Ευχές για το 2026

Με ιδιαίτερη αναφορά στην ανάπτυξη της κριτικής σκέψης στα παιδιά και τους εφήβους

(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 6 Ιανουαρίου 2026 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-514)

Αγαπητοί αναγνώστες δεχτείτε τις Καλύτερες Ευχές μου για το 2026! Να το περάσετε με Υγεία, Όμορφα Αισθήματα και Οικογενειακή Ευτυχία! Για πραγματικά καλύτερη Υγεία σκεφθείτε σοβαρά να εγκαταλείψετε μερικές εξόχως βλαβερές συνήθειες, όπως κάπνισμα, κακή διατροφή, υπερβολική ταχύτητα. Και οι ευχές για Αγάπη και Ειρήνη θα ευοδωθούν καλύτερα ας πάψουμε να πιστεύουμε, συχνά και με φανατισμό, κράτη, οργανώσεις και ηγέτες που ξεκινούν πολέμους, οργανώνουν τρομοκρατικές επιθέσεις και σκοτώνουν ανυπεράσπιστους αμάχους ακόμη και παιδιά. Κι αυτό μπορεί να επιτευχθεί μόνο με ενίσχυση της Κριτικής Σκέψης μας.

Το 2026 έχει οριστεί από τον ΟΗΕ ως Διεθνές Έτος Μετακινούμενης Κτηνοτροφίας προκειμένου να ενισχυθεί η ευαισθητοποίηση στην κοινωνική αξία αυτού του κλάδου. Να προωθηθούν οι σχετικές γνώσεις, η καινοτομία και η δημιουργία συνασπισμών για την αντιμετώπιση των σύγχρονων αναγκών. Να υποστηριχθούν τεκμηριωμένες πολιτικές και νομοθεσίες υποστήριξης βιώσιμων τρόπων βιοπορισμού και διαχείρισης της μετακινούμενης κτηνοτροφίας. Και τέλος να ενισχυθούν κοινωνικά υπεύθυνες επενδύσεις για την αντιμετώπιση των προκλήσεων που αντιμετωπίζει η μετακινούμενη κτηνοτροφία κατά τον 21ο αιώνα.

Ο ΟΗΕ έχει επίσης ανακηρύξει το 2026 ως Διεθνές Έτος Εθελοντών αναγνωρίζοντας τον εθελοντισμό ως βασική κινητήρια δύναμη για την επίτευξη της βιώσιμης ανάπτυξης. Στόχος είναι η προβολή του σημαντικού ρόλου των εθελοντών για την προώθηση παγκόσμιων στόχων, την ενίσχυση της ανθεκτικότητας και την προώθηση της συλλογικής προόδου. Οι κυβερνήσεις, οι οργανώσεις και οι κοινότητες ενθαρρύνονται να αναγνωρίσουν και να υποστηρίξουν τους εθελοντές μέσω της δημιουργίας ασφαλούς, συμπεριληπτικού περιβάλλοντος και την ενσωμάτωση του εθελοντισμού στις πολιτικές.

Σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης θα έχουμε το 2026 την προεδρία της Κύπρου (1ο εξάμηνο) και της Ιρλανδίας (2ο εξάμηνο), ενώ από την 1η Ιανουαρίου, η Βουλγαρία αποτελεί την 21η χώρα της ζώνης του €υρώ. Όσον αφορά διεθνείς αθλητικές διοργανώσεις, τον Φεβρουάριο και το Μάρτιο θα διεξαχθούν οι 25οι Χειμερινοί Ολυμπιακοί και Παραολυμπιακοί Αγώνες στην Ιταλία - συγκεκριμένα στο Μιλάνο και την Κορτίνα ντ'Αμπέτσο. Τέλος, από τις 11 Ιουνίου έως τις 19 Ιουλίου θα διεξαχθεί στον Καναδά το Μεξικό και τις ΗΠΑ το Παγκόσμιο Κύπελο Ποδοσφαίρου της FIFA.

Ενίσχυση της κριτικής σκέψης. Στο παρελθόν, έχουμε αναφερθεί από αυτή τη στήλη στη σημασία της κριτικής σκέψης για την αντιμετώπιση των επερχόμενων απειλών και της παραπληροφόρησης (βλ. ΧΝ 1/4/2024). Παρακολούθησα πρόσφατα μια ενδιαφέρουσα διαδικτυακή ομιλία του καθηγητή Γιώργου Μητακίδη με θέμα «Κριτική Σκέψη στην Εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης» που οργάνωσε η Ομάδα Χωρίς Όνομα (ΟΧΟ). Ο Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) ορίζει την Κριτική Σκέψη ως την «αμφισβήτηση και αξιολόγηση ιδεών και λύσεων» και την αναφέρει ως μια από τις βασικές δεξιότητες που θα απαιτούνται από πολλούς κλάδους της οικονομίας στο άμεσο μέλλον. Γι’ αυτό και την έχει συμπεριλάβει ως αναπόσπαστο μέρος πολλών πτυχών του Οδηγού Μάθησης για το 2030 (OECD Learning Compass 2030).

Όμως, πώς μπορεί άραγε να διδαχτεί η κριτική σκέψη; Σε προηγούμενο άρθρο μου ανέφερα την εμπειρία της κόρης μου (βλ. ΧΝ 4/2/2025). Ψάχνοντας στο διαδίκτυο βρήκα ένα άρθρο (στα αγγλικά και μεταφρασμένο στα ελληνικά) που καλύπτει το θέμα αρκετά διεξοδικά, όσον αφορά γονείς και εκπαιδευτικούς. Στην πράξη διαχωρίζει τα παιδιά ανάλογα με την ηλικία και προτείνει στους γονείς και τους εκπαιδευτικούς να συζητούν μαζί τους θέτοντας διάφορες «ανοικτές» ερωτήσεις έτσι ώστε να τα προτρέπουν να αρχίσουν να σκέπτονται.

Μερικά παραδείγματα ερωτήσεων για παιδιά προσχολικής ηλικίας και νηπιαγωγείου: Αν έπρεπε να ανταλλάξεις ένα παιχνίδι σου με έναν φίλο/μία φίλη σου, ποιο θα διάλεγες και γιατί; Αν το κατοικίδιό σου μπορούσε να μιλήσει για μια μέρα τι θα ήθελες να συζητήσεις μαζί του; Αν είχες ένα μαγαζί τι θα ήθελες να πουλάς σε αυτό; Για παιδιά δημοτικού: Πώς μπορεί κάποιος να γίνει ειδικός σε ένα θέμα; Αν μπορούσες να ήσουν γονιός για μια μέρα τί αλλαγές θα έκανες στους κανόνες του σπιτιού σου; Αν έπρεπε να χάσεις μια από τις πέντε αισθήσεις σου ποια θα διάλεγες να αποχωριστείς;

Για παιδιά γυμνασίου: Γιατί οι ενήλικες δεν τηρούν τους κανόνες που θεσπίζουν για τα παιδιά τους; Τι πράγμα στο σχολείο σου δεν θα ήθελες να αλλάξει με τίποτα; Γιατί είναι σημαντικό να μαθαίνουμε περισσότερες ξένες γλώσσες; Για παιδιά λυκείου: Τι χαρακτηριστικά έχεις που σε κάνουν μοναδικό/-η στην τάξη σου; Ποιο ήταν το μεγαλύτερό σου επίτευγμα τον περασμένο μήνα; Ποιες παγκόσμιες αλλαγές επιθυμείς να δεις να επέρχονται σε 30 χρόνια από τώρα; Και μερικά παραδείγματα συμπληρωματικών ερωτήσεων: Τί διδάγματα ζωής μπορείς να αποκομίσεις από μια (συγκεκριμένη) κατάσταση; Πώς μπορείς να εφαρμόσεις στην πραγματική σου ζωή τα διδάγματα που αποκόμισες από την μελέτη ενός βιβλίου; Τι παραδοχές έχεις κάνει στο πλαίσιο της αντιμετώπισης ενός (συγκεκριμένου) προβλήματος;

Συμπεράσματα. Όσοι και όσες θέλουν να βοηθήσουν τα παιδιά να παρακολουθήσουν τον ταχύτατα μεταβαλλόμενο κόσμο μας, ας αρχίσουν να τους ζητάνε να απαντήσουν σε τέτοιες ερωτήσεις, έτσι ώστε να συνηθίσουν να αναλύουν τα πράγματα κριτικά πριν καταλήξουν σε συμπεράσματα. Ας αφιερώσουν ένα πεντάλεπτο κάθε μέρα για να συζητούν διάφορα θέματα εντάσσοντας τέτοιες ερωτήσεις στη συζήτηση. Αυτό μπορεί να γίνει στην τάξη, στο τραπέζι κατά τη διάρκεια του γεύματος ή του δείπνου, ή κάθε φορά που θα σας δίνεται η ευκαιρία να διδάξετε κάτι και να διεγείρετε την κριτική σκέψη στα παιδιά.

Βρυξελλιώτικη καθημερινότητα

Εγκληματικότητα, σκουπίδια αλλά και δομές πληροφόρησης και επαγγελματικής επέμβασης για άτομα με ψυχολογικά προβλήματα
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 6 Μαρτίου 2024 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-492)

Είχα καιρό να επισκεφτώ τις Βρυξέλλες. Η πόλη έχει αποκτήσει έναν σαφώς πολυπολιτισμικό χαρακτήρα, και στο δρόμο συναντάς όλες σχεδόν τις φυλές της γης, ακούς πολλές γλώσσες και παρατηρείς κάθε είδους συμπεριφορές. Οι ζητιάνοι και οι άστεγοι έχουν πολλαπλασιαστεί όπως επίσης και οι χρήστες ναρκωτικών – ιδίως του κρακ της πιο εθιστικής μορφής της κοκαΐνης.

Τελευταία, η πόλη έχει συγκλονιστεί από μερικά επεισόδια ανταλλαγής πυροβολισμών μεταξύ αντίπαλων συμμοριών με αντικείμενο το εμπόριο ναρκωτικών. Υπήρξαν τραυματισμοί χωρίς ευτυχώς θανάτους, αλλά το θέμα προβληματίζει γενικά τους κατοίκους. Ακούστηκε επίσης η φήμη πως οι υπεύθυνοι των Ευρωπαϊκών θεσμικών οργάνων, που είναι εγκατεστημένα στις Βρυξέλλες, απείλησαν πως θα εισηγηθούν τη μεταφορά των υπηρεσιών σε άλλη ευρωπαϊκή πόλη, αν δεν αντιμετωπιστεί ριζικά το πρόβλημα της ασφάλειας.

Σκουπίδια. Πριν από λίγες μέρες ο Ανδρέας Δρυμιώτης δημοσίευσε στην Καθημερινή ένα άρθρο με τίτλο «Ο χαρακτήρας των Ελλήνων». Αναφερόταν, μεταξύ άλλων, και σε μια μεγάλη ντροπή σχετικά με «τα σκουπίδια που βλέπει κανείς στην άκρη των δρόμων». Αναδημοσίευσα το άρθρο στο Facebook και ένας φίλος από τις Βρυξέλλες μου έκανε ένα σχόλιο όπου μεταξύ άλλων έγραφε ότι σε κεντρικό δρόμο στο προάστιο «Overijse … το πρωί 09H30, από αυτοκίνητο 80.000 €, … εκτοξεύθηκαν μπουκάλια, σακουλάκια και ποτηράκια καφέ από μητέρα και παιδάκι. Δεν είναι μόνο στην Ελλάδα το κακό αλλά το κακό είναι ότι η παιδεία έχει πρόβλημα παντού».

Πράγματι, σε περιοχές που έχουν σιγά-σιγά αποκτήσει πολυπολιτισμικό χαρακτήρα, και όπου η αστυνόμευση είναι πιο χαλαρή, παρατηρούνται τέτοια φαινόμενα (π.χ. σκουπίδια, αποτσίγαρα). Μάλιστα, σε πρόσφατη συνέντευξη του, ο σοσιαλιστής Δήμαρχος των Βρυξελλών ανέφερε ότι κάποιοι δήμαρχοι που πρόσκεινται στην ακροδεξιά παραμελούν σκόπιμα την αστυνόμευση στην περιοχή τους, προκειμένου να κατηγορηθεί η ομοσπονδιακή κυβέρνηση. Κι αυτό, ενόψει και των επικείμενων εθνικών εκλογών, οι οποίες θα διεξαχθούν τον Ιούνιο, μαζί με τις ευρωεκλογές.

Ενημερωτικές αφίσες. Κυκλοφορώντας στο Μετρό παρατήρησα κάποιες διαφημίσεις για οργανισμούς που παρέχουν βοήθεια σε ανθρώπους που αντιμετωπίζουν προβλήματα. Οι ιστοσελίδες inforhomes.be ενημερώνουν του ηλικιωμένους για τις δυνατότητες που έχουν όταν πια δεν μπορούν να αυτοεξυπηρετηθούν. Γηροκομεία, διαμερίσματα με παροχή υπηρεσιών, βοήθεια στο σπίτι, συστέγαση άλλους ηλικιωμένους ή και με νεαρή οικογένεια με παιδιά. Αλλά και πληροφορίες για τρόπους αντιμετώπισης περιστατικών κακομεταχείρισης ηλικιωμένων.

Οι ιστοσελίδες arrete.be (σταμάτα) προβάλλουν μια ενημερωτική εκστρατεία που απευθύνεται σε νέους και νέες με στόχο να τους ευαισθητοποιήσουν και να τους βοηθήσουν σε περίπτωση βιασμού. Μια σειρά από παραστατικά βίντεο, ένας δωρεάν αριθμός για κλήση σε περίπτωση επείγουσας ανάγκης, δυνατότητα διαδικτυακής συνομιλίας (chat) και μια σειρά συμβουλών ώστε να αποφευχθεί κάποιος ενδεχόμενος βιασμός.

Η εκστρατεία χρηματοδοτείται από την γαλλόφωνη περιφέρεια Βαλλονίας-Βρυξελλών και την γαλλόφωνη κοινότητα των Βρυξελλών. Αντίστοιχη υποστήριξη παρέχει και η οργάνωση μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα SOSViol (SOSβιασμός) που χρηματοδοτείται από την περιφέρεια αλλά και από την υπηρεσία εύρεσης εργασίας Actiris.

Οι ιστοσελίδες depistage.be (ιατρικές εξετάσεις) είναι αφιερωμένες στα σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα (ΣΜΝ). Περιγράφονται τα συμπτώματα, οι τρόποι μετάδοσης και προφύλαξης, οι συνέπειες σε περίπτωση αμέλειας, καθώς και οι θεραπείες. Παρέχονται πληροφορίες για τα κέντρα εξετάσεων και τους φορείς που παρέχουν υποστήριξη. Πρόκειται για μια πρωτοβουλία από την οργάνωση μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα o-yes.be που έχει δημιουργηθεί από νέους για τους νέους.

Η ίδια οργάνωση έχει ξεκινήσει και άλλες πρωτοβουλίες, όπως: α) το κανάλι Moules Frites (Μύδια Τηγανιτές πατάτες) αφιερωμένο στην ευεξία και την σεξουαλικότητα, β) τις ιστοσελίδες moncontraceptif.be (το αντισυλληπτικό μου) για όλα τα μέσα αντισύλληψης, και γ) τις ιστοσελίδες gotogyneco.be (πήγαινε γυναικολόγο) για τις ομοφυλόφιλες, οι οποίες σύμφωνα με τις στατιστικές, βρίσκονται εκτεθειμένες περισσότερο από τις ετεροφυλόφιλες σε κινδύνους που συνδέονται με ΣΜΝ, καρδιαγγειακά, καρκίνους, προβλήματα ψυχικής υγείας και εξαρτήσεις.

Η οργάνωση télé-accueil (τηλε-υποδοχή) λειτουργεί με τη βοήθεια περισσότερων από 300 εκπαιδευμένων εθελοντών μια υπηρεσία τηλεφωνικής υποστήριξης 24 ώρες το 24ώρο, 7 ημέρες την εβδομάδα για όποιον ή όποια θέλει να μιλήσει σε κάποιον σε μια στιγμή δυσκολίας. Καλύπτει εκτός από τις Βρυξέλλες και άλλες 5 πόλεις στη γαλλόφωνη Βαλλονία και διεκπεραιώνει πάνω από 350 κλήσεις ημερησίως.

Τέλος, στην κοινότητα του Etterbeek που έμενα, μου έκανε εντύπωση μια αφίσα που διαφήμιζε την υπηρεσία διαμεσολάβησης για την επίλυση των διενέξεων και των διαπροσωπικών διαφορών μεταξύ των πολιτών. Με προφανή στόχο τον περιορισμό των δικαστικών υποθέσεων δευτερεύουσας σημασίας.

Εκπαίδευση αστυνομικών. Τα τελευταία χρόνια στο Βέλγιο έχουν σημειωθεί ορισμένα επεισόδια όπου οι αστυνομικοί αντιμετώπισαν άτομα με ψυχολογικά προβλήματα σε κρίση, χρησιμοποιώντας τα υπηρεσιακά τους περίστροφα … με τραγικά αποτελέσματα. Με πρωτοβουλία του Δημάρχου Βρυξελλών και σε συνεργασία με τις ψυχιατρικές υπηρεσίες τριών μεγάλων νοσοκομείων, οργανώθηκε πρόσφατα μια ημερήσια πιλοτική εκπαίδευση των αστυνομικών πρώτης γραμμής σε τρόπους αντιμετώπισης τέτοιων περιστατικών.

Χρησιμοποιήθηκαν μεθοδολογίες από καναδικές και βρετανικές υπηρεσίες ψυχιατρικών επειγόντων και συμφωνήθηκε ένα πρωτόκολλο συνεργασίας αστυνομίας – κινητών ψυχιατρικών μονάδων με στόχο την έγκαιρη (τηλεφωνική ή και επιτόπια) υποστήριξη της αστυνομίας από τις εν λόγω κινητές μονάδες. Η δράση βρίσκεται σε εξέλιξη και θα αξιολογείται σε μηνιαία βάση …

Η πολυπλοκότητα της Πολιτικής Προστασίας

Συνέντευξη στον Αντώνη Τριφύλλη που δημοσιεύτηκε στις 10/9/2020 στον ηλεκτρονικό κόμβο «Μεταρρύθμιση» με τον τίτλο «Παν. Αλεβαντής: Η πολυπλοκότητα της Πολιτικής Προστασίας».

Εισαγωγή: Η Προστασία των Πολιτών από ατυχήματα και καταστροφές είναι μια πολύ σοβαρή και πολύπλοκη υπόθεση που αφορά όλους τους πολίτες, όλα τα επίπεδα διακυβέρνησης και όλους τους κλάδους της ανθρώπινης δραστηριότητας, τονίζει στη συνέντευξή του στην «Μεταρρύθμιση» και τον Αντώνη Τριφύλλη, ο κ. Παναγιώτης Αλεβαντής μέλος της European Emergency Number Association (ΕΕΝΑ) για την προώθηση του 112. Εργάστηκε, επίσης, στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή όπου μεταξύ άλλων ήταν υπεύθυνος για τον ευρωπαϊκό αριθμό επειγόντων (112) και για τη δημιουργία του πανευρωπαϊκού δικτύου Πολιτικής Προστασίας CECIS.

Όπως επισημαίνει ο κ. Αλεβαντής για να αναπτυχθεί και να μεταρρυθμιστεί αποτελεσματικά η Προστασία των Πολιτών από ατυχήματα και καταστροφές, απαιτεί προσωπικό με γνώσεις και όραμα. Με ηγετικές ικανότητες συντονισμού αλλά και αυτοσχεδιασμού όταν χρειάζεται. Και φυσικά, μια πολιτική ηγεσία, η οποία να αντιλαμβάνεται τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις που μπορεί να έχει η καλή ή κακή διαχείριση του συστήματος.

• Στις πυρκαγιές, τις πλημμύρες, τον κορωνοϊό αλλά και σε πολλές άλλες καταστροφές διαπιστώνουμε ότι η Πολιτική Προστασία είναι στην ημερησία διάταξη. Παράλληλα, τα τελευταία χρόνια οι διαδοχικές κυβερνήσεις έχουν αναδιοργανώσει κατ’ επανάληψη την Πολιτική Προστασία. Από την εμπειρία σας νομίζετε το σύστημα της Πολιτικής Προστασίας λειτουργεί ικανοποιητικά στην Ελλάδα;

Ας πάρουμε τα πράγματα με τη σειρά. Κατ’ αρχάς τι είναι η Πολιτική Προστασία ή καλύτερα η Προστασία των πολιτών από ατυχήματα και καταστροφές. Είναι ένα εξαιρετικά πολύπλοκο σύστημα, η διαχείριση του οποίου δεν πρέπει να ανατίθεται άτομα που δεν μπορούν να διαχειριστούν την πολυπλοκότητα. Αποτελεί μια από τις θεμελιώδεις (ή κυριαρχικές) αρμοδιότητες της πολιτείας, που δεν μπορούν να εκχωρηθούν στην ιδιωτική πρωτοβουλία. Και περιλαμβάνει τρεις συγκεκριμένες φάσεις αλλά και τρεις οριζόντιες δραστηριότητες.

Οι τρεις φάσεις, αντιστοιχούν στο πορτοκαλί τρίγωνο που βλέπουμε στο έμβλημα των Υπηρεσιών Πολιτικής Προστασίας. Είναι με τη σειρά: η Πρόληψη (και η ελαχιστοποίηση των επιπτώσεων). Η (ετοιμότητα και) η Επέμβαση. Η Αποκατάσταση (και η ανάλυση μετά την καταστροφή). Οι οριζόντιες δραστηριότητες περιλαμβάνουν με τη σειρά: την Ανάλυση επικινδυνότητας. Το Σύστημα Διοίκησης, Ελέγχου, Επικοινωνίας, Συντονισμού και Πληροφόρησης (C⁴I). Και τέλος την Ενημέρωση και εκπαίδευση.

Όλα τα παραπάνω συνιστούν σχηματικά την Πυραμίδα της Πολιτικής Προστασίας (σχήμα 1) και υλοποιούνται από διαφορετικές υπηρεσίες ανάλογα με τον τύπο της απειλής. Ωστόσο, στην Επέμβαση εμπλέκονται πάντα οι ίδιες υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης (σχήμα 2) οι οποίες όμως ενεργούν με διαφορετική κάθε φορά μεθοδολογία. Σε αυτές περιλαμβάνονται οι υπηρεσίες διάσωσης και απεγκλωβισμού (Πυροσβεστική, Λιμενικό), οι ιατρικές υπηρεσίες επειγόντων (ΕΚΑΒ) και οι υπηρεσίες δημόσιας τάξης (ΕΛ.ΑΣ). Αν η καταστροφή έχει μεγάλη έκταση ή μεγάλη διάρκεια, εμπλέκονται και βαρέα μέσα (Ένοπλες Δυνάμεις, Ερυθρός Σταυρός και άλλες εθελοντικές οργανώσεις). Τέλος, στις περισσότερες χώρες στη διαμόρφωση των σχεδίων έκτακτης ανάγκης συμμετέχουν και οι επίσημοι φορείς της ενημέρωσης

(έντυπος και ηλεκτρονικός τύπος) καθώς και η δικαστική εξουσία (αφού στα περισσότερα ατυχήματα και καταστροφές συχνά αναζητούνται και ποινικές ευθύνες).

Αντίθετα, στη φάση της Πρόληψης όπως και για την Ανάλυση της επικινδυνότητας εμπλέκονται πολλοί φορείς και χρησιμοποιούνται διάφορες μεθοδολογίες. Για παράδειγμα, για την πρόληψη όσον αφορά τους σεισμούς, αρμόδιοι είναι οι μηχανικοί με βάση τις οδηγίες του Οργανισμού Αντισεισμικού Σχεδιασμού και Προστασίας. Για να αντιμετωπιστούν οι πλημμύρες χρειάζονται αντιπλημμυρικά έργα αλλά και σωστή χωροταξία, αρμόδιοι για τα οποία είναι οι Δήμοι και οι Περιφέρειες. Για τις πυρκαγιές, η αρμοδιότητα της πρόληψης ανήκει στη Δασική Υπηρεσία. Για τα τροχαία ατυχήματα η πρόληψη είναι αρμοδιότητα των υπεύθυνων κατασκευής και λειτουργίας του οδικού δικτύου, αλλά και της τροχαίας που διενεργεί ελέγχους.

Σημαντικότατος σε όλα τα παραπάνω είναι ο ρόλος της Τοπικής, Περιφερειακής και της Κεντρικής Διοίκησης. Προκειμένου να λαμβάνουν υπόψη την διάσταση της Πρόληψης σε κάθε δημόσιο έργο, σε κάθε σχέδιο απομάκρυνσης των ξερόκλαδων πριν τη άνοδο των θερμοκρασιών, στη διαμόρφωση κάθε χωροταξικού σχεδίου.

Θα πρέπει εδώ να ξεκαθαρίσουμε ότι «απειλή» δεν σημαίνει απαραίτητα και «ατύχημα» ή «καταστροφή». Κι αυτό γιατί η δυσμενής επίπτωση στη ζωή ή και την περιουσία εξαρτάται κάθε φορά από την «τρωτότητα» του απειλούμενου. Ο σεισμός δεν θα καταστρέψει ένα σπίτι στο οποίο έχει εφαρμοστεί ευλαβικά ο Αντισεισμικός Κανονισμός. Η πλημμύρα δεν θα παρασύρει την περιουσία που βρίσκεται μακριά από τις κοίτες ποταμών και χειμάρρων. Και ο προσεκτικός οδηγός έχει πολύ λιγότερες πιθανότητες να εμπλακεί σε ατύχημα σε σχέση με εκείνον που οδηγεί μεθυσμένος, προσπερνά χωρίς να έχει ορατότητα ή αναπτύσσει υπερβολική ταχύτητα.

Συνεπώς, πέρα από τις απαραίτητες δράσεις της πολιτείας για την ενίσχυση του συστήματος της Πολιτικής Προστασίας, είναι απαραίτητο να αναπτυχθεί και μια «κουλτούρα» πρόληψης. Δυστυχώς, παρόλο που σε κεντρικό επίπεδο οι κυβερνήσεις φαίνεται να δραστηριοποιούνται στο νομοθετικό πεδίο, στην πράξη δεν φαίνεται να έχει γίνει αντιληπτή η σημασία της πολυπλοκότητας και του συντονισμού των υπηρεσιών για την καλύτερη προστασία των πολιτών, ιδίως (εκτός κάποιων εξαιρέσεων) σε επίπεδο τοπικής και περιφερειακής αυτοδιοίκησης. Σε αυτό συμβάλλει, αφενός, το εξαιρετικά πολύπλοκο και συχνά μεταβαλλόμενο νομικό πλαίσιο και, αφετέρου, η έλλειψη συνειδητοποίησης και ενημέρωσης των πολιτικών προϊσταμένων (δημάρχων και περιφερειαρχών) για το τί είναι η Πολιτική Προστασία και ποιός είναι ο δικός τους ρόλος. Παρεξηγημένος είναι επίσης και ο ρόλος των εθελοντών, ο οποίος υπερτονίζεται όσον αφορά την Επέμβαση αλλά υποβαθμίζεται, αν δεν αγνοείται ολωσδιόλου, στη φάση της Πρόληψης.

• Μιλήσατε για «κουλτούρα» πρόληψης. Πως θα την περιγράφατε; Πως μπορεί να βοηθήσει η Ευρωπαϊκή Ένωση σε αυτό;

Η «κουλτούρα» της πρόληψης ξεκινά από μια σωστή ανάλυση της επικινδυνότητας. Οι διαθέσιμες στατιστικές δείχνουν ότι οι κύριες αιτίες θανάτου στην Ελλάδα είναι με τη σειρά: οι καρδιοπάθειες και τα εγκεφαλικά, η άνοια και η νόσος Αλζχάιμερ, οι νεοπλασίες (καρκίνοι), η χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ) και τα τροχαία. Παράλληλα, τα κυριότερα προβλήματα υγείας που συνδέονται συχνά και με μακροχρόνια αναπηρία περιλαμβάνουν: πόνους μέσης και αυχένα, διαταραχές αισθητηρίων οργάνων, πονοκεφάλους, κατάθλιψη και άγχος, δερματικές και στοματικές παθήσεις, τραυματισμούς από πτώσεις και τροχαία, καθώς και ΧΑΠ.

Σε ποιες επικίνδυνες συμπεριφορές και συνήθειες οφείλονται τα παραπάνω; Κάπνισμα, κακή διατροφή, έλλειψη άσκησης, κατανάλωση οινοπνευματωδών, κακή οδηγική συμπεριφορά, κακή καθημερινή υγιεινή. Δυστυχώς, η πρόληψη σε όλους αυτούς τους τομείς είναι ελλιπέστατη. Οι πολίτες την αγνοούν και η πολιτεία δίνει πάντα προτεραιότητα στην περίθαλψη ενώ με σαφώς μικρότερο κόστος θα είχε πετύχει καλύτερα αποτελέσματα αν είχε επικεντρωθεί στην πρόληψη.

Παράλληλα οι μεγάλες φυσικές καταστροφές (σεισμοί και κατολισθήσεις, πλημμύρες και έντονα καιρικά φαινόμενα, δασικές και αστικές πυρκαγιές) απειλούν περιουσίες και συνεπάγονται πολύ μεγάλο κόστος. Για τους σεισμούς, έχει προβλεφθεί σχετική νομοθεσία (ο Γενικός Οικοδομικός Κανονισμός). Και έχουν ευαισθητοποιηθεί στην εφαρμογή της οι ιδιοκτήτες και οι μηχανικοί. Δυστυχώς, για τις άλλες απειλές, από τις επί σειρά ετών εμπειρίες προκύπτει ότι η πρόληψη (σε μερικές δε περιπτώσεις και η επέμβαση) είναι ελλιπέστατη. Ακόμη κι αν είναι πλέον γνωστό ότι οι απειλές αυτές θα ενταθούν στο άμεσο μέλλον λόγω της κλιματικής αλλαγής. Τέλος, υπάρχουν και ορισμένες απειλές (π.χ. τρομοκρατία), οι οποίες ενώ είναι στατιστικά πολύ περιορισμένες, δημιουργούν αισθήματα ανασφάλειας και φόβου στην κοινή γνώμη, με αποτέλεσμα να απαιτούν ιδιαίτερες επενδύσεις για πρόληψη και ετοιμότητα.

Συνεπώς, η «κουλτούρα» της πρόληψης αφορά εκτός από όλα τα επίπεδα της διοίκησης (τοπική, περιφερειακή, εθνική) και τον κάθε πολίτη ξεχωριστά.

Ας δούμε τώρα τι κάνει η Ευρωπαϊκή Ένωση. Κατ’ αρχάς θα πρέπει να υπενθυμίσουμε ότι η ίδια η Πολιτική Προστασία δεν αποτελεί ενωσιακή αλλά καθαρά εθνική αρμοδιότητα. Μάλιστα, το σχετικό άρθρο (196) της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης προβλέπει ρητά ότι τα μέτρα που θεσπίζονται στον τομέα αυτόν αποβλέπουν στη συνεργασία των κρατών μελών «αποκλειομένης οιασδήποτε εναρμόνισης των νομοθετικών και κανονιστικών διατάξεων» τους. Η συνεργασία αυτή έχει στόχο την ενίσχυση της αποτελεσματικότητας των συστημάτων πρόληψης, ετοιμότητας και επέμβασης καθώς και την προώθηση της ταχείας και αποτελεσματικής επιχειρησιακής συνεργασίας μεταξύ των εθνικών υπηρεσιών πολιτικής προστασίας.

Ωστόσο, σε επιμέρους τομείς όπου η Ένωση έχει συντρέχουσα αρμοδιότητα έχουν γίνει σημαντικά βήματα. Έτσι στον τομέα της Πρόληψης υπάρχει η ευρωπαϊκή οδηγία για τις πλημμύρες σε κοίτες απορροής ποταμών με βάση την οποία έχουν συνταχθεί χάρτες και σχέδια αντιμετώπισης για ολόκληρη την Ελλάδα. Η παραγωγή και αποθήκευση επικίνδυνων χημικών σε βιομηχανικές εγκαταστάσεις διέπεται από την οδηγία Σεβέζο, η οποία καλύπτει και θέματα επέμβασης. Για να ελαχιστοποιηθεί η θαλάσσια ρύπανση έγιναν υποχρεωτικά τα δεξαμενόπλοια διπλού κύτους.

Στο πλαίσιο της νομοθεσίας για την υγιεινή και ασφάλεια στους χώρους εργασίας έχουν θεσπιστεί, ελάχιστες προδιαγραφές για τη σήμανση ασφάλειας (π.χ. έξοδοι κινδύνου). Τέλος στον τομέα των μεταφορών έχουν θεσπιστεί νομοθετικές πράξεις για τις οδικές και σιδηροδρομικές μεταφορές επικίνδυνων εμπορευμάτων, αλλά και για την ασφάλεια αεροπορικών μεταφορών.

Στον τομέα των τροχαίων ατυχημάτων θα πρέπει να αναφέρουμε τις λεπτομερείς προβλέψεις για τις εγκρίσεις τύπου όλων των οχημάτων που κυκλοφορούν στην Ευρωπαϊκή Ενιαία Αγορά καθώς και τις νέες υποχρεωτικές προδιαγραφές ασφαλείας (ακινητοποίηση του οχήματος αν ο οδηγός έχει καταναλώσει οινοπνευματώδη, περιορισμός της ταχύτητας σε περίπτωση υπνηλίας, νέοι καθρέπτες ακόμη και για τα τυφλά σημεία, καλύτερη σήμανση των ελαστικών και όργανα που δείχνουν την πίεση τους). Είναι επίσης γνωστές οι νομοθετικές πράξεις της Ένωσης για τον υποχρεωτικό τεχνικό έλεγχο των οχημάτων, την ευρωπαϊκή άδεια οδήγησης (δίπλωμα) και οι προβλέψεις για το χρόνο οδήγησης, τα διαλείμματα και τις περιόδους ανάπαυσης των επαγγελματιών οδηγών. Λιγότερο γνωστή είναι η νομοθεσία για την διαχείριση της ασφάλειας των οδικών υποδομών που προβλέπει τον ορισμό ελεγκτών οδικής ασφάλειας, την συστηματική εκτίμηση των επιπτώσεων οδικής ασφάλειας και την αξιολόγηση από πλευράς οδικής ασφάλειας του υπό κατασκευή αλλά και του λειτουργούντος οδικού δικτύου.

Παράλληλα, από τα διαρθρωτικά ταμεία (ιδίως από το Ταμείο Συνοχής) μπορούν να χρηματοδοτηθούν έργα υποδομής για την ενίσχυση της πρόληψης και την ελαχιστοποίηση των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής. Σημαντικότατο ρόλο θα παίξει επίσης το νέο σχέδιο ανάκαμψης και το πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο που εγκρίθηκαν για την περίοδο 2021-2027. Όμως για να αξιοποιηθούν σωστά τα χρήματα αυτά θα πρέπει να προβλεφθούν και να εφαρμοστούν αυστηρές προδιαγραφές ώστε όλα τα έργα υποδομής που θα χρηματοδοτηθούν να τηρούν τα υψηλότερα πρότυπα ασφαλείας και ανθεκτικότητας εν όψει της κλιματικής αλλαγής.

Στον τομέα της Επέμβασης, η ενωσιακή νομοθεσία έχει προβλέψει μέτρα για τις Επικοινωνίες έκτακτης ανάγκης, που περιλαμβάνουν τον κοινό ευρωπαϊκό αριθμό έκτακτης ανάγκης 112 καθώς την πρόβλεψη της έγκαιρης προειδοποίησης των πολιτών σε περιπτώσεις επικείμενων ή εξελισσόμενων καταστροφών (112 και αντίστροφο 112). Παράλληλα, έχουν δημιουργηθεί δίκτυα έγκαιρης προειδοποίησης για πλημμύρες, πυρκαγιές και πυρηνικά ατυχήματα (δίκτυο ECURIE). Έχει επίσης προβλεφθεί η προξενική προστασία των ευρωπαίων πολιτών που κινδυνεύουν σε περιοχές εκτός Ένωσης και χρειάζεται να επαναπατριστούν επειγόντως.

Για την ενίσχυση της αντιμετώπισης μεγάλων καταστροφών, έχει συσταθεί ο Μηχανισμός Πολιτικής Προστασίας ο οποίος περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, ένα Κέντρο Συντονισμού Αντιμετώπισης Εκτάκτων Αναγκών, ένα Κοινό σύστημα επικοινωνίας και πληροφόρησης (CECIS), τη δυνατότητα κινητοποίησης και αποστολής ομάδων εμπειρογνωμόνων και υλικού από κοινή ομαδοποίηση πόρων (rescEU) καθώς και ένα κοινό πρόγραμμα εκπαίδευσης των μονάδων επέμβασης. Παράλληλα, για την αντιμετώπιση σοβαρών περιστατικών θαλάσσιας ρύπανσης υπάρχει αντίστοιχος μηχανισμός του Ευρωπαϊκού Οργανισμού για την Ασφάλεια στη Θάλασσα (EMSA).

Τέλος, στον τομέα της Αποκατάστασης έχει συσταθεί το Ταμείο Αλληλεγγύης που ενεργοποιείται για αποκατάσταση των ζημιών στις υποδομές σε περιπτώσεις μεγάλων φυσικών καταστροφών σε επίπεδο κράτους μέλους (όταν οι ζημίες ξεπερνούν τα 3 δις € ή το 0,6% του Ακαθάριστου Εθνικού Εισοδήματος) ή σε επίπεδο περιφέρειας (όταν οι ζημιές ξεπερνούν το 1,5% του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος της περιφέρειας ή το 1% αν πρόκειται για εξόχως απόκεντρη περιοχή). Έχει ενδιαφέρον να επισημάνουμε ότι η αίτηση μπορεί να απορριφθεί αν το κράτος μέλος δεν έχει εφαρμόσει ορθά την ενωσιακή νομοθεσία για την πρόληψη και τη διαχείριση κινδύνου καταστροφών που είναι άμεσα συνδεδεμένη με τη φύση της εκδηλωθείσας φυσικής καταστροφής.

• Πείτε μας λίγα λόγια για 112 με το οποίο ασχολείστε πάνω από 20 χρόνια.

Όπως ανέφερα και παραπάνω, το 112, ο κοινός ευρωπαϊκός αριθμός έκτακτης ανάγκης έχει προβλεφθεί στο πλαίσιο των μέτρων για τις επικοινωνίες έκτακτης ανάγκης (σχήμα 3). Έχει επίσης προβλεφθεί και η έγκαιρη προειδοποίηση των πολιτών σε περιπτώσεις επικείμενων ή εξελισσόμενων καταστροφών (αντίστροφο 112) (άρθρα 109 και 110 του Ευρωπαϊκού Κώδικα Ηλεκτρονικών Επικοινωνιών). Στη χώρα μας έχει ήδη ολοκληρωθεί, με χρηματοδότηση ΕΣΠΑ, το σύγχρονο κέντρο διαχείρισης κλήσεων προς το 112 καθώς και εκπομπής μηνυμάτων έκτακτης ανάγκης προς τα κινητά τηλέφωνα των χρηστών που βρίσκονται στις απειλούμενες κάθε φορά περιοχές. Έχει επίσης εφαρμοστεί ο προηγμένος γεωεντοπισμός των κλήσεων από έξυπνα κινητά Android (που δίνει ακρίβεια μερικών δεκάδων μέτρων σε σχέση με τα χιλιόμετρα που έδινε ο γεωεντοπισμός με τριγωνισμό από τις κεραίες κινητής τηλεφωνίας με τις οποίες ήταν συνδεδεμένο το κινητό τηλέφωνο).

Ωστόσο, θα πρέπει να καλυφθούν και ορισμένες άλλες εκκρεμότητες προκειμένου να πούμε ότι έχουμε ένα αποτελεσματικό και αξιόπιστο σύστημα 112. Συγκεκριμένα, ενεργοποίηση του προηγμένου γεωεντοπισμού και για τα έξυπνα κινητά iPhone, κατάργηση των επιμέρους αριθμών έκτακτης ανάγκης και επίσημη θέσπιση μέγιστου χρόνου επέμβασης για τις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης. Σημαντικότατη είναι επίσης και η αξιολόγηση ολόκληρης της αλυσίδας των υπηρεσιών που παρέχονται από το 112 στους πολίτες, από τη στιγμή της κλήσης του αριθμού μέχρι την άφιξη και την παροχή της βοήθειας. Επιπλέον, θα πρέπει να ενημερωθούν οι πολίτες για την ύπαρξη και την σωστή χρήση του 112, καθώς και για τις ενέργειες και τις συμπεριφορές τους σε περίπτωση συναγερμού, κάτι που εντάσσεται στην δραστηριότητα Ενημέρωση και Εκπαίδευση. Όμως για να υλοποιηθεί αυτή η δραστηριότητα απαιτείται γνώση των τοπικών συνθηκών. Κάτι που με τη σειρά του καθιστά υποχρεωτική την συμμετοχή της τοπικής αυτοδιοίκησης, η οποία είναι μεταξύ άλλων αρμόδια και για την διαμόρφωση και σήμανση χώρων συγκέντρωσης του πληθυσμού ανάλογα με το είδος της καταστροφής.

Οι επικοινωνίες έκτακτης ανάγκης όμως δεν εξαντλούνται στο 112 και το αντίστροφο 112. Περιλαμβάνουν πρωτίστως ένα ολοκληρωμένο Σύστημα Διοίκησης, Ελέγχου, Επικοινωνίας, Συντονισμού και Πληροφόρησης (το περίφημο C⁴I – προφέρεται σι-φορ-άι). Ένα τέτοιο σύστημα (μαζί με τα αναγκαία πρωτόκολλα επικοινωνίας) θα εξασφάλιζε την συντονισμένη και αποτελεσματική αντιμετώπιση ατυχημάτων και καταστροφών από όλες τις εμπλεκόμενες υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης στον ελάχιστο δυνατό χρόνο. Δυστυχώς, το C⁴I έχει αποκτήσει κακή φήμη στην Ελλάδα μετά τα όσα συνέβησαν στους Ολυμπιακούς Αγώνες του 2004, όταν και το πληρώσαμε και δεν το αποκτήσαμε μέχρι σήμερα!

• Πως θα μπορούσαν να συμβάλλουν περισσότερο οι πολίτες στην αυτοπροστασία τους;

Μιλήσαμε προηγουμένως για τις συνήθειες και τις συμπεριφορές που απειλούν τη ζωή και επιδεινώνουν την υγεία μας. Μιλήσαμε για την «κουλτούρα» της πρόληψης που θα πρέπει να αναπτύξουμε στην καθημερινότητά μας. Όμως είναι πρακτικά αδύνατον να εκπαιδευτεί ταχύρρυθμα ο πληθυσμός μιας ολόκληρης χώρας, ιδίως όταν οι περισσότεροι έχουν συνηθίσει στην ανευθυνότητα, στην αδιαφορία και στις επικίνδυνες συμπεριφορές. Μια μέθοδος, που έχει πετύχει στην περίπτωση της αντισεισμικής προστασίας στη χώρα μας, είναι η εκπαίδευση των παιδιών, μέσω του σχολικού προγράμματος του ΟΑΣΠ. Μάλιστα, έχει παρατηρηθεί ότι σε περίπτωση σεισμού τα παιδιά καθοδηγούν στη συνέχεια και την υπόλοιπη οικογένεια …

Παρόμοιες βέλτιστες πρακτικές έχουν εφαρμοστεί και σε άλλες χώρες. Στη Βρετανία, με το πάρκο ασφαλείας Safewise. Στην Ιταλία, με το πρόγραμμα Scuola Sicura. Και στην Πορτογαλία, με τον ήρωα τηλεοπτικού προγράμματος Tinóni e companhia. Όλα αυτά εντάσσονται σε μια γενικότερη φιλοσοφία προσέγγισης των παιδιών με το σύνθημα «Μαθαίνω να προστατεύομαι παίζοντας». Αντίστοιχη πρόταση για ένα Πάρκο Ασφαλείας – μια Ντίσνεϋλαντ της Ασφάλειας – διατυπώθηκε το 2008 από τον Μανώλη Μπαλτά (πρώην Διευθύνοντα Σύμβουλο του Οργανισμού Σχολικών Κτηρίων) σε μιάν ημερίδα στο Ηράκλειο. Δυστυχώς, μέχρι σήμερα δεν έχει δοθεί συνέχεια.

Παράλληλα, έχει προταθεί και ένας αποτελεσματικός τρόπος για να προστατευτούν οι πολίτες σε πολλές περιπτώσεις ατυχημάτων και καταστροφών. Στηρίζεται στην αυτό-οργάνωση σε επίπεδο πολυκατοικίας και γειτονιάς με επικεφαλής έναν υπεύθυνο εθελοντή ο οποίος, αφού εκπαιδευτεί από τις αρμόδιες υπηρεσίες, αναλαμβάνει να ενημερώσει τους συμπολίτες του για το πώς θα πρέπει να ενεργήσουν πριν και κατά τη διάρκεια διάφορων ατυχημάτων και καταστροφών. Αυτό θα επιτρέψει επίσης την παραγωγικότερη αξιοποίηση των πολυάριθμων εθελοντικών ομάδων που δραστηριοποιούνται ανά την Ελλάδα, συχνά με πολύ περιορισμένο πεδίο δράσης.

Φυσικά, όλα τα παραπάνω προϋποθέτουν ότι οι πολίτες εμπιστεύονται τις αρμόδιες υπηρεσίες και δεν παρασύρονται από ανεύθυνες θεωρίες συνωμοσίας από συχνά κακόβουλα άτομα, θεωρίες οι οποίες αναπαράγονται μαζικά χωρίς να ελέγχεται η πηγή και το ποιόν του συντάκτη.

Τελικά, όπως ανέφερα και στην αρχή, η Προστασία των Πολιτών από ατυχήματα και καταστροφές είναι μια πολύ σοβαρή και πολύπλοκη υπόθεση που αφορά όλους τους πολίτες, όλα τα επίπεδα διακυβέρνησης και όλους τους κλάδους της ανθρώπινης δραστηριότητας. Για να αναπτυχθεί και να μεταρρυθμιστεί αποτελεσματικά απαιτεί προσωπικό με γνώσεις και όραμα. Με ηγετικές ικανότητες συντονισμού αλλά και αυτοσχεδιασμού όταν χρειάζεται. Και φυσικά, μια πολιτική ηγεσία, η οποία να αντιλαμβάνεται τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις που μπορεί να έχει η καλή ή κακή διαχείριση του συστήματος. Γιατί στην πολιτική προστασία δεν έχουμε μόνο έκτακτες ανάγκες που αντιμετωπίζονται με βάση προκαθορισμένα και δοκιμασμένα σχέδια. Έχουμε και καταστροφές, όπου τα διαθέσιμα μέσα είναι εξ ορισμού λιγότερα από τις ανάγκες. Αλλά και κρίσεις, όταν μαζί με την έκτακτη ανάγκη, ή την καταστροφή, το σύστημα αντιμετωπίζει δημόσια και (συχνά) εκ των έσω αμφισβήτηση. Κρίσεις που σε πολλές περιπτώσεις έχουν είτε αναδείξει είτε καταρρακώσει πολιτικές σταδιοδρομίες …

Η εποχή ΜΕ τον κορωνοϊό

Αλληλεγγύη, επιχειρηματική συνέχεια και τα τρία συστατικά της ανθεκτικότητας: εφευρετικότητα, αισιοδοξία, ζωή με νόημα …
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 26 Μαΐου 2020 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-422)

Τις προάλλες ο πρωθυπουργός ανακοίνωσε σειρά μέτρων για την επανεκκίνηση της ελληνικής οικονομίας μετά την κρίση. Την ίδια μέρα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε δύο εκθέσεις. Την Ειδική Έκθεση συστάσεων προς την Ελλάδα στο πλαίσιο της διαδικασίας του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου. Και την 6η επικαιροποίηση της έκθεσης ενισχυμένης εποπτείας για την χώρα μας (bit.ly/6elrep).

Αυτές οι εκθέσεις αποτέλεσαν την ραχοκοκαλιά των μέτρων που ανακοινώθηκαν, μαζί με τα πέντε Ελληνικά καθεστώτα κρατικών ενισχύσεων τα οποία έχει εγκρίνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή τις τελευταίες εβδομάδες. Επιπλέον, στις εν λόγω εκθέσεις υπενθυμίζονται και οι δεσμεύσεις για μεταρρυθμίσεις που είχε αναλάβει η Ελλάδα με τη λήξη των μνημονίων.

Όμως το σημερινό μας θέμα έχει να κάνει με την επιβίωση στη νέα εποχή που πολλοί αναφέρουν ως «μετά-τον-κορωνοϊό» ενώ στην πραγματικότητα είναι «με τον κορωνοϊό». Ποια είναι τα χαρακτηριστικά της επιχείρησης, του οργανισμού και της τοπικής κοινωνίας που θα επιβιώσει από αυτήν την πρωτόγνωρη κρίση; Όταν, με βάση έρευνες στις ΗΠΑ, είναι γνωστό ότι 40% των επιχειρήσεων δεν ξανανοίγουν μετά από μια καταστροφή, ενώ το 25% κλείνουν μέσα σε ένα χρόνο και το 90% μέσα σε δύο.

Αλληλεγγύη. Είναι το πρώτο πράγμα που σκέπτεται κανείς σε δύσκολους καιρούς. Και για άλλη μια φορά διαπιστώσαμε εξαιρετικά δείγματα αλληλεγγύης. Κατ’ αρχάς από τους μηχανισμούς υποστήριξης της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Μηχανισμός Πολιτικής Προστασίας, Ταμεία Αλληλεγγύης και Απόρων, Μέσο Στήριξης Έκτακτης Ανάγκης) από τους οποίους διατέθηκαν ήδη 240 δισ. ευρώ.

Παράλληλα, διάφοροι οργανισμοί, φορείς και επιχειρήσεις προχώρησαν σε δωρεές και παροχές εξοπλισμού αξίας πολλών εκατομμυρίων ευρώ, ενώ χρήματα συγκεντρώθηκαν και από πολλούς Έλληνες και οργανώσεις του εξωτερικού.

Ωστόσο, σημαντική ήταν και η αυθόρμητη προσφορά απλών ανθρώπων. Οι «Μοδίστρες Άμεσης Ανάγκης» αφού έραψαν εθελοντικά 40.000 μάσκες συνεχίζουν, με πρεσβευτή τον Ολυμπιονίκη Ιωάννη Μελισσανίδη με στόχο να ράψουν άλλες 100.000! Το Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος έραψε στολές για γιατρούς και νοσηλευτές νοσοκομείων της Θεσσαλονίκης. Παράλληλα, οργανώθηκαν εθελοντικές αιμοδοσίες αλλά και προσφορές για την υποστήριξη αναξιοπαθούντων ατόμων που είχαν αποκλειστεί στο σπίτι λόγω κορωνοϊού.

Επιχειρηματική συνέχεια. Μεγαλύτερες πιθανότητες επιβίωσης έχουν όσοι φρόντισαν να αναλύσουν εγκαίρως τους τρόπους με τους οποίους μπορούν να συνεχίσουν να λειτουργούν μετά από σεισμούς, πλημμύρες, πυρκαγιές. Ή ακόμη βομβιστικές ενέργειες, εμπρησμούς, ληστείες, καταλήψεις, παρατεταμένες διακοπές ρεύματος και ύδρευσης, σοβαρές βλάβες συστημάτων πληροφορικής, απουσίες προσωπικού ζωτικής σημασίας, χρεοκοπίες σημαντικού προμηθευτή κλπ.

Ποιοι είναι όμως οι κίνδυνοι ανάλογα με την πιθανότητα να συμβούν και την σπουδαιότητά τους; Και πως θα επηρεάσουν τις λειτουργίες από τις οποίες εξαρτάται η επιβίωση της επιχείρησης; Τι θα συμβεί αν υποστούν ζημιές οι εγκαταστάσεις; Αν κλαπεί ένα μηχάνημα ζωτικής σημασίας; Αν αποχωρήσει ο μοναδικός εξειδικευμένος υπάλληλος; Αν υπάρξει βλάβη στα συστήματα πληροφορικής και επικοινωνιών;

Πώς θα λειτουργήσει η επιχείρηση και ποιες είναι οι εναλλακτικές επιλογές; Πώς θα ενημερωθούν προσωπικό και πελάτες; Πόσο μπορούν να περιμένουν την αποκατάσταση της ομαλής λειτουργίας της επιχείρησης; Ένα σημαντικό πρώτο μέτρο είναι βέβαια η ασφάλιση έναντι των πιθανότερων κινδύνων. Μπορεί να συμβάλει αποτελεσματικά στην ανάκαμψη αν και οι ειδικοί συμβουλεύουν τα σχέδια αυτά να εκπονούνται σαν να μην υπάρχει ασφαλιστήριο συμβόλαιο …

Εφευρετικότητα. Πώς όμως αντιμετωπίζεται ένας απρόβλεπτος κίνδυνος όπως ο κορωνοϊός; Ο οποίος οδηγεί σε αποκλεισμό της επιχείρησης από το βασικότερο στοιχείο επιβίωσης της - τους πελάτες της! Μα με τον σπουδαιότερο ανθρώπινο πόρο, την ανθρώπινη εφευρετικότητα! Και με διαρκή ενίσχυση της ανθεκτικότητας της ομάδας και των ατόμων, πριν χτυπήσει η καταστροφή.

Την εφευρετικότητα την είδαμε στην πράξη όλον αυτό τον καιρό. Εστιατόρια, καφετέριες και άλλα καταστήματα άρχισαν τις παραδόσεις στα σπίτια. Σχολεία λειτούργησαν μέσω διαδικτύου και εκπαιδευτικής τηλεόρασης. Η εφημερίδα μας εγκαινίασε την ηλεκτρονική έκδοση που την καθιστά προσβάσιμη σε όλο τον κόσμο. Συγκροτήματα και ορχήστρες παρουσίασαν έργα τους στο διαδίκτυο.

Οίκοι ραπτικής σε μια μέρα άρχισαν να ράβουν μάσκες προστασίας. Τσικουδιά, τσίπουρο και άλλα οινοπνευματώδη μετατράπηκαν σε αντισηπτικά. Οι παραγγελίες προϊόντων σε διαδικτυακά καταστήματα πολλαπλασιάστηκε – μέχρι και 171% εβδομαδιαίως σε σχέση με την ίδια εβδομάδα του 2019, σύμφωνα με έρευνα του Ελληνικού Συνδέσμου Ηλεκτρονικού Εμπορίου.

Ανθεκτικότητα. Όταν αντιμετωπίζουν ατυχήματα και καταστροφές, οικονομικές κρίσεις και ανεργία καθώς και πολλά ανεπάντεχα γεγονότα που δημιουργούν κατάθλιψη και άγχη, μερικοί άνθρωποι σηκώνουν τα χέρια ψηλά αδυνατώντας να αντιδράσουν. Άλλοι σκύβουν το κεφάλι, μερικοί πεισμώνουν και προσπαθούν πιο δυνατά μέχρι να πετύχουν. Κι αυτό ισχύει τόσο για άτομα όσο και για εταιρείες, οργανισμούς ή ακόμη και για ολόκληρους λαούς.

Όπως γράψαμε και παλιότερα (ΧΝ 9/9/2014) τρία είναι τα κύρια συστατικά της ανθεκτικότητας. Πρώτα-πρώτα, η αντιμετώπιση της πραγματικότητας με αισιοδοξία. Χωρίς να ωραιοποιούμε τις δυσκολίες της ζωής, θυμόμαστε ότι οι προηγούμενες γενιές είχαν επιζήσει από χειρότερες καταστροφές. Με θέληση για ζωή. Με μια καλή κουβέντα για όλους. Με χιούμορ και πίστη στους ανθρώπους και στη καλοσύνη τους.

Δεύτερον, μια ζωή με νόημα. Από κάποια θρησκεία ή φιλοσοφία, από τα διδάγματα και την εμπειρία της ίδιας της ζωής. Νόημα που μετατρέπεται σε στόχους για κοινωνική προσφορά και διάθεση για βοήθεια στους άλλους. Δίνοντας δουλειά, μεταφέροντας δεξιότητες, βοηθώντας τον κόσμο να ξεπεράσει τις δυσκολίες της ζωής.

Και τρίτον, η εφευρετικότητα, στην οποία αναφερθήκαμε παραπάνω. Το «πολυμήχανο», που δίνει ένα ανταγωνιστικό πλεονέκτημα σε όσους Έλληνες βρεθούν στο εξωτερικό.

Με αυτά τα όπλα θα αντιμετωπίσουμε και τις δυσκολίες της εποχής «με-τον-κορωνοϊό». Κι επειδή τα κατάφεραν πολλές γενιές πριν από εμάς, είναι σίγουρο πως θα τα καταφέρουμε κι εμείς …

Το ανθρώπινο πρόσωπο των διασωστών

Η ψυχολογική υποστήριξη των διασωστών και τα ετήσια βραβεία για τις εξέχουσες διασώσεις
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 14 Μαΐου 2019 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-374)

Την περασμένη εβδομάδα αναφερθήκαμε στο ετήσιο συνέδριο της Ένωσης του Ευρωπαϊκού Αριθμού Έκτακτης Ανάγκης (EENA-European Emergency Number Association-112) στο Ντουμπρόβνικ της Κροατίας. Συνεχίζουμε σήμερα με μερικές ακόμη ενδιαφέρουσες πληροφορίες.

Οι φυσικές καταστροφές δεν είναι φυσικές! Η Ροχίνι Σουαμινάθαν από το Παγκόσμιο Επισιτιστικό Πρόγραμμα του ΟΗΕ μίλησε για τη σημασία της πρόληψης στις φυσικές καταστροφές. Η σύγκριση των επιπτώσεων σεισμών σε Χιλή και Αϊτή ή πλημμυρών σε Ινδία και Μπαγκλαντές είναι ενδεικτική της σημασίας της πρόληψης και της εκπαίδευσης για τη μείωση των ανθρώπινων απωλειών σε μεγάλες καταστροφές.

Είναι η παλιά ιστορία της απειλής που μετατρέπεται σε καταστροφή μόνον όταν συνδυαστεί με αυξημένη τρωτότητα. Ο τόπος στον οποίο κτίζουμε τα σπίτια μας αλλά και ο τρόπος που το κάνουμε. Τα μέτρα που έχουμε πάρει πριν την καταστροφή αλλά και η συμπεριφορά μας εκείνες τις στιγμές κάνουν συχνά τη διαφορά μεταξύ ζωής και θανάτου.

Προηγμένος γεωεντοπισμός. Σύμφωνα με την ΕΕΝΑ ο προηγμένος γεωεντοπισμός για έξυπνα κινητά Android και iPhone θα είναι σύντομα πλήρως διαθέσιμος στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες. Στην Αυστρία είναι εν μέρει μόνο διαθέσιμος ενώ δεν προβλέπεται να είναι διαθέσιμος σε Πολωνία, Λετονία, Ρουμανία, Βουλγαρία, Ισπανία, Ιταλία και Ελλάδα, τουλάχιστον μέσα στον επόμενο χρόνο. Η Google ανακοίνωσε δύο βελτιώσεις για τα έξυπνα κινητά Android που καλούν το 112. Δυνατότητα γεωεντοπισμού κατά την αποστολή γραπτών μηνυμάτων. Και εντοπισμός του ύψους (με ακρίβεια 4,8 μέτρων σε 80% των περιπτώσεων).
Υποστήριξη τηλεφωνητών σε κέντρα 112. Ένα σημαντικό ζήτημα που αντιμετωπίζουν οι τηλεφωνητές και οι τηλεφωνήτριες στα κέντρα επειγόντων είναι το άγχος, όταν ακούνε όλη μέρα ανθρώπους που κινδυνεύουν ή που συμπεριφέρονται επιθετικά. Αρνητικά επιδρούν επίσης οι ελλείψεις προσωπικού, οι εξαντλητικές βάρδιες και οι υπερωρίες. Επιπλέον, η συνεχής καθιστική εργασία δημιουργεί και άλλα προβλήματα υγείας, ιδίως σε κάποια άτομα μεγαλύτερης ηλικίας.

Στο συνέδριο ακούστηκαν εμπειρίες από την Αυστραλία, την Αγγλία και την Αυστρία. Πώς οργανώνονται οι βάρδιες ώστε να εξασφαλίζεται η ευεξία των τηλεφωνητών. Πώς δημιουργείται ένα περιβάλλον ανοικτής επικοινωνίας, όπου όλοι και όλες νοιώθουν ότι αναγνωρίζεται η δουλειά τους και ότι συμμετέχουν όλοι και όλες στις αποφάσεις. Στόχος η ενίσχυση της ψυχολογικής και συναισθηματικής ανθεκτικότητας του προσωπικού, καθώς και η ανάπτυξη μέσω της εκπαίδευσης και του παραδείγματος της ηγεσίας μιας κουλτούρας που να στηρίζεται στην εμπιστοσύνη, την καθοδήγηση, την υπευθυνότητα αλλά και την μηδενική ανοχή στις κακές συμπεριφορές.

Ετήσια βραβεία 112. Κάθε χρόνο η ΕΕΝΑ απονέμει μια σειρά από βραβεία σε άτομα και οργανώσεις. Σε σύγχρονους ήρωες, πολίτες ή διασώστες, που πέτυχαν απίστευτες διασώσεις. Χρησιμοποίησαν την τεχνολογία για καλό σκοπό. Ανέπτυξαν καινοτομίες στον τομέα της δημόσιας ασφάλειας. Πάντα ξεπερνώντας το ανθρωπίνως αναμενόμενο ώστε να βοηθήσουν συνανθρώπους σε κίνδυνο.

Το βραβείο για πράξη ανδρείας απονεμήθηκε στον Μαμαντού Γκασαμά, έναν πρόσφυγα από το Μαλί, ο οποίος έσωσε ένα μωρό που κρεμόταν από ένα μπαλκόνι στο Παρίσι σκαρφαλώνοντας τέσσερεις ορόφους. Το βραβείο διεθνούς συνεργασίας πήγε στον Ιβάν Κάρατζικ από τη Δανία ως εκπρόσωπο της διεθνούς ομάδας σπηλαιοδυτών που συμμετείχαν στη διάσωση των παιδιών, τα οποία είχαν παγιδευτεί στην σπηλιά στην Ταϋλάνδη. Για την ίδια διάσωση οι βατραχάνθρωποι του ΠΝ της Ταϋλάνδης πήραν το βραβείο συντονισμού διάσωσης και η ομάδα των παιδιών που σώθηκαν έλαβαν το βραβείο ομαδικής γενναιότητας.

Ο Αιγύπτιος ψαράς Μαχμούντ Μουσσά που έσωσε 73 ανθρώπους κατά τη φωτιά στο Μάτι έλαβε το βραβείο του πολίτη της χρονιάς. Μια εντεκάχρονη γερμανίδα, η Λότα Ίνγλις έλαβε το βραβείο νέας ηρωίδας γιατί έσωσε ένα μωρό που είχε πέσει σε μια πισίνα, ενεργώντας αυθόρμητα.

Το κέντρο της περιοχής Βέστ στη Νορβηγία έλαβε το βραβείο τηλεφωνικού κέντρου για τη διάσωση ενός τουρίστα που είχε παγιδευτεί σε έναν παγετώνα. Η τηλεφωνήτρια Λίντα Μάρι Χάμερσλαντ από το ίδιο κέντρο πήρε ιδιαίτερο βραβείο εξαιρετικής τηλεφωνήτριας για τον τρόπο που συμπαραστάθηκε στον παγιδευμένο τουρίστα μέχρι να φτάσει η βοήθεια. Το βραβείο το απένειμε ο ίδιος ο διασωθείς μέσα σε κλίμα ιδιαίτερης συγκίνησης!

Το Εθνικό ίδρυμα ιατρικής άμεσης βοήθειας της Πορτογαλίας πήρε το βραβείο μέσων κοινωνικής δικτύωσης, τα οποία χρησιμοποίησε για την ευαισθητοποίηση του κοινού στις ψευδείς κλήσεις στις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης. Το βραβείο αξιοσημείωτης διάσωσης δόθηκε στο κέντρο επειγόντων της περιφέρειας της Κάτω Αυστρίας για την διάσωση ενός αλεξιπτωτιστή πλαγιάς με αξιοποίηση του προηγμένου γεωεντοπισμού. «Τον εντοπίσαμε ταχύτατα λίγο πριν το σούρουπο, ενώ αλλιώς θα χρειαζόμαστε μερικές μέρες», δήλωσε ο επικεφαλής του κέντρου.

Η υπηρεσία ασθενοφόρων της αγγλικής περιφέρειας Ήστ Μίντλαντς έλαβε το βραβείο χρήσης της τεχνολογίας για καλό σκοπό επειδή χρησιμοποίησε ένα εφαρμογίδιο (app) για να κινητοποιήσει παρακείμενους διασώστες ώστε να επέμβουν σε κρίσιμες περιπτώσεις (π.χ. καρδιακές προσβολές) μέχρι να φθάσει το ασθενοφόρο. Τέλος, το βραβείο πολιτικού επιτεύγματος απονεμήθηκε στην ευρωβουλευτή Ντίτα Σαράνζοβα από την Τσεχία για την συμβολή της στην ένταξη των απαιτήσεων των πολιτών στην οδηγία με την οποία θεσπίστηκε ο Ευρωπαϊκός Κώδικας Ηλεκτρονικών Επικοινωνιών.

Η ΕΕΝΑ έχει επίσης δημιουργήσει μια ιδιαίτερη σελίδα με τις προσωπικές ιστορίες ανθρώπων του 112 από όλη την Ευρώπη (#Humansof112). Ας ελπίσουμε ότι σε κάποια μελλοντική τελετή απονομής των βραβείων του 112 θα τιμηθούν και κάποιες ελληνικές υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης, τα μέλη των οποίων αγωνίζονται καθημερινά μέσα σε εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες να βοηθήσουν τους συμπολίτες μας που κινδυνεύουν.

Πολιτική προστασία και εθελοντισμός

Οι εθελοντές μπορούν να συμβάλουν στην προστασία των πολιτών βοηθώντας τους να προστατευθούν καλύτερα παρά τις ελλείψεις σε όλα τα επίπεδα …
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 25 Σεπτεμβρίου 2018 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-345)

Παρακολούθησα με ενδιαφέρον τις ομιλίες στην ημερίδα «Πολιτική Προστασία, Εθελοντισμός, Μέτρα Αυτοπροστασίας» που οργάνωσε η Επίλεκτη Ομάδα Ειδικών Αποστολών Δήμου Χανίων το Σάββατο 22 Σεπτεμβρίου στο Δημαρχείο Χανίων. Μίλησαν η Μαρία Δασκαλάκη, από το γραφείο Πολιτικής Προστασίας του Δήμου Χανίων. Ο Γιάννης Βερυκοκίδης, προϊστάμενος του τμήματος Πολιτικής Προστασίας της Π.E. Χανίων.

Και ο παλαιός φίλος Κώστας Κοκολάκης, πρώην διευθυντής Πολιτικής Προστασίας της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας και της Αποκεντρωμένης Διοίκησης Μακεδονίας- Θράκης. Μερικά συμπεράσματα που εξηγούν, εν μέρει, και πολλές από τις καταστροφές που ταλανίζουν τον τόπο μας.

Ατελής και πολύπλοκη νομοθεσία. Η ισχύουσα ελληνική νομοθεσία για την πολιτική προστασία έχει μερικά πολύ καλά χαρακτηριστικά, δυστυχώς όμως και πολλά κενά και αλληλοσυγκρουόμενες διατάξεις. Υπάρχει συχνά αλληλοεπικάλυψη των αρμοδιοτήτων των δήμων, της εκλεγμένης περιφέρειας, της αποκεντρωμένης περιφερειακής διοίκησης και των υπηρεσιών έκτακτης ανάγκης.

Το αποτέλεσμα είναι πως αν δεν έχουν προηγηθεί πολυάριθμες ασκήσεις και συνεργασίες σε συνθήκες καθημερινότητας να παρουσιάζονται σοβαρά προβλήματα σε περιόδους κρίσεων. Μερικές υπηρεσίες και αρμοδιότητες που προβλέπει η νομοθεσία (π.χ. υπηρεσίες πολιτικής προστασίας των υπουργείων) δεν έχουν καν συσταθεί.

Μάλιστα, πολλές από τις διαδικασίες στηρίζονται σε παλαιά νομοθετήματα περί Πολιτικής Σχεδίασης Εκτάκτου Ανάγκης (ΠΣΕΑ) που αφορούν την προστασία σε περίπτωση πολέμου. Για να μην μιλήσουμε για την έλλειψη ανθρώπινων και υλικών πόρων με αποτέλεσμα πολλές από τις πετυχημένες επεμβάσεις να οφείλονται κυριολεκτικά στον «πατριωτισμό» στελεχών και εθελοντών.

Άγνοια από τους προϊσταμένους. Οι περισσότεροι πολιτικοί προϊστάμενοι των υπηρεσιών πολιτικής προστασίας αγνοούν το πολύπλοκο σύστημα της προστασίας των πολιτών από ατυχήματα και καταστροφές. Επιπλέον, δεν υπάρχει και καμία σχετική εκπαίδευση για όσους θα ήθελαν να μάθουν κάτι παραπάνω … Μερικές φορές και οι επικεφαλείς των υπηρεσιών έκτακτης ανάγκης ενώ γνωρίζουν πολύ καλά το δικό τους αντικείμενο, αγνοούν το αντικείμενο των συναδέλφων τους. Το αποτέλεσμα είναι κακή συνεννόηση, εγωισμοί, συγκρούσεις.

Η άγνοια από τους πολιτικούς προϊσταμένους οδηγεί συχνά σε υποβάθμιση των υπηρεσιών πολιτικής προστασίας. Οι οποίες υποστελεχώνονται ή αποτελούν τόπο μετάθεσης υπαλλήλων που εκφράζουν (ή εικάζεται ότι θα εκφράσουν) αντίθετες πολιτικές απόψεις … Κάτι που είναι γνωστό και ως «ψυγείο» ή και «κατάψυξη» …

Λόγω της άγνοιας ή της ελλιπούς γνώσης σε περίπτωση καταστροφής η διαχείριση είναι συχνά ανεπαρκής. Το αποδεικνύει η τραγική κατάληξη που είχαν οι πρόσφατες αλλά και παλαιότερες καταστροφές. Όπως έχουμε γράψει, η πολιτική προστασία είναι ο κατ’ εξοχήν τομέας που αποδεικνύει στην πράξη τις διοικητικές ικανότητες των υπεύθυνων. Ή την έλλειψη τους …

Έλλειψη επικοινωνίας. Η Ελλάδα εξακολουθεί να μην διαθέτει ένα ενοποιημένο σύστημα διοίκησης, ελέγχου, επικοινωνιών, συντονισμού και πληροφόρησης (C⁴I) όπως οι περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες. Το έργο της αναβάθμισης του συστήματος επικοινωνίας των πολιτών με τις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης μέσω του ενιαίου αριθμού 112 βρίσκεται σε εξέλιξη από το 2011.

Παράλληλα, δεν υπάρχει ενοποιημένο σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης των πολιτών για επικείμενες ή εξελισσόμενες καταστροφές. Ακούσαμε στην εκδήλωση αλλά διαβάζουμε και στον τύπο ότι ακόμη και οι επικοινωνίες μεταξύ των υπηρεσιών έκτακτης ανάγκης σε τοπικό επίπεδο είναι προβληματικές.

Ωστόσο, η σπουδαιότερη έλλειψη αφορά την ενημέρωση και την εκπαίδευση των πολιτών για τις ενέργειες που πρέπει να κάνουν για να αυτοπροστατευθούν. Γίνονται βέβαια αξιέπαινες προσπάθειες στα σχολεία, ιδίως για την προστασία από σεισμούς. Όμως δυστυχώς δεν αρκούν …

Ο σημαντικός ρόλος των εθελοντών. Δεν μπορούμε να τα περιμένουμε όλα από το κράτος. Γι αυτό και χρειαζόμαστε εκπαιδευμένους νέους και νέες στην αντιμετώπιση των ατυχημάτων και των καταστροφών. Χάρηκα που διάβασα στην παρουσίαση της Επίλεκτης Ομάδας Ειδικών Αποστολών του Δήμου Χανίων (βλ. ΧΝ 17/9/2018) τη δήλωση του εθελοντή Γιώργου Τωμαδάκη. «Το ενδιαφέρον είναι ότι συνέχεια μαθαίνουμε, συνέχεια γνωρίζουμε περισσότερα πράγματα».

Γιατί η προστασία από ατυχήματα και καταστροφές είναι εξαιρετικά πολύπλοκη υπόθεση. Η πολυπλοκότητα που χαρακτηρίζει τις κοινωνίες μας τις κάνει ευάλωτες. Έτσι, σήμερα δεν μιλούμε πια για προστασία αλλά για «ανθεκτικότητα» (resilience). Πως δηλαδή μια κοινωνία θα αντιμετωπίσει με επιτυχία τις διάφορες απειλές και θα βγει αλώβητη.

Από τις καθημερινές απειλές κατά της υγείας και της ζωής - κάπνισμα, κακή διατροφή, έλλειψη άσκησης, κατανάλωση οινοπνευματωδών, κακή οδηγική συμπεριφορά, κακή καθημερινή υγιεινή. Μέχρι τις μεγάλες φυσικές καταστροφές που απειλούν τη ζωή και τις περιουσίες μας - σεισμοί και κατολισθήσεις, πλημμύρες και έντονα καιρικά φαινόμενα, δασικές και αστικές πυρκαγιές, επιδημίες. Ή και τις ανθρωπογενείς απειλές όπως η κλιματική αλλαγή, τα δυστυχήματα σε βιομηχανικές εγκαταστάσεις, οι βλάβες σε δίκτυα κοινής ωφέλειας ακόμη και οι απάτες.

Η ανθεκτικότητά μας θα κριθεί από τη γνώση και τις δεξιότητες προστασίας. Και εκεί οι εθελοντές έχουν να προσφέρουν πολλά!

Προς εθελοντές επιστολή

Ο ρόλος των εθελοντών είναι ιδιαίτερα σημαντικός στην πρόληψη κάθε είδους ατυχήματος και καταστροφής: από τα τροχαία μέχρι τις πυρκαγιές και τις πλημμύρες.
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 5 Δεκεμβρίου 2017 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-311)

Φίλοι εθελοντές,

σας γράφω αυτές τις γραμμές με αφορμή την σημερινή Διεθνή Ημέρα Εθελοντισμού για την Οικονομική και Κοινωνική Ανάπτυξη που καθιέρωσε ο ΟΗΕ από το 1985. Στο πλαίσιο της εργασίας μου υπήρξα κι εγώ εθελοντής πυροσβέστης και τραυματιοφορέας. Ως εθελοντές μπορούμε να κάνουμε πάρα πολλά για να βοηθήσουμε τους συμπολίτες και τους συνανθρώπους μας, ιδίως ΠΡΙΝ από το ατύχημα ή την καταστροφή.

Την περασμένη εβδομάδα ο καθηγητής Χρήστος Λιονής μας υπενθύμισε πως τα καρδιαγγειακά, και οι καρκίνοι είναι οι κύριες αιτίες θανάτου στην Κρήτη. Σχεδόν κάθε εβδομάδα οι ειδήσεις μας υπενθυμίζουν τους θανάτους και τους σοβαρούς τραυματισμούς από τα τροχαία. Γι’ αυτό ο ρόλος μας ως εθελοντών γίνεται πολύ ουσιαστικός.

Βοηθώντας τους γύρω μας να σταματήσουν το κάπνισμα, ιδίως στους κλειστούς χώρους, σώζουμε πολύ περισσότερες ζωές παρά όταν ριχνόμαστε με γενναιότητα στην μάχη κατά της πυρκαγιάς, που κι αυτή ίσως να έχει προκληθεί από ένα αποτσίγαρο. Το ίδιο σπουδαία με την εφαρμογή καρδιακών μαλάξεων είναι η υπενθύμιση, με το παράδειγμά μας, της σημασίας της ημίωρης καθημερινής άσκησης, που οι γιατροί θεωρούν ως την σημαντικότερη αντίσταση του οργανισμού σε σειρά ασθενειών.

Σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, όπου τα κόμιστρα των ταξί είναι υψηλά, ομάδες νέων οδηγών έχουν συγκροτήσει εθελοντικές οργανώσεις που αναλαμβάνουν να οδηγήσουν το αυτοκίνητό σας όταν εσείς έχετε πιεί. Ακόμη κι αν δεν συμμετέχετε σε κάποια εθελοντική οργάνωση, προσφερθείτε να είστε ο εθελοντής «Νηφάλιος Οδηγός της παρέας», που το βράδυ της γιορτής δεν θα πιείτε για να οδηγήσετε τους φίλους σας με ασφάλεια στο σπίτι.

Υπενθυμίστε στους μοτοσικλετιστές πριν ξεκινήσουν να βάλουν κράνος και να δέσουν σωστά το λουράκι, οι ίδιοι και οι συνεπιβάτες τους. Και σε όλους τους επιβάτες του αυτοκινήτου επιβάλετε με το παράδειγμα σας να φορέσουν τη ζώνη ασφαλείας. Άσχετα αν κάθονται στα μπροστινά ή τα πίσω καθίσματα!

Ως εθελοντής πυροσβέστης αξίζει πολύ περισσότερο να προλάβετε την έναρξη της πυρκαγιάς παρά να αγωνιστείτε να τη σβήσετε, συχνά με περιορισμένα μέσα και υπό αντίξοες συνθήκες. Η απομάκρυνση της καύσιμης ύλης την άνοιξη είναι εξίσου σημαντική με τη δενδροφύτευση.

Αξιέπαινη κάθε προσπάθεια απομάκρυνσης σκουπιδιών αλλά πολύ σημαντικότερο και λιγότερο επίπονο είναι να μάθουμε τα παιδιά και τους νέους να μην πετάνε σκουπίδια όπου λάχει. Ιδίως να τα μάθουμε να μην φράζουν την οδό διαφυγής του νερού σε περίπτωση νεροποντής με αποτέλεσμα να προκληθεί πλημμύρα.

Η προσεκτική οδήγηση με σεβασμό των ορίων ταχύτητας, η προσεκτική κολύμβηση σε περιοχές που δεν γνωρίζουμε, η επισήμανση στις αρμόδιες αρχές αλλά και στους προς τα εκεί κατευθυνόμενους συμπολίτες μας των ενδεχόμενων επικίνδυνων σημείων στους δρόμους, στις παραλίες, ή και στην εξοχή, μπορεί να συμβάλλει στην αποφυγή ενός δυστυχήματος και στη σωτηρία ζωής πολύ περισσότερο από μιαν ηρωική προσπάθεια διάσωσης.

Πολύ σημαντική είναι επίσης η ψυχολογική στήριξη που μπορούμε να δώσουμε σε περίπτωση ατυχήματος ή καταστροφής στους συμπολίτες μας, στα μέλη των οικογενειών τους αλλά και στους παριστάμενους. Ο Δήμος της Βιέννης στην Αυστρία έχει εδώ και χρόνια οργανώσει ομάδες εθελοντών που αναλαμβάνουν την αρχική ψυχολογική στήριξη των συμπολιτών τους προκειμένου να περιοριστούν οι συνέπειες της μετατραυματικής αγχώδους διαταραχής (Post Traumatic Stress Disorder – PTSD).

Πρόκειται για διαταραχή από την οποία υποφέρουν όχι μόνο τα θύματα ενός ατυχήματος ή μιας καταστροφής αλλά και τα μέλη των οικογενειών τους ή οι παριστάμενοι που δεν φέρουν σωματικά τραύματα. Πολλά συμπτώματα της PTSD (κρίσεις πανικού, άγχη, αϋπνίες) μπορούν να αποφευχθούν αν κάποιος ενδιαφερθεί εγκαίρως και για αυτά τα πολυάριθμα «αναίμακτα θύματα».

Ο καλός εθελοντής συμμετέχει στις ασκήσεις πολιτικής προστασίας, στις ασκήσεις πυρόσβεσης και στα επαναληπτικά μαθήματα πρώτων βοηθειών. Χάνει την Κυριακή του για να καθαρίσει μια παραλία, να δενδροφυτέψει μια καμένη πλαγιά ή να μοιράσει αυτοκόλλητα για έναν έρανο. Και πάνω απ’ όλα νοιώθει ευθύνη για την προστασία των συμπολιτών του από τις απειλές της καθημερινότητας και φροντίζοντας να τις προλαμβάνει κάνει πράξη με τον τρόπο του το χριστιανικό «Αγάπα τον πλησίον σου ως σεαυτόν».

Καλή Διεθνή Ημέρα Εθελοντισμού σε όλες και όλους!

Ένας αριθμός για μη επείγοντα περιστατικά

Για την καλύτερη εξυπηρέτηση των πολιτών αλλά και των επισκεπτών, αρκετές αμερικανικές πόλεις δημιούργησαν το 311, έναν αριθμό και την συναφή υπηρεσία για την εξυπηρέτηση των περιστατικών που δεν είναι επείγοντα

Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 6 Μαρτίου 2012 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-055.

Στη Βόρεια Αμερική (ΗΠΑ και Καναδά) ο ενιαίος αριθμός επειγόντων για την κινητοποίηση της αστυνομίας, της πυροσβεστικής και των ασθενοφόρων είναι το 911, αντίστοιχος του 112, του ευρωπαϊκού αριθμού επειγόντων. Όμως το 911 (όπως και το 112) είναι για πραγματικά επείγοντα περιστατικά όταν δηλαδή κινδυνεύουν ζωές ή περιουσίες. Για να αντιμετωπίσουν όλα τα άλλα μη επείγοντα περιστατικά οι αμερικανικές υπηρεσίες δημιούργησαν το 311.


Τηλεφωνικά κέντρα 311 άρχισαν να λειτουργούν από τις αρχές της δεκαετίας του 2000 και συνδυάζονται με αντίστοιχες υπηρεσίες εξυπηρέτησης πολιτών. Σήμερα υπάρχουν σε πάνω από 300 μεγάλες αμερικανικές πόλεις και ενημερώνουν τους πολίτες αλλά και τους επισκέπτες για χιλιάδες θέματα: σχολικές αργίες, κανόνες ανακύκλωσης, καταλύματα για άστεγους, εκδηλώσεις στα πάρκα, λακκούβες στους δρόμους, ζημιές σε φανοστάτες, γκράφιτι και περιπτώσεις διατάραξης της κοινής ησυχίας - ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα στις μεγάλες πόλεις. Στη Νέα Υόρκη για παράδειγμα η υπηρεσία του 311 δέχεται 60.000 περίπου κλήσεις ημερησίως στις οποίες απαντούν επί 24ώρου βάσεως 400 περίπου τηλεφωνητές. Το 80% των κλήσεων απαντώνται το πολύ μέσα σε 30 δευτερόλεπτα και με ένα σύστημα διερμηνέων υπηρεσίας υπάρχει δυνατότητα απάντησης σε 170 γλώσσες.

Πριν από την δημιουργία του 311 για να εντοπίσουν κάθε φορά την αρμόδια υπηρεσία, οι πολίτες και οι επισκέπτες της Νέας Υόρκης έπρεπε να ψάξουν στις 14 σελίδες του τηλεφωνικού καταλόγου των υπηρεσιών του δήμου που περιείχε περίπου 4.000 τηλέφωνα. Στη συνέχεια, έπρεπε να καλέσουν από δύο έως δέκα αριθμούς μέχρι να εντοπίσουν την σωστή υπηρεσία, μια διαδικασία που συχνά απαιτούσε 20 λεπτά ή και περισσότερο. Σήμερα, οι τηλεφωνητές του κέντρου 311 απαντούν στις ερωτήσεις γενικής φύσης, και αν ο πολίτης χρειάζεται πιο εξειδικευμένη βοήθεια τον παραπέμπουν σε εξειδικευμένο τηλεφωνητή που εντοπίζει την αρμόδια υπηρεσία. Στις εξειδικευμένες αυτές κλήσεις δίδεται ένας αριθμός μέσω του οποίου ο πολίτης μπορεί να παρακολουθήσει την εξέλιξη του προβλήματος του, τηλεφωνώντας ή συμβουλευόμενος τις ιστοσελίδες της υπηρεσίας. Οι κλήσεις για τις οποίες χρειάζεται να ληφθούν και αστυνομικά μέτρα (π.χ. παραβάσεις του ΚΟΚ, διατάραξη της κοινής ησυχίας, βανδαλισμοί) διαβιβάζονται και στα τοπικά αστυνομικά τμήματα για περαιτέρω ενέργειες. Με βάση τις διαθέσιμες στατιστικές, το 85% των προβλημάτων επιλύονται κατά την πρώτη κλήση και δεν απαιτούν περαιτέρω ενέργειες!

Η ικανοποίηση των «πελατών» του 311 αξιολογήθηκε από ανεξάρτητη εταιρεία που συνέκρινε την δημοτικότητα της υπηρεσίας με εκείνη άλλων τηλεφωνικών κέντρων του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα. Το 311 ήλθε πρώτο μαζί με τα τηλεφωνικά κέντρα ξενοδοχειακής εξυπηρέτησης ξεπερνώντας κατά πολύ άλλες κυβερνητικές υπηρεσίες όπως οι εφορίες (IRS) ή και οι τηλεφωνικές εταιρείες. Το μυστικό της επιτυχίας είναι η χρήση σύγχρονης τεχνολογίας βάσεων δεδομένων, η συνεχής εσωτερική αξιολόγηση και η εκπαίδευση των τηλεφωνητών - που όταν απαντούν στους πολίτες πρέπει να είναι ευγενικοί, επαγγελματίες και γνώστες των προβλημάτων της πόλης.

Όμως το 311 δεν είναι μόνο ένα τέλειο σύστημα εξυπηρέτησης των πολιτών και των επισκεπτών. Ο ίδιος ο δήμαρχος της Νέας Υόρκης το χαρακτηρίζει ως ένα πανίσχυρο διαχειριστικό εργαλείο χωρίς το οποίο η διοίκηση της πόλης θα ήταν αδύνατη. Για παράδειγμα, η ανάλυση 2.000 καταγγελιών οδήγησε σε ένα σύστημα ενίσχυσης του προσωπικού για την αντιμετώπιση σοβαρών των ζημιών στο οδόστρωμα. Αναλύοντας τα παράπονα για διατάραξη της κοινής ησυχίας η αστυνομία μπόρεσε να εντοπίσει παράνομα νυχτερινά κέντρα τα οποία λειτουργούσαν σε περιοχές που προορίζονταν για κατοικίες. Και οι καταγγελίες για στομαχικά προβλήματα ή ακαθαρσίες από πελάτες που επισκέφτηκαν το ίδιο εστιατόριο, προκαλούν την άμεση επέμβαση των υπηρεσιών υγιεινής του δήμου.

Με το σύστημα, που στοίχισε αρχικά 25 εκατ. δολάρια, εξοικονομήθηκαν χρήματα αφού καταργήθηκαν τα 40 περίπου τηλεφωνικά κέντρα που λειτουργούσαν προηγουμένως. Άλλα πλεονεκτήματα περιλαμβάνουν τη μείωση των κλήσεων προς τις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης (4 εκατομμύρια λιγότερες κλήσεις από το 2003 έως το 2009), την ορθολογική χρήση των υπηρεσιών και την κατάργηση αλληλεπικαλυπτόμενων αρμοδιοτήτων, την ενίσχυση υπηρεσιών ανάλογα με τις εμφανιζόμενες ανάγκες και, κυρίως, την επικέντρωση των υπηρεσιών στην βασική τους αποστολή. Αυτό επιτεύχθηκε με την κοινοποίηση των πληροφοριών σχετικά με τα παράπονα των πολιτών στις αρμόδιες υπηρεσίες, οι οποίες μπορούν πλέον να σχεδιάσουν καινοτόμα προγράμματα για τους πολίτες όπως για παράδειγμα το πρόγραμμα δωρεάν διανομής αυτοκόλλητων νικοτίνης για την καταπολέμηση του καπνίσματος, ή το πρόγραμμα απομάκρυνσης παλαιών ψυγείων.

Το 311 αποτελεί μια υποδειγματική υπηρεσία εξυπηρέτησης των πολιτών και των επισκεπτών μιας πόλης με την χρήση σύγχρονης τεχνολογίας ηλεκτρονικής διακυβέρνησης και ποιοτικών προτύπων που χρησιμοποιεί ο ιδιωτικός τομέας. Στόχος είναι πάντοτε η προστασία του πολίτη έναντι των προβλημάτων που αντιμετωπίζει στην καθημερινότητά του, και τα οποία αν και μη επείγοντα, μπορούν να προκαλέσουν σημαντική υποβάθμιση της ποιότητας ζωής.

(Με στοιχεία από το www.nyc.gov/311, το www.wired.com 2010, www.wired.com 2019 και το www.accenture.com).

* Φυσικός, υπάλληλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Οι απόψεις είναι προσωπικές και δεν εκφράζουν κατ’ ανάγκη την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. http://alevantis.blogspot.com