικές οργανώσεις της Πολιτείας. Επεμβαίνει εντός 24 έως 72 ωρών από την ενεργοποίηση του από τις αρχές και αναπτύσσει εξειδικευμένο προσωπικό και εξοπλισμό, εγκαθιστά καταλύματα έκτακτης ανάγκης με θέρμανση και κλιματισμό, διεξάγει ιατρικούς ελέγχους, μοιράζει εφόδια (τρόφιμα, φαγητό, νερό κλπ.) σε κατοίκους και υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης, απομακρύνει μπάζα και βοηθά στην προετοιμασία αντιμετώπισης πλημμυρών (π.χ. τοποθέτηση σάκων με άμμο).

Το Σώμα Πολιτικής Προστασίας διαχειρίζεται επίσης τις κλήσεις στο 211 που παρέχει βοήθεια και πληροφόρηση σε περιπτώσεις μη επειγόντων περιστατικών (π.χ. διευθύνσεις καταφυγίων με θέρμανση ή κλιματισμό, πληροφορίες για κυβερνητικά προγράμματα και υπηρεσίες). Το 211 εξασφαλίζει ότι ο αριθμός κλήσεων έκτακτης ανάγκης 911 παραμένει διαθέσιμος για τις πραγματικές έκτακτες ανάγκες … Έχουμε αναφερθεί και παλιότερα σε παρόμοιο αριθμό (311) που λειτουργεί στη Νέα Υόρκη (βλ. ΧΝ 6/3/2012).

Ο φόβος του πολέμου. Τον Δεκέμβριο σε άλλη εκδήλωση της EENA στις Βρυξέλλες, ο Ουκρανός υφυπουργός εσωτερικών παρουσίασε το ενιαίο σύστημα του 112 που δημιουργήθηκε μέσα στον πόλεμο. Στο πρόσφατο συνέδριο παρουσίασε σχετική εφαρμογή για κινητά με την οποία οι πολίτες έχουν πρόσβαση στο 112 ακόμη και όταν το δίκτυο δεν λειτουργεί. Η Εσθονία προχώρησε στην ταχύτατη εγκατάσταση της έγκαιρης προειδοποίησης μέσω μηνυμάτων κυψελοειδούς εκπομπής μετά από ανάλυση της πιθανότητας Ρωσικής εισβολής. Για τον ίδιο λόγο, η Λετονία, αναδιοργανώνει τις υπηρεσίες πολιτικής προστασίας και πολιτικής άμυνας ενοποιώντας τα σχετικά συστήματα.

Παρουσίαση «Όλοι οι υπολογιστές μιλούν Ελληνικά»

Η εισαγωγή των Ελληνικών στους υπολογιστές ήταν μία «παρενέργεια» της συμμετοχής της Ελλάδας στις Ευρωπαϊκές Κοινότητες την σημερινή Ευρωπαϊκή Ένωση. Την απαραίτητη ώθηση έδωσε η απαίτηση για ενημέρωση των πολιτών και των επιχειρήσεων για την νομοθεσία και την νομολογία των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων στο πλαίσιο της δημιουργίας της Ενιαίας Αγοράς επί προεδρίας Ντελόρ. Στην ομιλία θα παρουσιαστεί η εισαγωγή των Ελληνικών σε τρεις φάσεις καθώς και πολλά ενδιαφέροντα ανέκδοτα που συνδέθηκαν με την προσπάθεια αντιμετώπισης των συναφών τεχνικών, γραφειοκρατικών και πολιτικών προβλημάτων.

Η παρουσίαση από το κανάλι του ΟΔΕΓ (Οργανισμός για τήν Διάδοση της Ελληνικής Γλώσσας)

Χορηγός επικοινωνίας και οπτικοακουστικής τεκμηρίωσης το τηλεοπτικό διαδικτυακό κανάλι «ΦΡΥΚΤΩΡΙΕΣ». 

Το αρχείο με τις διαφάνειες της παρουσίασης

Γράμμα από το Ελσίνκι

Εντυπώσεις από το ετήσιο συνέδριο του 112 και από το Ελσίνκι, την πρωτεύουσα της Φινλανδίας
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα την 6η Μαΐου 2025 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-506)

Είχα την ευκαιρία να παρακολουθήσω το ετήσιο συνέδριο της Ένωσης του Ευρωπαϊκού Αριθμού Επειγόντων (EENA) έγινε την δεύτερη εβδομάδα του Απριλίου στο Ελσίνκι. Εκτός από τους Έλληνες που εργάζονται για την ΕΕΝΑ, στο συνέδριο, δυστυχώς, δεν συμμετείχε κανένας εκπρόσωπος ούτε από τις ελληνικές υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης ούτε από το αρμόδιο υπουργείο.

Καλύτερη στόχευση των μηνυμάτων του 112. Οι προειδοποιήσεις έκτακτης ανάγκης του 112 αποστέλλονται σε όλα τα κινητά τηλέφωνα που είναι συνδεδεμένα με τις συγκεκριμένες κεραίες κινητής τηλεφωνίας οι οποίες βρίσκονται στην περιοχή της επερχόμενης ή εξελισσόμενης καταστροφής (π.χ. πυρκαγιά, πλημμύρα). Ωστόσο, η περιοχή (κυψέλη) που καλύπτει κάθε κεραία, ιδίως αν είναι αστική, ίσως να είναι πολύ μεγαλύτερη από την περιοχή που θα επηρεαστεί από την καταστροφή, με αποτέλεσμα να λαμβάνουν την προειδοποίηση και άτομα που δεν θα επηρεαστούν. 

Η εθνική Ολλανδική υπηρεσία προειδοποιήσεων έκτακτης ανάγκης (NL-Alert) παρουσίασε μια τεχνική γεω-καθορισμού περιμέτρων (geofencing) που συνδυάζεται με την υπάρχουσα τεχνολογία έγκαιρης προειδοποίησης έτσι ώστε να ενεργοποιούνται μόνο τα κινητά τηλέφωνα που βρίσκονται μέσα στη συγκεκριμένη περίμετρο. Η νέα τεχνική που έχει ήδη δοκιμαστεί πειραματικά θα περάσει μέσα στους επόμενους μήνες σε δοκιμαστική χρήση ευρείας κλίμακας πριν περάσει σε παραγωγή.

Παρουσιάστηκαν επίσης α) η ετήσια ανασκόπηση των βέλτιστων πρακτικών και των προβλημάτων χρήσης των δημόσιων συστημάτων έγκαιρης προειδοποίησης στην Ευρώπη και β) μια ενδελεχής ανάλυση του πως αντιλαμβάνονται οι πολίτες τις πηγές πληροφόρησης όσον αφορά την έγκαιρη προειδοποίηση.


Διαβίβαση εικόνων και βίντεο στο 112. Οι υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης της Ισλανδίας και η πυροσβεστική υπηρεσία της νότιας περιοχής του Ντένβερ (στο Κολοράντο των ΗΠΑ) παρουσίασαν τις εμπειρίες τους από τη μετάδοση φωτογραφιών και βίντεο στο πλαίσιο της διαχείρισης συμβάντων. Σε κάθε περίπτωση η διαβίβαση γίνεται σε ειδικό λογαριασμό και κατά προτίμηση από το ίδιο το προσωπικό των υπηρεσιών έκτακτης ανάγκης ή μετά από επικύρωση του συμβάντος από πιστοποιημένο διασώστη.

Η εικόνα μπορεί να δείξει ότι δεν πρόκειται για κάτι σοβαρό, όταν ο πανικόβλητος καλών το μεγαλοποιεί. Ή αντίθετα να κινητοποιήσει εξαιρετικά μέσα (π.χ. ελικόπτερο) όταν ο καλών δείχνει καθησυχαστικός ενώ πρόκειται για σοβαρό περιστατικό (π.χ. σοβαρό τραυματισμό).

Παραπληροφόρηση και καταστροφές. Ένα σοβαρό πρόβλημα που αναφέρθηκε στο συνέδριο ήταν και η «κακόβουλη παραπληροφόρηση» σχετικά με τη διαχείριση μιας καταστροφής. Σε αντίθεση με την «κακή πληροφόρηση» (misinformation) που είναι η ψευδής πληροφορία την οποία διαδίδει κάποιος πιστεύοντας ότι είναι αληθινή και την «παραπληροφόρηση» (disinformation) που είναι η ψευδής πληροφορία την οποία διαδίδει κάποιος γνωρίζοντας ότι είναι ψευδής, η «κακόβουλη παραπληροφόρηση» (malinformation) είναι πληροφορίες που βασίζονται εν μέρει στην πραγματικότητα, αλλά χρησιμοποιούνται για να προκαλέσουν ζημιά σε ένα άτομο, έναν οργανισμό ή μια χώρα.

Κλασσικό παράδειγμα κακόβουλης παραπληροφόρησης αποτελούν οι ψευδείς ειδήσεις που κυκλοφόρησαν σχετικά με την Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Διαχείρισης Εκτάκτων Καταστάσεων (FEMA) μετά τον τυφώνα Έλεν ο οποίος κτύπησε τη Φλόριντα από τις 24 έως 29 Σεπτεμβρίου 2024 προκαλώντας 219 θανάτους και ζημιές 79,6 δις δολάρια. α) η FEMA προχωρεί σε κατάσχεση των εισφορών των πολιτών (η υπηρεσία δεν δέχεται εισφορές από πολίτες), β) η χρηματοδότηση της υπηρεσίας δεν πηγαίνει στους πληγέντες αλλά στην υποστήριξη μεταναστών (οι πόροι του ειδικού ταμείου για τις καταστροφές δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν για άλλο σκοπό), και γ) η υπηρεσία χορηγεί μόνο 750 δολάρια στους πληγέντες (αυτό είναι το ποσό της άμεσης βοήθειας, ακολουθεί περισσότερη βοήθεια μετά από αίτηση και καταγραφή των αναγκών).

Οι υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης συχνά κατακλύζονται από τέτοιες ψευδείς ειδήσεις που διαδίδονται για να αποπροσανατολίσουν την κοινή γνώμη και να αυξήσουν την πίεση και το άγχος του προσωπικού που είναι επιφορτισμένο με την αντιμετώπιση της έκτακτης ανάγκης. Στόχος είναι η πτώση του ηθικού των δυνάμεων επέμβασης και η τροφοδότηση πολιτικής αντιπαλότητας. Τα όποια λάθη στη διαχείριση της έκτακτης ανάγκης θα πρέπει να αναλύονται στο πλαίσιο ειδικής δράσης για την εξαγωγή των διδαγμάτων ΜΕΤΑ την λήξη της επέμβασης, με στόχο όχι μόνο τον καταλογισμό ευθυνών, αλλά κυρίως τη βελτίωση των διαδικασιών και πρωτοκόλλων για την αντιμετώπιση μελλοντικών παρόμοιων καταστάσεων.

Εντυπώσεις από το Ελσίνκι. Καθαρότατη πόλη – παρακολουθήσαμε πως καθαρίζουν δρόμους και πεζοδρόμια (με 4-5 ειδικά μηχανήματα χωρίς οδοκαθαριστές). Τα σχολεία δεν έχουν κάγκελα – ένα χαμηλό σκαλοπάτι μόνο όταν βρίσκονται δίπλα σε δρόμο για να μην πεταχτούν τα παιδιά έξω. Όταν θελήσαμε να φωτογραφήσουμε ένα σχολείο αμέσως ήλθαν μερικοί μαθητές να μας ρωτήσουν γιατί το κάνουμε.

Υπάρχουν τεράστιοι υπόγειοι χώροι στάθμευσης και υπόγεια εμπορικά κέντρα σμιλεμένα μέσα στον γρανίτη που αποτελεί το υπέδαφος της πόλης, καθώς και μετρό κατασκευασμένο σε πολύ μεγάλο βάθος – είναι όλα καταφύγια στα οποία θα καταφύγει ο κόσμος σε περίπτωση πολέμου. Όλα τα σπίτια λέγεται ότι έχουν σάουνα, όπως και τα ξενοδοχεία, ακόμη και μερικά εστιατόρια – όπως πάμε εμείς στην παραλία, οι Φινλανδοί πάνε στη σάουνα …

Τι τραγουδούσαν οι Φινλανδοί υπό Ρωσική κατοχή

Να θυμίσουμε και το επαναστατικό τραγούδι που τραγουδούσαν στους δρόμους οι Φινλανδοί στα τέλη του 19ου αιώνα όταν ζούσαν υπό Ρωσική κατοχή. Πρόκειται για το χορωδιακό «Ο Ύμνος των Αθηναίων» (Atenarnes Sång, Op 31 No 3). Γραμμένο στα Σουηδικά και σε μουσική του μεγάλου Φινλανδού συνθέτη Γιαν Σιμπέλιους (Jan Sibelius), ήταν διασκευή από το πολεμικό έπος Δέξιππος που έγραψε ο ποιητής Viktor Rydberg εμπνεόμενος από τα έπη του Σπαρτιάτη ποιητή Τυρταίου. Το ποίημα διηγείται τη μάχη ανάμεσα στους πολιτισμένους Αθηναίους και του Πέρσες στην Αθήνα του 267 π.Χ. Η αναλογία με τη σχέση Φιλανδών και Ρώσων ήταν εμφανής.

Όμορφος είναι ο θάνατος, όταν γενναία στην πρώτη γραμμή πέφτεις
πεθαίνοντας για την πατρίδα σου, πεθαίνοντας για την πόλη και το σπίτι σου.
Γι' αυτό με ζήλο σηκωθείτε να υπερασπιστείτε την πατρίδα!
Σπεύσατε να θυσιάσετε τη ζωή σας για τις μελλοντικές γενιές!
Εμπρός, παλικάρια, προχωρήστε σε πυκνές, ακλόνητες γραμμές!
Πάντοτε άφοβοι, χωρίς ποτέ να σκέφτεστε τη φυγή!

Ντροπή και ατίμωση για το στρατό, όταν στην άκρη του σχηματισμού...
οι νέοι βλέπουν τους γέρους να αιμορραγούν και να πεθαίνουν.
Αυτό αρμόζει κυρίως σε ένα παλικάρι, όσο ακόμα...
φοράει το στεφάνι των ανοιξιάτικων λουλουδιών.
Μπορεί ζωντανός να φαίνεται όμορφος στις γυναίκες κι επιβλητικός στους άντρες!
Αλλά πιο όμορφος φαντάζει ως νεκρός, πεσμένος στη μέση της σφαγής!

(ελεύθερη μετάφραση από τα αγγλικά)

Προσωπικά παραδείγματα επιχειρηματικότητας

Σε οργανισμούς του ιδιωτικού και του δημόσιου τομέα
Δημοσιεύτηκε τον Οκτώβριο του 2021 στο 3ο τεύχος του περιοδικού «Άλληλον»

Πολλά έχουν γραφεί για την επιχειρηματικότητα στο δημόσιο. Σύμφωνα με έναν ορισμό «Επιχειρηματικότητα είναι το αποτέλεσμα της εφαρμογής της δημιουργικότητας και της καινοτομίας μέσω μιας οργανωμένης δομής για την κάλυψη των αναγκών και των ευκαιριών της αγοράς ή και της κοινωνίας. Πρόκειται για έννοια πολυδιάστατη, η οποία συχνά αποτελεί τον 4ο συντελεστή παραγωγής και η οποία έχει εφαρμογή τόσο στον ιδιωτικό όσο και στο δημόσιο τομέα». Όμως, εδώ δεν θα αναλύσω το ζήτημα θεωρητικά αλλά θα μοιραστώ μαζί σας μερικά πρακτικά προσωπικά παραδείγματα επιχειρηματικότητας στο πλαίσιο οργανισμών του ιδιωτικού και του δημόσιου τομέα στους οποίους εργάστηκα.

Εγκυκλοπαίδεια Πάπυρος-Larousse-Britannica. Στις αρχές της δεκαετίας του 1980, ως βοηθός αρχισυντάκτη για Τεχνολογία και Φυσική ήμουν υπεύθυνος για την χρήση της σωστής ορολογίας αλλά και για την επικαιροποίηση των άρθρων με τις τελευταίες εξελίξεις. Οι μεταφραστές που χρησιμοποιούσαμε έκαναν πολύ καλή δουλειά αλλά έπρεπε να έχουμε τον έλεγχο και από κάποιον ειδικό. Προβλεπόταν φυσικά αμοιβή για επιμέλεια αλλά για μικρά σχετικά άρθρα (1-2 σελίδες εγκυκλοπαίδειας) η αμοιβή ήταν μάλλον υποτυπώδης για έναν επαγγελματία μηχανικό ή επιστήμονα.

Έστυψα λίγο το μυαλό μου και πρότεινα την εξής διευθέτηση. Αφού εντόπιζα τον εμπειρογνώμονα που θα μπορούσε να κάνει την επιμέλεια, τον προσέγγιζα επισημαίνοντας του ότι αντί για μια υποτυπώδη «μίζερη» αμοιβή θα συμμετείχε με την υπογραφή του στην πιο σύγχρονη ελληνική εγκυκλοπαίδεια. Επιπλέον, θα του αφιέρωνα ένα από τα εβδομαδιαία άρθρα μου στο περιοδικό «Επίκαιρα» στο οποίο θα προβαλλόταν το έργο του ή η επιστημονική του εμπειρογνωμοσύνη. Τέλος, τον ενημέρωνα ότι ως συνεργάτης της Εγκυκλοπαίδειας είχε δικαίωμα αγοράς των τόμων με έκπτωση 50%.

Η ανταπόκριση ήταν ενθουσιώδης. Ο επιμελητής αφιέρωνε λίγο από τον χρόνο του και κέρδιζε προβολή και έκπτωση στην αγορά της εγκυκλοπαίδειας. Από την πλευρά της η εγκυκλοπαίδεια εξασφάλιζε άνοδο της ποιότητας χωρίς κόστος, υπογραφή των άρθρων από κάποιον ειδικό στον τομέα, καθώς και έσοδα από την πώληση των τόμων.

Αποφάσεις της Υπηρεσίας Συγχωνεύσεων. Όπως έγραψα και σε προηγούμενο άρθρο μου, ως υπάλληλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής είχα συμμετάσχει στη μελέτη του εκσυγχρονισμού της βάσης νομικών δεδομένων CELEX (σημερινή Eur-Lex). Αργότερα, στα μέσα της δεκαετίας του 1990, ως υπεύθυνος πληροφόρησης της Γενικής Διεύθυνσης Ανταγωνισμού αντιμετώπισα την εξής κατάσταση. Το πλήρες κείμενο των περισσότερων αποφάσεων της Υπηρεσίας Συγχωνεύσεων (Merger Task Force) δεν δημοσιεύονταν στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ήταν οι αποφάσεις που δεν απαιτούσαν ενδελεχή έλεγχο της συγχώνευσης (αυτές δημοσιεύονταν υποχρεωτικά στην ΕΕ) αλλά στηρίζονταν στην εξέταση της αρχικής κοινοποίησης. Ωστόσο, τα δικηγορικά γραφεία συχνά ζητούσαν και αυτές τις μη δημοσιευμένες αποφάσεις προκειμένου να γνωρίζουν το σκεπτικό ώστε να μπορούν να υποστηρίξουν αντίστοιχες δικές τους υποθέσεις στο μέλλον.

Η Υπηρεσία απασχολούσε μία υπάλληλο που φωτοτυπούσε τις εν λόγω αδημοσίευτες αποφάσεις και δύο φορές το χρόνο τις κοινοποιούσε ταχυδρομικά σε όσα δικηγορικά γραφεία περιείχε ο κατάλογος δωρεάν διανομής που είχε καταρτίσει και συντηρούσε. Όμως, η υπάλληλος πλησίαζε στην συνταξιοδότηση και τέθηκε το πρόβλημα τι θα απογίνουν οι αποφάσεις. Πρότεινα λοιπόν να τις εισάγουμε στη CELEX (η οποία είχε αρχίσει να διατίθεται δωρεάν στο κοινό) ενώ παράλληλα όσοι ήθελαν θα μπορούσαν να τις παραγγείλουν και σε έντυπη μορφή, αλλά επί πληρωμή, κάτι που ίσχυε επίσης και για την έντυπη μορφή της Επίσημης Εφημερίδας.

Η γραμματέας που δακτυλογραφούσε τις εν λόγω αποφάσεις εκπαιδεύτηκε ώστε να προσθέτει μια απλή σήμανση HTML και να τις διαβιβάζει στην Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης που διαχειριζόταν τη CELEX αλλά και όλα τα έντυπα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Με τη διαδικασία εξοικονομήθηκε το κόστος της υπαλλήλου που φωτοτυπούσε και ταχυδρομούσε τις αποφάσεις, καθώς και το κόστος των φακέλων και των ταχυδρομικών. Παράλληλα, οι συγκεκριμένες αποφάσεις είχαν συμπεριληφθεί στη βάση νομικών δεδομένων της Ευρωπαϊκής Ένωσης και ήταν προσβάσιμες σε όλους και όχι μόνο σε μερικούς προνομιούχους συνδρομητές. Και φυσικά, όσοι τις ήθελαν σε έντυπη μορφή έπρεπε να καλύψουν τα έξοδα εκτύπωσης και αποστολής.

Αυτή η ενέργεια σε συνδυασμό με την ιστοσελίδα της Γενικής Διεύθυνσης Ανταγωνισμού που άνοιξε μέσω του εξυπηρετητή Europa των Ευρωπαϊκών θεσμικών Οργάνων άλλαξε το τοπίο της εξειδικευμένης ενημέρωσης των νομικών. Κι ένας συνάδελφος του οποίου η σύζυγος εργαζόταν σε μεγάλο δικηγορικό γραφείο των Βρυξελλών με ενημέρωσε ότι πολλά γραφεία αποφάσισαν να επενδύσουν σε εξοπλισμό πληροφορικής και να συνδεθούν με το διαδίκτυο γιατί μπορούσαν πλέον να έχουν καλύτερη και φθηνότερη πληροφόρηση.

Δωρεάν πολύγλωσση διαφήμιση του 112. Το 112, ο κοινός Ευρωπαϊκός αριθμός έκτακτης ανάγκης θεσπίστηκε το 1991 στο πλαίσιο της δημιουργίας της Ενιαίας Αγοράς για να διευκολύνει την ελεύθερη μετακίνηση των πολιτών. Μέχρι το 2002 που στην Οδηγία για την καθολική υπηρεσία ενσωματώθηκε η ευθύνη των κρατών μελών σχετικά με την ενημέρωση των πολιτών «για την ύπαρξη και τη χρήση» του 112, αρμόδια για την εν λόγω ενημέρωση ήταν θεωρητικά η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Στο πλαίσιο των καθηκόντων μου στη Μονάδα Πολιτικής Προστασίας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, μου ανέθεσαν το 1999 και τον φάκελο του 112, σε συνεργασία με την αρμόδια Γενική Διεύθυνση Τηλεπικοινωνιών.

Το 2000 έγινε προφανές από το Ευρωβαρόμετρο ότι μόνο ένας Ευρωπαίος πολίτης στους πέντε (19,2%) θα καλούσε το 112 αν αντιμετώπιζε έκτακτη ανάγκη σε κάποια άλλη χώρα της ΕΕ εκτός από τη δική του. Κι έτσι μου ανέθεσαν να ενημερώσω τους ευρωπαίους για το 112 και μάλιστα σε όλες τις γλώσσες! Στην ερώτησή μου «Τι προϋπολογισμό έχουμε για κάτι τέτοιο;» η απάντηση του προϊσταμένου ήταν «μηδέν!». Κάποιος άλλος ίσως θα αδιαφορούσε, αλλά εγώ το θεώρησα προσωπική πρόκληση.

Η μελέτη του προβλήματος, η δέσμευση των χρημάτων, η διαδικασία δημόσιας σύμβασης για την επιλογή του ανάδοχου που θα υλοποιούσε μια τόσο μεγάλη ενημερωτική εκστρατεία θα απαιτούσε τουλάχιστον ένα με δύο χρόνια. Επειδή ήμουν φανατικός αναγνώστης (και για μια εποχή και εξωτερικός συνεργάτης της βραχύβιας ελληνικής έκδοσης) του περιοδικού Reader’s Digest, αποφάσισα να έλθω σε επαφή μαζί τους. Μια ευγενικότατη Ελληνίδα τρίτης γενιάς, η Ολίβια Μουσούρη, ήταν συντάκτρια στην Βρετανική έκδοση του περιοδικού και ενθουσιάστηκε με την ιδέα. Το άρθρο γράφτηκε, πήραμε, παρά την κωλυσιεργία του προϊσταμένου και μια δήλωση της αρμόδιας επιτρόπου και τελικά δημοσιεύτηκε στα αγγλικά στο τεύχος του Αυγούστου 2000.

Η Ολίβια μου έστειλε το αγγλικό τεύχος και συνέχιζε να μου στέλνει και τα τεύχη με τις μεταφράσεις του άρθρου. Σλοβακικά, τσέχικα, πολωνικά, φινλανδικά, πορτογαλικά, ισπανικά, ιταλικά, ολλανδικά, γαλλικά και τέλος, η αποθέωση, κινέζικα. Μόνο από αυτές τις εκδόσεις είχαμε πετύχει να ενημερώσουμε, δωρεάν και στη γλώσσα τους, εκατομμύρια πολίτες, οι περισσότεροι από τους οποίους, ως τουρίστες, θα γνώριζαν τι αριθμό να καλέσουν σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Τελευταίες σκέψεις. Θα μπορούσα να γράψω πολύ περισσότερα πράγματα για το πείσμα με το οποίο αγωνίστηκα για την εισαγωγή των ελληνικών χαρακτήρων και της πολυγλωσσίας γενικότερα στα συστήματα πληροφορικής της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Ή σχετικά με την πολύχρονη προσπάθεια να ενταχθεί στην νομοθεσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης η υποχρέωση των κρατών μελών να δημιουργήσουν συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης των πολιτών για επερχόμενες και εξελισσόμενες καταστροφές (άρθρο 110 του Ευρωπαϊκού Κώδικα Ηλεκτρονικών Επικοινωνιών) το λεγόμενο και «αντίστροφο» 112). Μου αρκεί ότι αυτά όπως και τα παραδείγματα επιχειρηματικότητας που ανέφερα παραπάνω, μου έδωσαν την χαρά της δημιουργίας καλύτερων συνθηκών για την επιχείρηση ή τον οργανισμό που με απασχολούσε, συμβάλλοντας ταυτόχρονα στην επίτευξη των στόχων του με σημαντική εξοικονόμηση πόρων αν όχι και επιπλέον εσόδων.

Κρυφές και επικίνδυνες επιδημίες

Κίνδυνοι στον κυβερνοχώρο, ψευδείς ειδήσεις, περισπασμός – τρεις σοβαρές «επιδημίες» που μας απειλούν παράλληλα με τον κορωνοϊό
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 10 Νοεμβρίου 2020 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-443)

Νάμαστε πάλι σε καθεστώς ελεγχόμενης κυκλοφορίας λόγω του κορωνοϊού. Ευτυχώς στα Χανιά τα πράγματα δεν είναι τόσο καταθλιπτικά όσο σε μεγαλύτερες πόλεις αφού το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού ζει σε ημιαστικές ή και σε αγροτικές περιοχές. Φυσικά, πολλές οικονομικές δραστηριότητες έχουν ανασταλεί και αυτό σίγουρα απειλεί πολλές οικογένειες που θα αντιμετωπίσουν ακόμη και προβλήματα επιβίωσης. Ευτυχώς, εκτός από την στήριξη της πολιτείας δράση έχουν αναλάβει και οι πολυάριθμες δομές αλληλεγγύης.

Παράλληλα με τον κορωνοϊό η κοινωνία μας πρέπει να αντιμετωπίσει και μια σειρά από άλλες απειλές, που θολώνουν το τοπίο και επιτείνουν το αίσθημα ανασφάλειας και φόβου των πολιτών. Αφορούν στο σύνολό τους το σύγχρονο τρόπο ζωής, που στηρίζεται σχεδόν αποκλειστικά στην χρήση της πληροφορικής και των επικοινωνιών. 

Κυβερνοασφάλεια. Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός για την Κυβερνοασφάλεια (ENISA) δημοσίευσε πρόσφατα έκθεση για το τοπίο των απειλών στην κυβερνοχώρο. Σε αυτήν επισημαίνει ότι λόγω και του κορωνοϊού που ευνοεί την τηλεργασία έχουν αυξηθεί οι επιθέσεις με στόχο την αποκόμιση οικονομικού οφέλους.

Αυτό γίνεται με την διασπορά κακόβουλου λογισμικού και μηνυμάτων, που αποβλέπουν είτε στην υποκλοπή δεδομένων και κωδικών πρόσβασης (ιδίως σε τραπεζικούς λογαριασμούς), είτε το μπλοκάρισμα υπολογιστών προκειμένου να ζητηθούν λύτρα (λυτριμικό). Οι στόχοι είναι κατοικίες, επιχειρήσεις, κυβερνητικές υπηρεσίες και υποδομές ζωτικής σημασίας. Μπορούμε να μιλήσουμε για μια πραγματική επιδημία!

Οι μέθοδοι προστασίας θυμίζουν λίγο-πολύ τα μέτρα προστασίας από τον κορωνοϊό. Εξειδικευμένο λογισμικό προστασίας από ιούς και κακόβουλο λογισμικό (μάσκα), αποφυγή ανοίγματος ύποπτων μηνυμάτων ακόμη και φαινομενικά γνωστή προέλευσης (αποστάσεις), καθώς και συχνός έλεγχος και καθαρισμός υπολογιστή και κινητού τηλεφώνου με τη βοήθεια του εξειδικευμένου λογισμικού προστασίας (πλύσιμο χεριών).

Παράλληλα, ποτέ κανείς δεν πρέπει να δίνει στοιχεία ταυτότητας και τραπεζικών λογαριασμών τηλεφωνικά σε αγνώστους – ιδίως αν επικαλούνται επείγοντες λόγους (π.χ. ατύχημα στενού συγγενούς). Οι απατεώνες μπορούν να τα χρησιμοποιήσουν για να αδειάσουν τραπεζικούς λογαριασμούς και έχουν εφεύρει πολυάριθμες και καινοτόμες μεθόδους για να το πετύχουν …

Ψευδείς ειδήσεις. Έχουμε αναφερθεί κατ’ επανάληψη από αυτήν εδώ τη στήλη στις ψευδείς ειδήσεις και τις εκστρατείες παραπληροφόρησης του κοινού από εταιρείες αλλά και από κρατικούς φορείς με αμφιλεγόμενους κάθε φορά στόχους. Φυσικά, η τέχνη της παραπλάνησης με ψευδείς ειδήσεις, παραπληροφόρηση και προπαγάνδα είναι πανάρχαια. Δυστυχώς, στην εποχή μας οι ψευδείς ειδήσεις διαδίδονται αστραπιαία με τη βοήθεια του διαδικτύου και των μέσων κοινωνικής δικτύωσης – πρόκειται για μια εξίσου επικίνδυνη επιδημία με εκείνη του κορωνοϊού.

Ο έλεγχος των ψευδών ειδήσεων δεν είναι εύκολη υπόθεση και όλοι, ακόμη και οι πιο υποψιασμένοι, έχουμε πέσει θύματα ψευδών ειδήσεων και θεωριών συνωμοσίας. Ωστόσο, υπάρχουν τρόποι να προφυλαχτούμε. Όπως γράψαμε και παλιότερα (βλ. ΧΝ 12/4/2017) θα πρέπει, πρώτον, να εξετάσουμε την πηγή και τον συντάκτη, β) να μην διαβάζουμε μόνο τον τίτλο της είδησης και γ) να επαληθεύσουμε την αναφερόμενη τεκμηρίωση (ιδίως τις στατιστικές) και την ημερομηνία και τέλος δ) μήπως πρόκειται για σατιρική είδηση …

Ευτυχώς, υπάρχουν πλέον εξειδικευμένοι ιστότοποι που ελέγχουν τις ψευδείς ειδήσεις και τις απάτες και παρέχουν έγκυρη πληροφόρηση. Στην Ελλάδα το ellinikahoaxes.gr κάνει πολύ καλή δουλειά, ενώ σε διεθνές περιβάλλον αξιόπιστα θεωρούνται τo snopes.com, το truthorfiction.com και το hoax-slayer.com. Επιπλέον τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης (π.χ. Facebook. Twitter) έχουν πλέον θεσπίσει κανόνες ενημέρωσης των χρηστών για τις ψευδείς αναρτήσεις ή και για την διαγραφή της.

Δυστυχώς, σε αυτόν τον τομέα μεγάλο ρόλο παίζουν και οι προκαταλήψεις μας αφού έχουμε την τάση να πιστεύουμε περισσότερο τις ειδήσεις που ανταποκρίνονται στα πιστεύω μας (βλ. ΧΝ 21/3/2017). Έτσι, ο αντικειμενικός έλεγχος μιας είδησης γίνεται εξαιρετικά δύσκολος αν τα πιστεύω μας είναι ακλόνητα και προτιμούμε να πιστέψουμε κάτι που αντιβαίνει στους νόμους της φύσης, παρά να δεχτούμε πως πρόκειται για ψευδή είδηση ή απάτη.

Σκεφτείτε μόνο ότι υπάρχουν άνθρωποι στις μέρες μας έτοιμοι να σκοτώσουν και να σκοτωθούν για την πίστη τους, ελπίζοντας ότι μετά θάνατον θα ανταμειφτούν με 72 παρθένες και βουνά από πιλάφι … κάτι που κι αυτό είναι ψευδές, αφού οφείλεται σε λάθος μετάφραση των σχετικών εδαφίων του Κορανίου!

Περισπασμός. Ένας από τους βασικούς στόχος των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και των μηχανών έρευνας στο διαδίκτυο είναι να μας κάνουν να τα χρησιμοποιούμε, αν είναι δυνατόν συνέχεια! Κι αυτό γιατί τα έσοδά τους προέρχονται από τις διαφημίσεις που μας προωθούν με βάση την καταγραφή των προτιμήσεών μας, όπως αυτές προκύπτουν από την χρήση που κάνουμε. Τι αγοράζουμε από ηλεκτρονικά καταστήματα, τι διαβάζουμε στο διαδίκτυο, τι σελίδες, αναρτήσεις ή προϊόντα δηλώνουμε πως μας αρέσουν – με βάση τα like ή τον χρόνο που περνούμε χαζεύοντας τα.

Όταν λοιπόν περνά πολλή ώρα χωρίς να τα χρησιμοποιούμε, ενεργοποιούνται οι σχετικοί αλγόριθμοι και μας στέλνουν μηνύματα που μας παροτρύνουν να κοιτάξουμε το κινητό ή την ταμπλέτα μας. Στόχος είναι να αποσπάσουν την προσοχή μας έτσι που να ξαναρχίσουμε την χρήση. Δημιουργείται έτσι εθισμός, ιδίως στους ανήλικους, με αποτέλεσμα κατάθλιψη και άλλα ψυχολογικά προβλήματα, καθώς και κακές επιδόσεις σε σχολείο ή εργασία.

Οι τρόποι με τους οποίους οι εταιρείες πετυχαίνουν τα παραπάνω περιγράφονται στο ντοκιμαντέρ «Το κοινωνικό δίλημμα» (The social dilemma). Κάποιες μέθοδοι αντιμετώπισης αυτής της «επιδημίας» περιγράφονται σε ένα πρόσφατο βιβλίο με τίτλο «In-distracta-ble» (Απερίσπαστος). Για προχωρημένες περιπτώσεις απαιτείται προσφυγή σε ψυχοθεραπευτή, ειδικευμένο στις εξαρτήσεις …

Γενικά πάντως θα πρέπει να παίρνουμε έγκαιρα μέτρα προφύλαξης και να ενεργούμε αμέσως σε περίπτωση προσβολής από τις παραπάνω τρεις «επιδημίες», που αποδεικνύονται εξίσου σοβαρές με τον κορωνοϊό … ιδίως για τους απρόσεκτους και τους αδαείς!

Η πολυπλοκότητα της Πολιτικής Προστασίας

Συνέντευξη στον Αντώνη Τριφύλλη που δημοσιεύτηκε στις 10/9/2020 στον ηλεκτρονικό κόμβο «Μεταρρύθμιση» με τον τίτλο «Παν. Αλεβαντής: Η πολυπλοκότητα της Πολιτικής Προστασίας».

Εισαγωγή: Η Προστασία των Πολιτών από ατυχήματα και καταστροφές είναι μια πολύ σοβαρή και πολύπλοκη υπόθεση που αφορά όλους τους πολίτες, όλα τα επίπεδα διακυβέρνησης και όλους τους κλάδους της ανθρώπινης δραστηριότητας, τονίζει στη συνέντευξή του στην «Μεταρρύθμιση» και τον Αντώνη Τριφύλλη, ο κ. Παναγιώτης Αλεβαντής μέλος της European Emergency Number Association (ΕΕΝΑ) για την προώθηση του 112. Εργάστηκε, επίσης, στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή όπου μεταξύ άλλων ήταν υπεύθυνος για τον ευρωπαϊκό αριθμό επειγόντων (112) και για τη δημιουργία του πανευρωπαϊκού δικτύου Πολιτικής Προστασίας CECIS.

Όπως επισημαίνει ο κ. Αλεβαντής για να αναπτυχθεί και να μεταρρυθμιστεί αποτελεσματικά η Προστασία των Πολιτών από ατυχήματα και καταστροφές, απαιτεί προσωπικό με γνώσεις και όραμα. Με ηγετικές ικανότητες συντονισμού αλλά και αυτοσχεδιασμού όταν χρειάζεται. Και φυσικά, μια πολιτική ηγεσία, η οποία να αντιλαμβάνεται τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις που μπορεί να έχει η καλή ή κακή διαχείριση του συστήματος.

• Στις πυρκαγιές, τις πλημμύρες, τον κορωνοϊό αλλά και σε πολλές άλλες καταστροφές διαπιστώνουμε ότι η Πολιτική Προστασία είναι στην ημερησία διάταξη. Παράλληλα, τα τελευταία χρόνια οι διαδοχικές κυβερνήσεις έχουν αναδιοργανώσει κατ’ επανάληψη την Πολιτική Προστασία. Από την εμπειρία σας νομίζετε το σύστημα της Πολιτικής Προστασίας λειτουργεί ικανοποιητικά στην Ελλάδα;

Ας πάρουμε τα πράγματα με τη σειρά. Κατ’ αρχάς τι είναι η Πολιτική Προστασία ή καλύτερα η Προστασία των πολιτών από ατυχήματα και καταστροφές. Είναι ένα εξαιρετικά πολύπλοκο σύστημα, η διαχείριση του οποίου δεν πρέπει να ανατίθεται άτομα που δεν μπορούν να διαχειριστούν την πολυπλοκότητα. Αποτελεί μια από τις θεμελιώδεις (ή κυριαρχικές) αρμοδιότητες της πολιτείας, που δεν μπορούν να εκχωρηθούν στην ιδιωτική πρωτοβουλία. Και περιλαμβάνει τρεις συγκεκριμένες φάσεις αλλά και τρεις οριζόντιες δραστηριότητες.

Οι τρεις φάσεις, αντιστοιχούν στο πορτοκαλί τρίγωνο που βλέπουμε στο έμβλημα των Υπηρεσιών Πολιτικής Προστασίας. Είναι με τη σειρά: η Πρόληψη (και η ελαχιστοποίηση των επιπτώσεων). Η (ετοιμότητα και) η Επέμβαση. Η Αποκατάσταση (και η ανάλυση μετά την καταστροφή). Οι οριζόντιες δραστηριότητες περιλαμβάνουν με τη σειρά: την Ανάλυση επικινδυνότητας. Το Σύστημα Διοίκησης, Ελέγχου, Επικοινωνίας, Συντονισμού και Πληροφόρησης (C⁴I). Και τέλος την Ενημέρωση και εκπαίδευση.

Όλα τα παραπάνω συνιστούν σχηματικά την Πυραμίδα της Πολιτικής Προστασίας (σχήμα 1) και υλοποιούνται από διαφορετικές υπηρεσίες ανάλογα με τον τύπο της απειλής. Ωστόσο, στην Επέμβαση εμπλέκονται πάντα οι ίδιες υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης (σχήμα 2) οι οποίες όμως ενεργούν με διαφορετική κάθε φορά μεθοδολογία. Σε αυτές περιλαμβάνονται οι υπηρεσίες διάσωσης και απεγκλωβισμού (Πυροσβεστική, Λιμενικό), οι ιατρικές υπηρεσίες επειγόντων (ΕΚΑΒ) και οι υπηρεσίες δημόσιας τάξης (ΕΛ.ΑΣ). Αν η καταστροφή έχει μεγάλη έκταση ή μεγάλη διάρκεια, εμπλέκονται και βαρέα μέσα (Ένοπλες Δυνάμεις, Ερυθρός Σταυρός και άλλες εθελοντικές οργανώσεις). Τέλος, στις περισσότερες χώρες στη διαμόρφωση των σχεδίων έκτακτης ανάγκης συμμετέχουν και οι επίσημοι φορείς της ενημέρωσης

(έντυπος και ηλεκτρονικός τύπος) καθώς και η δικαστική εξουσία (αφού στα περισσότερα ατυχήματα και καταστροφές συχνά αναζητούνται και ποινικές ευθύνες).

Αντίθετα, στη φάση της Πρόληψης όπως και για την Ανάλυση της επικινδυνότητας εμπλέκονται πολλοί φορείς και χρησιμοποιούνται διάφορες μεθοδολογίες. Για παράδειγμα, για την πρόληψη όσον αφορά τους σεισμούς, αρμόδιοι είναι οι μηχανικοί με βάση τις οδηγίες του Οργανισμού Αντισεισμικού Σχεδιασμού και Προστασίας. Για να αντιμετωπιστούν οι πλημμύρες χρειάζονται αντιπλημμυρικά έργα αλλά και σωστή χωροταξία, αρμόδιοι για τα οποία είναι οι Δήμοι και οι Περιφέρειες. Για τις πυρκαγιές, η αρμοδιότητα της πρόληψης ανήκει στη Δασική Υπηρεσία. Για τα τροχαία ατυχήματα η πρόληψη είναι αρμοδιότητα των υπεύθυνων κατασκευής και λειτουργίας του οδικού δικτύου, αλλά και της τροχαίας που διενεργεί ελέγχους.

Σημαντικότατος σε όλα τα παραπάνω είναι ο ρόλος της Τοπικής, Περιφερειακής και της Κεντρικής Διοίκησης. Προκειμένου να λαμβάνουν υπόψη την διάσταση της Πρόληψης σε κάθε δημόσιο έργο, σε κάθε σχέδιο απομάκρυνσης των ξερόκλαδων πριν τη άνοδο των θερμοκρασιών, στη διαμόρφωση κάθε χωροταξικού σχεδίου.

Θα πρέπει εδώ να ξεκαθαρίσουμε ότι «απειλή» δεν σημαίνει απαραίτητα και «ατύχημα» ή «καταστροφή». Κι αυτό γιατί η δυσμενής επίπτωση στη ζωή ή και την περιουσία εξαρτάται κάθε φορά από την «τρωτότητα» του απειλούμενου. Ο σεισμός δεν θα καταστρέψει ένα σπίτι στο οποίο έχει εφαρμοστεί ευλαβικά ο Αντισεισμικός Κανονισμός. Η πλημμύρα δεν θα παρασύρει την περιουσία που βρίσκεται μακριά από τις κοίτες ποταμών και χειμάρρων. Και ο προσεκτικός οδηγός έχει πολύ λιγότερες πιθανότητες να εμπλακεί σε ατύχημα σε σχέση με εκείνον που οδηγεί μεθυσμένος, προσπερνά χωρίς να έχει ορατότητα ή αναπτύσσει υπερβολική ταχύτητα.

Συνεπώς, πέρα από τις απαραίτητες δράσεις της πολιτείας για την ενίσχυση του συστήματος της Πολιτικής Προστασίας, είναι απαραίτητο να αναπτυχθεί και μια «κουλτούρα» πρόληψης. Δυστυχώς, παρόλο που σε κεντρικό επίπεδο οι κυβερνήσεις φαίνεται να δραστηριοποιούνται στο νομοθετικό πεδίο, στην πράξη δεν φαίνεται να έχει γίνει αντιληπτή η σημασία της πολυπλοκότητας και του συντονισμού των υπηρεσιών για την καλύτερη προστασία των πολιτών, ιδίως (εκτός κάποιων εξαιρέσεων) σε επίπεδο τοπικής και περιφερειακής αυτοδιοίκησης. Σε αυτό συμβάλλει, αφενός, το εξαιρετικά πολύπλοκο και συχνά μεταβαλλόμενο νομικό πλαίσιο και, αφετέρου, η έλλειψη συνειδητοποίησης και ενημέρωσης των πολιτικών προϊσταμένων (δημάρχων και περιφερειαρχών) για το τί είναι η Πολιτική Προστασία και ποιός είναι ο δικός τους ρόλος. Παρεξηγημένος είναι επίσης και ο ρόλος των εθελοντών, ο οποίος υπερτονίζεται όσον αφορά την Επέμβαση αλλά υποβαθμίζεται, αν δεν αγνοείται ολωσδιόλου, στη φάση της Πρόληψης.

• Μιλήσατε για «κουλτούρα» πρόληψης. Πως θα την περιγράφατε; Πως μπορεί να βοηθήσει η Ευρωπαϊκή Ένωση σε αυτό;

Η «κουλτούρα» της πρόληψης ξεκινά από μια σωστή ανάλυση της επικινδυνότητας. Οι διαθέσιμες στατιστικές δείχνουν ότι οι κύριες αιτίες θανάτου στην Ελλάδα είναι με τη σειρά: οι καρδιοπάθειες και τα εγκεφαλικά, η άνοια και η νόσος Αλζχάιμερ, οι νεοπλασίες (καρκίνοι), η χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ) και τα τροχαία. Παράλληλα, τα κυριότερα προβλήματα υγείας που συνδέονται συχνά και με μακροχρόνια αναπηρία περιλαμβάνουν: πόνους μέσης και αυχένα, διαταραχές αισθητηρίων οργάνων, πονοκεφάλους, κατάθλιψη και άγχος, δερματικές και στοματικές παθήσεις, τραυματισμούς από πτώσεις και τροχαία, καθώς και ΧΑΠ.

Σε ποιες επικίνδυνες συμπεριφορές και συνήθειες οφείλονται τα παραπάνω; Κάπνισμα, κακή διατροφή, έλλειψη άσκησης, κατανάλωση οινοπνευματωδών, κακή οδηγική συμπεριφορά, κακή καθημερινή υγιεινή. Δυστυχώς, η πρόληψη σε όλους αυτούς τους τομείς είναι ελλιπέστατη. Οι πολίτες την αγνοούν και η πολιτεία δίνει πάντα προτεραιότητα στην περίθαλψη ενώ με σαφώς μικρότερο κόστος θα είχε πετύχει καλύτερα αποτελέσματα αν είχε επικεντρωθεί στην πρόληψη.

Παράλληλα οι μεγάλες φυσικές καταστροφές (σεισμοί και κατολισθήσεις, πλημμύρες και έντονα καιρικά φαινόμενα, δασικές και αστικές πυρκαγιές) απειλούν περιουσίες και συνεπάγονται πολύ μεγάλο κόστος. Για τους σεισμούς, έχει προβλεφθεί σχετική νομοθεσία (ο Γενικός Οικοδομικός Κανονισμός). Και έχουν ευαισθητοποιηθεί στην εφαρμογή της οι ιδιοκτήτες και οι μηχανικοί. Δυστυχώς, για τις άλλες απειλές, από τις επί σειρά ετών εμπειρίες προκύπτει ότι η πρόληψη (σε μερικές δε περιπτώσεις και η επέμβαση) είναι ελλιπέστατη. Ακόμη κι αν είναι πλέον γνωστό ότι οι απειλές αυτές θα ενταθούν στο άμεσο μέλλον λόγω της κλιματικής αλλαγής. Τέλος, υπάρχουν και ορισμένες απειλές (π.χ. τρομοκρατία), οι οποίες ενώ είναι στατιστικά πολύ περιορισμένες, δημιουργούν αισθήματα ανασφάλειας και φόβου στην κοινή γνώμη, με αποτέλεσμα να απαιτούν ιδιαίτερες επενδύσεις για πρόληψη και ετοιμότητα.

Συνεπώς, η «κουλτούρα» της πρόληψης αφορά εκτός από όλα τα επίπεδα της διοίκησης (τοπική, περιφερειακή, εθνική) και τον κάθε πολίτη ξεχωριστά.

Ας δούμε τώρα τι κάνει η Ευρωπαϊκή Ένωση. Κατ’ αρχάς θα πρέπει να υπενθυμίσουμε ότι η ίδια η Πολιτική Προστασία δεν αποτελεί ενωσιακή αλλά καθαρά εθνική αρμοδιότητα. Μάλιστα, το σχετικό άρθρο (196) της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης προβλέπει ρητά ότι τα μέτρα που θεσπίζονται στον τομέα αυτόν αποβλέπουν στη συνεργασία των κρατών μελών «αποκλειομένης οιασδήποτε εναρμόνισης των νομοθετικών και κανονιστικών διατάξεων» τους. Η συνεργασία αυτή έχει στόχο την ενίσχυση της αποτελεσματικότητας των συστημάτων πρόληψης, ετοιμότητας και επέμβασης καθώς και την προώθηση της ταχείας και αποτελεσματικής επιχειρησιακής συνεργασίας μεταξύ των εθνικών υπηρεσιών πολιτικής προστασίας.

Ωστόσο, σε επιμέρους τομείς όπου η Ένωση έχει συντρέχουσα αρμοδιότητα έχουν γίνει σημαντικά βήματα. Έτσι στον τομέα της Πρόληψης υπάρχει η ευρωπαϊκή οδηγία για τις πλημμύρες σε κοίτες απορροής ποταμών με βάση την οποία έχουν συνταχθεί χάρτες και σχέδια αντιμετώπισης για ολόκληρη την Ελλάδα. Η παραγωγή και αποθήκευση επικίνδυνων χημικών σε βιομηχανικές εγκαταστάσεις διέπεται από την οδηγία Σεβέζο, η οποία καλύπτει και θέματα επέμβασης. Για να ελαχιστοποιηθεί η θαλάσσια ρύπανση έγιναν υποχρεωτικά τα δεξαμενόπλοια διπλού κύτους.

Στο πλαίσιο της νομοθεσίας για την υγιεινή και ασφάλεια στους χώρους εργασίας έχουν θεσπιστεί, ελάχιστες προδιαγραφές για τη σήμανση ασφάλειας (π.χ. έξοδοι κινδύνου). Τέλος στον τομέα των μεταφορών έχουν θεσπιστεί νομοθετικές πράξεις για τις οδικές και σιδηροδρομικές μεταφορές επικίνδυνων εμπορευμάτων, αλλά και για την ασφάλεια αεροπορικών μεταφορών.

Στον τομέα των τροχαίων ατυχημάτων θα πρέπει να αναφέρουμε τις λεπτομερείς προβλέψεις για τις εγκρίσεις τύπου όλων των οχημάτων που κυκλοφορούν στην Ευρωπαϊκή Ενιαία Αγορά καθώς και τις νέες υποχρεωτικές προδιαγραφές ασφαλείας (ακινητοποίηση του οχήματος αν ο οδηγός έχει καταναλώσει οινοπνευματώδη, περιορισμός της ταχύτητας σε περίπτωση υπνηλίας, νέοι καθρέπτες ακόμη και για τα τυφλά σημεία, καλύτερη σήμανση των ελαστικών και όργανα που δείχνουν την πίεση τους). Είναι επίσης γνωστές οι νομοθετικές πράξεις της Ένωσης για τον υποχρεωτικό τεχνικό έλεγχο των οχημάτων, την ευρωπαϊκή άδεια οδήγησης (δίπλωμα) και οι προβλέψεις για το χρόνο οδήγησης, τα διαλείμματα και τις περιόδους ανάπαυσης των επαγγελματιών οδηγών. Λιγότερο γνωστή είναι η νομοθεσία για την διαχείριση της ασφάλειας των οδικών υποδομών που προβλέπει τον ορισμό ελεγκτών οδικής ασφάλειας, την συστηματική εκτίμηση των επιπτώσεων οδικής ασφάλειας και την αξιολόγηση από πλευράς οδικής ασφάλειας του υπό κατασκευή αλλά και του λειτουργούντος οδικού δικτύου.

Παράλληλα, από τα διαρθρωτικά ταμεία (ιδίως από το Ταμείο Συνοχής) μπορούν να χρηματοδοτηθούν έργα υποδομής για την ενίσχυση της πρόληψης και την ελαχιστοποίηση των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής. Σημαντικότατο ρόλο θα παίξει επίσης το νέο σχέδιο ανάκαμψης και το πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο που εγκρίθηκαν για την περίοδο 2021-2027. Όμως για να αξιοποιηθούν σωστά τα χρήματα αυτά θα πρέπει να προβλεφθούν και να εφαρμοστούν αυστηρές προδιαγραφές ώστε όλα τα έργα υποδομής που θα χρηματοδοτηθούν να τηρούν τα υψηλότερα πρότυπα ασφαλείας και ανθεκτικότητας εν όψει της κλιματικής αλλαγής.

Στον τομέα της Επέμβασης, η ενωσιακή νομοθεσία έχει προβλέψει μέτρα για τις Επικοινωνίες έκτακτης ανάγκης, που περιλαμβάνουν τον κοινό ευρωπαϊκό αριθμό έκτακτης ανάγκης 112 καθώς την πρόβλεψη της έγκαιρης προειδοποίησης των πολιτών σε περιπτώσεις επικείμενων ή εξελισσόμενων καταστροφών (112 και αντίστροφο 112). Παράλληλα, έχουν δημιουργηθεί δίκτυα έγκαιρης προειδοποίησης για πλημμύρες, πυρκαγιές και πυρηνικά ατυχήματα (δίκτυο ECURIE). Έχει επίσης προβλεφθεί η προξενική προστασία των ευρωπαίων πολιτών που κινδυνεύουν σε περιοχές εκτός Ένωσης και χρειάζεται να επαναπατριστούν επειγόντως.

Για την ενίσχυση της αντιμετώπισης μεγάλων καταστροφών, έχει συσταθεί ο Μηχανισμός Πολιτικής Προστασίας ο οποίος περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, ένα Κέντρο Συντονισμού Αντιμετώπισης Εκτάκτων Αναγκών, ένα Κοινό σύστημα επικοινωνίας και πληροφόρησης (CECIS), τη δυνατότητα κινητοποίησης και αποστολής ομάδων εμπειρογνωμόνων και υλικού από κοινή ομαδοποίηση πόρων (rescEU) καθώς και ένα κοινό πρόγραμμα εκπαίδευσης των μονάδων επέμβασης. Παράλληλα, για την αντιμετώπιση σοβαρών περιστατικών θαλάσσιας ρύπανσης υπάρχει αντίστοιχος μηχανισμός του Ευρωπαϊκού Οργανισμού για την Ασφάλεια στη Θάλασσα (EMSA).

Τέλος, στον τομέα της Αποκατάστασης έχει συσταθεί το Ταμείο Αλληλεγγύης που ενεργοποιείται για αποκατάσταση των ζημιών στις υποδομές σε περιπτώσεις μεγάλων φυσικών καταστροφών σε επίπεδο κράτους μέλους (όταν οι ζημίες ξεπερνούν τα 3 δις € ή το 0,6% του Ακαθάριστου Εθνικού Εισοδήματος) ή σε επίπεδο περιφέρειας (όταν οι ζημιές ξεπερνούν το 1,5% του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος της περιφέρειας ή το 1% αν πρόκειται για εξόχως απόκεντρη περιοχή). Έχει ενδιαφέρον να επισημάνουμε ότι η αίτηση μπορεί να απορριφθεί αν το κράτος μέλος δεν έχει εφαρμόσει ορθά την ενωσιακή νομοθεσία για την πρόληψη και τη διαχείριση κινδύνου καταστροφών που είναι άμεσα συνδεδεμένη με τη φύση της εκδηλωθείσας φυσικής καταστροφής.

• Πείτε μας λίγα λόγια για 112 με το οποίο ασχολείστε πάνω από 20 χρόνια.

Όπως ανέφερα και παραπάνω, το 112, ο κοινός ευρωπαϊκός αριθμός έκτακτης ανάγκης έχει προβλεφθεί στο πλαίσιο των μέτρων για τις επικοινωνίες έκτακτης ανάγκης (σχήμα 3). Έχει επίσης προβλεφθεί και η έγκαιρη προειδοποίηση των πολιτών σε περιπτώσεις επικείμενων ή εξελισσόμενων καταστροφών (αντίστροφο 112) (άρθρα 109 και 110 του Ευρωπαϊκού Κώδικα Ηλεκτρονικών Επικοινωνιών). Στη χώρα μας έχει ήδη ολοκληρωθεί, με χρηματοδότηση ΕΣΠΑ, το σύγχρονο κέντρο διαχείρισης κλήσεων προς το 112 καθώς και εκπομπής μηνυμάτων έκτακτης ανάγκης προς τα κινητά τηλέφωνα των χρηστών που βρίσκονται στις απειλούμενες κάθε φορά περιοχές. Έχει επίσης εφαρμοστεί ο προηγμένος γεωεντοπισμός των κλήσεων από έξυπνα κινητά Android (που δίνει ακρίβεια μερικών δεκάδων μέτρων σε σχέση με τα χιλιόμετρα που έδινε ο γεωεντοπισμός με τριγωνισμό από τις κεραίες κινητής τηλεφωνίας με τις οποίες ήταν συνδεδεμένο το κινητό τηλέφωνο).

Ωστόσο, θα πρέπει να καλυφθούν και ορισμένες άλλες εκκρεμότητες προκειμένου να πούμε ότι έχουμε ένα αποτελεσματικό και αξιόπιστο σύστημα 112. Συγκεκριμένα, ενεργοποίηση του προηγμένου γεωεντοπισμού και για τα έξυπνα κινητά iPhone, κατάργηση των επιμέρους αριθμών έκτακτης ανάγκης και επίσημη θέσπιση μέγιστου χρόνου επέμβασης για τις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης. Σημαντικότατη είναι επίσης και η αξιολόγηση ολόκληρης της αλυσίδας των υπηρεσιών που παρέχονται από το 112 στους πολίτες, από τη στιγμή της κλήσης του αριθμού μέχρι την άφιξη και την παροχή της βοήθειας. Επιπλέον, θα πρέπει να ενημερωθούν οι πολίτες για την ύπαρξη και την σωστή χρήση του 112, καθώς και για τις ενέργειες και τις συμπεριφορές τους σε περίπτωση συναγερμού, κάτι που εντάσσεται στην δραστηριότητα Ενημέρωση και Εκπαίδευση. Όμως για να υλοποιηθεί αυτή η δραστηριότητα απαιτείται γνώση των τοπικών συνθηκών. Κάτι που με τη σειρά του καθιστά υποχρεωτική την συμμετοχή της τοπικής αυτοδιοίκησης, η οποία είναι μεταξύ άλλων αρμόδια και για την διαμόρφωση και σήμανση χώρων συγκέντρωσης του πληθυσμού ανάλογα με το είδος της καταστροφής.

Οι επικοινωνίες έκτακτης ανάγκης όμως δεν εξαντλούνται στο 112 και το αντίστροφο 112. Περιλαμβάνουν πρωτίστως ένα ολοκληρωμένο Σύστημα Διοίκησης, Ελέγχου, Επικοινωνίας, Συντονισμού και Πληροφόρησης (το περίφημο C⁴I – προφέρεται σι-φορ-άι). Ένα τέτοιο σύστημα (μαζί με τα αναγκαία πρωτόκολλα επικοινωνίας) θα εξασφάλιζε την συντονισμένη και αποτελεσματική αντιμετώπιση ατυχημάτων και καταστροφών από όλες τις εμπλεκόμενες υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης στον ελάχιστο δυνατό χρόνο. Δυστυχώς, το C⁴I έχει αποκτήσει κακή φήμη στην Ελλάδα μετά τα όσα συνέβησαν στους Ολυμπιακούς Αγώνες του 2004, όταν και το πληρώσαμε και δεν το αποκτήσαμε μέχρι σήμερα!

• Πως θα μπορούσαν να συμβάλλουν περισσότερο οι πολίτες στην αυτοπροστασία τους;

Μιλήσαμε προηγουμένως για τις συνήθειες και τις συμπεριφορές που απειλούν τη ζωή και επιδεινώνουν την υγεία μας. Μιλήσαμε για την «κουλτούρα» της πρόληψης που θα πρέπει να αναπτύξουμε στην καθημερινότητά μας. Όμως είναι πρακτικά αδύνατον να εκπαιδευτεί ταχύρρυθμα ο πληθυσμός μιας ολόκληρης χώρας, ιδίως όταν οι περισσότεροι έχουν συνηθίσει στην ανευθυνότητα, στην αδιαφορία και στις επικίνδυνες συμπεριφορές. Μια μέθοδος, που έχει πετύχει στην περίπτωση της αντισεισμικής προστασίας στη χώρα μας, είναι η εκπαίδευση των παιδιών, μέσω του σχολικού προγράμματος του ΟΑΣΠ. Μάλιστα, έχει παρατηρηθεί ότι σε περίπτωση σεισμού τα παιδιά καθοδηγούν στη συνέχεια και την υπόλοιπη οικογένεια …

Παρόμοιες βέλτιστες πρακτικές έχουν εφαρμοστεί και σε άλλες χώρες. Στη Βρετανία, με το πάρκο ασφαλείας Safewise. Στην Ιταλία, με το πρόγραμμα Scuola Sicura. Και στην Πορτογαλία, με τον ήρωα τηλεοπτικού προγράμματος Tinóni e companhia. Όλα αυτά εντάσσονται σε μια γενικότερη φιλοσοφία προσέγγισης των παιδιών με το σύνθημα «Μαθαίνω να προστατεύομαι παίζοντας». Αντίστοιχη πρόταση για ένα Πάρκο Ασφαλείας – μια Ντίσνεϋλαντ της Ασφάλειας – διατυπώθηκε το 2008 από τον Μανώλη Μπαλτά (πρώην Διευθύνοντα Σύμβουλο του Οργανισμού Σχολικών Κτηρίων) σε μιάν ημερίδα στο Ηράκλειο. Δυστυχώς, μέχρι σήμερα δεν έχει δοθεί συνέχεια.

Παράλληλα, έχει προταθεί και ένας αποτελεσματικός τρόπος για να προστατευτούν οι πολίτες σε πολλές περιπτώσεις ατυχημάτων και καταστροφών. Στηρίζεται στην αυτό-οργάνωση σε επίπεδο πολυκατοικίας και γειτονιάς με επικεφαλής έναν υπεύθυνο εθελοντή ο οποίος, αφού εκπαιδευτεί από τις αρμόδιες υπηρεσίες, αναλαμβάνει να ενημερώσει τους συμπολίτες του για το πώς θα πρέπει να ενεργήσουν πριν και κατά τη διάρκεια διάφορων ατυχημάτων και καταστροφών. Αυτό θα επιτρέψει επίσης την παραγωγικότερη αξιοποίηση των πολυάριθμων εθελοντικών ομάδων που δραστηριοποιούνται ανά την Ελλάδα, συχνά με πολύ περιορισμένο πεδίο δράσης.

Φυσικά, όλα τα παραπάνω προϋποθέτουν ότι οι πολίτες εμπιστεύονται τις αρμόδιες υπηρεσίες και δεν παρασύρονται από ανεύθυνες θεωρίες συνωμοσίας από συχνά κακόβουλα άτομα, θεωρίες οι οποίες αναπαράγονται μαζικά χωρίς να ελέγχεται η πηγή και το ποιόν του συντάκτη.

Τελικά, όπως ανέφερα και στην αρχή, η Προστασία των Πολιτών από ατυχήματα και καταστροφές είναι μια πολύ σοβαρή και πολύπλοκη υπόθεση που αφορά όλους τους πολίτες, όλα τα επίπεδα διακυβέρνησης και όλους τους κλάδους της ανθρώπινης δραστηριότητας. Για να αναπτυχθεί και να μεταρρυθμιστεί αποτελεσματικά απαιτεί προσωπικό με γνώσεις και όραμα. Με ηγετικές ικανότητες συντονισμού αλλά και αυτοσχεδιασμού όταν χρειάζεται. Και φυσικά, μια πολιτική ηγεσία, η οποία να αντιλαμβάνεται τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις που μπορεί να έχει η καλή ή κακή διαχείριση του συστήματος. Γιατί στην πολιτική προστασία δεν έχουμε μόνο έκτακτες ανάγκες που αντιμετωπίζονται με βάση προκαθορισμένα και δοκιμασμένα σχέδια. Έχουμε και καταστροφές, όπου τα διαθέσιμα μέσα είναι εξ ορισμού λιγότερα από τις ανάγκες. Αλλά και κρίσεις, όταν μαζί με την έκτακτη ανάγκη, ή την καταστροφή, το σύστημα αντιμετωπίζει δημόσια και (συχνά) εκ των έσω αμφισβήτηση. Κρίσεις που σε πολλές περιπτώσεις έχουν είτε αναδείξει είτε καταρρακώσει πολιτικές σταδιοδρομίες …

Μερικοί αναπάντεχοι κίνδυνοι

Τηλέφωνα εκτός λειτουργίας όταν κόβεται το ρεύμα, παράνομες διαφημίσεις καπνικών προϊόντων κοντά σε σχολεία και ιδέες για να περιοριστούν τροχαία και μπαλωθιές
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 9 Ιουνίου 2020 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-424)

Μια ιδέα για τα τροχαία. Έβλεπα τις προάλλες μια σκηνή από τουρκική τηλεοπτική σειρά που μου έκανε εντύπωση. Οι δυο φίλοι πήγαν να πιούν ούζα σε μια εξοχική ταβέρνα στον Βόσπορο. Αφού έδωσαν την παραγγελία, εμφανίστηκε ο καταστηματάρχης να τους χαιρετήσει αφού ο ένας ήταν παλιός πελάτης. Μετά τις φιλοφρονήσεις, τους είπε μια λέξη υπενθυμίζοντας τους την πάγια πολιτική του μαγαζιού: «Κλειδιά!».

Του έδωσαν τα κλειδιά του αυτοκινήτου με το οποίο είχαν έλθει. «Αν σηκωθούμε να φύγουμε μεθυσμένοι δεν θα μας δώσει τα κλειδιά …» εξήγησε ο παλιός. Στην επόμενη σκηνή τους βλέπουμε να κοιμούνται στο αυτοκίνητο … αφού μάλλον δεν θέλησαν να καλέσουν κάποιο ταξί. Πόσοι καταστηματάρχες είναι έτοιμοι να κάνουν κάτι τέτοιο και την Κρήτη, ώστε να μην χάνουν πελάτες από τροχαία;

Ιδέες για τις μπαλωθιές. Ο Βασίλης Σκουλάς κι ο Μανώλης Αλεξάκης είναι δύο γνωστοί Κρητικοί λυράρηδες που έχουν δηλώσει πως θα αποχωρούν από γλέντια όταν αρχίσουν οι μπαλωθιές. Πόσοι άλλοι λυράρηδες και μουσικοί είναι έτοιμοι να το δηλώσουν ευθαρσώς στους οργανωτές εκδηλώσεων αλλά και να το κάνουν πράξη;

Πόσα ζευγάρια θα έχουν το θάρρος να γράψουν στα προσκλητήρια του γάμου τους ή της βάπτισης των παιδιών τους ότι η διασκέδαση θα διακόπτεται με τον πρώτο πυροβολισμό; Τέλος, στις εκδηλώσεις που συγχρηματοδοτούνται από δήμους ή την Περιφέρεια θα άξιζε να προστεθεί ένας όρος ότι το δημόσιο δεν θα εξοφλήσει τη συμμετοχή τους εάν κατά τη διάρκεια της εκδήλωσης πέσουν μπαλωθιές …

Ανήλικοι και οινοπνευματώδη. Γράφαμε πριν από ένα μήνα (ΧΝ 12/5/2020) πως άνθρωποι που βρίσκονται καθημερινά αντιμέτωποι με το πρόβλημα, γνωρίζουν τα κέντρα τα οποία επιτρέπουν την κατανάλωση αλκοόλ από παιδιά και εφήβους. Δυστυχώς, τα κέντρα αυτά φαίνεται πως είναι «απροσπέλαστα». Παράλληλα, η αμέλεια των γονέων συμβάλει στην επέκταση του φαινομένου σε σχολικές γιορτές και εκδρομές.

Αναρωτιέμαι πότε θα αποφασίσουν οι γονείς, οι δάσκαλοι και οι αρχές (Αστυνομία, Διεύθυνση Δημόσιας Υγείας, Εισαγγελία) να ασχοληθούν σοβαρά με το πρόβλημα. Με εντατικοποίηση των ελέγχων και την επιβολή των προβλεπόμενων κυρώσεων σε όσους παραβαίνουν το νόμο πωλώντας αλκοολούχα ποτά σε ανήλικους ή ευνοώντας την κατανάλωση τους.

Ανήλικοι και κάπνισμα. Την περασμένη εβδομάδα (ΧΝ 1/6/2020) γράψαμε πως «αν πράγματι η κυβέρνηση ήθελε να προφυλάξει τους πολίτες, ιδίως τους ανήλικους, θα εφάρμοζε αυστηρά τη νομοθεσία για την απαγόρευση της διαφήμισης καπνικών προϊόντων». Πρόκειται για σαφέστατη νομοθεσία, η οποία προβλέπει ότι απαγορεύεται «η κάθε είδους διαφήμιση και προώθηση προϊόντων καπνού σε όλους τους εξωτερικούς, υπαίθριους και εσωτερικούς χώρους. Εξαιρούνται οι εσωτερικοί χώροι των σημείων πώλησης προϊόντων καπνού».

Μάλιστα «ως εξωτερικός χώρος νοείται και η πρόσοψη και λοιπές πλευρές του κουβουκλίου, οι τέντες και ο περιβάλλων χώρος του περιπτέρου». Επιπλέον, «στους εσωτερικούς χώρους περιλαμβάνονται ενδεικτικά οι κινηματογράφοι, τα θέατρα, οι στρατιωτικές μονάδες, τα Δικαστήρια, όλα τα καταστήματα υγειονομικού ενδιαφέροντος, τα ξενοδοχεία και πάσης φύσεως τουριστικά καταλύματα, καθώς και τα εμπορικά καταστήματα».

Κάντε μια βόλτα στα Χανιά και κοιτάξτε τα περίπτερα … και τα καταστήματα πώλησης ηλεκτρονικών τσιγάρων. Ιδίως όσα βρίσκονται κοντά σε Γυμνάσια και Λύκεια ή δίπλα σε αθλητικές εγκαταστάσεις. Και συγκρίνετε τα όσα θα δείτε με το παραπάνω απόσπασμα της ισχύουσας νομοθεσίας. Τα ίδια βέβαια συμβαίνουν λίγο-πολύ σε όλη την Ελλάδα … Άραγε δεν τα βλέπουν οι υπεύθυνοι των Διευθύνσεων Δημόσιας Υγείας; Οι κατά τόπους αστυνομικές αρχές; Οι αρμόδιοι εισαγγελείς;;;

Ένα σκάνδαλο με τα τηλέφωνα. Τέλος του 2018, αρχές του 2019 ολοκληρώθηκαν οι εργασίες εγκατάστασης δικτύου οπτικών ινών από τον ΟΤΕ σε πολλές περιαστικές περιοχές των Χανίων. Ακολούθησε η μετατροπή των τηλεφωνικών συνδέσεων σε ευρυζωνικές (ή VoIP ή Voice over IP δηλ. φωνή πάνω από διαδίκτυο). Στην πράξη, απαιτείται μια σύνδεση με δρομολογητή (router) ο οποίος εξυπηρετεί μαζί με τις τηλεφωνικές συνδέσεις και τις συνδέσεις στο διαδίκτυο.

Τα παλαιότερα τηλεφωνικά κέντρα (δημόσια τηλεφωνικά δίκτυα μεταγωγής – PSTN) διέθεταν μιάν εφεδρική ηλεκτρογεννήτρια, η οποία άρχιζε να λειτουργεί σε περίπτωση διακοπής ρεύματος. Οι σύγχρονοι κατανεμητές (δηλαδή τα κουτιά ή ΚΑΦΑΟ μέσα από τα οποία συνδέεται το τηλέφωνό μας στο τηλεφωνικό κέντρο) δεν διαθέτουν εφεδρική πηγή ενέργειας ώστε να συνεχίσουν να λειτουργούν ακόμη και όταν πέφτει η τάση ή διακόπτεται το ρεύμα.

Το αποτέλεσμα είναι κάθε φορά που κόβεται το ρεύμα – κάτι που γίνεται ιδιαίτερα συχνά στα Χανιά – οι συνδρομητές να μην έχουν ούτε τηλέφωνο, ούτε διαδίκτυο! Εκτός από τον αποκλεισμό τους από τον έξω κόσμο, αυτό απορρυθμίζει και τους συναγερμούς που είναι συνδεδεμένοι με το διαδίκτυο. Θέτοντας σε κίνδυνο ευπαθείς ομάδες που ίσως χρειαστούν ιατρική βοήθεια αλλά και όσους αποτελούν δυνητικούς στόχους κακοποιών.

Επιπλέον, οι συχνές διακυμάνσεις της τάσης προκαλούν και διακοπές στα ευαίσθητα κυκλώματα των κατανεμητών κάτι που οδηγεί σε διακοπή της σύνδεσης με το δίκτυο. Βέβαια, λίγα λεπτά αργότερα το δίκτυο επανέρχεται, αλλά διάφορες λειτουργίες απορρυθμίζονται (π.χ. η σύνδεση με τη δορυφορική τηλεόραση, ο συναγερμός).

Όλα αυτά θα μπορούσαν να αποφευχθούν αν στους κατανεμητές είχαν τοποθετηθεί μπαταρίες (UPS ή τροφοδοτικά αδιάκοπης παροχής). Όμως ο ΟΤΕ αποφάσισε να περικόψει το κόστος εγκατάστασης αυτών των μπαταριών … παρόλο που το νέο ευρυζωνικό δίκτυο συγχρηματοδοτήθηκε με ευρωπαϊκά κονδύλια … Παρά τις σχετικές υπενθυμίσεις, ο ΟΤΕ έχει απαξιώσει να απαντήσει σε σχετική ερώτηση που υπέβαλα στο 13888 από τον περασμένο Ιούλιο …

Τώρα λοιπόν αποκτά νόημα και το ανέκδοτο που λέγαμε όταν είμασταν παιδιά. «Τι σημαίνει ΔΕΗ; Δεν Έχουμε Ηλεκτρικό! Και ΟΤΕ; Ούτε Τηλέφωνο Έχουμε …».

Επιστροφή στην καθημερινότητα

Τι μας διδάσκει η Παλαιά Διαθήκη, ποια είναι τα πραγματικά προβλήματα της τεχνολογίας 5G και ποιες συνήθειες πρέπει να αλλάξουμε
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 5 Μαΐου 2020 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-420)

Εκσυγχρονισμένες αρχαίες πρακτικές. Να λοιπόν που αρχίζουμε σιγά-σιγά να επιστρέφουμε στην καθημερινότητα. Έχοντας ακολουθήσει κάποιες πανάρχαιες πρακτικές περί απομόνωσης από την κοινότητα και επαναφοράς στην κοινωνία όσων πάσχουν από λοιμώδεις ασθένειες. Πρακτικές που στις μέρες μας έχουν συμπληρωθεί και επικαιροποιηθεί με βάση τη σύγχρονη επιστήμη. Και οι οποίες δεν εμπίπτουν πλέον στην αρμοδιότητα του ιερατείου αλλά των επιστημόνων.

Οι εν λόγω πρακτικές αναφέρονται στο τρίτο βιβλίο της Παλαιάς Διαθήκης, το Λευιτικόν (κεφάλαια ιγ’ και ιδ’). Εκεί περιγράφεται η διαδικασία απομόνωσης των ύποπτων κρουσμάτων λέπρας. Αρχικά επί επτά ημέρας, στη συνέχεια για άλλες επτά και τέλος για πάντα. Περιλαμβάνεται επίσης η διαδικασία ελέγχου σε περίπτωση που ο πάσχων ισχυριζόταν ότι είχε θεραπευθεί. Καθώς και οι διαδικασίες στην περίπτωση της «λέπρας» των ενδυμάτων και των κτιρίων. Δηλαδή όταν εμφανιζόταν μούχλα και μύκητες.

Είναι ν’ απορεί κανείς για την επιμονή ορισμένων «πιστών» να αγνοούν τέτοιες στοιχειώδεις γνώσεις από το μάθημα των θρησκευτικών … Και να επιμένουν να πιστεύουν περισσότερο τις ψευδείς ειδήσεις και την παραπληροφόρηση, συχνά ακόμη και από επίσημες θρησκευτικές, επιστημονικές ή και ιατρικές αρχές.

Καιρός και 5G. Πρόσφατα, ένα προσφιλές θέμα παραπληροφόρησης σχετικά με τον κορωνοϊό είναι και η νέα τεχνολογία κινητών επικοινωνιών πέμπτης γενεάς 5G. Η ακτινοβολία από τις κεραίες και τα κινητά 5G δεν απειλεί την υγεία μας ούτε συνδέεται με τον νέο κορωνοϊό. Γιατί ανήκει στις ίδιες συχνότητες που χρησιμοποιούνται ήδη στα κινητά τηλέφωνα, τους φούρνους μικροκυμάτων και τα ραδιόφωνα.

Ωστόσο, ορισμένες συχνότητες θα προκαλέσουν προβλήματα στην πρόγνωση του καιρού. Οι μετεωρολογικοί δορυφόροι ανιχνεύουν την παρουσία υδρατμών στην ατμόσφαιρα αξιοποιώντας την συχνότητα των 23,8 GHz (γιγαχέρτζ). Όμως η τεχνολογία 5G πρόκειται να χρησιμοποιήσει την γειτονική συχνότητα των 24 GHz. Οι μετεωρολόγοι έχουν διατυπώσει ενστάσεις για την χρήση αυτής της συχνότητας, οι παρεμβολές από την οποία θα επηρεάζουν την ακρίβεια των προβλέψεων νέφωσης και βροχόπτωσης.

Το πρόβλημα θα είναι σημαντικότερο στις ΗΠΑ σε σχέση με την Ευρώπη, αλλά και εδώ τα επίπεδο του θορύβου που προβλέπονται από την Ευρωπαϊκή Ένωση είναι, κατά τους μετεωρολόγους, προβληματικά. Το θέμα συνδέεται και με την κλιματική αλλαγή και αφορά τους αγρότες, τις μεταφορές (ιδίως θαλάσσιες και αεροπορικές) αλλά και τον τομέα του τουρισμού. Όταν θα αρχίσουν να προκηρύσσονται οι διαγωνισμοί για την εκχώρηση των συχνοτήτων 5G ίσως να είναι «αργά για δάκρυα».

Προέλευση των ασθενειών. Μερικοί πιστεύουν ότι ο κορωνοϊός αποτελεί ανθρώπινο κατασκεύασμα το οποίο σκόπιμα ή από αμέλεια διοχετεύτηκε στο περιβάλλον. Και το πιστεύουν παρόλο που σειρά από επιστημονικές έρευνες έχουν δείξει ότι δεν συμβαίνει κάτι τέτοιο. Αυτό που οι περισσότεροι δεν ξέρουν είναι ότι οι περισσότερες ασθένειες προέρχονται από δύο πηγές: αφενός από τον συγχρωτισμό μας με τα ζώα και την κατανάλωση ζωικής πρωτεΐνης, και αφετέρου από τον σύγχρονο τρόπο ζωής.

Πολλά μικρόβια εξακολουθούν ακόμη και σήμερα να περνούν σταδιακά από οικόσιτα ή άγρια ζώα στον άνθρωπο. Έχουμε νέα στελέχη γρίπης από οικόσιτες πάπιες και χοίρους που έχουν με τη σειρά τους προσβληθεί από άγρια πτηνά. Η ιλαρά προήλθε πιθανόν από αγελάδες, η διφθερίτιδα, ο κοκκύτης και η διάρροια σε βρέφη και παιδιά από οικόσιτα φυτοφάγα ζώα (αγελάδες, αιγοπρόβατα, χοίροι, άλογα). Και ο κορωνοϊός μας μεταδόθηκε από τις νυχτερίδες.

Επίσης, οι μαγουλάδες μας έρχονται πιθανώς από χοίρους, η ευλογιά από καμήλες και η φυματίωση από βοοειδή. Από άγριους πίθηκους προέρχονται το AIDS, ο Έμπολα, ο δάγκειος, ο κίτρινος και ο καλοήθης τριταίος πυρετός (ελονοσία vivax). Η χολέρα προέρχεται από φύκια και θαλασσινά ενώ ο κακοήθης τριταίος (ελονοσία falciparum) από πτηνά. Η αμερικανική και αφρικανική τρυπανοσωμίαση καθώς και η σπλαγχνική λεϊσμανίαση προσβάλουν οικόσιτα και άγρια ζώα και από εκεί τον άνθρωπο.

Πολλές επιδημίες και πανδημίες που οφείλονται σε ιούς (π.χ. γρίπη, COVID-19) προκαλούνται από μεταλλάξεις, οι οποίες με τη σειρά τους προέρχονται από την στενότερη επαφή μας με την άγρια φύση. Αλλά και από τον ταχύτατο πολλαπλασιασμό των ιών σε μεγάλους πληθυσμούς ζώων και πτηνών. Σε αυτό συμβάλει η εντατική εκτροφή π.χ. χοίρων και πουλερικών σε συνθήκες που ευνοούν τον στενό συγχρωτισμό των ζώων υπό συνθήκες μεγάλου στρες.

Παράλληλα, η ανθρωπότητα αντιμετωπίζει σήμερα τις λεγόμενες «ασθένειες του πολιτισμού» όπως διαβήτη, μεταβολικό σύνδρομο, παχυσαρκία, καρδιοπάθειες, καρκίνους, κατάθλιψη, άσθμα, οστεοπόρωση, κίρρωση και άλλες ασθένειες του ήπατος, αλλεργίες και προβλήματα γονιμότητας. Πολλές από αυτές τις αρρώστιες οφείλονται στη διατροφή μας, στην έλλειψη φυσικής άσκησης, στο κάπνισμα, στην κατανάλωση οινοπνευματωδών και στη χρήση καρκινογόνων χημικών ουσιών (βλ ΧΝ 20/8/2019).

Πως μπορούμε να προφυλάξουμε την υγεία μας από όλες αυτές τις ασθένειες; Θεμέλιο είναι η σωστή διατροφή (βλ. ΧΝ 8/10/2019). Αλλά και η τακτική φυσική άσκηση, η διακοπή του καπνίσματος και της κατανάλωσης οινοπνευματωδών, η σωστή υγιεινή χεριών και σώματος και ο περιορισμός της χρήσης επικίνδυνων υλικών και ουσιών που μπορούν να προκαλέσουν καρκινογένεση ή που δρουν ως ενδοκρινικοί διαταράκτες.

Μπορούμε να αλλάξουμε συνήθειες για να προστατεύσουμε την υγεία μας; Η πρόσφατη εμπειρία από την εφαρμογή των μέτρων περιορισμού της κυκλοφορίας έδειξε ότι μπορούμε! Θέλουμε να αλλάξουμε τις κακές μας συνήθειες; Αυτό μπορεί να το απαντήσει μόνο το πρόσωπο που βλέπουμε κάθε πρωί στον καθρέπτη μας …

Παρεμβάσεις για το 112

Με αφορμή την Ευρωπαϊκή Ημέρα του 112 (11η Φεβρουαρίου)

• Στις 24 Φεβρουαρίου 2020, στον τηλεοπτικό σταθμό ΝΕΑ TV (των Χανίων) και στην εκπομπή «Στο επίκεντρο» κάναμε με τον Λευτέρη Κουρκουλό μια διεξοδική συζήτηση για όλα τα θέματα που αφορούν το 112, την έγκαιρη προειδοποίηση των πολιτών σε περίπτωση επερχόμενης ή εξελισσόμενης καταστροφής και τις επικοινωνίες έκτακτης ανάγκης. Μπορείτε να παρακολουθήσετε το βίντεο εδώ.

• Στις 26 Φεβρουαρίου 2020, κάναμε μιάν ακόμη ενδιαφέρουσα συζήτησή στον ραδιοφωνικό σταθμό Team FM (του Ρεθύμνου), στην εκπομπή «Πρώτη Γραμμή» της Χαράς Βηλαρά και συγκεκριμένα στην ενότητα «Η ώρα του ενεργού πολίτη» που επιμελείται ο Γιάννης Καλαϊτζάκης. Μπορείτε να ακούσετε το απόσπασμα της εκπομπής εδώ.

Ευρωπαϊκή Ένωση και ανταγωνισμός

Πέμπτη 13 Φεβρουαρίου 2020. 8^ο ένθετο για την Ευρωπαϊκή Ένωση και την καθημερινότητα των πολιτών στην εκπομπή «Αποδράστε» με την Ευτυχία Πενταράκη, μια πρόσχαρη, ευγενική και με χαμογελαστή φωνή, επαγγελματία δημοσιογράφο. Η εκπομπή μεταδίδεται από Δευτέρα μέχρι Παρασκευή από τις 12 μέχρι τις 2 (το μεσημέρι ...) στον χανιώτικο σταθμό Γαύδος 88.8.

Ακούστε το απόσπασμα της εκπομπής στην οποία αναφερθήκαμε στην πολιτική ανταγωνισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης.



Περισσότερες πληροφορίες:

H Ευρωπαϊκή Ένωση έχει αποκλειστική αρμοδιότητα σε θέματα ανταγωνισμού, με δυνατοτητα απ' ευθείας διερεύνησης ιδιωτικών εταιρειών και κρατικών υπηρεσιών και επιβολής προστίμων. Οι αποφάσεις της Επιτροπής υπόκεινται στον έλεγχο του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Οι τομείς της πολιτικής ανταγωνισμού στους οποίους δραστηριοποιείται η Ευρωπαϊκή Ένωση περιλαμβάνουν:

• Κατάχρηση δεσπόζουσας θέσης για υπερβολικές τιμές, περιορισμό της παραγωγής ή άρνηση καινοτομίας εις βάρος των καταναλωτών. Πρόστιμα μέχρι και 10% του ετήσιου τζίρου της εταιρείας (αλλά και δικαίωμα όσων έχουν ζημιωθεί να ζητήσουν αποζημιώσεις).
• Παραδείγματα: ΙΒΜ (για την διάθεση συμβατού τερματικού εξοπλισμού, κάτι που αποτέλεσε τη βάση για την ανάπτυξη των συμβατών προσωπικών υπολογιστών), Microsoft, Google.
• Καρτέλ όταν ομοειδείς εταιρείες συμφωνούν να καθορίσουν τις τιμές των προϊόντων τους, να περιορίσουν την παραγωγή ή να μοιραστούν αγορές ή πελάτες.
• Παραδείγματα: Πορθμεία Πάτρα-Ανκόνα, Πυκνωτές, Επαναφορτιζόμενες μπαταρίες.
• Συγχωνεύσεις όταν δύο ή περισσότερες εταιρείες αποφασίζουν να συγχωνευτούν. Πρέπει να ζητήσουν άδεια από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή με βάση ορισμένα κριτήρια για παγκόσμιο τζίρο σε συνδυασμό με τον τζίρο στην ΕΕ ή και σε τρία τουλάχιστον κράτη μέλη. Η Επιτροπή εγκρίνει, απορρίπτει ή επιβάλει όρους.
• Παραδείγματα: General Electric / Honeywell, Aegean / Ολυμπιακή (απόρριψη, έγκριση).
• Κρατικές ενισχύσεις πρέπει να λάβουν άδεια από την Επιτροπή για να μην στρεβλώνουν τον ανταγωνισμό.
• Παραδείγματα: Ολυμπιακή, Αύξηση τιμήματος για Αεροδρόμιο Ελευθέριος Βενιζέλος, Μειώσεις του Ειδικού Τέλους Μείωσης Εκπομπών Αερίων Ρύπων (ΕΤΜΕΑΡ) σε ενεργοβόρες επιχειρήσεις,  Παράταση του ελληνικού καθεστώς τραπεζικής εγγύησης καταθέσεων, Ναυπηγεία Σκαραμαγκά, ΛΑΡΚΟ. 
• Ελευθέρωση αγορών στον ανταγωνισμό στους τομείς της Ενέργειας, των Ταχυδρομείων, των Τηλεπικοινωνιών και των Μεταφορών (αεροπορικών, θαλάσσιων, χερσαίων δηλ. οδικών, σιδηροδρομικών, ποτάμιων και στον τομέα των υποδομών δηλ. λιμάνια, αεροδρόμια αυτοκινητόδρομοι).
• Η πολιτική ανταγωνισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης καταλαμβάνει το μεγαλύτερο αποτύπωμα στην ειδησεογραφία που προέρχεται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή (15% των δελτίων τύπου ετησίως).
• Πιέσεις μερικών κρατών μελών για χαλάρωση της πολιτικής συγχωνεύσεων ώστε ευνοείται η δημιουργία ευρωπαίων «πρωταθλητών»

Ζήτω το 112!

Γιορτάζει ο κοινός ευρωπαϊκός αριθμός έκτακτης ανάγκης που πρόσφατα αναβαθμίστηκε και στην Ελλάδα
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 11 Φεβρουαρίου 2020 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-409)

11 Φεβρουαρίου σήμερα! 11/2! Η Ευρωπαϊκή Ημέρα του 112! Η οποία θεσπίστηκε το 2009 με κοινή δήλωση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του Συμβουλίου Υπουργών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Δήλωση που επιτεύχθηκε μετά από πολύχρονες παρασκηνιακές πιέσεις από την Ευρωπαϊκή Ένωση του Αριθμού Επειγόντων (EENA – European Emergency Number Association).

Τι είναι το 112. Είναι ο κοινός ευρωπαϊκός αριθμός έκτακτης ανάγκης. Τον καλούμε από σταθερό ή κινητό αλλά όχι από εφαρμογές τύπου Viber ή What’sUp. Για να ζητήσουμε βοήθεια σε Ελλάδα και Ευρωπαϊκή Ένωση όταν κινδυνεύει ζωή ή περιουσία, δηλαδή για να καλέσουμε το ΕΚΑΒ, την Πυροσβεστική, την Αστυνομία ή το Λιμενικό.

Στην Ελλάδα, αρμόδια για την λειτουργία του αναβαθμισμένου τηλεφωνικού κέντρου του 112 είναι η Γενική Γραμματεία Πολιτικής Προστασίας (ΓΓΠΠ). Η οποία, από 1ης Ιανουαρίου 2020 λειτουργεί το αναβαθμισμένο κέντρο 112, η κατασκευή του οποίου συγχρηματοδοτήθηκε από την Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΣΠΑ).

Η χρήση του 112 για όλες τις περιπτώσεις προσφέρει δύο μεγάλα πλεονεκτήματα. Εξασφαλίζει την συντονισμένη επέμβαση όλων των υπηρεσιών έκτακτης ανάγκης που θα απαιτηθούν για την αποτελεσματική αντιμετώπιση του επείγοντος. Για παράδειγμα στα τροχαία απαιτείται εκτός από την επέμβαση του ΕΚΑΒ και η βοήθεια της αστυνομίας για ρύθμιση της κυκλοφορίας αλλά και η παρουσία της Πυροσβεστικής αν απαιτηθεί απεγκλωβισμός. Αντίστοιχη συντονισμένη επέμβαση απαιτείται και στις αστικές ή ακόμη και τις δασικές πυρκαγιές.

Επιπλέον, όταν καλέσουμε το 112 χωρίς να γνωρίζουμε την ακριβή μας θέση υπάρχει η δυνατότητα γεωεντοπισμού μας. Μάλιστα, οι εταιρείες τηλεπικοινωνιών είναι υποχρεωμένες να δώσουν τα στοιχεία της θέσης του καλούντος πρακτικά τη στιγμή που διαβιβάζουν την κλήση στο κέντρο του 112. Ωστόσο, σήμερα η ακρίβεια του γεωεντοπισμού, ιδίως εκτός αστικών κέντρων, δεν είναι ικανοποιητική με αποτέλεσμα να υπάρχει δυσκολία όταν η κλήση προέρχεται από αποπροσανατολισμένους ορειβάτες ή τουρίστες χαμένους στις μαδάρες …

Ευτυχώς, σύμφωνα με τις ανακοινώσεις της κυβέρνησης και αυτό το πρόβλημα θα αντιμετωπιστεί από τον Απρίλιο με την εφαρμογή του προηγμένου γεωεντοπισμού (έξυπνων) κινητών (AML ή Advanced Mobile Location). Μια τεχνική στην οποία έχουμε αναφερθεί κατ’ επανάληψη στο παρελθόν (βλ. ΧΝ 12/2/2019).

Η χρήση του AML θα εξασφαλίσει ακρίβεια γεωεντοπισμού μερικών δεκάδων μέτρων κάνοντας τις επεμβάσεις ταχύτερες – ιδίως όταν θα συνδυαστεί με την εγκατάσταση σε όλα τα οχήματα και δορυφορικών συστημάτων ραδιοπλοήγησης. Θα συμβάλλει επίσης στην μείωση των κακόβουλων κλήσεων στο 112 που απασχολούν τα κέντρα όταν κάποιοι άλλοι συμπολίτες ενδέχεται να κινδυνεύουν …

Αντίστροφο 112. Μετά από πολύχρονες προσπάθειες της ΕΕΝΑ αλλά και εξαιτίας των τρομοκρατικών επιθέσεων του 2015 και 2016 στη Γαλλία, διαπιστώθηκε τελικά η ανάγκη να δημιουργηθεί ένα σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης των πολιτών σε περίπτωση επερχόμενης ή εξελισσόμενης καταστροφής. Έτσι με βάση τον Ευρωπαϊκό Κώδικα Ηλεκτρονικών Επικοινωνιών (οδηγία 2018/1972, άρθρο 110) όλες οι χώρες πρέπει να διασφαλίσουν μέχρι τις 21 Ιουνίου 2022 ότι διαθέτουν τέτοιο σύστημα προειδοποίησης μέσω των τηλεφώνων.

Να λοιπόν που για πρώτη φορά, εξαιτίας κάποιων καταστροφών η Ελλάδα έδωσε προτεραιότητα στην λειτουργία αυτού του συστήματος το οποίο σύμφωνα με την κυβέρνηση έχει πλέον τεθεί σε λειτουργία από την 1η Ιανουαρίου. Στη σχετική σελίδα της ΓΓΠΠ (https://112.gr/el-gr/) οι πολίτες μπορούν να βρουν πληροφορίες για τις ρυθμίσεις που απαιτούνται στα έξυπνα κινητά τηλέφωνα προκειμένου να λαμβάνουν τις σχετικές ειδοποιήσεις.

Θα πρέπει ωστόσο να επισημάνουμε ότι η έγκαιρη προειδοποίηση για επερχόμενη ή εξελισσόμενη καταστροφή πρέπει να εκπέμπεται από πολλές πηγές. Τα κινητά τηλέφωνα είναι αποτελεσματικά αλλά αν έχουν καταστραφεί οι κεραίες εκπομπής θα είναι άχρηστα. Σε πολλές χώρες (π.χ. Βέλγιο, Γερμανία, Σουηδία) η έγκαιρη προειδοποίηση μεταδίδεται από το ραδιόφωνο και την τηλεόραση, από το διαδίκτυο ή ακόμη και από σειρήνες – μερικές φορές ακόμη και ομιλούσες.

Επιπλέον, δεν αρκεί η μετάδοση της προειδοποίησης αν οι πολίτες δεν γνωρίζουν τι πρέπει να κάνουν … Γι’ αυτό ο εμπλουτισμός του συστήματος έγκαιρης προειδοποίησης με την δυνατότητα πολυκαναλικής μετάδοσης θα πρέπει να συνοδευτεί από ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα ενημέρωσης και εκπαίδευσης των πολιτών στις συμπεριφορές και τις ενέργειες που θα πρέπει να υιοθετήσουν όταν σημάνει ο συναγερμός. Ιδιαίτερη σημασία έχει η εκπαίδευση των παιδιών και των νέων αφού έχει αποδειχτεί ότι τη στιγμή της καταστροφής τα παιδιά υποδεικνύουν στους μεγαλύτερους τι πρέπει να κάνουν.

Επικοινωνίες των υπηρεσιών. Όλα τα παραπάνω δεν έχουν νόημα αν οι εμπλεκόμενες υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης δεν μπορούν να επικοινωνήσουν μεταξύ τους κατά την ώρα της κρίσης. Η έλλειψη επικοινωνίας οδηγεί στη μετατροπή μιας απλής έκτακτης ανάγκης σε καταστροφή (βλέπε Μάτι). Αλλά και η χρήση ξεπερασμένων τεχνολογιών που δεν εξασφαλίζουν την ασφάλεια των επικοινωνιών, μπορεί να αποβεί μοιραία π.χ. σε περιπτώσεις καταστροφών που προκαλούνται από τρομοκράτες.

Δυστυχώς, αν θέλουμε να αποκτήσει η χώρα μας ένα αποτελεσματικό σύστημα προστασίας των πολιτών από ατυχήματα και καταστροφές θα πρέπει να επενδύσουμε και στην δημιουργία ενός ηλεκτρονικού δικτύου υψηλών προδιαγραφών για την Διοίκηση, τον Έλεγχο, τις Επικοινωνίες, τον Συντονισμό και την Πληροφόρηση (C4I). Στο οποίο θα έχουν ισότιμη πρόσβαση όλες οι υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης και το οποίο, εκτός από ενισχυμένη ασφάλεια των επικοινωνιών, θα επιτρέπει την αμφίδρομη διαβίβαση φωνής, βίντεο και χαρτογραφίας σε υψηλές ταχύτητες.

Μας πήρε πάνω από 10 χρόνια για να αναβαθμίσουμε το 112 στην Ελλάδα. Ας ασχοληθούμε σοβαρά με την δημιουργία και ενός συστήματος C4I υψηλών επιδόσεων για να μην ξαναβρεθούμε μπροστά σε θύματα που να οφείλονται σε έλλειψη ενημέρωσης ή ασυνεννοησία των αρχών …