Κάπνισμα: η κυβερνητική αποτυχία (Ι)

Ο σύμβουλος της κυβέρνησης για την αντικαπνιστική πολιτική παραδέχεται έμμεσα την αποτυχία
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 2 Απριλίου 2024 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-493)

Στερνή μου γνώση να σ’ είχα πρώτα. «Το ηλεκτρονικό τσιγάρο είναι πιο επικίνδυνο από το κανονικό», υποστήριξε, σε πρόσφατη συνέντευξη του στο Πρώτο Πρόγραμμα της ΕΡΤ, ο Επικεφαλής της Επιτροπής Εμπειρογνωμόνων του Υπουργείου Υγείας για τον έλεγχο του καπνίσματος, καθηγητής Παναγιώτης Μπεχράκης. Συμπλήρωσε μάλιστα ότι χρησιμοποιείται «ως μηχανισμός εξάπλωσης του καπνίσματος στα παιδιά». Γιατί η καπνοβιομηχανία «έχει δώσει την έμφαση στη διαφήμιση, στην προώθηση και στην διείσδυση αυτού του προϊόντος στα παιδιά του Δημοτικού και του Γυμνασίου … σε αθώα παιδιά των 10, των 12 και των 15 ετών».

Υπογράμμισε πως η ελληνική νομοθεσία απαγορεύει την πώληση καπνικών προϊόντων σε άτομα κάτω των 18 ετών αλλά δεν εφαρμόζεται καθόλου με αποτέλεσμα οι ανήλικοι να μην προστατεύονται όπως πρέπει. Ανέφερε επίσης ότι το ηλεκτρονικό κάπνισμα έχει αποδειχτεί εδώ και 12 χρόνια ότι ερεθίζει και προκαλεί άμεση φλεγμονή, η οποία στη συνέχεια ως χρόνια φλεγμονή αλλάζει το DNA και οδηγεί στην ανάπτυξη όγκων. Προτείνει τέλος, «να μην επιτρέπεται να πουλάει κανένας περιπτερούχος τσιγάρα χωρίς επίδειξη ταυτότητας».

Όμως, πού ήταν ο κ. καθηγητής όταν ορισμένα νέα καπνικά προϊόντα χαρακτηρίστηκαν ως μειωμένης επικινδυνότητας; Πού ήταν όταν συστάθηκε η «Επιτροπή Αξιολόγησης του βαθμού βλαπτικότητας των νέων προϊόντων καπνού» που επιτρέπει στους εμπόρους νικοτίνης να προχωρήσουν σε «επικοινωνία τεκμηριωμένων επιστημονικά ισχυρισμών, σύμφωνα με τους οποίους, η χρήση νέων προϊόντων καπνού, νικοτινούχων και μη ηλεκτρονικών τσιγάρων και λοιπών νικοτινούχων προϊόντων εμφανίζει σημαντικά μειωμένο κίνδυνο για την υγεία ή μείωση στις εκπομπές τοξικών ουσιών ή μειωμένη τοξικότητα σε σχέση με το συμβατικό τσιγάρο»;

Ο ίδιος, το 2021 κατηγόρησε την Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας (ΠΟΥ) και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή ότι έδιναν παραπλανητικά στοιχεία για τον αριθμό των καπνιστών στην Ελλάδα (42% αντί για το 25% που έδιναν οι στατιστικές της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής). Τον διέψευσαν όμως στελέχη της καπνοβιομηχανίας που δήλωσαν «ότι η Ελλάδα βρίσκεται στην πρώτη θέση σε ποσοστό καπνιστών καθώς το 41% των ενήλικων είναι… κολλημένοι με το τσιγάρο»!

Τι κρίμα που απέτυχε στην πράξη η κυβερνητική πολιτική, η οποία στηρίζεται στις εισηγήσεις της Επιτροπής Εμπειρογνωμόνων του Υπουργείου Υγείας, αλλά και στις διαχρονικές πιέσεις της καπνοβιομηχανίας, με την οποία η κυβέρνηση έχει – διαχρονικά και παράνομα – τις καλύτερες σχέσεις (βλ. ΧΝ 6/6/2023). Και τι κρίμα που το 2019, στην ισχύουσα Κοινή Υπουργική Απόφαση για τα πρόστιμα σχετικά με τις παραβάσεις εφαρμογής του αντικαπνιστικού νόμου, το Υπουργείο «ξέχασε» το παράρτημα του 2010 που αφορούσε τα πρόστιμα για τη διαφήμιση – την οποία ο νόμος απαγορεύει ρητά.

Μια νέα γενιά εξαρτημένη από τη νικοτίνη. Μέλη του Συλλόγου «Ακαπνίστας» είχαν την ευκαιρία να διαπιστώσουν από πρώτο χέρι την τραγική κατάσταση σε ένα σχολείο της Κρήτης όπου πρόσφατα προκλήθηκαν να κάνουν μια παρουσίαση με τίτλο «Μαθαίνω να μην καπνίζω». Κι αυτό γιατί από το 2019 ο Σύλλογος, μετά από έγκριση του Υπουργείου Παιδείας, οργανώνει παρουσιάσεις σε Δημοτικά (5η και 6η τάξη) και Γυμνάσια (1η και 2α τάξη) στην Κρήτη με βάση μεθοδολογία της Ελληνικής Αντικαρκινικής Εταιρείας και με στόχο τη μείωση του καπνίσματος στη χώρα μας.

Πρόκειται για την πρωτοβουλία SmokeFreeGreece, επικεφαλής της οποίας είναι ο παραπάνω αναφερόμενος καθηγητής Παναγιώτης Μπεχράκης. Από τη συζήτηση μετά την παρουσίαση με τα παιδιά και τους δασκάλους προέκυψε ότι πίσω από το σχολείο, και στο προαύλιο της παρακείμενης εκκλησίας, τα παιδιά έχουν την ευκαιρία να μυηθούν στο κάπνισμα ηλεκτρονικών και συμβατικών τσιγάρων χωρίς κανένα έλεγχο. Πολλά παιδιά ανέφεραν μάλιστα και τον «Θανάση», παλαιό μαθητή του σχολείου, ο οποίος συχνά τους προτρέπει να ξεκινήσουν το κάπνισμα.

Δυστυχώς, οι διευθυντές των σχολείων σπάνια προσκαλούν τους εθελοντές των «Ακαπνίστας» να κάνουν τις παρουσιάσεις στους μαθητές τους. Όπως μας εκμυστηρεύτηκε κάποια δασκάλα, αυτό συμβαίνει γιατί πολλοί από τους ίδιους καπνίζουν και δεν επιθυμούν να μπουν στο στόχαστρο της κριτικής των παιδιών. Ίσως, όμως και οι γονείς που είναι καπνιστές να μην επιθυμούν τα παιδιά τους να μάθουν τις βλαβερές επιπτώσεις για να μην αντιμετωπίσουν παρόμοια κριτική.

Ωστόσο, τα παιδιά πρέπει να μάθουν τις βλαβερές συνέπειες της συγκατοίκησης με καπνιστές, ιδίως όσους και όσες δεν κατανοούν τις βλαβερές συνέπειες του παθητικού καπνίσματος αλλά και – τις ακόμη χειρότερες επιπτώσεις – του τριτογενούς καπνίσματος. Δηλαδή του καπνού που κολλάει στους τοίχους, στα πατώματα, στις κουρτίνες και στα έπιπλα και είναι εξαιρετικά επιβλαβής, ιδίως για μωρά και βρέφη αλλά και για μικρά κατοικίδια (π.χ. σκυλάκια, γατάκια). Έχει μάλιστα αποδειχτεί από έρευνες ότι τα κατοικίδια που συγκατοικούν με καπνιστές εμφανίζουν αυξημένο ποσοστό θανάτων από καρκίνους μέχρι και 50%.

Όταν τα εξηγούσαμε όλα αυτά στους μαθητές διαπιστώσαμε ότι δύο τουλάχιστον μαθήτριες άρχισαν να κλαίνε και ζήτησαν να βγουν προσωρινά από την τάξη. Είχα αναρωτηθεί και στο παρελθόν από αυτή τη στήλη, μήπως οι γονείς που καπνίζουν μέσα στο σπίτι ή δίπλα στα παιδιά τους θα πρέπει να διώκονται πρωτίστως για κακοποίηση ανηλίκου (βλ. ΧΝ 18/2/2020). Αν το πρόστιμο για γονέα που καπνίζει στο αυτοκίνητο παρουσία ανηλίκων είναι 1.500 €, ποια πρέπει να είναι η ποινή για τους γονείς που καπνίζουν αρειμανίως μέσα στο σπίτι;

Στις καφετέριες που συχνάζουν παιδιά και έφηβοι τα ηλεκτρονικά τσιγάρα και οι ναργιλέδες δίνουν και παίρνουν. Οι έλεγχοι πρακτικά ανύπαρκτοι. Στα περισσότερα μαγαζιά η απαγόρευση του καπνίσματος που ισχύει στους κλειστούς χώρους, καταργείται σιωπηλά μετά τις 12 τα μεσάνυχτα. Αλλά και σε καφετέριες με παράξενους ημίκλειστους – κατ’ ευφημισμό αποκαλούμενους – «ανοικτούς χώρους» οι περισσότεροι θαμώνες καπνίζουν ανενόχλητοι …

Τον επόμενο μήνα το δεύτερο μέρος με αναφορά στα αποτσίγαρα και κάποιες προτάσεις αντιμετώπισης.

«Μετανοήστε» το μήνυμα του κορωνοϊού

Η σχέση μας με τα άγρια ζώα, τις αποψιλώσεις των δασών και τη μαζική παραγωγή ζωικής πρωτεΐνης
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 14 Ιουλίου 2020 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-429)

Από τα μέσα Μαρτίου και πριν ακόμη ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας χαρακτηρίσει την Covid-19 ως πανδημία, αφιερώσαμε αρκετά άρθρα στον κορωνοϊό (βλ. ΧΝ 17/3/2020 και επόμενα). Αναφέραμε μόνο τεκμηριωμένες και διασταυρωμένες πληροφορίες, οι οποίες λόγω της εξέλιξης της πανδημίας άλλαζαν λόγω επικαιροποίησής τους.

Μιλήσαμε επίσης για τις αλήθειες (ΧΝ 24/3/2020), τα ερωτήματα (ΧΝ 31/3/2020) και τα ψέματα (ΧΝ 7/4/2020) γύρω από την πανδημία. Σήμερα ξέρουμε τι πρέπει να κάνουμε. Φοράμε μάσκες, κρατάμε αποστάσεις, πλένουμε τα χέρια μας (ή χρησιμοποιούμε απολυμαντικό).

Τέσσερα μέτρα που θα μας προφυλάξουν από τον κορωνοϊό, ιδίως αν ανήκουμε σε ευπαθείς ομάδες (ηλικιωμένοι, διαβητικοί, άτομα με χρόνια αναπνευστικά νοσήματα, κακοήθειες κλπ). Κι αυτό, μέχρι να αποκτήσουμε πρόσβαση σε ασφαλείς θεραπείες και εμβόλια.

Που οφείλονται οι πανδημίες. Μια έκθεση του Προγράμματος των Ηνωμένων Εθνών για το Περιβάλλον και του Διεθνούς Ερευνητικού Ινστιτούτου Ζωικού Κεφαλαίου που δημοσιεύτηκε στις αρχές Ιουλίου έρχεται να επιβεβαιώσει αυτά που γράφαμε πριν δυο μήνες (ΧΝ 5/5/2020).

Ότι δηλαδή οι περισσότερες επιδημίες προέρχονται είτε από τον συγχρωτισμό μας με τα ζώα και την κατανάλωση ζωικής πρωτεΐνης, είτε από τον σύγχρονο τρόπο ζωής. Κι αυτό γιατί πολλά μικρόβια περνούν σταδιακά από οικόσιτα ή άγρια ζώα στον άνθρωπο. Έτσι ξεκίνησαν ασθένειες όπως γρίπη, ιλαρά, διφθερίτιδα, κοκκύτης, μαγουλάδες, ευλογιά, φυματίωση, AIDS, έμπολα, χολέρα, διάρροια σε βρέφη και παιδιά, δάγκειος, κίτρινος και τριταίος πυρετός και φυσικά η Covid-19.

Η έκθεση επισημαίνει ότι θα πρέπει να σταματήσουμε να εκμεταλλευόμαστε την άγρια πανίδα. Τα άγρια ζώα εξαναγκάζονται να συμβιώσουν με τους ανθρώπους είτε γιατί τα οικοσυστήματα τους καταστρέφονται εξαιτίας της επέκτασης των καλλιεργειών μας είτε λόγω της κλιματικής αλλαγής. Παράλληλα, τα αιχμαλωτίζουμε, τα εξημερώνουμε ή ακόμη και τα καταναλώνουμε ως τροφή.

Έτσι κάποιες ασθένειες που ενδημούν σε άγρια ζώα (ζωονόσοι) μεταλλάσσονται και μεταπηδούν στους ανθρώπους. Σε άλλο επίπεδο, η βιομηχανική παραγωγή ζωικής πρωτεΐνης σε τεράστια πτηνοτροφεία, χοιροτροφεία και άλλες εγκαταστάσεις εντατικής εκτροφής συμβάλει στην εμφάνιση μεταλλάξεων των μικροβίων με ταχύτατους ρυθμούς, διευκολύνοντας με τον τρόπο αυτό την μετάδοση στον άνθρωπο.

Η χρήση αντιβιοτικών επιτείνει το πρόβλημα αφού καθιστά πολλά μικρόβια ανθεκτικότερα στην φαρμακευτική αγωγή. Η έκθεση προτείνει να ασχοληθούμε σοβαρά με την βιώσιμη γεωργία και την κλιματική αλλαγή. Κι αυτό γιατί κάθε χρόνο πεθαίνουν 2 εκατ. άνθρωποι από παραμελημένες ζωονόσους που προσβάλουν ζώα και στη συνέχεια μεταφέρονται στους ανθρώπους ...

«Αν δεν κάνουμε τα πράγματα διαφορετικά, τελειώσαμε» δήλωσε πρόσφατα και η δρ. Τζέιν Γκούντολ, διάσημη για την μελέτη των χιμπατζήδων στην Αφρική. «Δεν μπορούμε να συνεχίσουμε για πολύ περισσότερο έτσι».

Τεχνολογικά βιώσιμη γεωργία. Αν επαληθευτούν οι εκτιμήσεις ότι ο πληθυσμός της Γης θα φτάσει το 2050 τα 9,7 δισεκατομμύρια τότε θα χρειαστεί να αυξηθεί η αγροτική παραγωγή κατά τουλάχιστον 70% σε σχέση με τα σημερινά επίπεδα προκειμένου να καλυφθούν οι διατροφικές ανάγκες του κόσμου. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί μόνο με περισσότερη αυτοματοποίηση.

Πάρτε για παράδειγμα το μεγαλύτερο πρόβλημα της βιώσιμης γεωργίας που είναι η καταπολέμηση των ζιζανίων. Σήμερα, τα φυτοφάρμακα που χρησιμοποιούνται για την καταπολέμησή τους αποδεικνύονται επικίνδυνα για την ανθρώπινη υγεία ως καρκινογόνα και μεταλλαξιογόνα. Γι’ αυτό και μερικοί επιστήμονες προσπαθούν να τα υποκαταστήσουν.

Αποδεικνύεται πως αν «κουρεύεις» καθημερινά τα ζιζάνια, κάποια μέρα τα νικάς. Σήμερα, υπάρχουν στην αγορά εξελιγμένα ρομπότ που λειτουργούν αδιάλειπτα και καθαρίζουν μικρές ή και μεγάλες καλλιέργειες από τα ζιζάνια, απαλλάσσοντας τους αγρότες από την ανάγκη χρήσης ζιζανιοκτόνων.

Ήδη στην αγορά κυκλοφορούν ρομπότ που εκτελούν ικανοποιητικά όλες τις φάσεις της αγροτικής παραγωγής! Ενώ παράλληλα, επιστήμονες και μηχανικοί εργάζονται πυρετωδώς για να παρουσιάσουν βελτιωμένες εκδόσεις ρομπότ που θα μπορούν να εκτελέσουν όλες σχεδόν τις αγροτικές εργασίες χωρίς τη φυσική παρουσία του αγρότη στο χωράφι. Φυσικά, ο αγρότης θα χειρίζεται το ρομπότ από απόσταση εξασφαλίζοντας την ορθή λειτουργία του σε κάθε φάση της παραγωγής (σπορά, λίπανση, άρδευση, καταπολέμηση ζιζανίων, συγκομιδή) καθώς και την επιδιόρθωση των ενδεχόμενων βλαβών.

Ο κορωνοϊός αποτέλεσε ένα ισχυρότατο «καμπανάκι» αναφορικά με τη σχέση μας με τη φύση. Είναι σίγουρο πως πρέπει να αλλάξουμε παραγωγικό μοντέλο. Στο χέρι μας είναι να το κάνουμε πράξη … ώστε ει δυνατόν να αποφύγουμε την επόμενη πανδημία!

Η Ευρωπαϊκή Ένωση και τα ζώα

Πέμπτη 30 Ιανουαρίου 2020. 6^ο ένθετο για την Ευρωπαϊκή Ένωση και την καθημερινότητα των πολιτών στην εκπομπή «Αποδράστε» με την Ευτυχία Πενταράκη, μια πρόσχαρη, ευγενική και με χαμογελαστή φωνή, επαγγελματία δημοσιογράφο. Η εκπομπή μεταδίδεται από Δευτέρα μέχρι Παρασκευή από τις 12 μέχρι τις 2 (το μεσημέρι ...) στον χανιώτικο σταθμό Γαύδος 88.8.

Ακούστε το απόσπασμα της εκπομπής στην οποία αναφερθήκαμε στις πρόνοιες της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τα ζώα.



Περισσότερες πληροφορίες:

• Το άρθρο 13 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης. 
• Ευρωπαϊκή Σύμβαση για την προστασία των ζώων στις εκτροφές που προβλέπει πέντε ελευθερίες (από πείνα και δίψα, από ταλαιπωρία, από πόνο, τραυματισμό και ασθένεια, από φόβο και αγωνία, καθώς και ελευθερία έκφρασης της κανονικής συμπεριφοράς) καθώς και μείωση των αδέσποτων. 
• Στο αγρόκτημα: Κανονισμός (EE) 2017/625 για τους επίσημους ελέγχους και τις άλλες επίσημες δραστηριότητες που διενεργούνται με σκοπό την εξασφάλιση της εφαρμογής της νομοθεσίας για τα τρόφιμα και τις ζωοτροφές και των κανόνων για την υγεία και την καλή μεταχείριση των ζώων, την υγεία των φυτών και τα φυτοπροστατευτικά προϊόντα.
• Κατά τη μεταφορά: Κανονισμός (EE) 2017/625, Ενοποιημένο μηχανογραφικό κτηνιατρικό σύστημα TRACES (ιχνηλασιμότητα και ταχεία αντίδραση σε περίπτωση ζωονόσου)
• Κατά τη θανάτωση: Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1099/2009 για την προστασία των ζώων κατά τη θανάτωσή τους.  Εκλαϊκευμένες οδηγίες για τα διάφορα είδη ζώων.(με
• Ζώα συντροφιάς: Κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 576/2013, σχετικά με τις μη εμπορικού χαρακτήρα μετακινήσεις ζώων συντροφιάς – σήμανση (τσιπάκι), διαβατήριο (για σκύλους, γάτες και ικτίδες), αντιλυσσικό εμβολιασμό (και θεραπεία εχινοκόκκου για σκύλους που θα επισκεφτούν Βρετανία, Ιρλανδία, Μάλτα, Φιλανδία και Νορβηγία).
• Κατοικίδια ζώα και κάπνισμα