Σκέψεις για την Οδύσσεια

Με αφορμή την πρόσφατη ταινία αναφορά σε μια παλιά εκδήλωση για την πολυγλωσσία με τον Δ. Μαρωνίτη, τον Θ. Τάσιο και την Φ. Παπαδόδημα.
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 4 Αυγούστου 2026 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-520)

Με αφορμή την πρόσφατη ταινία του Κρίστοφερ Νόλαν, πολύς λόγος γίνεται τελευταία για την Οδύσσεια. Θυμήθηκα τις δικές μου περιπέτειες με την Ιλιάδα και την Οδύσσεια στο Γυμνάσιο. Κάποιες χρονιές τις διδασκόμασταν στα Νέα Ελληνικά από τις μεταφράσεις του Πολυλά και του Σιδέρη. Άλλες από το πρωτότυπο αρχαίο κείμενο. Όμως με περισσότερη συγκίνηση θυμάμαι τις τελευταίες επαγγελματικές μου εμπειρίες με την Οδύσσεια, λίγο πριν συνταξιοδοτηθώ.

Ο πολύγλωσσος Οδυσσέας. Στις αρχές του 2014, όταν ορίστηκα υπεύθυνος του Γραφείου Αθηνών της Γενικής Διεύθυνσης Μετάφρασης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η Ελλάδα είχε αναλάβει για πέμπτη φορά την προεδρία του Συμβουλίου Υπουργών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Με αυτή την αφορμή, η συνάδελφος που ήταν υπεύθυνη του αντίστοιχου Γραφείου στο Παρίσι, σκέφτηκε να οργανώσει μια έκθεση με τις μεταφράσεις της Οδύσσειας στις 24 τότε επίσημες γλώσσες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Η έκθεση αφού περιόδευσε σε διάφορες γαλλικές πόλεις ταξίδεψε με τη σειρά σε Κροατία, Ιταλία (Ρώμη και Βενετία), Ρουμανία, Βουλγαρία, Σλοβενία, Αυστρία, Ουγγαρία και Εσθονία. Στην Ελλάδα έφτασε τελικά το 2015 όπου παρουσιάστηκε σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη. Την επόμενη χρονιά πήγε στο Ρέθυμνο και από εκεί στην Κύπρο.

Στην Αθήνα η παρουσίαση έγινε στο Ίδρυμα Λασκαρίδη το οποίο, εκτός από τις μεταφράσεις της έκθεσης παρουσίασε και 130 σπάνιες παλαιές εκδόσεις του ίδιου έργου από την πλούσια Ιστορική βιβλιοθήκη του. Την έκθεση επισκέφτηκαν 32 σχολεία με 1.689 μαθητές, από τους οποίους οι 566 παρακολούθησαν την αναλυτική ξενάγηση από το προσωπικό του Ιδρύματος. Επιπλέον, ξεναγήθηκαν στην έκθεση 14 ομάδες επισκεπτών αποτελούμενες από 151 συνολικά άτομα.

Στις 2 Μαρτίου 2015 το Ίδρυμα, σε συνεργασία με την Αντιπροσωπεία της ΕΕ στην Ελλάδα, οργάνωσε μια εκδήλωση για τον «Πολύγλωσσο Οδυσσέα», στην οποία κύριος ομιλητής, εμφανώς καταβλημένος, ήταν ο αείμνηστος Δημήτρης Μαρωνίτης (απεβίωσε στις 12 Ιουλίου 2016). Μεταφραστής της Οδύσσειας ο ίδιος, ξαναζωντάνεψε την τραγική μορφή του Οδυσσέα και διάβασε αποσπάσματα από την Οδύσσεια γεμάτα συναισθηματική φόρτιση και ενσυναίσθηση.

Μίλησε επίσης ο Θεοδόσης Τάσιος που αναφέρθηκε στη χρήση της τεχνολογίας από τον «πολυμήχανο» και άλλα πρόσωπα του ποιήματος, στην αξιοποίηση των νόμων της Φυσικής (π.χ. για να γλιτώσει από τη Σκύλλα και τη Χάρυβδη) και της Χημείας (π.χ. αξιοποιώντας τις απολυμαντικές ιδιότητες του θειαφιού).

Τέλος, η Φένια Παπαδόδημα τραγούδησε ένα απόσπασμα από την θεατρική παράσταση «Νέκυια», που αναφέρεται στη Ραψωδία λ’ όπου περιγράφεται η κάθοδος του Οδυσσέα στην Άδη. Όλη η εκδήλωση έχει βιντεοσκοπηθεί και διατίθεται από το Ίδρυμα Μποδοσάκη.

Προσωπικά, με συγκίνησαν τα λίγα λόγια που είπε στην αρχή της εκδήλωσης ο Κάρλος Μαρτίν, τότε Υπεύθυνος Τύπου και ΜΜΕ της Αντιπροσωπείας, για τον ρόλο που έπαιξε στη ζωή του η Οδύσσεια. Χάρις στις ιστορίες από την Οδύσσεια που του διάβαζε ο πατέρας του αγάπησε την Ελλάδα και αποφάσισε να μάθει Ελληνικά. Με καταγωγή από τη χώρα των Βάσκων ομολόγησε ότι κάθε 3 με 4 χρόνια ξαναδιαβάζει την Οδύσσεια για ξανασυνδεθεί με το έργο. Αναρωτιέμαι πόσοι Έλληνες κάνουν κάτι τέτοιο …

Τα Ομηρικά έπη. Προσωπικά, θεωρώ ότι η Ιλιάδα και η Οδύσσεια αποτελούν την πρώτη προσπάθεια αποτύπωσης της ψυχοσύνθεσης των Ελλήνων και κατ’ επέκταση όλων των ανθρώπων που έχουν επηρεαστεί από την αντίστοιχη παιδεία και πολιτισμό. Η Ιλιάδα αρχίζει με τον στίχο «Μῆνιν ἄειδε, θεά, Πηληϊάδεω Ἀχιλῆος» δηλαδή «Ψάλλε, θεά, τον τρομερό θυμό του Αχιλλέα».

Θυμό, τσατίλα θα έλεγα, που προκάλεσε την αποχώρηση του ήρωα από τη μάχη εξ αιτίας της αναγκαστικής απόδοσης στον αρχιστράτηγο των Αχαιών Αγαμέμνονα μιας αιχμάλωτης, της Βρισηίδας, που είχε αρχικά αποδοθεί στον Αχιλλέα. Σε λαϊκή γλώσσα θα λέγαμε ότι ο Αχιλλέας έκανε αποχή από τον πόλεμο επειδή τσατίστηκε εξ αιτίας μιας «γκόμενας»! 

Εξάλλου, όλος ο Τρωικός πόλεμος προκλήθηκε από τη φυγή της ωραίας Ελένης με τον Πάρη, το βασιλόπουλο από την Τροία. Όλη η Ιλιάδα περιγράφει τις μάχες που έγιναν τις επόμενες τρεις μέρες ανάμεσα στους Αχαιούς και τους Τρώες μέχρι τον θάνατο του Πατρόκλου, επιστήθιου φίλου του Αχιλλέα. Ο θάνατος αυτός παρακινεί τον Αχιλλέα να επιστρέψει στη μάχη, όπου σκοτώνει τον Έκτορα, το γιό του Πριάμου, βασιλιά της Τροίας και αδελφό του Πάρη.

Παράλληλα, η Οδύσσεια αρχίζει με το στίχο «Ἄνδρα μοι ἔννεπε, μοῦσα, πολύτροπον» δηλαδή «Τον πολυμήχανο άντρα τραγούδησέ μου, ω Μούσα». Πολυμήχανος, πολυταξιδεμένος, θρησκευόμενος, κοσμοπολίτης, γυναικάς, περίεργος, πονηρός, αφού έχασε όλους τους συντρόφους του έφτασε τελικά στην Ιθάκη και στην Πηνελόπη του. Σκότωσε τους μνηστήρες που επί χρόνια μόλυναν το παλάτι του με την κακή τους επιρροή, όπως δηλώνουν και τα ονόματά τους. Αντίνοος (από το ἀντί + νόος): με αντίθετο, πεισματάρικο ή μοχθηρό μυαλό, ή αυτός που σκέφτεται εναντίον του ορθού και του δίκαιου. Αμφίνομος (από το ἀμφί + νόος): δίγνωμος, αμφιταλαντεύεται και διστάζει. Κτήσιππος: κατέχει πολλούς ίππους (άλογα), ο πάμπλουτος.

Και δυο λόγια για την ταινία. Η τρίωρη υπερπαραγωγή του Νόλαν, νομίζω ότι αποδίδει πολύ καλά το πνεύμα της Οδύσσειας. Φυσικά και έχουν παραληφθεί κεφάλαια. Μια σωστή μεταφορά του έργου στην οθόνη μόνο με σειρά πολλών επεισοδίων θα μπορούσε, ενδεχομένως, να επιτευχθεί. Τέλος, όσον αφορά την επιλογή της Λουπίτα Νιόνγκο στο ρόλο της Ωραίας Ελένης, όπως λέει σε σχετική διάλεξη ο αείμνηστος καθηγητής Δημήτρης Λιαντίνης, «ο Όμηρος αποφεύγει να “εγκλωβίσει” την ομορφιά της Ελένης στα στενά όρια μιας συγκεκριμένης περιγραφής». Βέβαια, η επιλογή έχει αντιμετωπιστεί και με αρκετό χιούμορ στο ελληνικό διαδίκτυο.

Aἰδώς Ἀργεῖοι !!!

Ντροπή για τη σύμπραξη κυβέρνησης και καπνοβιομηχανίας. Ντροπή για το εμπόριο επιρροής από πολιτικούς. Ντροπή για τις ελλείψεις σε βασικές υποδομές (αποχέτευση, οδικό δίκτυο)

(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 2 Ιουνίου 2026 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-518)

Αυτή τη φράση, χρησιμοποιούσαν στην Ιλιάδα η Ήρα, ο Αγαμέμνονας, ο Ποσειδώνας και ο Αίας για επιπλήξουν τους Έλληνες πολεμιστές για τη δειλία τους απέναντι στους Τρώες, όταν αυτοί απειλούσαν να κάψουν τα πλοία τους. Στις μέρες μας χρησιμοποιείται για να επιπλήξει άτομα ή ομάδες όταν εκδηλώνουν ανάρμοστη συμπεριφορά ή ανεύθυνη στάση.

Κάπνισμα. Η φράση τουτίτλου, ήρθε στο νου μου με αφορμή τον προχτεσινό εορτασμό της Παγκόσμιας Ημέρας κατά του Καπνίσματος στις 31 Μαΐου. Το μήνυμα του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) για τον φετινό εορτασμό ήταν «Αποκαλύπτοντας και αντιμετωπίζοντας την ελκυστική παραπλάνηση των εξαρτησιογόνων προϊόντων καπνού» με στόχο την ενημέρωση και ευαισθητοποίηση του κοινού σχετικά με τον εθισμό στη νικοτίνη και τις σοβαρές επιπτώσεις του καπνίσματος και του ατμίσματος στην υγεία.

Όπως αναφέρει το σχετικό δελτίο τύπου του Εθνικού Οργανισμού Δημόσιας Υγείας (ΕΟΔΥ) «παρά τη σημαντική πρόοδο που έχει επιτευχθεί τα τελευταία χρόνια στον περιορισμό του καπνίσματος, η προώθηση των νέων προϊόντων καπνού και νικοτίνης (ηλεκτρονικά τσιγάρα, προϊόντα νικοτίνης, θερμαινόμενα προϊόντα καπνού, κ.α.), τα έχει καταστήσει ιδιαίτερα ελκυστικά, κυρίως στους νέους.

Μάλιστα, ο Vinayak M Prasad, επικεφαλής της Μονάδας Ελέγχου του Καπνού του ΠΟΥ, δήλωσε ότι “Οι γεύσεις, η προσεγμένη συσκευασία και οι παραπλανητικές πρακτικές προώθησης χρησιμοποιούνται ώστε ιδιαίτερα εθιστικά και επιβλαβή προϊόντα να παρουσιάζονται ως σύγχρονα και ελκυστικά. Το αποτέλεσμα είναι ένας φαύλος κύκλος εθισμού που απειλεί να υπονομεύσει την πολυετή πρόοδο στον έλεγχο του καπνίσματος”».

Επισημαίνεται πάντως ότι, όπως προκύπτει από τα δεδομένα της ΑΑΔΕ (βλ σχετικό γράφημα), ο ισχυρισμός για περιορισμό του καπνίσματος δεν ισχύει αφού τα έσοδα από τη φορολογία καπνικών προϊόντων αυξάνονται σταθερά μετά την κάμψη που παρατηρήθηκε λόγω COVID.

Λίγες μέρες πριν, μεγάλη ελληνική καπνοβιομηχανία σε εκδήλωση για τα 95 χρόνια από την ίδρυσή της παρουσίασε στο πλαίσιο δράσεων «εταιρικής κοινωνικής ευθύνης» μια «νέα πλατφόρμα πολλαπλών δράσεων με ορίζοντα πενταετίας, που εδράζονται σε τρεις πυλώνες: εκπαίδευση, απασχόληση, κοινωνία. Η πρωτοβουλία έχει στόχο να στηρίξει τη νέα γενιά στην Ελλάδα, ενισχύοντας τις δεξιότητες, την αυτοπεποίθηση και τις επαγγελματικές της προοπτικές …». Στην εκδήλωση, στην οποία παρευρέθηκαν μέλη της κυβέρνησης, βουλευτές και εκπρόσωποι της τοπικής αυτοδιοίκησης, μίλησε ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας επαινώντας την εταιρεία η οποία μεταξύ άλλων «στηρίζει την Πολιτεία με παροχές και χορηγίες κοινωνικής προσφοράς. Σε συνεργασία με την Πολιτεία εργάζεται για την αποτροπή της πρόσβασης των ανηλίκων σε προϊόντα καπνού και νικοτίνης».

Όλα τα παραπάνω έρχονται σε ευθεία αντίθεση με τις αποφάσεις της Διάσκεψης των Συμβαλλόμενων Μερών της Συμφωνίας Πλαίσιο του ΠΟΥ για τον έλεγχο του Καπνίσματος, οι οποίες συστήνουν, μεταξύ άλλων, τη λήψη μέτρων για «να αποφεύγονται οι συγκρούσεις συμφερόντων για τους κυβερνητικούς αξιωματούχους και υπαλλήλους» και να «αποκανονικοποιηθούν και, στο μέτρο του δυνατού, να ρυθμισθούν οι δραστηριότητες που περιγράφονται ως “κοινωνικά υπεύθυνες” από την καπνοβιομηχανία, συμπεριλαμβανομένων, μεταξύ άλλων, των δραστηριοτήτων που περιγράφονται ως “εταιρικής κοινωνικής ευθύνης”».

Στο παρελθόν είχαμε γράψει για τον «συνεταιρισμό κράτους και καπνοβιομηχανίας» (βλ. ΧΝ 6/6/2023 και 1/6/2020), ο οποίος το 2025 απέφερε στα κρατικά ταμεία έσοδα από φόρους 2,97 δισ. €. Βέβαια, από τη φορολογία καπνικών προϊόντων όλες οι χώρες έχουν έσοδα. Όμως μόνο στην Ελλάδα αυτός ο συνεταιρισμός – που οδηγεί σε εξάρτηση από τη νικοτίνη, σε δεκάδες χιλιάδες ετήσιους θανάτους από καρκίνους, χρόνιες αναπνευστικές πνευμονοπάθειες, καθώς και σε ρύπανση του περιβάλλοντος από τα αποτσίγαρα – επικυρώνεται επίσημα, δημόσια και διαχρονικά, στο υψηλότερο πολιτειακό επίπεδο του Προέδρου της Δημοκρατίας και του Πρωθυπουργού. Αιδώς Αργείοι!!!

Πελατειακό κράτος. Σε συνέντευξη, στο πλαίσιο του Οικονομικού Φόρουμ των Δελφών, η Ευρωπαία Γενική Εισαγγελέας Λάουρα Κιόβεσι ανέφερε ότι «ως εισαγγελείς βλέπουμε διαφθορά, κατάχρηση εξουσίας, απάτη, εμπόριο επιρροής. Αυτά είναι εγκλήματα. Και ορίζονται ως εγκλήματα στην ελληνική νομοθεσία και σε όλες σχεδόν τις νομοθεσίες των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Και κανένας στον κόσμο δεν θα με πείσει ότι αυτές οι κατηγορίες αποτελούν μέρος της περιγραφής καθηκόντων των πολιτικών, στην Ελλάδα ή κάπου στην ΕΕ».

Τί είναι το εμπόριο επιρροής; Όταν ένα πρόσωπο, που ασκεί δημόσια εξουσία, είναι επιφορτισμένο με δημόσια υπηρεσία ή κατέχει δημόσιο εκλεγμένο αξίωμα, καταχράται την επιρροή του με σκοπό να εξασφαλίσει από μια αρχή ή μια δημόσια διοίκηση διακρίσεις, θέσεις εργασίας, συμβάσεις ή οποιαδήποτε άλλη ευνοϊκή απόφαση για τον εαυτό του ή για λογαριασμό τρίτου, έναντι ανταλλάγματος που μπορεί να είναι χρηματικό ή άλλης φύσεως (π.χ. δωρεά, δώρο, υποστήριξη στις εκλογές).

Πώς αντιμετωπίζεται το εμπόριο επιρροής σε Ελλάδα και Γαλλία; Το άρθρο 237Α του Ελληνικού Ποινικού Κώδικα σχετικά με την «Εμπορία επιρροής και τους Μεσάζοντες» προβλέπει «φυλάκιση τουλάχιστον ενός έτους και χρηματική ποινή από 5.000 έως 50.000 ευρώ». Αντίστοιχα, ο Γαλλικός Ποινικός Κώδικας στο Άρθρο 432-11 για την «παθητική διαφθορά και την αθέμιτη άσκηση επιρροής από πρόσωπα που ασκούν δημόσιο λειτούργημα» προβλέπει «δεκαετή φυλάκιση και πρόστιμο 1.000.000 €».Το πρόστιμο διπλασιάζεται όταν τα αδικήματα διαπράττονται από οργανωμένη συμμορία. Προβλέπεται μείωση της φυλάκισης στα 3,3 έτη αν ο δράστης συνεργαστεί με τις αρχές για τη διακοπή της παράβασης ή την ταυτοποίηση των λοιπών δραστών ή συνεργών (άρθρο 432-11-1). Αιδώς Αργείοι !!!

Περιβάλλον. Πολύς λόγος έγινε την περασμένη εβδομάδα για το συνέδριο «Επενδύοντας στην αλλαγή: Η Κρήτη σε μετάβαση» που οργάνωσε το περιοδικό Economist στο Μεγάλο Αρσενάλι στα Χανιά με τη συμμετοχή (και εδώ) του Προέδρου της Δημοκρατίας και του Πρωθυπουργού. Μίλησαν για τουριστική ανάπτυξη, για την αλλοίωση της φυσιογνωμίας του νησιού, την ηλεκτρική διασύνδεση και τα μεγάλα έργα υποδομών. Αναρωτιέμαι αν απόλαυσαν και τη μυρωδιά από τα λύματα που χύνονται συχνά στο παλιό λιμάνι ή αν ο Δήμος και η ΔΕΥΑΧ τους ξενάγησαν στα έργα του αντλιοστασίου στην Παχιά Άμμο στο Σταυρό για να τους δείξουν την πρόοδο των έργων υποδομής στον τομέα της αποχέτευσης …

Αλλά και σε τι κατάσταση βρίσκεται το οδικό δίκτυο στην άμεση περιοχή μας. Για παράδειγμα, ο δρόμος για το Σταυρό χωρίς πεζοδρόμια, με λακκούβες και εξογκώματα, χωρίς δίκτυο απορροής ομβρίων, χωρίς χώρους στάθμευσης στον Καλαθά, στον Τερσανά και στο Σταυρό. Όπως κι ο δρόμος του Βλητέ και τόσοι άλλοι … Τι να την κάνουμε την τουριστική ανάπτυξη όταν θα πλημμυρίζουμε από λύματα μέσα στην πόλη και στις ομορφότερες παραλίες μας. Ή όταν οι τουρίστες δεν θα μπορούν να μετακινηθούν μέσα και γύρω από τα Χανιά λόγω κακού οδικού δικτύου και κυκλοφοριακής συμφόρησης, … Αιδώς Αργείοι !!!

Ευχές για το 2026

Με ιδιαίτερη αναφορά στην ανάπτυξη της κριτικής σκέψης στα παιδιά και τους εφήβους

(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 6 Ιανουαρίου 2026 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-514)

Αγαπητοί αναγνώστες δεχτείτε τις Καλύτερες Ευχές μου για το 2026! Να το περάσετε με Υγεία, Όμορφα Αισθήματα και Οικογενειακή Ευτυχία! Για πραγματικά καλύτερη Υγεία σκεφθείτε σοβαρά να εγκαταλείψετε μερικές εξόχως βλαβερές συνήθειες, όπως κάπνισμα, κακή διατροφή, υπερβολική ταχύτητα. Και οι ευχές για Αγάπη και Ειρήνη θα ευοδωθούν καλύτερα ας πάψουμε να πιστεύουμε, συχνά και με φανατισμό, κράτη, οργανώσεις και ηγέτες που ξεκινούν πολέμους, οργανώνουν τρομοκρατικές επιθέσεις και σκοτώνουν ανυπεράσπιστους αμάχους ακόμη και παιδιά. Κι αυτό μπορεί να επιτευχθεί μόνο με ενίσχυση της Κριτικής Σκέψης μας.

Το 2026 έχει οριστεί από τον ΟΗΕ ως Διεθνές Έτος Μετακινούμενης Κτηνοτροφίας προκειμένου να ενισχυθεί η ευαισθητοποίηση στην κοινωνική αξία αυτού του κλάδου. Να προωθηθούν οι σχετικές γνώσεις, η καινοτομία και η δημιουργία συνασπισμών για την αντιμετώπιση των σύγχρονων αναγκών. Να υποστηριχθούν τεκμηριωμένες πολιτικές και νομοθεσίες υποστήριξης βιώσιμων τρόπων βιοπορισμού και διαχείρισης της μετακινούμενης κτηνοτροφίας. Και τέλος να ενισχυθούν κοινωνικά υπεύθυνες επενδύσεις για την αντιμετώπιση των προκλήσεων που αντιμετωπίζει η μετακινούμενη κτηνοτροφία κατά τον 21ο αιώνα.

Ο ΟΗΕ έχει επίσης ανακηρύξει το 2026 ως Διεθνές Έτος Εθελοντών αναγνωρίζοντας τον εθελοντισμό ως βασική κινητήρια δύναμη για την επίτευξη της βιώσιμης ανάπτυξης. Στόχος είναι η προβολή του σημαντικού ρόλου των εθελοντών για την προώθηση παγκόσμιων στόχων, την ενίσχυση της ανθεκτικότητας και την προώθηση της συλλογικής προόδου. Οι κυβερνήσεις, οι οργανώσεις και οι κοινότητες ενθαρρύνονται να αναγνωρίσουν και να υποστηρίξουν τους εθελοντές μέσω της δημιουργίας ασφαλούς, συμπεριληπτικού περιβάλλοντος και την ενσωμάτωση του εθελοντισμού στις πολιτικές.

Σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης θα έχουμε το 2026 την προεδρία της Κύπρου (1ο εξάμηνο) και της Ιρλανδίας (2ο εξάμηνο), ενώ από την 1η Ιανουαρίου, η Βουλγαρία αποτελεί την 21η χώρα της ζώνης του €υρώ. Όσον αφορά διεθνείς αθλητικές διοργανώσεις, τον Φεβρουάριο και το Μάρτιο θα διεξαχθούν οι 25οι Χειμερινοί Ολυμπιακοί και Παραολυμπιακοί Αγώνες στην Ιταλία - συγκεκριμένα στο Μιλάνο και την Κορτίνα ντ'Αμπέτσο. Τέλος, από τις 11 Ιουνίου έως τις 19 Ιουλίου θα διεξαχθεί στον Καναδά το Μεξικό και τις ΗΠΑ το Παγκόσμιο Κύπελο Ποδοσφαίρου της FIFA.

Ενίσχυση της κριτικής σκέψης. Στο παρελθόν, έχουμε αναφερθεί από αυτή τη στήλη στη σημασία της κριτικής σκέψης για την αντιμετώπιση των επερχόμενων απειλών και της παραπληροφόρησης (βλ. ΧΝ 1/4/2024). Παρακολούθησα πρόσφατα μια ενδιαφέρουσα διαδικτυακή ομιλία του καθηγητή Γιώργου Μητακίδη με θέμα «Κριτική Σκέψη στην Εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης» που οργάνωσε η Ομάδα Χωρίς Όνομα (ΟΧΟ). Ο Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) ορίζει την Κριτική Σκέψη ως την «αμφισβήτηση και αξιολόγηση ιδεών και λύσεων» και την αναφέρει ως μια από τις βασικές δεξιότητες που θα απαιτούνται από πολλούς κλάδους της οικονομίας στο άμεσο μέλλον. Γι’ αυτό και την έχει συμπεριλάβει ως αναπόσπαστο μέρος πολλών πτυχών του Οδηγού Μάθησης για το 2030 (OECD Learning Compass 2030).

Όμως, πώς μπορεί άραγε να διδαχτεί η κριτική σκέψη; Σε προηγούμενο άρθρο μου ανέφερα την εμπειρία της κόρης μου (βλ. ΧΝ 4/2/2025). Ψάχνοντας στο διαδίκτυο βρήκα ένα άρθρο (στα αγγλικά και μεταφρασμένο στα ελληνικά) που καλύπτει το θέμα αρκετά διεξοδικά, όσον αφορά γονείς και εκπαιδευτικούς. Στην πράξη διαχωρίζει τα παιδιά ανάλογα με την ηλικία και προτείνει στους γονείς και τους εκπαιδευτικούς να συζητούν μαζί τους θέτοντας διάφορες «ανοικτές» ερωτήσεις έτσι ώστε να τα προτρέπουν να αρχίσουν να σκέπτονται.

Μερικά παραδείγματα ερωτήσεων για παιδιά προσχολικής ηλικίας και νηπιαγωγείου: Αν έπρεπε να ανταλλάξεις ένα παιχνίδι σου με έναν φίλο/μία φίλη σου, ποιο θα διάλεγες και γιατί; Αν το κατοικίδιό σου μπορούσε να μιλήσει για μια μέρα τι θα ήθελες να συζητήσεις μαζί του; Αν είχες ένα μαγαζί τι θα ήθελες να πουλάς σε αυτό; Για παιδιά δημοτικού: Πώς μπορεί κάποιος να γίνει ειδικός σε ένα θέμα; Αν μπορούσες να ήσουν γονιός για μια μέρα τί αλλαγές θα έκανες στους κανόνες του σπιτιού σου; Αν έπρεπε να χάσεις μια από τις πέντε αισθήσεις σου ποια θα διάλεγες να αποχωριστείς;

Για παιδιά γυμνασίου: Γιατί οι ενήλικες δεν τηρούν τους κανόνες που θεσπίζουν για τα παιδιά τους; Τι πράγμα στο σχολείο σου δεν θα ήθελες να αλλάξει με τίποτα; Γιατί είναι σημαντικό να μαθαίνουμε περισσότερες ξένες γλώσσες; Για παιδιά λυκείου: Τι χαρακτηριστικά έχεις που σε κάνουν μοναδικό/-η στην τάξη σου; Ποιο ήταν το μεγαλύτερό σου επίτευγμα τον περασμένο μήνα; Ποιες παγκόσμιες αλλαγές επιθυμείς να δεις να επέρχονται σε 30 χρόνια από τώρα; Και μερικά παραδείγματα συμπληρωματικών ερωτήσεων: Τί διδάγματα ζωής μπορείς να αποκομίσεις από μια (συγκεκριμένη) κατάσταση; Πώς μπορείς να εφαρμόσεις στην πραγματική σου ζωή τα διδάγματα που αποκόμισες από την μελέτη ενός βιβλίου; Τι παραδοχές έχεις κάνει στο πλαίσιο της αντιμετώπισης ενός (συγκεκριμένου) προβλήματος;

Συμπεράσματα. Όσοι και όσες θέλουν να βοηθήσουν τα παιδιά να παρακολουθήσουν τον ταχύτατα μεταβαλλόμενο κόσμο μας, ας αρχίσουν να τους ζητάνε να απαντήσουν σε τέτοιες ερωτήσεις, έτσι ώστε να συνηθίσουν να αναλύουν τα πράγματα κριτικά πριν καταλήξουν σε συμπεράσματα. Ας αφιερώσουν ένα πεντάλεπτο κάθε μέρα για να συζητούν διάφορα θέματα εντάσσοντας τέτοιες ερωτήσεις στη συζήτηση. Αυτό μπορεί να γίνει στην τάξη, στο τραπέζι κατά τη διάρκεια του γεύματος ή του δείπνου, ή κάθε φορά που θα σας δίνεται η ευκαιρία να διδάξετε κάτι και να διεγείρετε την κριτική σκέψη στα παιδιά.

Παρουσίαση «Όλοι οι υπολογιστές μιλούν Ελληνικά»

Η εισαγωγή των Ελληνικών στους υπολογιστές ήταν μία «παρενέργεια» της συμμετοχής της Ελλάδας στις Ευρωπαϊκές Κοινότητες την σημερινή Ευρωπαϊκή Ένωση. Την απαραίτητη ώθηση έδωσε η απαίτηση για ενημέρωση των πολιτών και των επιχειρήσεων για την νομοθεσία και την νομολογία των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων στο πλαίσιο της δημιουργίας της Ενιαίας Αγοράς επί προεδρίας Ντελόρ. Στην ομιλία θα παρουσιαστεί η εισαγωγή των Ελληνικών σε τρεις φάσεις καθώς και πολλά ενδιαφέροντα ανέκδοτα που συνδέθηκαν με την προσπάθεια αντιμετώπισης των συναφών τεχνικών, γραφειοκρατικών και πολιτικών προβλημάτων.

Η παρουσίαση από το κανάλι του ΟΔΕΓ (Οργανισμός για τήν Διάδοση της Ελληνικής Γλώσσας)

Χορηγός επικοινωνίας και οπτικοακουστικής τεκμηρίωσης το τηλεοπτικό διαδικτυακό κανάλι «ΦΡΥΚΤΩΡΙΕΣ». 

Το αρχείο με τις διαφάνειες της παρουσίασης

Η Ευρωπαϊκή Ένωση στην εποχή Τράμπ

Την Τετάρτη 22 Ιανουαρίου 2025 ο καλός δημοσιογράφος Λευτέρης Κουρκουλός είχε την ευγενή καλωσύνη να με προσκαλέσει στο βραδυνό δελτίο ειδήσεων της Νέας Τηλεόρασης (ΝΕΑ TV) να μιλήσω για την αντίδραση της Ευρωπαϊκής Ένωσης στη λαίλαπα Τραμπ.

Δείτε το απόσπασμα του δελτίου ειδήσεων

Επειδή ο χρόνος ήταν περιορισμένος για ένα τόσο σοβαρό θέμα, συνεχίσαμε την συζήτηση την Παρασκευή 24 Ιανουαρίου στην πρωινή ραδιοφωνική εκπομπή του Γαύδος FM 88,8 «Πλήρες πρωινό» με την Ευαγγελία Ξηρουχάκη και τον Λευτέρη Κουρκουλό.

Ακούστε το απόσπασμα της εκπομπής

Περισσότερες πληροφορίες

• Η Ευρωπαϊκή Ένωση έλαβε το βραβείο Νόμπελ ειρήνης το 2012.
• Το αφιέρωμα της εφημερίδας Χανιώτικα Νέα με τίτλο «Για την Ευρώπη των λαών» με αφορμή τις Ευρωεκλογές του 2024.
• Οι εκθέσεις 
• Μάριο Ντράγκι «Το μέλλον της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας»,
• Ενρίκο Λέττα «Πολύ περισσότερο από μια αγορά» και 
• Σαούλι Νίινιστο «Ασφαλέστεροι Μαζί - Ενίσχυση της πολιτικής και στρατιωτικής προετοιμασίας και ετοιμότητας».
• Οι προτεραιότητες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την περίοδο 2024-2029.
• Η οργάνωση Worldskills που οργανώνει τους Παγκόσμιους Αγωνες Δεξιοτήτων.
• Η EU Disinfo Lab που συμβάλλει στην αντιμετώπιση της παραπληροφόρησης. 

Σημείωση: Κάπου στην ραδιοφωνική εκπομπή ανέφερα ότι κατ' αντιδιαστολή με την ΕΕ ο νέος πρόεδρος «&$#μ%! και δέρνει» το οποίο (πολύ σωστά για λόγους ΕΣΡ) κόπηκε στο μονταζ ...

Μύθοι και αλήθειες για το κάπνισμα

Με αφορμή πρόσφατο άρθρο με παραπλανητικά στοιχεία ας ξαναδούμε τι ισχύει για το κάπνισμα στην Ελλάδα …
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα την 1η Οκτωβρίου 2024 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-499)

Πόσοι Έλληνες καπνίζουν; Πρόσφατα κυκλοφόρησε δημόσια η άποψη ότι μόνο ένα ποσοστό περίπου 28% των Ελλήνων καπνίζει και ότι η συντριπτική πλειοψηφία (το 72% περίπου) δεν καπνίζει. Τα στοιχεία αυτά προέρχονται από έρευνα της Ελληνικής Στατιστικής Υπηρεσίας (ΕΛΣΤΑΤ) του 2023. Και έρχονται σε πλήρη αντίθεση με τα δεδομένα που προκύπτουν από άλλες έρευνες.

Σύμφωνα με την τελευταία έκθεση του Ευρωβαρομέτρου που δημοσιεύτηκε τον Ιούνιο, το 36% των Ελλήνων καπνίζει (μείωση σε σχέση με την προηγούμενη έρευνα κατά 6%), ενώ μόνο 43% δηλώνουν ότι δεν κάπνισαν ποτέ. Επιπλέον, ένα ποσοστό 3% χρησιμοποιεί συστηματικά προϊόντα θέρμανσης καπνού και ένα ποσοστό 2% χρησιμοποιεί ηλεκτρονικά τσιγάρα.

Όσον αφορά το παθητικό κάπνισμα, η ανάλυση (βλ. πίνακα) δείχνει ότι η νομοθεσία για την απαγόρευση του καπνίσματος σε εξωτερικούς χώρους όπου συχνάζουν παιδιά ή έφηβοι (προαύλια βρεφονηπιακών σταθμών και σχολείων, παιδικές χαρές) δεν εφαρμόζεται, αφού το 55% των ερωτηθέντων απάντησαν πως συνάντησαν καπνίζοντες (το 70% συνάντησε ατμίζοντες ή χρήστες θερμαινόμενων προϊόντων καπνού - ΧΘΠΚ).

Επιπλέον, η εν λόγω νομοθεσία δεν εφαρμόζεται ούτε σε εσωτερικούς χώρους όπου κανονικά απαγορεύεται το κάπνισμα (εστιατόρια, μπαρ, εμπορικά κέντρα, αεροδρόμια, αίθουσες συναυλιών) αφού το 28% αναφέρει ότι συνάντησε καπνίζοντες (το 42% συνάντησε ατμίζοντες ή ΧΘΠΚ). Σε όλους τους άλλους εξωτερικούς χώρους η συντριπτική πλειοψηφία αναφέρει ότι συνάντησε καπνίζοντες ή ατμίζοντες!

Τα παραπάνω στοιχεία όσον αφορά το κάπνισμα επιβεβαιώνονται και από τρεις ακόμη άσχετες μεταξύ τους πηγές. Πρώτον, από το τρίτο μέρος της έρευνας της διαΝΕοσης για το «Τι πιστεύουν οι Έλληνες το 2024» προκύπτει ότι το συνολικό ποσοστό των καπνιστών στην Ελλάδα ανέρχεται σε 41,4%, αφού 5,3% δηλώνουν ότι καπνίζουν «Πάρα πολύ», 16,6% «Πολύ» και 19,5% «Λίγο». Στην σχετική έκθεση, η διαΝΕοσις δεν προσθέτει το ποσοστό όσων δηλώνουν πως καπνίζουν «Λίγο». Ωστόσο, συζητώντας με πνευμονολόγους στα Χανιά μάθαμε ότι οι καπνιστές που καπνίζουν ακόμη και ένα πακέτο την ημέρα, απαντούν πως καπνίζουν «Λίγο» και θεωρούνται κανονικοί καπνιστές στο πλαίσιο της διαδικασίας διακοπής καπνίσματος.

Δεύτερο στοιχείο που αποδεικνύει ότι οι καπνιστές παραμένουν στα ίδια λίγο-πολύ επίπεδα είναι η διαχρονική πορεία των φορολογικών εσόδων από καπνικά προϊόντα με βάση τις ετήσιες εκθέσεις της Ανεξάρτητης Αρχής Δημοσίων Εσόδων – ΑΑΔΕ (βλ. γράφημα). Έχουμε συνυπολογίσει τους ειδικούς φόρους κατανάλωσης (ΕΦΚ) κλασσικών και ηλεκτρονικών καπνικών προϊόντων καθώς και το φόρο προστιθέμενης αξίας (ΦΠΑ).

Τρίτον, σε ειδική ενημέρωση για τους Έλληνες δημοσιογράφους που έγινε στη Στοκχόλμη το Μάρτιο του 2023, ο αντιπρόεδρος παγκόσμιων επικοινωνιών της Φίλιπς Μόρις Ιντερνάτιοναλ (PMI) δήλωσε ότι «η Ελλάδα βρίσκεται στην πρώτη θέση σε ποσοστό καπνιστών καθώς το 41% των ενήλικων είναι… κολλημένοι με το τσιγάρο».

Είναι προφανές λοιπόν από τα παραπάνω ότι ο ισχυρισμός πως μόνο το 28% των Ελλήνων καπνίζει ενώ η συντριπτική πλειοψηφία (72%) δεν καπνίζει αποτελεί σαφές παράδειγμα παραπλανητικής είδησης (fake news).

Απαγόρευση καπνίσματος και σε εξωτερικούς χώρους; Με βάση τα στοιχεία του παραπάνω Ευρωβαρομέτρου η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε στις 17 Σεπτεμβρίου την αναθεώρηση παλαιότερης Σύστασης του Συμβουλίου για περιβάλλον χωρίς καπνό και αερολύματα. Σε αυτήν προτείνει την επέκταση της απαγόρευσης του καπνίσματος και του ατμίσματος σε όλους τους εξωτερικούς χώρους.

Σε αυτούς περιλαμβάνονται οι υπαίθριοι χώροι αναψυχής όπου μπορεί να υπάρχουν συχνά παιδιά (δημόσιες παιδικές χαρές, πάρκα αναψυχής, πισίνες, ζωολογικοί κήποι κλπ.) για τους οποίους, ενώ υπάρχει ήδη σχετική νομοθεσία στην Ελλάδα, δεν εφαρμόζεται αποτελεσματικά, όπως είδαμε παραπάνω.

Η πρόταση προβλέπει επίσης απαγόρευση σε όλους τους υπαίθριους ή ημι-υπαίθριους χώρους δίπλα ή κοντά σε εγκαταστάσεις, (όπως ταράτσες, μπαλκόνια, βεράντες ή αίθρια) που συνδέεται με εγκαταστάσεις παροχής υπηρεσιών. Σε αυτούς περιλαμβάνονται οι εξωτερικοί χώροι εστιατορίων, μπαρ, καφενείων και οι εξωτερικοί χώροι άλλων παρόμοιων εγκαταστάσεων.

Για όσους δεν γνωρίζουν από Ευρωενωσιακό δίκαιο, τονίζουμε ότι η πρόταση αφορά Σύσταση, δηλαδή νομική πράξη που δεν είναι δεσμευτική για τα κράτη μέλη, όπως π.χ. οι Οδηγίες, οι Κανονισμοί και οι Αποφάσεις. Κι αυτό γιατί, η Δημόσια Υγεία δεν εμπίπτει ούτε στις αποκλειστικές ούτε στις συντρέχουσες αρμοδιότητες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αλλά στις υποστηρικτικές αρμοδιότητες. Δηλαδή, η Ένωση μπορεί να χρηματοδοτεί προγράμματα, να συγκεντρώνει στατιστικές και να εκδίδει συστάσεις αλλά δεν μπορεί να εκδίδει δεσμευτικές πράξεις, παρά μόνο αν υπάρχει ομοφωνία των κρατών μελών.

Νομίζετε ότι η Ελλάδα θα ψηφίσει υπέρ της έγκρισης της σύστασης στο Συμβούλιο; Κι αν η Σύσταση εγκριθεί πιστεύετε ότι η Ελλάδα θα την εφαρμόσει; Μην αυταπατάσθε! Στο παραπάνω Ευρωβαρόμετρο, ενώ η πλειοψηφία των Ευρωπαίων (72%) υποστηρίζει την απαγόρευση του καπνίσματος σε εξωτερικούς χώρους, η Ελλάδα βρίσκεται στη τελευταία θέση. Μόνο το 54% υποστηρίζει το μέτρο ενώ το 46% αντιτίθεται!

Μία μόνο λύση υπάρχει: κάθε φορά που σας ενοχλεί ο καπνός ή ο ατμός σε οποιονδήποτε χώρο, ιδίως εάν υπάρχουν παιδιά, καταγγείλατε την παράβαση τηλεφωνικά στο 1142 (ώρες γραφείου και με κλήση που χρεώνεται!) ή διαδικτυακά στο 1142.aead.gr (δωρεάν όλο το 24ωρο).

Ευρωεκλογές 2024 - Αφιέρωμα της εφημερίδας Χανιώτικα Νέα

Η εφημερίδα Χανιώτικα Νέα κυκλοφόρησε σήμερα με ένα 16σέλιδο αφιέρωμα στις Ευρωεκλογές με τίτλο «Η Ευρώπη των λαών».

Στο εν λόγω αφιέρωμα, εκτός από το Editorial του Παρασκευά Περάκη, Εκδότη-Διευθυντή της εφημερίδας, υπάρχουν τα εξής άρθρα:

1. Ευρωεκλογές στην Ευρώπη και την Ελλάδα (γενικές πληροφορίες)
   
2. Πώς λειτουργεί το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, του Χρυσόστομου Μπίκατζικ / ΑΠΕ - ΜΠΕ
3. Ευρωπαϊκή Ένωση και καθημερινότητα,  του Παναγιώτη Αλεβαντή
4. Το όραμα του Ελευθερίου Βενιζέλου για μια Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία, του Νικόλαου Παπαδάκη-Παπαδή Γενικού Διευθυντή του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών και Μελετών «Ελευθέριος Κ. Βενιζέλος» στα Χανιά
5. Ιστορική εξέλιξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, του Παναγιώτη Αλεβαντή
   
6. Ο Κουντενχόβε - Καλλέργης και η Πανευρώπη, του Νότη Μαριά καθηγητή Θεσμών ΕΕ στο Πανεπιστήμιο Κρήτης, πρώην ευρωβουλευτής
7. Ευρωπαϊκή Ένωση: ποιοι αποφασίζουν και πώς: τα θεσμικά όργανα και οι διαδικασίες λήψης αποφάσεων, του Παναγιώτη Αλεβαντή
8. Τι θα συμβεί μετά τις 10 Ιουνίου: Η πρώτη ολομέλεια και η εκλογή προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, του Χρυσόστομου Μπίκατζικ / ΑΠΕ - ΜΠΕ

 

Καλή ανάγνωση!

Μονάχη έγνοια η γλώσσα μου …

Μετά το Χρηστικό Λεξικό της Νεοελληνικής Γλώσσας, η Ακαδημία Αθηνών οφείλει να δημιουργήσει υποδομή και για την συνδιαμόρφωση σωστής Ελληνικής επιστημονικής και τεχνολογικής ορολογίας
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 6 Φεβρουαρίου 2024 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-491)

Με βάση τον πληθυσμό που τα μιλάει παγκοσμίως, τα Ελληνικά είναι μια μικρή γλώσσα. Με βάση το ιστορικό της βάθος και την επιρροή που έχει ασκήσει σε άλλες γλώσσες είναι βέβαια μια από τις αρχαιότερες και σπουδαιότερες γλώσσες της ανθρωπότητας. Στις μέρες μας έχει ένα επιπλέον προνόμιο. Είναι και μια από τις 24 επίσημες γλώσσες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Αυτό σημαίνει ότι τα ευρωενωσιακά νομοθετικά κείμενα μεταφράζονται υποχρεωτικά και στα Ελληνικά. Και είτε ισχύουν αυτόματα στην Ελλάδα (π.χ. κανονισμοί, αποφάσεις), είτε πρέπει να ενσωματωθούν στην ελληνική έννομη τάξη με ξεχωριστό νόμο (π.χ. οδηγίες). Δηλαδή επηρεάζουν απ’ ευθείας την καθημερινότητά μας.

Το αποτέλεσμα είναι πολλοί πρωτότυποι επιστημονικοί και τεχνικοί όροι να μεταφράζονται αρχικά από τις Μεταφραστικές Υπηρεσίες των θεσμικών οργάνων της Ευρωπαϊκής Ένωσης και στη συνέχεια να περνούν υποχρεωτικά στην ελληνική νομοθεσία και νομολογία. «Τη γλώσσα δεν την καθορίζουν πλέον οι λογοτέχνες και οι φιλόλογοι, αλλά οι επιστήμονες, οι μηχανικοί και οι νομικοί» μας είχε πει ο ομότιμος καθηγητής και ακαδημαϊκός Χριστόφορος Χαραλαμπάκης το 2014, όταν προετοιμάζαμε το Συνέδριο «Το μέλλον των γλωσσικών επαγγελμάτων».

Ενίσχυση της υποδομής για την Ελληνική Μετάφραση. Εκείνη την εποχή, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είχε αποφασίσει να μειώσει τον αριθμό των μεταφραστών της, χρησιμοποιώντας περισσότερους εξωτερικούς μεταφραστές (freelance). Γι’ αυτό το ελληνικό μεταφραστικό τμήμα αποφάσισε κατ’ αρχάς να προσλάβει περισσότερους μεταφραστές με εμπειρία σε επιστημονικούς, τεχνολογικούς, νομικούς και οικονομικούς τομείς. Και παράλληλα να δημιουργήσει μια υποδομή ορολογίας στην οποία να συμμετέχουν επιστήμονες και τεχνικοί από φορείς σε Ελλάδα και Κύπρο.

Για την υλοποίηση αυτών των αποφάσεων, τις οποίες εν πολλοίς είχα εισηγηθεί προσωπικά, μου ανέθεσαν τη διεύθυνση του Γραφείου Αθηνών της Γενικής Διεύθυνσης Μετάφρασης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, όπου υπηρέτησα από το 2014 ως το τέλος του 2016. Ολοκλήρωσα έτσι τον κύκλο που είχε αρχίσει το 1986 όταν, ως υπεύθυνος έργου για την εισαγωγή των ελληνικών στη βάση νομικών δεδομένων CELEX (σημερινή Eur-Lex) συνέβαλα στην εισαγωγή των ελληνικών στα συστήματα πληροφορικής της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

Ο πρώτος στόχος επιτεύχθηκε με ευρεία διαφήμιση του σχετικού διαγωνισμού για μεταφραστές στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή σε περιοδικά επιστημονικών, νομικών και τεχνικών φορέων. Με πολύ καλό αποτέλεσμα, αφού αρκετοί διαγωνιζόμενοι από αυτούς τους κλάδους πέτυχαν στον διαγωνισμό και ήδη από το 2015 υπηρετούν στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Ο δεύτερος στόχος απαίτησε περισσότερη προσπάθεια.

Το Ελληνικό Δίκτυο Ορολογίας. Ξεκίνησε τον Απρίλιο του 2014 – με την ενεργό συμμετοχή και υποστήριξη του καλού φίλου και συναδέλφου φυσικού Κώστα Βαλεοντή – ο οποίος από το 2006 είναι πρόεδρος και ψυχή της Ελληνικής Εταιρείας Ορολογίας (ΕΛΕΤΟ) – και κατέληξε τον Απρίλιο του 2015 όταν, σε μια ημερίδα που έγινε (συμβολικά) στην Ακαδημία Αθηνών, ανακοινώθηκε η «Ίδρυση Δικτύου ορολογίας για την ελληνική γλώσσα και μετάφραση».

Στο επίκεντρο του Ελληνικού Δικτύου Ορολογίας (ΕΔΟ) ήταν η Υπηρεσία Επείγουσας Απόδοσης Όρων. Ήταν μια ηλεκτρονική πλατφόρμα στην οποία είχαν δημιουργηθεί διαδικτυακές ομάδες συζήτησης (βικιομάδες) για επιμέρους θεματικούς τομείς: Οικονομικά, Τεχνολογία, Χημεία, Φυσικοί πόροι και Δίκαιο. Σε αυτές συμμετείχαν εκτός από μεταφραστές της Ευρωπαϊκής Ένωσης και εμπειρογνώμονες από Πανεπιστήμια, επιστημονικούς φορείς, καθώς και μεμονωμένοι μεταφραστές από Ελλάδα και Κύπρο.

Στα 9 χρόνια που λειτούργησε το ΕΔΟ όλοι οι παραπάνω συνεργάστηκαν μέσω των βικιομάδων για τη διαμόρφωση εκατοντάδων ελληνικών όρων που εντάχθηκαν στα επίσημα έγγραφα της ΕΕ. Και τροφοδότησαν τη διοργανική βάση ορολογίας ΙΑΤΕ, τη μόνη δημόσια, πολύγλωσση βάση δεδομένων παγκοσμίως, η οποία περιλαμβάνει σήμερα την απόδοση στα Ελληνικά 430.562 όρων.

Δυστυχώς, στο τέλος του 2023 το ΕΔΟ έπαψε να λειτουργεί για καθαρά γραφειοκρατικούς και νομικίστικους λόγους, η ανάλυση των οποίων δεν είναι του παρόντος. Βέβαια, οι Έλληνες μεταφραστές θα συνεχίσουν να μεταφράζουν όσο καλύτερα μπορούν τα ευρωενωσιακά κείμενα, αλλά χωρίς καθόλου ή με ελάχιστη θεσμική υποστήριξη από Έλληνες και Κυπρίους εμπειρογνώμονες. Κι αυτό, τη στιγμή που οι συνάδελφοι τους άλλων γλωσσών μπορούν να στηριχτούν σε εθνικούς φορείς (π.χ. Γαλλική Ακαδημία) ή σε δημόσιες διοικήσεις (π.χ. Σκανδιναβικές χώρες, Πολωνία) για ορολογική υποστήριξη. Σε ορισμένες μάλιστα περιπτώσεις υπάρχουν και εθνικές νομοθεσίες που υποχρεώνουν π.χ. τα αρμόδια Υπουργεία, να απαντήσουν στις ορολογικές ερωτήσεις που υποβάλλουν οι μεταφραστές της Ένωσης.

Θα υπάρξει μέλλον; Προσωπικά είμαι ευτυχής που το ΕΔΟ λειτούργησε αυτά τα 9 χρόνια, από τα οποία τα 7 χωρίς εμένα. Διαβάζοντας το προτεινόμενο νομοσχέδιο για την οργάνωση της Ακαδημίας Αθηνών θεωρώ ότι ήλθε η ώρα να αναλάβει αυτός ο θεσμός όχι μόνο τη μελέτη της γλωσσικής μας παράδοσης αλλά και την υποστήριξη της δημιουργίας σωστής και κοινά αποδεκτής επιστημονικής και τεχνολογικής ορολογίας. Με τη σύνταξη και, κυρίως, με τη διαδικτυακή διάθεση του Χρηστικού Λεξικού της Νεοελληνικής Γλώσσας η Ακαδημία απέδειξε πως, όταν θέλει μπορεί να κάνει τη διαφορά.

Η σύντομη ιστορία του ΕΔΟ απέδειξε ότι η συνεργατική διαμόρφωση ορολογίας είναι εφικτή με τη χρήση ψηφιακών εργαλείων. Φυσικά, το υπόδειγμα του ΕΔΟ θα πρέπει να βελτιωθεί σε δύο τομείς. Η γραφειοκρατικοί κανόνες για τη συμμετοχή στον διάλογο θα πρέπει να απλοποιηθούν (το σύστημα του ΕΔΟ ήταν ιδιαίτερα πολύπλοκο και αυστηρό για λόγους ασφαλείας των συστημάτων στα οποία λειτουργούσε, με αποτέλεσμα να αποθαρρύνεται η συμμετοχή). Παράλληλα, θα πρέπει να ενισχυθεί η διαφάνεια έτσι ώστε να δοθεί η δυνατότητα συμμετοχής σε περισσότερους εμπειρογνώμονες για συγκεκριμένους τομείς ή και όρους.

Στην προσπάθεια διαμόρφωσης του μετα-ΕΔΟ είμαι σίγουρος ότι θα συμβάλλουν όλοι όσοι συμμετείχαν ενεργά και στο ΕΔΟ. Ας αναφέρω ενδεικτικά την ΕΛΕΤΟ, την Τράπεζα της Ελλάδος, το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, μέλη από ορισμένες Τεχνικές Επιτροπές του ΕΛΟΤ, και φυσικά τους Έλληνες ορολόγους των θεσμικών οργάνων της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Και είμαι σίγουρος πως ο φίλος, ομότιμος καθηγητής και ακαδημαϊκός Χριστόφορος Χαραλαμπάκης θα κάνει τα αδύνατα δυνατά για να δώσει σάρκα και οστά σε αυτήν την «έγνοια για τη γλώσσα» μας …

Πού μας οδηγούν οι επιλογές μας;

Μερικές σκέψεις για προσωπικές και συλλογικές επιλογές που ενισχύουν τις πιθανότητες να υποστούμε ένα ατύχημα ή μια καταστροφή ….
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 5 Δεκεμβρίου 2023 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-488)

Τελευταίο άρθρο του 2023 σήμερα. Εύχομαι Καλές και Χαρούμενες Γιορτές σε όλες και όλους! Ας προσέξουμε να μην πιάσουμε ποτέ τιμόνι αν έχουμε καταναλώσει οινοπνευματώδη. Να φοράμε πάντα ζώνη και κράνος. Να οδηγούμε συνετά, χωρίς να ξεπερνούμε τα όρια ταχύτητας. Και τέλος, να προσέχουμε τα λαμπάκια στο χριστουγεννιάτικο δέντρο, τα κεριά και τις κουζίνες αφού συχνά αποτελούν αιτίες πυρκαγιάς.

Οδηγική συμπεριφορά. Σε ένα άρθρο σχετικά με τα τροχαία ατυχήματα στις ΗΠΑ διάβασα πως στους οδηγούς 65 ετών και πάνω, παρατηρείται για την περίοδο 2020-2021 αύξηση των θανατηφόρων δυστυχημάτων κατά 15% ενώ για τους νέους οδηγούς (ηλικίας 0-24 ετών) η αύξηση ήταν μόνο 10%. Αντίθετα, στην Ελλάδα και για την ίδια περίοδο η αύξηση για τους άνω των 65 ετών ήταν 8,5% ενώ για τους νεότερους (0-25 ετών) η αύξηση ήταν 12,9%.

Ευτυχώς, η ισχύουσα ενωσιακή νομοθεσία για τις άδειες οδήγησης προβλέπει για τους οδηγούς άνω των 65 ετών τακτικές ιατρικές εξετάσεις ανά τριετία ενώ για τους άνω των 80 ετών οι εξετάσεις αυτές είναι περισσότερες. Δυστυχώς, όμως, φαίνεται πως υπάρχουν αρκετοί ηλικιωμένοι αλλά και ανήλικοι που οδηγούν χωρίς δίπλωμα ιδίως εκτός αστικών κέντρων …

Εδώ να αναφέρω το παράδειγμα ενός οικογενειακού φίλου, που δε ζει πια, ο οποίος μόλις γιόρτασε τα 70 του, πήγε και παρέδωσε το επαγγελματικό δίπλωμά του και δεν ξαναοδήγησε. Ήταν από νέος επαγγελματίας οδηγός (τον είχε γνωρίσει προπολεμικά ο πατέρας μου όταν στην Αθήνα κυκλοφορούσαν πολύ λίγα αυτοκίνητα) και είχε γυρίσει όλη την Ευρώπη με τα τουριστικά λεωφορεία που αγόρασε στη συνέχεια.

Κάπου εκεί στη δεκαετία του 1980 μόλις συμπλήρωσε τα 70 (έζησε μέχρι τα 90 του με πλήρη διαύγεια), δήλωσε ότι επειδή ήξερε τους κινδύνους για την ηλικία του, προτιμούσε να μετακινείται με τα πόδια, με ταξί ή να ζητά από τους γιούς του να τον εξυπηρετήσουν ... Ίσως μια τέτοια απόφαση να μοιάζει πολύ δραστική αλλά υπάρχουν κάποια σημάδια που ίσως να πείσουν μερικούς ότι ήλθε η στιγμή να αφήσουν οριστικά το τιμόνι.

Αν ανησυχούν συνεχώς οι φίλοι, οι συγγενείς και οι γνωστοί σας, ιδίως αν δεν θέλουν να μπουν στο αυτοκίνητο όταν οδηγείτε. Αν γίνεστε αντικείμενο παραπόνων από άλλους οδηγούς, αν λαμβάνετε συχνά κλήσεις ή τέλος αν συμμετέχετε συχνά σε ατυχήματα. Αν χάνεστε ακόμη και σε γνωστούς δρόμους ή αν κινείστε συνεχώς είτε πολύ αργά είτε πολύ γρήγορα. Προσωπικά δεν έχω ακόμη εμφανίσει τέτοια συμπτώματα, αλλά επειδή σε λίγους μήνες θα συμπληρώσω κι εγώ τα 70, σκέπτομαι να εξετάσω σοβαρά το ενδεχόμενο να ακολουθήσω κι εγώ το παράδειγμα του παραπάνω οικογενειακού μου φίλου.

Διδάγματα από καταστροφές. Μια θεμελιώδης διαδικασία βελτίωσης του σχεδιασμού και της αντιμετώπισης καταστροφών είναι και η ανάλυση των διαδικασιών και των αποτελεσμάτων μετά από κάθε καταστροφή. Από την ανάλυση αυτή προκύπτουν σημαντικά «διδάγματα» τα οποία χρησιμεύουν για να βελτιωθούν οι διαδικασίες διαχείρισης των καταστροφών καθώς και η εκπαίδευση των υπηρεσιών έκτακτης ανάγκης προκειμένου να μην επαναλάβουν τα ίδια λάθη στο μέλλον.

Μετά το μεγάλο χημικό ατύχημα στο Σεβέζο της Βόρειας Ιταλίας το 1976, και τη θέσπιση το 1982 της πρώτης οδηγίας Σεβέζο, συστάθηκε στο Κοινό Κέντρο Ερευνών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής το Γραφείο Κινδύνων Μεγάλων Ατυχημάτων (MAHB). Η αποστολή του είναι να αποτελεί αποθετήριο γνώσης προς υποστήριξη της πρόληψης και ετοιμότητας για την αντιμετώπιση χημικών ατυχημάτων στην ΕΕ και παγκοσμίως. Στηρίζεται στο ηλεκτρονικό Σύστημα Αναφοράς Μεγάλων Ατυχημάτων (eMARS) από το οποίο παράγονται τα σχετικά Δελτία Διδαγμάτων.

Όταν υπηρετούσα στη Μονάδα Πολιτικής Προστασίας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής είχαμε ξεκινήσει, σε συνεργασία με το Κοινό Κέντρο Ερευνών της Επιτροπής (στο Ispra της Ιταλίας), ένα πανευρωπαϊκό πρόγραμμα συλλογής «διδαγμάτων» (lessons learnt) για φυσικές και περιβαλλοντικές καταστροφές, το πρόγραμμα NEDIES (Natural and Environmental Disaster Information Exchange System = Σύστημα Ανταλλαγής Πληροφοριών για Φυσικές και Περιβαλλοντικές Καταστροφές).

Δυστυχώς, στη νομοθεσία που διέπει το ελληνικό σύστημα πολιτικής προστασίας δεν έχουν προβλεφθεί παρόμοιες διαδικασίες εξαγωγής διδαγμάτων από τις μεγάλες τεχνολογικές και φυσικές καταστροφές. Τώρα, μια ομάδα επιστημόνων ξεκίνησε μια έρευνα ακόμη και για «καταστροφές που δεν έγιναν» για να καταλήξει σε συμπεράσματα τα οποία να μπορούν να χρησιμεύσουν γενικότερα.

Ένα παράδειγμα είναι το Μπαγκλαντές. Το 1970 ο κυκλώνας Βόλα σκότωσε πάνω από 500.000 ανθρώπους. Το 2020 ο κυκλώνας Αμφάν σκότωσε μόλις 26 ενώ το 2022 ο κυκλώνας Σιτρανγκ σκότωσε 35. Η δραματική αυτή μείωση των θυμάτων επιτεύχθηκε μέσω βελτιώσεων στους τομείς της πρόγνωσης, της έγκαιρης προειδοποίησης και της εκκένωσης. Ταυτόχρονα όμως έγιναν και έργα για να μειωθεί η τρωτότητα του πληθυσμού (το 1970 υπήρχαν 42 καταφύγια ενώ το 2020 λειτουργούσαν 12.000 καταφύγια). Και ενισχύθηκε η ανθεκτικότητα του πληθυσμού με τη μαζική συμμετοχή του σε προγράμματα επιμόρφωσης.

Άλλο παράδειγμα είναι μια πυρκαγιά στο Κόλντ Σπρίνγκς του Κολοράντο το 2016 που απαίτησε την εκκένωση 2.000 ατόμων και έκαψε πάνω από 2.000 στέμματα δάσους, καθώς και 8 σπίτια. Ωστόσο, άλλα 8 σπίτια μέσα στο δάσος δεν έπαθαν σχεδόν καμία ζημιά. Κι αυτό γιατί είχαν ακολουθήσει τις συμβουλές ενός τοπικού προγράμματος πρόληψης χρησιμοποιώντας υλικά ανθεκτικά στη φωτιά, καθαρίζοντας τα ξερόχορτα και αποθηκεύοντας την ξυλεία για το τζάκι μακριά από το σπίτι. Συμβουλές που περιλαμβάνονται και στις σχετικές οδηγίες της Γενικής Γραμματείας Πολιτικής Προστασίας.

Συμπέρασμα. Όσο δεν διδασκόμαστε από τα λάθη του παρελθόντος, τόσο θα τα επαναλαμβάνουμε στο μέλλον. Μήπως τελικά δεν φταίνε οι απειλές (σεισμοί, πλημμύρες, πυρκαγιές κλπ.) αλλά οι (ατομικές και συλλογικές) επιλογές μας να μην λαμβάνουμε τα κατάλληλα μέτρα μείωσης της τρωτότητάς μας και ενίσχυσης της ανθεκτικότητάς μας; Ας τα σκεφτούμε λίγο καθώς τελειώνει κι αυτή η χρονιά …

9 Μαΐου – Η Ημέρα της Ευρώπης

Η ιστορία, η λειτουργία και οι αρμοδιότητες της Ευρωπαϊκής Ένωσης παραμένουν μέχρι σήμερα άγνωστες στους πολίτες
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 9 Μαΐου 2023 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-481)

Σε όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση σήμερα, 9 Μαΐου, γιορτάζουμε την Ημέρα της Ευρώπης. Αυτή τη μέρα το 1950, ο τότε Γάλλος Υπουργός Εξωτερικών Ρομπέρ Σουμάν, διάβασε την περίφημη Διακήρυξη του με την οποία πρότεινε – σε συνεννόηση με τη Γερμανία – τη δημιουργία της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Άνθρακα και Χάλυβα. «Η Ευρώπη δεν θα δημιουργηθεί διά μιας ούτε βάσει ενός μοναδικού σχεδίου. Θα οικοδομηθεί μέσα από απτά επιτεύγματα, που πρώτα θα δημιουργήσουν μια πραγματική αλληλεγγύη».

Με τη Διακήρυξη προτάθηκε «να τεθεί το σύνολο της γαλλογερμανικής παραγωγής άνθρακα και χάλυβα υπό μια κοινή Ανώτατη Αρχή της οποίας η οργάνωση θα δίνει δυνατότητα συμμετοχής και σε άλλες χώρες της Ευρώπης». Έτσι θα εξασφαλιζόταν η «εγκαθίδρυση κοινών βάσεων οικονομικής ανάπτυξης, πρώτο στάδιο μιας Ευρωπαϊκής Ομοσπονδίας» και θα άλλαζε το πεπρωμένο των Ευρωπαϊκών κρατών «που επί πολλά χρόνια αφιερώθηκαν στην κατασκευή όπλων για πολέμους των οποίων υπήρξαν πάντα τα πρώτα θύματα».

Ακολούθησαν η ίδρυση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας, η δημιουργία της Ενιαίας Ευρωπαϊκής Αγοράς και οι Ευρωπαϊκές Κοινότητες μετεξελίχθηκαν στη σημερινή διευρυμένη Ευρωπαϊκή Ένωση των 27 κρατών μελών. Με σειρά διαδοχικών Συνθηκών, (με τελευταία τη Συνθήκη προσχώρησης της Κροατίας το 2013), η Ένωση διευρύνθηκε, απέκτησε κοινό νόμισμα και πολλές νέες αρμοδιότητες ιδίως σε τομείς που ενδιαφέρουν άμεσα τους πολίτες (περιβάλλον, προστασία των καταναλωτών, απασχόληση, δικαιοσύνη και εσωτερικές υποθέσεις, δημόσια υγεία, ελεύθερη διακίνηση).

Επιπλέον, παρ όλες τις συχνά πολύπλοκες διαδικασίες λήψης αποφάσεων, η Ένωση κατόρθωσε να αντιμετωπίσει μια σειρά από προβλήματα και κρίσεις όπως οι ανισότητες μεταξύ των περιφερειών, η χρηματοοικονομική κρίση, η τρομοκρατία και η πανδημία του κορωνοϊού. Παράλληλα, αγωνίζεται να περιορίσει την ενεργειακή της εξάρτηση, τη ρύπανση του περιβάλλοντος, την έλλειψη στρατηγικών πρώτων υλών και τέλος τις επιπτώσεις από περιφερειακούς πολέμους και από την έλλειψη κοινής εξωτερικής και αμυντικής πολιτικής.

Ευρωπαϊκή Ένωση, η άγνωστη. Μια ερώτηση που ακούμε συχνά στον δημόσιο διάλογο για διάφορα θέματα είναι «γιατί δεν κάνει τίποτα η Ευρώπη;;» ή «πού είναι η Ευρώπη να απαγορεύσει ή να τιμωρήσει;;». Η απάντηση είναι ότι, με βάση τις ισχύουσες Συνθήκες, η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει συγκεκριμένες αρμοδιότητες σε μερικούς μόνο τομείς πολιτικής, για τις οποίες οι αποφάσεις λαμβάνονται με συγκεκριμένες κάθε φορά διαδικασίες από τα θεσμικά όργανα της Ένωσης (Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Συμβούλιο, Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο).

Έτσι, ορισμένες διοικητικές αποφάσεις μπορούν να ληφθούν γρήγορα (π.χ. αποστολή βοήθειας σε περιοχές που έχουν πληγεί από καταστροφές) ή σχετικά γρήγορα (π.χ. πρόστιμα σε επιχειρήσεις όπως η Microsoft και η Google για αθέμιτο ανταγωνισμό λόγω δεσπόζουσας θέσης) ενώ οι νομοθετικές κυρίως αποφάσεις απαιτούν περισσότερο χρόνο λόγω διαβουλεύσεων (π.χ. στους τομείς της γεωργίας, του περιβάλλοντος, της προστασίας των καταναλωτών και των Μεταφορών κ.ά.) ή επειδή για να ληφθούν απαιτείται ομοφωνία από τα κράτη μέλη (π.χ. αποφάσεις σε θέματα κοινής εξωτερικής πολιτικής και άμυνας).

Γενικά, η λήψη των αποφάσεων στηρίζεται σε έρευνες κάθε είδους και εκτεταμένες διαβουλεύσεις με εμπειρογνώμονες, κρατικούς λειτουργούς, εκπροσώπους της κοινωνίας των πολιτών, εθνικά κοινοβούλια και οργανισμούς. Στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο όλες οι συνεδριάσεις των επιτροπών και της ολομέλειας καθώς και τα προς συζήτηση έγγραφα είναι προσβάσιμα στο κοινό. Αν κάποιος θέλει να παρακολουθήσει κάποιο θέμα μπορεί να το κάνει εκ του σύνεγγυς αλλά πρέπει να αφιερώσει χρόνο και να γνωρίζει τις διαδικασίες και τα ηλεκτρονικά συστήματα όπου γίνονται οι σχετικές δημοσιεύσεις.

Δυστυχώς, παρόλο που σε ορισμένα μαθήματα στο Γυμνάσιο και στο Λύκειο γίνεται αναφορά στην Ευρωπαϊκή Ένωση, δεν γίνονται συστηματικές παρουσιάσεις στους μαθητές για το τι είναι, πως λειτουργεί και πως εξελίχτηκε ιστορικά η Ευρωπαϊκή Ένωση. Πως λαμβάνονται οι αποφάσεις και ποιες είναι οι πολιτικές οι οποίες επηρεάζουν την καθημερινότητα της νοικοκυράς, του αγρότη και του επιχειρηματία, του εργαζόμενου, του φοιτητή και του μαθητή.

Επιπλέον, οι απλοί πολίτες αγνοούν το γεγονός ότι υπάρχει δυνατότητα καταγγελίας σε περιπτώσεις παραβίασης της ενωσιακής νομοθεσίας, καταγγελία που μπορεί να οδηγήσει στην καταδίκη Κράτους Μέλους από το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης το οποίο εδρεύει στο Λουξεμβούργο. Γνωστό παράδειγμα για τα Χανιά αποτελεί η ιστορία της χωματερής του Κουρουπητού. Το αποτέλεσμα είναι οι πολίτες να έχουν μια παραμορφωμένη εικόνα της Ένωσης κι έτσι να πέφτουν συχνά θύματα προπαγάνδας από ορισμένους αντιευρωπαϊστές πολιτικούς που υποστηρίζουν θεωρίες, οι οποίες αν εφαρμοστούν θα οδηγήσουν τη χώρα μας στη χρεωκοπία και την έξοδο της από την Ένωση.

Οι πολίτες επίσης αγνοούν τη δυνατότητα υποβολής αναφοράς στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, προσφυγής στον Ευρωπαίο Διαμεσολαβητή ή συλλογής υπογραφών (στο πλαίσιο μιας Ευρωπαϊκής Πρωτοβουλίας Πολιτών) για να ζητήσουν από την Ένωση να νομοθετήσει για συγκεκριμένα ζητήματα με ευρωπαϊκή διάσταση. Αναφερθήκαμε τον περασμένο μήνα στην Πρωτοβουλία Πολιτών για ένα περιβάλλον Χωρίς Καπνό (βλ. ΧΝ 4/4/2023) ενώ πρόσφατα η Επιτροπή απάντησε θετικά στην Πρωτοβουλία με τίτλο «Σώστε τις μέλισσες και τους αγρότες! Ας οδεύσουμε προς μια γεωργία φιλική προς τις μέλισσες για ένα υγιές περιβάλλον», η οποία συγκέντρωσε πάνω από 1 εκατομμύριο υπογραφές.

Ας θυμηθούμε ότι το μεγαλύτερο επίτευγμα της Ένωσης είναι η εξασφάλιση της ειρήνης σε μια περιοχή που πλήρωσε βαρύ τίμημα από δύο Παγκόσμιους Πολέμους. Γι’ αυτό και το 2012 η Ένωση τιμήθηκε με το βραβείο Νόμπελ Ειρήνης. Παραφράζοντας τον πρώην Γενικό Γραμματέα του ΟΗΕ Νταάγκ Χάμαχουελντ (Dag Hammarskjöld) μπορούμε να πούμε ότι «Η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν δημιουργήθηκε για να πάει την ανθρωπότητα στον παράδεισο, αλλά για να την σώσει από την κόλαση».

Κι ας ελπίσουμε ότι κάποτε η Ένωση θα συμπεριλάβει όλες τις χώρες της Ευρώπης βελτιώνοντας ταυτόχρονα τις διαδικασίες λήψης αποφάσεων ώστε να γίνουν πιο αποτελεσματικές και λιγότερο χρονοβόρες …

Η πολυγλωσσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης 

Η ενωσιακή νομοθεσία είναι άμεσα δεσμευτική και πρέπει να είναι κατανοητή για όλους τους πολίτες και τις εθνικές αρχές. Γι’ αυτό και δημοσιεύεται σε όλες τις επίσημες γλώσσες των κρατών μελών. Επιπλέον, στο στάδιο της κατάρτισης των νομοθετημάτων οι πολίτες πρέπει να έχουν πρόσβαση στις προτάσεις ώστε να υπάρχει διάλογος σε όλα τα επίπεδα – ευρωπαϊκό, εθνικό, περιφερειακό και τοπικό. Τέλος, οι πολίτες των κρατών μελών δικαιούνται να επικοινωνούν με τα θεσμικά όργανα της ΕΕ στη γλώσσα τους. Κατά συνέπεια η πολυγλωσσία αποτελεί ζήτημα διαφάνειας και δημοκρατίας.

Έτσι, από την απαρχή της Ευρωπαϊκής ενοποίησης αποφασίστηκε ότι οι επίσημες γλώσσες όλων των κρατών μελών θα είναι επίσημες γλώσσες της Ένωσης. Ωστόσο, για λόγους ελαχιστοποίησης του κόστους, οι εσωτερικές εργασίες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής διεξάγονται στα Αγγλικά, τα Γαλλικά και τα Γερμανικά (τις επιλεγόμενες γλώσσες διαδικασίας). Η επικοινωνία όμως με τα άλλα όργανα της ΕΕ, με τα κράτη μέλη και με το κοινό γίνεται σε όλες τις γλώσσες.

Σήμερα, οι 24 επίσημες γλώσσες της ΕΕ ήταν οι εξής: Αγγλικά, Βουλγαρικά, Γαλλικά, Γερμανικά, Δανικά, Ελληνικά, Εσθονικά, Ιρλανδικά, Ισπανικά, Ιταλικά, Κροατικά, Λετονικά, Λιθουανικά, Μαλτέζικα, Ολλανδικά, Ουγγρικά, Πολωνικά, Πορτογαλικά, Ρουμανικά, Σλοβακικά, Σλοβένικα, Σουηδικά, Τσέχικα και Φινλανδικά.

Για ένα περιβάλλον χωρίς καπνό …

Μια Ευρωπαϊκή Πρωτοβουλία Πολιτών για την πρώτη ευρωπαϊκή γενιά χωρίς καπνό έως το 2030, την οποία θα πρέπει να υπογράψουν όσοι νοιάζονται για την υγεία των παιδιών και των εγγονιών τους …
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 4 Απριλίου 2023 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-480)

Τί είναι η Ευρωπαϊκή Πρωτοβουλία Πολιτών. Με βάση τη Συνθήκη της Λισσαβόνας (2007) οι πολίτες της Ένωσης μπορούν να αναλαμβάνουν πρωτοβουλίες με τις οποίες να καλούν την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων της, να υποβάλλει κατάλληλες νομοθετικές προτάσεις στους τομείς πολιτικής στους οποίους υπάρχει ενωσιακή δικαιοδοσία.

Για να δεχτεί η Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εξετάσει μια τέτοια Πρωτοβουλία, απαιτείται η συγκέντρωση ενός εκατομμυρίου υπογραφών από 7 διαφορετικές χώρες της Ένωσης. Για κάθε χώρα απαιτείται ένας ελάχιστος αριθμός υπογραφών (π.χ. για την Ελλάδα απαιτούνται 14.805 υπογραφές). Οι υπογραφές συγκεντρώνονται διαδικτυακά σε κεντρικό επιγραμμικό σύστημα, τη διαχείριση του οποίου έχει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Μέχρι σήμερα οι Πρωτοβουλίες που έχουν συγκεντρώσει ένα εκατομμύριο υπογραφές αφορούσαν το νερό ως ανθρώπινο δικαίωμα, την προστασία των εμβρύων, την κατάργηση των πειραμάτων σε ζώα (ζωοτομία), την απαγόρευση της γλυφοσάτης (RoundUp), την προστασία των ατόμων που ανήκουν σε εθνικές και γλωσσικές μειονότητες και την καλή μεταχείριση των ζώων (κατάργηση των κλουβιών).

Μια πρωτοβουλία κατά του καπνού. Από τις 16 Ιανουαρίου ξεκίνησε η συλλογή υπογραφών της Πρωτοβουλίας «για ένα περιβάλλον χωρίς καπνό και για την πρώτη ευρωπαϊκή γενιά χωρίς καπνό έως το 2030». Οργανωτές είναι ο ισπανικός αντικαπνιστικός σύλλογος (nofumadores.org) σε συνεργασία με το Ευρωπαϊκό Δίκτυο για την Πρόληψη του Καπνίσματος (ENSP). Στις ιστοσελίδες την πρωτοβουλίας εμφανίζεται ως οργανωτής και η Ελληνική Αντικαρκινική Εταιρεία. Εκεί αναφέρονται και τα εξής:

«Η πανδημία του καπνού είναι η πρώτη αιτία θανάτου που μπορεί να αποφευχθεί. Τα αποτσίγαρα στις παραλίες προκαλούν περιβαλλοντική βλάβη στον ωκεανό και στην άγρια ζωή του, προκαλούν πυρκαγιές στα δάση και μολύνουν το έδαφος και τα ύδατα. Για να γλιτώσουν οι νέες γενιές από τον εθισμό στον καπνό, εκτός από την αποφασιστική δράση κατά των περιβαλλοντικών κινδύνων που προκαλούν τα αποτσίγαρα και την καταπολέμηση του καπνίσματος, είναι αναγκαίο:

1) να προωθήσουμε την πρώτη ευρωπαϊκή γενιά χωρίς καπνό έως το 2028, τερματίζοντας την πώληση καπνού και προϊόντων νικοτίνης σε πολίτες που γεννήθηκαν μετά το 2010, 2) να δημιουργηθεί ένα ευρωπαϊκό δίκτυο για παραλίες και όχθες ποταμών χωρίς καπνό και αποτσίγαρα, ώστε να καταστούν οι χώροι αυτοί πιο υγιεινοί και περιβαλλοντικά βιώσιμοι, 3) να δημιουργηθεί ένα ευρωπαϊκό δίκτυο εθνικών πάρκων χωρίς καπνό και αποτσίγαρα, ώστε να καταστούν πιο υγιεινά και να μειωθούν η μόλυνση και ο κίνδυνος πυρκαγιών.

4) Να επεκταθούν οι εξωτερικοί χώροι χωρίς καπνό και ατμό, ιδίως εκείνοι όπου συχνάζουν ανήλικοι (πάρκα, πισίνες, αθλητικές εκδηλώσεις και αθλητικά κέντρα, θεάματα και εξωτερικοί χώροι εστιατορίων), 5) να καταργηθούν οι διαφημίσεις καπνού και η παρουσία τους σε οπτικοακουστικές παραγωγές, μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ειδικά για την αντιμετώπιση της συγκεκαλυμμένης διαφήμισης μέσω παραγόντων επιρροής (influencers) και τοποθέτησης προϊόντων, και 6) να χρηματοδοτηθούν έργα έρευνας και ανάπτυξης (Ε&Α) για ασθένειες που προκαλούνται από τη χρήση καπνού, ώστε να βελτιωθεί η πρόγνωσή τους και να καταστεί δυνατή η θεραπεία τους».

Ελληνική αδράνεια. Για τη συλλογή των 14.805 υπογραφών από την Ελλάδα, η συλλογή υπογραφών θα είναι ανοικτή για ένα χρόνο, δηλ. μέχρι τις 16 Ιανουαρίου του 2024. Θα περίμενε κανείς ότι οι ελληνικοί οργανισμοί που συνδιοργάνωσαν την Πρωτοβουλία θα είχαν κινητοποιηθεί για την συλλογή των απαιτούμενων υπογραφών. Μέχρι την ώρα που γραφόταν αυτό το άρθρο δεν υπήρχε καμία σχετική ανακοίνωση στις ιστοσελίδες της Ελληνικής Αντικαρκινικής Εταιρείας.

Δεν είχαν δημοσιεύσει τίποτε ούτε τα περισσότερα από τα ελληνικά μέλη του Ευρωπαϊκού Δικτύου για την Πρόληψη του Καπνίσματος. Πρόκειται για την Ελληνική Συμμαχία κατά του Καπνίσματος (smokefreegreece), το Ινστιτούτο Δημόσιας Υγείας του Αμερικανικού Κολλεγίου Ελλάδος και το Εργαστήριο Τοξικολογίας & Εγκληματολογικής Χημείας της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Κρήτης.

Εξαίρεση αποτελεί η Ελληνική Πνευμονολογική Εταιρεία, που αφιέρωσε στην είδηση μια ολόκληρη σελίδα με ημερομηνία 16 Φεβρουαρίου 2023 η οποία όμως, αντί να προβάλλεται στην πρώτη σελίδα, είναι «κρυμμένη» μαζί με άλλες 571 ειδήσεις στην ενότητα «Νέα» …

Αντίθετα την πρωτοβουλία προέβαλαν από τον Φεβρουάριο ο Σύλλογος «Ακαπνίστας» αλλά και άλλες αντικαπνιστικές ομάδες ανά την Ελλάδα. Μέχρι την ώρα που γραφόταν αυτό το άρθρο, από την Ελλάδα είχαν συγκεντρωθεί μόνο 150 υπογραφές (1,05% των απαιτούμενων). Να σημειώσουμε ότι οι Ισπανοί έχουν ήδη συγκεντρώσει το 10% περίπου των απαιτούμενων υπογραφών …

Μια εθνική αποτυχία. Από αυτήν εδώ τη στήλη έχουμε αναφερθεί αρκετές φορές στα έργα και τις ημέρες της κυβερνητικής πολιτικής στον τομέα του καπνίσματος. Κατά τη γνώμη μου η πολιτική αυτή έχει αποτύχει πλήρως. Κατ’ αρχάς γιατί η Ελλάδα εξακολουθεί να είναι πρωταθλήτρια στην Ευρωπαϊκή Ένωση στο κάπνισμα με 41% του πληθυσμού να καπνίζει. Κάτι που επιβεβαίωσε το τελευταίο σχετικό Ευρωβαρόμετρο το 2020 (βλ. ΧΝ 1/6/2021) αλλά και πρόσφατα υψηλόβαθμο στέλεχος της καπνοβιομηχανίας στη Στοκχόλμη (βλ. ot.gr 30/3/2023). Και που διαψεύδει τους εκπροσώπους της εγχώριας αντικαπνιστικής ιντελιγκέντσιας, οι οποίοι είχαν βιαστεί το 2020 να υποστηρίξουν (όπως κάνουν διαχρονικά και παραπλανητικά) ότι στην Ελλάδα οι καπνιστές μειώνονται!

Παράλληλα, οι έμποροι νικοτίνης προσπαθούν να πείσουν τους καπνιστές αλλά και τις αρχές ότι τα ηλεκτρονικά και τα θερμαινόμενα καπνικά προϊόντα είναι λιγότερο βλαβερά από τα κλασσικά τσιγάρα. Κάτι που αποτελεί τη μισή μόνο αλήθεια αφού τα εν λόγω προϊόντα μπορεί να μην περιέχουν πίσσα και πολλές από τις καρκινογόνες ουσίες των κλασσικών τσιγάρων, αλλά περιέχουν άλλες επίσης καρκινογόνες ουσίες, των οποίων δεν έχουν ακόμη μελετηθεί οι μακροπρόθεσμες επιπτώσεις στην ανθρώπινη υγεία.

Επιπλέον, επειδή τα προϊόντα αυτά παρουσιάζονται ως «ακίνδυνα», ξεκινούν να τα χρησιμοποιούν οι νέοι, με αποτέλεσμα να εθίζονται στη νικοτίνη και να οδηγούνται οι μισοί τουλάχιστον από αυτούς στο κλασσικό τσιγάρο. Μάλιστα, με συνενοχή του Υπουργείου Υγείας, στην πράξη ο νόμος περί απαγόρευσης της διαφήμισης των καπνικών προϊόντων δεν εφαρμόζεται, αφού από τη σχετική Κοινή Υπουργική Απόφαση έχει παραλειφθεί το παράρτημα με τα πρόστιμα για τις διαφημίσεις ...

Για να υπογράψετε, ακολουθήστε τον σύνδεσμο https://tfe-el.ensp.network/, κλικάρετε στην ένδειξη «Υπογράψτε τώρα» και διαλέξτε τα ελληνικά στο πάνω δεξί μέρος της οθόνης ...

Καλές και κακές ειδήσεις

Για την καταναγκαστική εργασία, τα φύκια, το τεχνητό αίμα και την κλιματική αλλαγή
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 6 Δεκεμβρίου 2022 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-476)

Θα ξεκινήσω απαριθμώντας μερικές καλές ειδήσεις που δυστυχώς περνούν απαρατήρητες μέσα στον ορυμαγδό από ειδήσεις για κακουργήματα, θανατηφόρους πολέμους, απειλές πολέμων για πλουτοπαραγωγικούς πόρους, αυξήσεις τιμών και προβλέψεις για επερχόμενες ελλείψεις.

Εργασιακά κάτεργα. Πολλά από τα φτηνά καταναλωτικά ευρωπαϊκά ή (κυρίως) εισαγόμενα προϊόντα, παράγονται σε άθλιες συνθήκες καταναγκαστικής εργασίας σε τρίτες χώρες (π.χ. Ινδία, Κίνα Πακιστάν), μερικές φορές ακόμη και από πολιτικούς κρατούμενους. Σήμερα, εκτιμάται ότι 27,6 εκατομμύρια άνθρωποι απασχολούνται παγκοσμίως υπό συνθήκες καταναγκαστικής εργασίας, σε πολλούς κλάδους.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή με πρόταση κανονισμού για την απαγόρευση των προϊόντων καταναγκαστικής εργασίας, την οποία κατέθεσε στα μέσα Σεπτεμβρίου, στοχεύει στην αντιμετώπιση του φαινομένου στην ενωσιακή αγορά. Όταν εγκριθεί (μετά από διαβουλεύσεις με το Ευρωκοινοβούλιο και το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο) ο κανονισμός θα καλύπτει όλα τα προϊόντα, χωρίς να στοχεύει συγκεκριμένες εταιρείες ή κλάδους παραγωγής.

Η υλοποίηση της νέας νομοθεσίας θα εξαρτηθεί βέβαια και από τη στενή συνεργασία με παγκόσμιους εταίρους. Τα κράτη μέλη θα έχουν τη δυνατότητα να αποσύρουν από την ευρωπαϊκή αγορά προϊόντα καταναγκαστικής εργασίας, κατόπιν έρευνας. Παράλληλα, οι τελωνειακές αρχές της ΕΕ θα εντοπίζουν και θα σταματούν τα προϊόντα καταναγκαστικής εργασίας στα ευρωπαϊκά σύνορα.

 

Καλλιεργήστε φύκια. Στα μέσα Νοεμβρίου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε ένα πρόγραμμα 23 δράσεων για να ενισχύσει τον τομέα των φυκιών στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Στους στόχους των δράσεων περιλαμβάνονται η βελτίωση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος, η αύξηση της κοινωνικής ευαισθητοποίησης και αποδοχής των φυκιών και των προϊόντων με βάση τα φύκια από τους καταναλωτές, καθώς και η κάλυψη των κενών στους τομείς της γνώσης, της έρευνας και της τεχνολογίας.

Οι δράσεις αφορούν την ανάπτυξη νέας εργαλειοθήκης για τους καλλιεργητές φυκιών, η πρόβλεψη της διευκόλυνσης του εντοπισμού βέλτιστων τοποθεσιών για καλλιέργεια θαλάσσιων μακροφυκών καθώς και η προσθήκη της καλλιέργειας θαλάσσιων μακροφυκών στα θαλάσσια χωροταξικά σχέδια. Προβλέπεται επίσης η ανάπτυξη, προτύπων για τα συστατικά και τους επιμολυντές των φυκιών, καθώς και για τα βιοκαύσιμα από φύκια.

Παράλληλα, θα αξιολογηθεί το δυναμικό της αγοράς, η αποδοτικότητα και η ασφάλεια των υλικών με βάση τα φύκια όταν χρησιμοποιούνται σε προϊόντα λίπανσης. Θα εξετασθεί επίσης η αγορά των φυκιών και θα προταθούν μηχανισμοί τόνωσης της αγοράς και στήριξης της μεταφοράς τεχνολογίας από την έρευνα στην αγορά. Θα χρηματοδοτηθούν πιλοτικά έργα για τον επαγγελματικό αναπροσανατολισμό και τη στήριξη καινοτόμων ΜΜΕ και έργων στον τομέα των φυκιών.

Θα εξετασθούν οι ευκαιρίες μετριασμού της κλιματικής αλλαγής μέσω των θαλάσσιων μακροφυκών, καθώς και ο ρόλος τους ως καταβοθρών γαλάζιου άνθρακα. Παράλληλα, προβλέπεται η στήριξη, της ανάπτυξης νέων και βελτιωμένων μεθόδων παραγωγής και συστημάτων καλλιέργειας και επεξεργασίας φυκιών. Τέλος, θα υποστηριχτούν δράσεις ευαισθητοποίησης και ανάλυσης της διαθεσιμότητας δεδομένων σχετικά με τα φύκια. Οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να ενημερώνονται σχετικά συμμετέχοντας στο φόρουμ EU4Algae.

Τεχνητό αίμα. Ερευνητές από τα πανεπιστήμια του Μπρίστολ, του Κέμπριτζ και της υπηρεσίας αιμοδοσίας του βρετανικού ΕΣΥ ξεκίνησαν κλινικές δοκιμές μετάγγισης τεχνητού αίματος, το οποίο ελπίζεται να είναι αποτελεσματικότερο από το κανονικό μεταγγιζόμενο αίμα. Με βάση τις σχετικές έρευνες, που έχουν ξεκινήσει από το 2009, το τεχνητό αίμα παράγεται από κανονικό αίμα τα ερυθρά αιμοσφαίρια του οποίου πολλαπλασιάζονται με τη βοήθεια ευέλικτων βλαστοκυττάρων.

Στο παρόν στάδιο των ερευνών στόχος είναι να εξετασθεί αν τα τεχνητά παραγόμενα ερυθρά αιμοσφαίρια μπορούν να επιβιώσουν στο σώμα τον ίδιο χρόνο με τα κανονικά. Αν διαρκούν περισσότερο θα είναι δυνατόν, σε ασθενείς που χρειάζονται συχνές μεταγγίσεις, αυτές να πραγματοποιούνται αραιότερα (ανά 6 εβδομάδες σε σύγκριση με 2-3 εβδομάδες σήμερα) με αποτέλεσμα να συσσωρεύεται λιγότερος σίδηρος στο αίμα. Προς τον σκοπό αυτό τα τεχνητά παραγόμενα ερυθρά αιμοσφαίρια επισημαίνονται με ακίνδυνη ραδιενεργό ουσία. Πρόκειται για ένα σημαντικό στάδιο στην πορεία για την παραγωγή τεχνητού αίματος. Οι ερευνητές προβλέπουν ότι η εισαγωγή νέων θεραπειών με βάση τεχνητό αίμα θα απαιτήσει από 5 έως 15 έτη ερευνών. Μέχρι τότε θα απαιτείται πάντα η συμβολή των εθελοντών αιμοδοτών …

Προ δύο κακών … «Όταν βρίσκεστε “προ δύο κακών” το αρχαίο ρητό προβλέπει “το μη χείρον βέλτιστον”. Δηλαδή με κάποιον τρόπο θεωρεί ότι έχετε καθήκον να επιλέξετε το λιγότερο κακό αφού είναι ανεύθυνο να αρνηθείτε την επιλογή. Ωστόσο, η αδυναμία του επιχειρήματος ήταν πάντα ότι όσοι επιλέγουν το “μη χείρον” λησμονούν πολύ γρήγορα ότι σε κάθε περίπτωση επέλεξαν κάτι κακό».

Αυτή η αποστροφή της πολιτικής φιλοσόφου Άννας Άρεντ σε ένα κείμενο που έγραψε το 1964 με τίτλο «Προσωπική ευθύνη υπό καθεστώς δικτατορίας», μου υπενθύμισε τις συζητήσεις που γίνονται για ορισμένα από τα μέτρα που προτείνονται για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής. Και συγκεκριμένα για τη χρήση φυσικού αερίου (λιγότερο ρυπογόνου από άλλα ορυκτά καύσιμα), αλλά και πυρηνικής ενέργειας …

Να σημειωθεί ότι η τελευταία έκθεση της Διακυβερνητικής Επιτροπής για την Κλιματική Αλλαγή (IPCC) αναφέρει ότι «τα κατεστημένα οικονομικά και πολιτικά συμφέροντα οργάνωσαν και χρηματοδότησαν εκστρατείες παραπληροφόρησης και αντίθεσης όσον αφορά την κλιματική αλλαγή» και ότι η «ρητορική και η παραπληροφόρηση σχετικά με την κλιματική αλλαγή και η σκόπιμη υπονόμευση της επιστήμης» που προέκυψαν «συνέβαλαν στην παρανόηση της επιστημονικής ομοφωνίας, στη δημιουργία αβεβαιότητας, άγνοιας κινδύνου, στην υποβάθμιση του επείγοντος και στην εναντίωση».

Κι όλα αυτά μου θύμισαν μια τουρκική παροιμία που αλίευσα στο διαδίκτυο: «Το δάσος συρρικνωνόταν αλλά τα δέντρα συνέχιζαν να ψηφίζουν το τσεκούρι, γιατί το τσεκούρι ήταν έξυπνο και είχε πείσει τα δέντρα πως επειδή το στειλιάρι του ήταν από ξύλο, ήταν κι αυτό ένα από αυτά».

Εσείς τι αέρα αναπνέετε;

Οι δραματικές επιπτώσεις στην υγεία και το προσδόκιμο ζωής της ατμοσφαιρικής ρύπανσης από μικροσωματίδια
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 5 Ιουλίου 2022 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-470)

Ο Δείκτης επιπτώσεων της Ποιότητας του Αέρα στη Ζωή (Air Quality Life Index ή AQLI) μετράει τις επιπτώσεις που έχει στον προσδόκιμο χρόνο ζωής η ατμοσφαιρική ρύπανση από μικροσωματίδια. Τον Ιούνιο δημοσιεύτηκε η ετήσια έκθεση της εν λόγω πρωτοβουλίας, που ξεκίνησε το 2018 στο Πανεπιστήμιο του Σικάγο από τον καθηγητή Μάικλ Γκρήνστοουν. Η Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας (ΠΟΥ) στηρίχτηκε στις προηγούμενες εκθέσεις για να αναθεωρήσει, από τα 10 στα 5 μικρογραμμάρια ανά κυβικό μέτρο αέρα, το ασφαλές όριο έκθεσης στη ρύπανση από μικροσωματίδια.

Με την αναθεώρηση του ορίου, το 97,3% του παγκόσμιου πληθυσμού ζει πλέον σε ζώνες επικίνδυνου ατμοσφαιρικού αέρα! Δεν ξεφεύγει ούτε η Ευρώπη η οποία έχει μειώσει τα επίπεδα της ατμοσφαιρικής ρύπανσης χάρις στα αυστηρά μέτρα ελέγχου που εφαρμόζει. Κι αυτό γιατί με τα νέα όρια της ΠΟΥ, δεν τα ικανοποιεί πλέον κατά 95,5% (από 47,2% προηγουμένως).

Αυτό σημαίνει πως όταν εφαρμοστούν τα νέα όρια ο μέσος όρος ζωής στην Ευρώπη υπολογίζεται ότι θα αυξηθεί κατά 0,7 χρόνια ή 7,3 μήνες. Ιδιαίτερα στην Ελλάδα, ο μέσος όρος ζωής προβλέπεται να αυξηθεί κατά 0,6 έτη εκτός από το Νότιο Αιγαίο όπου λόγω υψηλότερης καταγεγραμμένης ρύπανσης από μικροσωματίδια η αύξηση υπολογίζεται σε σχεδόν ένα χρόνο (0,9)

Αντίστοιχα, σε παγκόσμιο επίπεδο, η εφαρμογή των νέων ορίων θα είχε ως αποτέλεσμα ο παγκόσμιος μέσος όρος ζωής να αυξηθεί κατά 2,2 χρόνια – αύξηση μεγαλύτερη από τα 1,9 χρόνια που κερδίζει ένας καπνιστής όταν κόβει το κάπνισμα! Σημειώνεται ότι η ατμοσφαιρική ρύπανση είναι πιο επιβλαβής για το παγκόσμιο προσδόκιμο ζωής όχι μόνο σε σχέση με το τσιγάρο, αλλά και σε σχέση με το αλκοόλ και τα ναρκωτικά (9 μήνες), το μη ασφαλές νερό και αποχέτευση (7 μήνες), το AIDS (4 μήνες) και την ελονοσία (3 μήνες).

Σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, η καταπολέμηση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης αποτελεί μια από τις προτεραιότητες. Το σύστημα δορυφορικής επισκόπησης Copernicus δημοσιεύει χάρτες πανευρωπαϊκής παρακολούθησης της συγκέντρωσης μικροσωματιδίων. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρακολουθεί στενά την εφαρμογή των ευρωενωσιακών οδηγιών για την ποιότητα του αέρα και επεμβαίνει όταν διαπιστώνει παραβάσεις. Ήδη υπάρχουν δύο εκκρεμείς υποθέσεις εναντίον της Ελλάδας για τη ρύπανση σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη.

Μάλιστα, όπως προκύπτει και από τις εκθέσεις που δημοσιεύει το Ελληνικό Υπουργείο Περιβάλλοντος και στην υπόλοιπη χώρα τα πράγματα δεν είναι καλύτερα. Επιπλέον, τα πράγματα είναι πολύ χειρότερα, σε συγκεκριμένες περιπτώσεις όταν η συγκέντρωση μικροσωματιδίων αυξάνεται κατακόρυφα – από δασικές πυρκαγιές, από τη θέρμανση με τζάκια το χειμώνα ή από τα εισαγόμενα σύννεφα αφρικανικής σκόνης.

Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις απαιτούνται ιδιαίτερα μέτρα ενημέρωσης και προστασίας, ιδίως των ευάλωτων ομάδων. Μάλιστα, όπως προκύπτει από παλαιότερες δηλώσεις του καθηγητή στο Τμήμα Χημείας του Πανεπιστημίου Κρήτης και διευθυντή στο Ινστιτούτο Ερευνών Περιβάλλοντος και Βιώσιμης Ανάπτυξης του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών Νικόλαου Μιχαλόπουλου στην εφημερίδα «ΤΑ ΝΕΑ», «για την Ελλάδα έχει εκτιμηθεί ότι οι πρόωροι θάνατοι από την ατμοσφαιρική ρύπανση είναι ετησίως γύρω στις 10.000 έως 12.000».

Ανεξάρτητα από τη ρύπανση της ατμόσφαιρας σε παγκόσμιο ή εθνικό επίπεδο, ο αέρας που αναπνέουμε στα σπίτια μας ή στο πλαίσιο συμμετοχής μας σε κοινωνικές εκδηλώσεις ίσως να ξεπερνά κατά πολύ τα ασφαλή όρια έκθεσης της ΠΟΥ. Για παράδειγμα, κάθε χρόνο, η ΠΟΥ εκτιμά ότι 3 δισεκατομμύρια άνθρωποι πεθαίνουν πρόωρα από ασθένειες που αποδίδονται σε ατμοσφαιρική ρύπανση εσωτερικών χώρων από αναποτελεσματικές πρακτικές μαγειρέματος σε κουζίνες που χρησιμοποιούν στερεά καύσιμα ή πετρέλαιο, ή από τζάκια και θερμάστρες που καίνε κακής ποιότητας καυσόξυλα.

Από τη ρύπανση εσωτερικών χώρων προκαλούνται εγκεφαλικά, καρδιακά και πνευμονολογικά νοσήματα (Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια και καρκίνος του πνεύμονα). Επιπλέον, οι μισοί περίπου θάνατοι παιδιών κάτω των 5 ετών λόγω πνευμονίας σε παγκόσμιο επίπεδο, οφείλονται σε μικροσωματίδια από την κάπνα σε εσωτερικούς χώρους (από ξυλόσομπες, τζάκια κλπ.).

Μικροσωματίδια υπάρχουν σε μεγάλες συγκεντρώσεις και σε χώρους όπου καταναλώνονται καπνικά προϊόντα όπως κανονικά, ηλεκτρονικά ή θερμαινόμενα τσιγάρα, πούρα, πίπες ή ναργιλέδες. Σύμφωνα με την ΠΟΥ, το κάπνισμα σκοτώνει κάθε χρόνο πάνω από 8 εκατομμύρια ανθρώπους από τους οποίους το 1,2 εκατ. είναι παθητικοί καπνιστές και οι 65.000 είναι παιδιά!

Τι μπορεί να γίνει. Η ρύπανση του αέρα από μικροσωματίδια μπορεί να μειωθεί με περιορισμό της καύσης ξερόκλαδων στα χωράφια, καθώς και με τη δραστική μείωση των δασικών πυρκαγιών. Η μείωση της χρήσης τζακιών το χειμώνα αλλά και ο περιορισμός της κυκλοφορίας ρυπογόνων οχημάτων θα συμβάλουν επίσης σημαντικά. Ήδη στην Περιφέρεια Βρυξελλών συζητούν για επέκταση του μέτρου των ημερών χωρίς αυτοκίνητο, που όμως φαίνεται ότι έχει σημαντικό κόστος. Ίσως, βέβαια τη λύση να δώσει η συνεχιζόμενη αύξηση της τιμής των καυσίμων που υποχρεώνει όλο και περισσότερους πολίτες να χρησιμοποιούν για τις μετακινήσεις τους τα Μέσα Μαζικής Μεταφοράς.

Παράλληλα, μέτρα λαμβάνονται και για τη μείωση της ρύπανσης του αέρα εσωτερικών χώρων. Στις ΗΠΑ απαγορεύτηκε η κυκλοφορία των ηλεκτρονικών τσιγάρων της εταιρείας Juul λόγω μη παροχής αποδείξεων περί προστασίας της δημόσιας υγείας. Και η Ευρωπαϊκή Ένωση με βάση την ιλιγγιώδη αύξηση των πωλήσεων θερμαινόμενων καπνικών προϊόντων (στην Ελλάδα κατά 999%!!!) πρότεινε την απαγόρευση της κυκλοφορίας θερμαινόμενων προϊόντων καπνού με γεύσεις.

Στο Βέλγιο τέλος, το Ανώτατο Συμβούλιο Υγείας στην τελευταία του έκθεση για το ηλεκτρονικό τσιγάρο αναφέρει ότι «παρά τους κινδύνους που συνδέονται με την καύση του υγρού του οποίου εισπνέεται ο ατμός, λόγω της σχετικής άγνοιας των επιπτώσεων που έχει στην υγεία, το ηλεκτρονικό τσιγάρο είναι σαφώς λιγότερο βλαβερό από το κλασικό (τσιγάρο). Ωστόσο, παρά το γεγονός ότι αποτελεί ενδεχομένως βοήθημα για την οριστική διακοπή του καπνίσματος, αντενδείκνυται η χρήση του από μη καπνιστές ιδίως από τους νέους». Κι αυτό γιατί η νικοτίνη που περιέχει προκαλεί εθισμό που οδηγεί σχεδόν πάντα στο κάπνισμα και κλασσικών τσιγάρων.

Εσείς, τι αέρα αναπνεύσατε σήμερα;

Για δεξιότητες στο πλαίσιο μιας Ευρωπαϊκής Παιδείας

Η χρησιμότητα των Ευρωπαϊκών Σχολείων και οι δεξιότητες που χρειάζονται για την οικονομική ανάπτυξη
(Δημοσιεύτηκε τον Ιούνιο του 2022 στο 6ο τεύχος του περιοδικού «Άλληλον»)

«Η εκπαίδευση είναι το ισχυρότερο όπλο που μπορείς να χρησιμοποιήσεις για να αλλάξεις τον κόσμο» είχε πει ο εμπνευσμένος ηγέτης της Νότιας Αφρικής Νέλσον Μαντέλα. Γι’ αυτό και όλες οι θρησκείες, οι ιδεολογίες και οι κυβερνήσεις φροντίζουν πάντα να ασκούν κάποιον, μεγάλο ή μικρό έλεγχο στην «εκπαίδευση». Μία διαδικασία με συγκεκριμένους μαθησιακούς στόχους και περιεχόμενο, στο πλαίσιο της οποίας αποκτώνται, μέσα σε καθορισμένη χρονική διάρκεια, συγκεκριμένες γνώσεις και αναπτύσσονται δεξιότητες και ικανότητες. Στην Ελλάδα ωστόσο, χρησιμοποιούμε και τον γενικότερο όρο «παιδεία», που αφορά την ηθική και πνευματική ολοκλήρωση του ατόμου, την πολιτιστική του αναβάθμιση και την ανάληψη της ευθύνης για το δικό του μέλλον αλλά και για εκείνο της ανθρωπότητας. Άνθρωποι που δεν έχουν πάει σχολείο μπορεί να έχουν «παιδεία» κάτι που μπορεί να μην διαθέτουν ακόμη και πτυχιούχοι ανώτατων σχολών.

Στην Ευρώπη, οι κυβερνήσεις έχουν αποκλειστικότητα όσον αφορά τη διαμόρφωση των εκπαιδευτικών τους πολιτικών, αλλά, δύο ευρωπαϊκοί υπερεθνικοί οργανισμοί (η Ευρωπαϊκή Ένωση και το Συμβούλιο της Ευρώπης) μπορούν, σύμφωνα με τις Συνθήκες, να οργανώνουν δράσεις για να υποστηρίζουν, να συντονίζουν ή να συμπληρώνουν τις δράσεις των κρατών μελών. Παράλληλα, τρέχουν διάφορες σημαντικές πρωτοβουλίες. Τα Ευρωπαϊκά Σχολεία, αποτελούν από το 1957 ένα ζωντανό εργαστήρι που αναπτύσσει ένα ευρωπαϊκό πρόγραμμα σπουδών για την πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Ο Ευρωπαϊκός Χώρος Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης δημιουργήθηκε το 2010 με βάση τη διαδικασία της Μπολόνια σε συνέχεια της ομώνυμης δήλωσης του 1999. Στόχος της είναι να διευκολυνθεί η κινητικότητα των σπουδαστών και του προσωπικού, να καταστεί η τριτοβάθμια εκπαίδευση στην Ευρώπη προσιτότερη και χωρίς αποκλεισμούς, καθώς και ελκυστικότερη και ανταγωνιστικότερη σε παγκόσμιο επίπεδο. Τέλος, στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Μορφωτικής Σύμβασης, το Συμβούλιο της Ευρώπης αναπτύσσει σειρά δράσεων για την εκπαίδευση στους τομείς των δημοκρατικών θεσμών και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Ευρωπαϊκά Σχολεία. Η εκπαίδευση στα Ευρωπαϊκά Σχολεία έχει κάποια μοναδικά χαρακτηριστικά. Τα παιδιά εντάσσονται από την αρχή σε ένα γλωσσικό τμήμα (συνήθως της μητρικής τους γλώσσας), ενώ μαθαίνουν συστηματικά (μία ώρα την ημέρα) μια πρώτη ξένη γλώσσα (Αγγλικά, Γαλλικά ή Γερμανικά). Σε αυτή την γλώσσα θα παρακολουθήσουν στη Δευτεροβάθμια τα μαθήματα της Ιστορίας και της Γεωγραφίας με έμφαση στην Ευρωπαϊκή τους διάσταση. Στη Δευτεροβάθμια θα πρέπει να μάθουν και μια δεύτερη ξένη γλώσσα και, επιλεκτικά και τρίτη ή και τέταρτη, Εκτός από τον συγχρωτισμό με παιδιά άλλης εθνικότητας με τα οποία παρακολουθούν μαζί τα εν λόγω μαθήματα, υπάρχουν πολλές ευκαιρίες αλληλεπίδρασης με τα άλλα παιδιά στο διάλλειμα και στις διάφορες εξωσχολικές δραστηριότητες.

Τα Ευρωπαϊκά Σχολεία, στα οποία φοίτησαν και τα τέσσερα παιδιά μου, διδάσκουν πάνω απ’ όλα πως είναι δυνατή η ειρηνική και παραγωγική συνύπαρξη διάφορων εθνικοτήτων. Διδάσκουν την κατανόηση της διαφορετικής άποψης και την τέχνη του συμβιβασμού. Προσωπικά, όλα αυτά δεν με ξένισαν αφού κι εγώ, έχοντας ολοκληρώσει την δευτεροβάθμια εκπαίδευσή μου στη Λεόντειο Σχολή, είχα διδαχτεί με τον ίδιο τρόπο τα γαλλικά καθώς και Φυσική, Χημεία και Μαθηματικά στα γαλλικά με Γάλλους καθηγητές. Ωστόσο, η δημιουργία ενός ανεξάρτητου εκπαιδευτικού προγράμματος, παράλληλα με τα εθνικά προγράμματα των κρατών μελών κοστίζει ακριβά στον προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Το 2000, στο πλαίσιο της πρώτης συζήτησης Στρογγυλής Τράπεζας για το μέλλον των Ευρωπαϊκών Σχολείων, που οργάνωσε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, υποβάλαμε (με την Μαρία Χρυσού, την τότε εκπρόσωπο της Ελλάδος στο Ανώτατο Συμβούλιο των Ευρωπαϊκών Σχολείων) μια κοστολογημένη πρόταση για μια νέα κατεύθυνση των Ευρωπαϊκών Σχολείων (βλ. μεταγενέστερη, λεπτομερέστερη πρόταση). Αυτά τα Ευρωπαϊκά Σχολεία «νέας γενιάς» θα στηρίζονταν στις εμπειρίες που αποκτήθηκαν στα υφιστάμενα Ευρωπαϊκά Σχολεία και προβλεπόταν να ιδρυθούν από τις αρμόδιες αρχές των κρατών μελών (εθνικές, περιφερειακές ή τοπικές) ή από ιδιωτικά εκπαιδευτικά ιδρύματα σε όλες τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Θα έπρεπε να παρέχουν πολυπολιτισμική εκπαίδευση υψηλής ποιότητας και πνεύμα ανοχής και αμοιβαίας κατανόησης. Δύο τουλάχιστον Ευρωπαϊκές γλώσσες επιπλέον της εθνικής γλώσσας από καθηγητές που διδάσκουν τη μητρική τους γλώσσα και προέρχονται κατά προτίμηση από τα κράτη μέλη στα οποία μιλιέται η γλώσσα. Τα μαθήματα γλώσσας αρχίζουν στην πρώτη τάξη της πρωτοβάθμιας και συνεχίζουν επί μια τουλάχιστον ώρα ημερησίως για ολόκληρο το 12-ετή εκπαιδευτικό κύκλο. Αρκετά επιπλέον γνωστικά αντικείμενα του δευτεροβάθμιου κύκλου (π.χ. Ιστορία, Γεωγραφία, Φυσική, Μαθηματικά, Χημεία, Οικονομία, Κοινωνιολογία) διδάσκονται σε ξένη γλώσσα από αναγνωρισμένους καθηγητές που προέρχονται κατά προτίμηση από τα κράτη μέλη στα οποία μιλιέται η γλώσσα.

Οι ιδέες αυτές οδήγησαν το 2007-2008 στη δημιουργία των Διαπιστευμένων Ευρωπαϊκών Σχολείων, αρχικά στην Πάρμα (Ιταλία), στο Dunshaughlin (Ιρλανδία) και στο Ηράκλειο (Κρήτη) και στη συνέχεια σε άλλες πόλεις ανά την Ευρωπαϊκή Ένωση. Σήμερα, εκτός από τα 13 κανονικά Ευρωπαϊκά Σχολεία υπάρχουν 20 Διαπιστευμένα Ευρωπαϊκά Σχολεία (και άλλα 5 υποψήφια). Δυστυχώς, η αρχική πρόταση να υπαχθούν όλα τα Ευρωπαϊκά σχολεία σε καθεστώς κοινοτικής μεθόδου δεν καρποφόρησε και το σύστημα παρέμεινε διακυβερνητικό, με όλα τα μειονεκτήματα που συνδέονται με τις διαδικασίες λήψης αποφάσεων και λογοδοσίας.

Δεξιότητες και Ευρωπαϊκή Ένωση. Το 2010 η Ευρωπαϊκή Ένωση υιοθέτησε την «Στρατηγική Ευρώπη 2020 για έξυπνη, διατηρήσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη» στην οποία αναφερόταν πως στο μέλλον η απασχόληση θα εξασφαλιζόταν κυρίως με ανάπτυξη των δεξιοτήτων σε όλα τα επίπεδα της εκπαίδευσης. Ακολούθησε το 2012 η ανακοίνωση «Ανασχεδιασμός της εκπαίδευσης: επενδύοντας στις δεξιότητες για καλύτερα κοινωνικοοικονομικά αποτελέσματα» και το 2016 το «Νέο θεματολόγιο δεξιοτήτων για την Ευρώπη» (που επικαιροποιήθηκε το 2020). Σε αυτά τα πλαίσια προτάθηκαν κάποιες βασικές ή εγκάρσιες δεξιότητες τις οποίες, με ευθύνη των κρατών μελών, θα πρέπει να έχουν αποκτήσει οι εισερχόμενοι στην αγορά εργασίας. Και αυτό γιατί η εκπαίδευση και η επαγγελματική κατάρτιση αποτελούν τομείς αποκλειστικής εθνικής αρμοδιότητας.

Σε αυτές περιλαμβάνονται κατ’ αρχάς οι βασικές δεξιότητες όπως η κατανόηση και σύνταξη κειμένου και η αριθμητική. Οι προσωπικές και κοινωνικές ικανότητες για τη βελτίωση του τρόπου διαχείρισης της ζωής με προσανατολισμό προς το μέλλον και με γνώμονα την υγεία. Ικανότητες στις θετικές επιστήμες, την τεχνολογία, τη μηχανική και τα μαθηματικά (ΕΤΜΜ), ώστε οι μαθητές να ακολουθήσουν σταδιοδρομίες σε αυτούς τους τομείς.

Οι ψηφιακές δεξιότητες δηλαδή ικανότητα εύρεσης, αξιολόγησης, αξιοποίησης, κοινοποίησης και δημιουργίας περιεχομένου χρησιμοποιώντας την πληροφορική και το διαδίκτυο αλλά και ικανότητα προγραμματισμού (σε προσωπικούς υπολογιστές, κινητά τηλέφωνα, ταμπλέτες ακόμη και μεγάλα συστήματα). Θα πρέπει να υπάρχει ικανότητα αξιολόγησης των ευρημάτων της έρευνας, παρουσίασης ενός καλαίσθητου, δομημένου και πλήρους κειμένου και τέλος, παρουσίασης ενός ολοκληρωμένου υπολογισμού με συνδυασμό πολλών στοιχείων και χρήση μαθηματικών τύπων (κάτι που προϋποθέτει και καλές γνώσεις μαθηματικών).

Αναφορικά με τις γλωσσικές δεξιότητες οι απόφοιτοι της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης θα πρέπει να γνωρίζουν καλά τη μητρική τους γλώσσα και να μπορούν να επικοινωνήσουν άνετα σε αυτήν. Επιπλέον, οι μισοί από τους απόφοιτους Γυμνασίου θα πρέπει να γνωρίζουν μια ξένη γλώσσα σε επίπεδο Β2 δηλαδή να είναι Ανεξάρτητοι Χρήστες σε επίπεδο κατανόησης σύνθετου κειμένου και άνετης επικοινωνίας με φυσικούς ομιλητές της γλώσσας. Τέλος, το 75% των μαθητών αυτών να έχει αρχίσει να μαθαίνει και μια δεύτερη ξένη γλώσσα. Ωστόσο, και παρά τις στατιστικές για τις γλωσσικές δεξιότητες και την εκμάθηση ξένων γλωσσών η κατοχή κάποιου πτυχίου δεν φαίνεται να αρκεί. Συχνά, οι υποψήφιες γραμματείς ακόμη και με Proficiency δεν μπορούν να συντάξουν μια απλή απαντητική επιστολή με βάση κάποιες οδηγίες.

Οι επιχειρηματικές δεξιότητες περιλαμβάνουν την ικανότητα ατομικής και ομαδικής εργασίας, την αποτελεσματική επικοινωνία επιχειρηματικών ιδεών στους άλλους καθώς και την δημιουργική και καινοτόμο σκέψη. Τον σχεδιασμό, τον προγραμματισμό και την κατανομή εργασιών, την ηγεσία στο πλαίσιο ομαδικής εργασίας καθώς και την ικανότητα οργάνωσης συναντήσεων κατιδεασμού (brainstorming). Την ικανότητα ομαδικής επίλυσης προβλημάτων, λήψης κοινών αποφάσεων και εντοπισμού και εκτίμησης κινδύνων. Την εκτίμηση των διαθέσιμων πόρων και δεξιοτήτων αλλά και των περιβαλλοντικών επιπτώσεων από τις αποφάσεις. Και τέλος την αξιολόγηση αποτελεσμάτων και διαδικασιών. Αλλά και κατά πόσο αναλαμβάνει κάποιος τις ευθύνες για την ολοκλήρωση των εργασιών και την τήρηση των χρονοδιαγραμμάτων. Τους τρόπους που δικτυώνεται με άτομα και ομάδες. Την επίδειξη αλληλοσεβασμού, αποδοχής της καινοτομίας και της αλλαγής, και τέλος την υπεύθυνη αντιμετώπιση και χρήση των δημόσιων αγαθών.

Μια βασική δεξιότητα για όλες τις εποχές είναι να μάθουμε πώς να μαθαίνουμε. Αυτό εξασφαλίζει τον εμπλουτισμό των γνώσεων και την δια βίου μάθηση ακόμη και μετά την ολοκλήρωση του υποχρεωτικού κύκλου σπουδών. Μια άλλη δεξιότητα αφορά την πολιτιστική εγρήγορση και έκφραση. Περιλαμβάνει την αξιολόγηση της σχέσης πολιτιστικής κληρονομιάς, ανθρωπίνων δικαιωμάτων (συμπεριλαμβανομένων και των δικαιωμάτων των μειονοτήτων) και απαιτήσεων για αλληλοσεβασμό. Επίσης, τον εντοπισμό και διόρθωση διάφορων διαπολιτισμικών παρεξηγήσεων που ενδέχεται να προκαλούν συγκρούσεις στους χώρους εργασίας. Σε αυτό το σημείο αξίζει να αναφερθεί και το πλαίσιο αναφοράς ικανοτήτων για δημοκρατική συνείδηση του Συμβουλίου της Ευρώπης που περιλαμβάνει ένα ολοκληρωμένο σύνολο αξιών, δεξιοτήτων και στάσεων για τη δέουσα συμμετοχή στις δημοκρατικές κοινωνίες.

Το έλλειμμα σε δεξιότητες. Κάθε χρόνο το Ευρωπαϊκό Κέντρο για την Ανάπτυξη της Επαγγελματικής Κατάρτισης (CEDEFOP) δημοσιεύει τον Ευρωπαϊκό Δείκτη Δεξιοτήτων. Πρόκειται για ένα σύνθετο δείκτη που απεικονίζει πόσο καλά τα πάει κάθε κράτος μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε τρεις τομείς. Ανάπτυξη δεξιοτήτων, δηλαδή σε δραστηριότητες εκπαίδευσης και κατάρτισης για όλες τις ηλικιακές ομάδες. Ενεργοποίηση δεξιοτήτων, δηλαδή τη μετάβαση από τον χώρο της εκπαίδευσης στον χώρο της εργασίας. Και τέλος, Αντιστοίχιση δεξιοτήτων, δηλαδή πόσο καλά αξιοποιούνται οι δεξιότητες στο εργασιακό περιβάλλον και κατά πόσο τα άτομα χρησιμοποιούν ή όχι τις δεξιότητες τους.

Η Ελλάδα βρίσκεται συστηματικά και διαχρονικά στις τελευταίες θέσεις και στους τρείς τομείς. Πρόσφατες έρευνες (ΓΕΣΕΕ, διαΝΕΟσις, Manpower, Deloitte, Μηχανισμός Διάγνωσης Αναγκών της Αγοράς Εργασίας) αναλύουν αυτό το έλλειμμα σε δεξιότητες από πολλές πλευρές. Πρόσφατα (αρχές Μαρτίου 2022) το Υπουργείο Παιδείας διαβίβασε στη Βουλή το «Στρατηγικό Σχέδιο Επαγγελματικής Εκπαίδευσης Κατάρτισης, Διά Βίου Μάθησης και Νεολαίας».

Προσωπικά, κατάλαβα το πόσο πίσω είμαστε όταν επισκέφτηκα πριν από δύο χρόνια την Έκθεση Αυτοκινήτου στις Βρυξέλλες. Εκεί, δίπλα στα νέα μοντέλα αυτοκινήτων που παρουσιάζονταν για πρώτη φορά παγκοσμίως υπήρχε ένα περίπτερο της Βελγικής Ένωσης για την προώθηση των Τεχνικών και Τεχνολογικών Επαγγελμάτων. Μέλος της Παγκόσμιας Οργάνωσης WorldSkills, η οποία προβάλει και αναγνωρίζει τα άτομα με δεξιότητες και δείχνει τη σημασία των δεξιοτήτων για την επίτευξη οικονομικής ανάπτυξης. Στην παγκόσμια οργάνωση συμμετέχουν 85 χώρες που αντιπροσωπεύουν τα δύο τρίτα του παγκόσμιου πληθυσμού. Στόχος είναι να εμπνεύσουν και να υποστηρίξουν 100 εκατομμύρια νέους και νέες να αναπτύξουν τις δεξιότητές τους μέχρι το 2030.

Φυσικά, η Ελλάδα δεν είναι μέλος αυτής της οργάνωσης. Η οποία κάθε δύο χρόνια οργανώνει ένα παγκόσμιο διαγωνισμό δεξιοτήτων, ένα είδος Ολυμπιάδας Δεξιοτήτων. Ο τελευταίος έγινε στο Καζάν (Ρωσία) το 2019. Εκεί διαγωνίστηκαν σε 56 δεξιότητες, 1,354 νέοι επαγγελματίες από 63 χώρες και περιφέρειες. Εκτός από τις κανονικές δεξιότητες υπήρχε και ειδική κατηγορία για τις δεξιότητες του μέλλοντος. Ο επόμενος, που ήταν προγραμματισμένος για το 2021 θα γινόταν στη Σαγκάη (Κίνα) αλλά μετατέθηκε για φέτος (ίσως να μετατεθεί εκ νέου ή και να ακυρωθεί). Το 2024 ο διαγωνισμός έχει προγραμματιστεί να γίνει στην Λυών (Γαλλία). Ο πίνακας με τις δεξιότητες στις οποίες διαγωνίστηκαν οι συμμετέχοντες στον τελευταίο παγκόσμιο διαγωνισμό δείχνει και τους τομείς στους οποίους θα πρέπει να επικεντρωθεί η ελληνική εκπαίδευση και επαγγελματική κατάρτιση …

Worldskills 2019

Σε τί διαγωνίστηκαν οι συμμετέχοντες

Τεχνολογίες Οικοδομικών εργασιών λιθοδομές, εργασίες τοιχοποιίας, σοβάντισμα και γύψινα, πλακάκια, εργασίες σκυροδέματος, ξυλουργική, επιπλοποιία, ηλεκτρολογικές εγκαταστάσεις, υδραυλικά και θέρμανση, ψύξη και κλιματισμός, εσωτερική διακόσμηση και βαφές, αρχιτεκτονική κήπων.

Καλές τέχνες και Μόδα τρισδιάστατη ψηφιακή τέχνη παιχνιδιών, τεχνολογία μόδας, ανθοδετική, τεχνολογία γραφικών τεχνών, κοσμηματοποιία, οπτική προβολή προϊόντων.

Τεχνολογία Πληροφοριών και Επικοινωνιών υπολογιστική νέφους, λογισμικό για επιχειρήσεις, διαχείριση συστημάτων δικτύων πληροφορικής, κυβερνοασφάλεια, τεχνολογία εντύπων μέσων, τεχνολογίες ιστού, καλωδίωση δικτύου πληροφοριών.

Τεχνολογία παραγωγής και μελέτης ηλεκτρονικά, τεχνολογία ύδατος, μεταλλικές κατασκευές, προπλασματική πρωτοτύπων, μηχατρονική, βιομηχανικές εγκαταστάσεις, φρεζάρισμα ελεγχόμενο από υπολογιστή, τορνάρισμα ελεγχόμενο από υπολογιστή, κινητά ρομπότ, ομαδικός αγώνας κατασκευών, συγκολλήσεις, πολυμηχανολογία και αυτοματισμοί, μηχανολογικός σχεδιασμός με τη βοήθεια υπολογιστή, βιομηχανικός έλεγχος, τεχνολογία πλαστικών χρωστικών, τεχνολογία χημικών εργαστηρίων.

Κοινωνικές και Προσωπικές υπηρεσίες αρτοποιία, μαγειρική, ζαχαροπλαστική, υπηρεσίες εστίασης, υποδοχή πελατών ξενοδοχείου, αισθητική, κομμωτική, ιατροφαρμακευτική και κοινωνική φροντίδα.

Μεταφορές και εφοδιαστική τεχνολογία αυτοκινήτων, φανοποιία, βαφές αυτοκινήτων, συντήρηση αεροσκαφών, τεχνολογία βαρέων οχημάτων, εμπορευματικές μεταφορές.

Δεξιότητες του μέλλοντος γεωργική βιοτεχνολογία, ψηφιακή γεωργία, τεχνολογία αλυσίδας συστοιχιών (blockchain), μοντελοποίηση κατασκευαστικών πληροφοριών (BIM), βιομηχανία 4.0, τεχνολογία βιομηχανικού σχεδιασμού, ανάστροφη μηχανολογική σχεδίαση, ασφάλεια συστημάτων πληροφοριών επιχειρήσεων, τεχνολογία διαστημικών συστημάτων, χειρισμός δρόνων, τεχνολογίες σύνθετων υλικών, εφαρμογές για κινητά, τεχνολογία laser, σύνθεση και κατεργασία ορυκτών, ενοποίηση ρομποτικών συστημάτων, κβαντική τεχνολογία, ψηφιακό εργοστάσιο, διαδίκτυο των πραγμάτων, ρομποτικές συγκολλήσεις, σχεδιασμός νευρωνικών διεπαφών, εικονική και επαυξημένη πραγματικότητα, ταχεία προτυποποίηση, ψηφιακή σχεδίαση μόδας, διαχείριση κύκλου ζωής, μηχανική μάθηση και μεγάλες συλλογές δεδομένων.