Aἰδώς Ἀργεῖοι !!!

Ντροπή για τη σύμπραξη κυβέρνησης και καπνοβιομηχανίας. Ντροπή για το εμπόριο επιρροής από πολιτικούς. Ντροπή για τις ελλείψεις σε βασικές υποδομές (αποχέτευση, οδικό δίκτυο)

(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 2 Ιουνίου 2026 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-518)

Αυτή τη φράση, χρησιμοποιούσαν στην Ιλιάδα η Ήρα, ο Αγαμέμνονας, ο Ποσειδώνας και ο Αίας για επιπλήξουν τους Έλληνες πολεμιστές για τη δειλία τους απέναντι στους Τρώες, όταν αυτοί απειλούσαν να κάψουν τα πλοία τους. Στις μέρες μας χρησιμοποιείται για να επιπλήξει άτομα ή ομάδες όταν εκδηλώνουν ανάρμοστη συμπεριφορά ή ανεύθυνη στάση.

Κάπνισμα. Η φράση τουτίτλου, ήρθε στο νου μου με αφορμή τον προχτεσινό εορτασμό της Παγκόσμιας Ημέρας κατά του Καπνίσματος στις 31 Μαΐου. Το μήνυμα του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) για τον φετινό εορτασμό ήταν «Αποκαλύπτοντας και αντιμετωπίζοντας την ελκυστική παραπλάνηση των εξαρτησιογόνων προϊόντων καπνού» με στόχο την ενημέρωση και ευαισθητοποίηση του κοινού σχετικά με τον εθισμό στη νικοτίνη και τις σοβαρές επιπτώσεις του καπνίσματος και του ατμίσματος στην υγεία.

Όπως αναφέρει το σχετικό δελτίο τύπου του Εθνικού Οργανισμού Δημόσιας Υγείας (ΕΟΔΥ) «παρά τη σημαντική πρόοδο που έχει επιτευχθεί τα τελευταία χρόνια στον περιορισμό του καπνίσματος, η προώθηση των νέων προϊόντων καπνού και νικοτίνης (ηλεκτρονικά τσιγάρα, προϊόντα νικοτίνης, θερμαινόμενα προϊόντα καπνού, κ.α.), τα έχει καταστήσει ιδιαίτερα ελκυστικά, κυρίως στους νέους.

Μάλιστα, ο Vinayak M Prasad, επικεφαλής της Μονάδας Ελέγχου του Καπνού του ΠΟΥ, δήλωσε ότι “Οι γεύσεις, η προσεγμένη συσκευασία και οι παραπλανητικές πρακτικές προώθησης χρησιμοποιούνται ώστε ιδιαίτερα εθιστικά και επιβλαβή προϊόντα να παρουσιάζονται ως σύγχρονα και ελκυστικά. Το αποτέλεσμα είναι ένας φαύλος κύκλος εθισμού που απειλεί να υπονομεύσει την πολυετή πρόοδο στον έλεγχο του καπνίσματος”».

Επισημαίνεται πάντως ότι, όπως προκύπτει από τα δεδομένα της ΑΑΔΕ (βλ σχετικό γράφημα), ο ισχυρισμός για περιορισμό του καπνίσματος δεν ισχύει αφού τα έσοδα από τη φορολογία καπνικών προϊόντων αυξάνονται σταθερά μετά την κάμψη που παρατηρήθηκε λόγω COVID.

Λίγες μέρες πριν, μεγάλη ελληνική καπνοβιομηχανία σε εκδήλωση για τα 95 χρόνια από την ίδρυσή της παρουσίασε στο πλαίσιο δράσεων «εταιρικής κοινωνικής ευθύνης» μια «νέα πλατφόρμα πολλαπλών δράσεων με ορίζοντα πενταετίας, που εδράζονται σε τρεις πυλώνες: εκπαίδευση, απασχόληση, κοινωνία. Η πρωτοβουλία έχει στόχο να στηρίξει τη νέα γενιά στην Ελλάδα, ενισχύοντας τις δεξιότητες, την αυτοπεποίθηση και τις επαγγελματικές της προοπτικές …». Στην εκδήλωση, στην οποία παρευρέθηκαν μέλη της κυβέρνησης, βουλευτές και εκπρόσωποι της τοπικής αυτοδιοίκησης, μίλησε ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας επαινώντας την εταιρεία η οποία μεταξύ άλλων «στηρίζει την Πολιτεία με παροχές και χορηγίες κοινωνικής προσφοράς. Σε συνεργασία με την Πολιτεία εργάζεται για την αποτροπή της πρόσβασης των ανηλίκων σε προϊόντα καπνού και νικοτίνης».

Όλα τα παραπάνω έρχονται σε ευθεία αντίθεση με τις αποφάσεις της Διάσκεψης των Συμβαλλόμενων Μερών της Συμφωνίας Πλαίσιο του ΠΟΥ για τον έλεγχο του Καπνίσματος, οι οποίες συστήνουν, μεταξύ άλλων, τη λήψη μέτρων για «να αποφεύγονται οι συγκρούσεις συμφερόντων για τους κυβερνητικούς αξιωματούχους και υπαλλήλους» και να «αποκανονικοποιηθούν και, στο μέτρο του δυνατού, να ρυθμισθούν οι δραστηριότητες που περιγράφονται ως “κοινωνικά υπεύθυνες” από την καπνοβιομηχανία, συμπεριλαμβανομένων, μεταξύ άλλων, των δραστηριοτήτων που περιγράφονται ως “εταιρικής κοινωνικής ευθύνης”».

Στο παρελθόν είχαμε γράψει για τον «συνεταιρισμό κράτους και καπνοβιομηχανίας» (βλ. ΧΝ 6/6/2023 και 1/6/2020), ο οποίος το 2025 απέφερε στα κρατικά ταμεία έσοδα από φόρους 2,97 δισ. €. Βέβαια, από τη φορολογία καπνικών προϊόντων όλες οι χώρες έχουν έσοδα. Όμως μόνο στην Ελλάδα αυτός ο συνεταιρισμός – που οδηγεί σε εξάρτηση από τη νικοτίνη, σε δεκάδες χιλιάδες ετήσιους θανάτους από καρκίνους, χρόνιες αναπνευστικές πνευμονοπάθειες, καθώς και σε ρύπανση του περιβάλλοντος από τα αποτσίγαρα – επικυρώνεται επίσημα, δημόσια και διαχρονικά, στο υψηλότερο πολιτειακό επίπεδο του Προέδρου της Δημοκρατίας και του Πρωθυπουργού. Αιδώς Αργείοι!!!

Πελατειακό κράτος. Σε συνέντευξη, στο πλαίσιο του Οικονομικού Φόρουμ των Δελφών, η Ευρωπαία Γενική Εισαγγελέας Λάουρα Κιόβεσι ανέφερε ότι «ως εισαγγελείς βλέπουμε διαφθορά, κατάχρηση εξουσίας, απάτη, εμπόριο επιρροής. Αυτά είναι εγκλήματα. Και ορίζονται ως εγκλήματα στην ελληνική νομοθεσία και σε όλες σχεδόν τις νομοθεσίες των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Και κανένας στον κόσμο δεν θα με πείσει ότι αυτές οι κατηγορίες αποτελούν μέρος της περιγραφής καθηκόντων των πολιτικών, στην Ελλάδα ή κάπου στην ΕΕ».

Τί είναι το εμπόριο επιρροής; Όταν ένα πρόσωπο, που ασκεί δημόσια εξουσία, είναι επιφορτισμένο με δημόσια υπηρεσία ή κατέχει δημόσιο εκλεγμένο αξίωμα, καταχράται την επιρροή του με σκοπό να εξασφαλίσει από μια αρχή ή μια δημόσια διοίκηση διακρίσεις, θέσεις εργασίας, συμβάσεις ή οποιαδήποτε άλλη ευνοϊκή απόφαση για τον εαυτό του ή για λογαριασμό τρίτου, έναντι ανταλλάγματος που μπορεί να είναι χρηματικό ή άλλης φύσεως (π.χ. δωρεά, δώρο, υποστήριξη στις εκλογές).

Πώς αντιμετωπίζεται το εμπόριο επιρροής σε Ελλάδα και Γαλλία; Το άρθρο 237Α του Ελληνικού Ποινικού Κώδικα σχετικά με την «Εμπορία επιρροής και τους Μεσάζοντες» προβλέπει «φυλάκιση τουλάχιστον ενός έτους και χρηματική ποινή από 5.000 έως 50.000 ευρώ». Αντίστοιχα, ο Γαλλικός Ποινικός Κώδικας στο Άρθρο 432-11 για την «παθητική διαφθορά και την αθέμιτη άσκηση επιρροής από πρόσωπα που ασκούν δημόσιο λειτούργημα» προβλέπει «δεκαετή φυλάκιση και πρόστιμο 1.000.000 €».Το πρόστιμο διπλασιάζεται όταν τα αδικήματα διαπράττονται από οργανωμένη συμμορία. Προβλέπεται μείωση της φυλάκισης στα 3,3 έτη αν ο δράστης συνεργαστεί με τις αρχές για τη διακοπή της παράβασης ή την ταυτοποίηση των λοιπών δραστών ή συνεργών (άρθρο 432-11-1). Αιδώς Αργείοι !!!

Περιβάλλον. Πολύς λόγος έγινε την περασμένη εβδομάδα για το συνέδριο «Επενδύοντας στην αλλαγή: Η Κρήτη σε μετάβαση» που οργάνωσε το περιοδικό Economist στο Μεγάλο Αρσενάλι στα Χανιά με τη συμμετοχή (και εδώ) του Προέδρου της Δημοκρατίας και του Πρωθυπουργού. Μίλησαν για τουριστική ανάπτυξη, για την αλλοίωση της φυσιογνωμίας του νησιού, την ηλεκτρική διασύνδεση και τα μεγάλα έργα υποδομών. Αναρωτιέμαι αν απόλαυσαν και τη μυρωδιά από τα λύματα που χύνονται συχνά στο παλιό λιμάνι ή αν ο Δήμος και η ΔΕΥΑΧ τους ξενάγησαν στα έργα του αντλιοστασίου στην Παχιά Άμμο στο Σταυρό για να τους δείξουν την πρόοδο των έργων υποδομής στον τομέα της αποχέτευσης …

Αλλά και σε τι κατάσταση βρίσκεται το οδικό δίκτυο στην άμεση περιοχή μας. Για παράδειγμα, ο δρόμος για το Σταυρό χωρίς πεζοδρόμια, με λακκούβες και εξογκώματα, χωρίς δίκτυο απορροής ομβρίων, χωρίς χώρους στάθμευσης στον Καλαθά, στον Τερσανά και στο Σταυρό. Όπως κι ο δρόμος του Βλητέ και τόσοι άλλοι … Τι να την κάνουμε την τουριστική ανάπτυξη όταν θα πλημμυρίζουμε από λύματα μέσα στην πόλη και στις ομορφότερες παραλίες μας. Ή όταν οι τουρίστες δεν θα μπορούν να μετακινηθούν μέσα και γύρω από τα Χανιά λόγω κακού οδικού δικτύου και κυκλοφοριακής συμφόρησης, … Αιδώς Αργείοι !!!

Διοξίνες, η ύπουλη απειλή

Ο καπνός από την καύση σκουπιδιών, ξερόκλαδων αλλά και από δασικές και άλλες πυρκαγιές έχει μακροπρόθεσμες επιπτώσεις στην υγεία μας
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 14 Οκτωβρίου 2025 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-511)

«Φονιάδες των λαών … εντομοκτόνα!», αυτός ήταν ο τίτλος ενός άρθρου που έγραψα το μακρινό 2012 σε αυτήν εδώ τη στήλη (βλ. ΧΝ 27/6/2012). Αφορούσε την ανεπανόρθωτη βλάβη στην υγεία που προκαλεί το υπερβολικό ψέκασμα με επικίνδυνα, ακόμη και απαγορευμένα φυτοφάρμακα και ζιζανιοκτόνα, χωρίς τα προβλεπόμενα μέτρα προστασίας και χωρίς να ακολουθούνται πιστά οι οδηγίες χρήσης. Σήμερα θα αναφερθώ σε μιάν άλλη απειλή της υγείας, που προέρχεται από το ανεξέλεγκτο κάψιμο ξερόκλαδων, σκουπιδιών και από τις πυρκαγιές, τις δασικές αλλά και των ΧΥΤΑ (χώροι υγειονομικής ταφής απορριμμάτων ή χωματερές).

Σε άρθρο του στα Χ.Ν. (βλ. ΧΝ 1/11/2023) ο Χημικός και τέως Υπεύθυνος Αγοράς Τροφίμων Αναστάσιος Τριποδιανάκης έγραψε ότι «οι διοξίνες είναι οργανικές ενώσεις ύποπτες για καρκινογενέσεις, ιδιαίτερα τοξικές για τον άνθρωπο, … (και είναι) ανθεκτικές στη βιολογική αποικοδόμηση», δηλαδή ο οργανισμός μας ούτε τις διασπά ούτε τις αποβάλει. Και δυστυχώς σχετίζονται άμεσα με τη διατροφή μας …

Σύμφωνα με τον κ. Τριποδιανάκη, οι διοξίνες είναι λιποδιαλυτές ουσίες, που αποθηκεύονται στον λιπώδη ιστό των ζώων (θηλαστικών, πουλερικών, αλλά και ψαριών και οστρακοειδών). Ο άνθρωπος λαμβάνει τη μεγαλύτερη ποσότητα διοξινών από την τροφή του, καταναλώνοντας ζωικά προϊόντα (γάλα, κρέας, τυροκομικά) που προέρχονται από ζώα, τα οποία έχουν τραφεί µε ζωοτροφές οι οποίες έχουν επιμολυνθεί με διοξίνες.

Η πρόσφατη πυρκαγιά στον ΧΥΤΑ της ΔΕΔΙΣΑ στο Ακρωτήρι, η παλαιότερη πυρκαγιά (βλ. ΧΝ 7/11/2023) σε χώρο επεξεργασίας και ταφής αποβλήτων από εκσκαφές, κατασκευές και κατεδαφίσεις (ΑΕΚΚ), το συστηματικό κάψιμο των κλαδιών από τα κλαδέματα καθώς και ο καπνός από τα τζάκια και τις ξυλόσομπες το χειμώνα, παράγουν καπνούς που περιέχουν διοξίνες. Ωστόσο, όταν ακόμη βρισκόταν σε εξέλιξη η φωτιά στον ΧΥΤΑ, οι αρμόδιοι δήλωσαν ότι «δεν υπάρχει πρόβλημα από τον καπνό και την τοξικότητα λόγω του ανέμου που επικρατεί στην περιοχή».

Σε παλαιότερη μελέτη μετά από μια πυρκαγιά στον ΧΥΤΑ Ταγαράδων του Δήμου Θέρμης κοντά στη Θεσσαλονίκη, διαπιστώθηκε αυξημένη συγκέντρωση διοξινών σε εξήντα τρόφιμα (γάλα, κρέας, αβγά και ελιές που προορίζονταν για παραγωγή ελαιόλαδου). Η μελέτη έγινε με τη συμμετοχή του Εργαστηρίου Φασματομετρίας Μάζας και Ανάλυσης Διοξινών του Εθνικού Κέντρου Έρευνας Φυσικών Επιστημών «Δημόκριτος». Πρόκειται για το μόνο διαπιστευμένο κατά ISO εργαστήριο το οποίο έχει ορισθεί ως το αρμόδιο Εθνικό Εργαστήριο Αναφοράς της Ευρωπαϊκής Ένωσης και είναι μέλος του δικτύου Εργαστηρίων του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών για τον έλεγχο διοξινών, υπερφθοριωμένων ενώσεων και βρωμιωμένων επιβραδυντικών φλόγας.

Στην περίπτωση των Ταγαράδων, απαγορεύτηκε η κατανάλωση τροφίμων από τη μολυσμένη περιοχή μέχρι να επανέλθει στα φυσικά της επίπεδα η συγκέντρωση των επιβλαβών ουσιών. Καταστράφηκαν πάνω από 80.000 κιλά γάλακτος και θανατώθηκαν πάνω από 1.000 αιγοπρόβατα. Σε κοπάδι στα 500 μέτρα από την πυρκαγιά γεννήθηκαν ζώα με γενετικές ανωμαλίες σε ποσοστό 2,5%. Δεν ανιχνεύτηκαν διοξίνες στα λαχανικά λόγω χαμηλής περιεκτικότητας σε λίπη. Αντίθετα, οι ελιές που περιέχουν λιπίδια μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως δείκτες επιμόλυνσης με διοξίνες ανάλογα με την απόσταση από την εστία της πυρκαγιάς.

Κατά τη γνώμη μου, για να επιβεβαιωθούν οι δηλώσεις των αρμοδίων περί μη ύπαρξης προβλημάτων από την τοξικότητα του καπνού θα άξιζε να ζητηθεί από το αρμόδιο Εθνικό Εργαστήριο Αναφοράς να μελετήσει τις περιοχές γύρω από την εστία της πυρκαγιάς ή προς την κατεύθυνση οποία κινήθηκε ο καπνός, λόγω των ανέμων, προκειμένου να διαπιστωθεί η διασπορά ή όχι διοξινών. Επισημαίνεται ότι οι εν λόγω μελέτες δεν είναι δωρεάν.

Σχόλιο μου σε άρθρο του Documento για το αντλιοστάσιο στο Σταυρό

Στις 31 Μαΐου 2025 δημοσιεύτηκε στην ηλεκτρονική έκδοση της εφημερίδας Documento ένα άρθρο του Βαγγέλη Βαλαβάνη με τίτλο «Χανιά: Έσκαψαν μέχρι και την θάλασσα στην παραλία του Σταυρού – Τα λύματα και η οργή των κατοίκων προς τον δήμαρχο Χανίων» στο οποίο περιλαμβάνεται και το ακόλουθο σχόλιό μου:

Σχετικά με τις εργασίες κατασκευής του αντλιοστασίου Α44 στην Παραλία της Παχιάς Άμμου στο Σταυρό Ακρωτηρίου στα Χανιά της Κρήτης σας ενημερώνω ότι για το θέμα αυτό έχω αρθρογραφήσει στη στήλη «Προστασία του Πολίτη και καθημερινότητα» στα Χανιώτικα Νέα τέσσερεις φορές το 2024 (25/6, 3/9, 5/11 και 3/12) χωρίς ποτέ να πάρω απάντηση από τους αρμόδιους.

Συγκεκριμένα, έχω αναφέρει ότι το έργο κατασκευάζεται χωρίς επικαιροποιημένη και δημόσια διαθέσιμη Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΜΠΕ), η οποία επιπλέον ουδέποτε αποτέλεσε αντικείμενο δημόσιας διαβούλευσης όπως προβλέπεται από τη σχετική Οδηγία της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αντίθετα, χρησιμοποιήθηκε καταχρηστικά ο Νόμος 4014/2011 Περιβαλλοντική αδειοδότηση έργων και δραστηριοτήτων, κλπ. (ΦΕΚ 209/Α-21.9.2011) ο οποίος στο πλαίσιο του Άρθρου 5 Διαδικασία Ανανέωσης ΑΕΠΟ εισάγει στην παράγραφο 2 στοιχείο β) την καινοφανή, σε σχέση με την Οδηγία, δυνατότητα της αρμόδιας περιβαλλοντικής αρχής να αξιολογεί τα υποβληθέντα δικαιολογητικά ανανέωσης της ΑΕΠΟ και να ζητά την υποβολή νέας ΜΠΕ μόνον εφόσον «επέρχονται ουσιαστικές διαφοροποιήσεις ως προς τις επιπτώσεις στο περιβάλλον^β)». Δυστυχώς, στο πλαίσιο των νομικών διαδικασιών που κινήθηκαν δεν έχει ζητηθεί μέχρι σήμερα η υποβολή προδικαστικού ερωτήματος ενώπιον του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης σχετικά με τη συμμόρφωση της σχετικής ελληνικής νομοθεσίας με την αντίστοιχη ευρωενωσιακή.

Επιπλέον, οι επιπτώσεις του έργου στο περιβάλλον είναι ιδιαίτερα δυσμενείς αφού: 1) κατασκευάζεται παρανόμως στη ζώνη της παραλίας και σε δημόσια έκταση που δεν έχει παραχωρηθεί επίσημα στο Δήμο, 2) κατασκευάζεται σε παραλία με αμμοθίνες που αποτελούν μέρος του οικότοπου για το προστατευόμενο είδος «κρινάκι της θάλασσας» (Pancratium maritimum), 3) η παραλία γειτονεύει με θαλάσσια περιοχή στο βυθό της οποίας υπάρχει εκτεταμένος οικότοπος με λιβάδια του προστατευόμενου είδους Ποσειδωνία (Posidonia oceanica), 4) είναι δημοφιλής παραλία ενταγμένη στο Μητρώο ταυτοτήτων υδάτων κολύμβησης με κωδικό ELBW139325169101, 5) στην εν λόγω παραλία γεννούν θαλάσσιες χελώνες Caretta-caretta, και τέλος, 6) γειτονεύει άμεσα με στοιχεία φυσικής (π.χ. καταφύγιο άγριας ζωής, τοπία ιδιαίτερου φυσικού κάλλους) και πολιτιστικής κληρονομιάς (π.χ. παραλία Ζορμπά), με εμβληματικό χαρακτήρα για την ΔΕ Χανίων. Γειτονεύει επίσης με αρχαιολογικό χώρο που περιλαμβάνει και απολιθωμένο δάσος.

Ως κάτοικος του Σταυρού που χρησιμοποιώ με τα παιδιά και τα εγγόνια μου τις παραλίες του Ζορμπά και της Παχιάς Άμμου θλίβομαι να βλέπω τις δυσμενείς επιπτώσεις από τα εκτελούμενα έργα. Περισσότερο όμως τρομάζω με την ιδέα των τρομερών επιπτώσεων από τη διαρροή ανεπεξέργαστων λυμάτων στη θάλασσα σε περίπτωση δυσλειτουργίας του Α44 αλλά και των Α46 και Α47 (στην άλλη πλευρά του Σταυρού) για τα οποία προβλέπονται αγωγοί υπερχείλισης.

^β) Ακολούθως, εντός χρονικού διαστήματος είκοσι πέντε εργάσιμων ημερών από την υποβολή του φακέλου, η αρμόδια περιβαλλοντική αρχή αξιολογεί τα υποβληθέντα δικαιολογητικά και είτε: αα) εφόσον επέρχονται ουσιαστικές διαφοροποιήσεις ως προς τις επιπτώσεις στο περιβάλλον, ζητεί την υποβολή νέας ΜΠΕ ως προς το σύνολο ή μέρος του έργου ή δραστηριότητας προκειμένου να τηρηθεί η διαδικασία των άρθρων 3 και 4 του παρόντος είτε ββ) ανανεώνει την ΑΕΠΟ λαμβάνοντας υπόψη τις ισχύουσες γενικές προδιαγραφές, όρους και περιορισμούς που προβλέπονται από τις οικείες διατάξεις είτε, τέλος, γγ) παρατείνει τη διάρκεια ισχύος της ΑΕΠΟ ως έχει.

Μερικοί ορατοί κίνδυνοι

Από την υπερκατανάλωση αντιβιοτικών, την καύση πλαστικών στο Ακρωτήρι και από την έλλειψη κανονισμού αποχέτευσης στα Χανιά …
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 3 Δεκεμβρίου 2024 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-501)

Υπερκατανάλωση αντιβιοτικών. Έχουμε αναφερθεί και πριν από περίπου 6 χρόνια (βλ. ΧΝ 22/01/2019) στους κινδύνους που εγκυμονεί η υπερκατανάλωση αντιβιοτικών. Γράφαμε τότε ότι η χώρα μας ήταν πρώτη στην Ευρωπαϊκή Ένωση στην κατανάλωση αντιβιοτικών συνολικά, και τρίτη στην κατανάλωση αντιβιοτικών ευρέος φάσματος. Δυστυχώς, και η τελευταία έκθεση του Ευρωπαϊκού Κέντρου Πρόληψης και Ελέγχου Νόσων (ECDC) πάλι στην πρώτη θέση μας κατατάσσει, αλλά ευτυχώς η κατανάλωση έχει μειωθεί σε σχέση με το 2019 κατά 16%.

Τί επιπτώσεις μπορεί να έχει η υπερκατανάλωση αντιβιοτικών στην πράξη; Όπως γράφαμε το 2019 «σε περίπτωση εισαγωγής σε νοσοκομείο ο ασθενής που έχει χρησιμοποιήσει άκριτα τα αντιβιοτικά ευρέως φάσματος, όταν προσβληθεί από κάποιο ανθεκτικό βακτήριο κινδυνεύει να πεθάνει αφού δε θα το πιάνει κανένα αντιβιοτικό. Μακροπρόθεσμα, όταν δεν θα δουλεύει κανένα αντιβιοτικό υπάρχει περίπτωση να μην γίνονται χειρουργεία. Να πεθαίνουν παιδιά από απλή αμυγδαλίτιδα. Μια απλή μόλυνση να οδηγεί σε ακρωτηριασμό».

Αποτέλεσμα της υπερκατανάλωσης αντιβιοτικών στην Ελλάδα από το 2019 μέχρι και το 2013, είναι η αύξηση της αντοχής διαφόρων μικροβίων σε συγκεκριμένα αντιβιοτικά ακόμη και έως 186% ή και παραπάνω. Πάντως ο ECDC προβλέπει έκρηξη μικροβιακής αντοχής σε μια 4ετία.

Ξανάναψαν οι φωτιές στο Ακρωτήρι; Πέρσι το Νοέμβριο (βλ. ΧΝ 7/11/2023) γράψαμε για τα πλαστικά που καίγονταν στο Ακρωτήρι, σε ένα χώρο επεξεργασίας και ταφής αποβλήτων από εκσκαφές, κατασκευές και κατεδαφίσεις (ΑΕΚΚ). Στην εγκατάσταση είχε προηγηθεί πυρκαγιά για τον έλεγχο της οποίας η Πυροσβεστική είχε χρειαστεί τρείς ημέρες. Μάθαμε στη συνέχεια ότι η Διεύθυνση Περιβάλλοντος της Αντιπεριφέρειας ανέστειλε κάποιες από τις άδειες της εγκατάστασης μέχρι να υποβληθεί σχέδιο πυρασφάλειας. Ο Σύλλογος Προστασίας Περιβάλλοντος Σταυρού (S.E.A) κατέθεσε μήνυση της οποίας η εξέταση από την δικαιοσύνη εκκρεμεί.

Πρόσφατα, κάτοικοι της περιοχής κατήγγειλαν στα τοπικά Μέσα Ενημέρωσης την εταιρεία διαχείρισης για συνέχιση της παράνομης καύσης πλαστικών, ιδίως τη νύχτα. Το αποτέλεσμα είναι να διαχέεται μια ανυπόφορη τοξική μυρωδιά κοντά σε κατοικίες, σχολεία, παιδικές χαρές και αγροτικές εκτάσεις. Οι κάτοικοι αναφέρουν ότι παρά τις επανειλημμένες καταγγελίες τους στις αρμόδιες αρχές – Δήμαρχο Χανίων, αστυνομία, πυροσβεστική και υγειονομική υπηρεσία – το πρόβλημα που επηρεάζει την υγεία τους παραμένει ανεπίλυτο.

Όπως έγραψαν τα ΧΝ και πέρσι (βλ. ΧΝ 1/11/2023) οι καπνοί από την καύση τέτοιων υλικών (ιδίως πλαστικών) περιέχουν διοξίνες, οι οποίες «είναι οργανικές ενώσεις ύποπτες για καρκινογενέσεις, ιδιαίτερα τοξικές για τον άνθρωπο, … (και) ανθεκτικές στη βιολογική αποικοδόμηση». Οι ουσίες αυτές «επικάθονται στα κηπευτικά και στα χόρτα που καταναλώνουν αιγοπρόβατα και πουλερικά. Ως λιποδιαλυτές οι εν λόγω ουσίες, αποθηκεύονται στον λιπώδη ιστό των ζώων – (θηλαστικών, πουλερικών, καθώς και ψαριών και οστρακοειδών). Ο άνθρωπος λαμβάνει τη μεγαλύτερη ποσότητα διοξινών από την τροφή του, … καταναλώνοντας ζωικά προϊόντα (γάλα, κρέας, τυροκομικά) που προέρχονται από ζώα τα οποία έχουν τραφεί µε ζωοτροφές που περιέχουν διοξίνες». Και φυσικά με την «εισπνοή προϊόντων καύσης».

Ο εντοπισμός των διοξινών στο έδαφος απαιτεί ειδικές εργαστηριακές εξετάσεις, οι οποίες στην Ελλάδα διεξάγονται αποκλειστικά από το Εργαστήριο Φασματομετρίας Μάζας και Ανάλυσης Διοξινών του Εθνικού Κέντρου Έρευνας Φυσικών Επιστημών (ΕΚΕΘΕ) «Δημόκριτος». Προφανώς, οι εξετάσεις αυτές κοστίζουν ακριβά, κόστος το οποίο θα πρέπει να επιφορτιστεί το Δημόσιο (Δήμος, Περιφέρεια, ή το Υπουργείο Περιβάλλοντος).

Υπάρχει Κανονισμός Αποχέτευσης στα Χανιά; Ο ιδιοκτήτης που θέλει να συνδεθεί με το δίκτυο αποχέτευσης, στην σχετική αίτηση σύνδεσης πρέπει να δηλώσει ότι «Έλαβα γνώση του κανονισμού λειτουργίας των δικτύων αποχέτευσης της Δ.Ε.Υ.Α.Χ., αποδέχομαι τους όρους του και ζητώ να συνδεθώ με το δίκτυο αποχέτευσης». Μόνο που τέτοιος κανονισμός δεν υπάρχει στις ιστοσελίδες της ΔΕΥΑΧ, ούτε σε εκείνες του Δήμου! Τον ζητήσαμε τηλεφωνικά από το γραφείο της Αντιπροέδρου, το οποίο μας υπέδειξε να στείλουμε το αίτημα μας ηλεκτρονικά χωρίς όμως να μπορεί να μας υποδείξει σε πόσο χρόνο θα λάβουμε απάντηση …

Πρόσφατα διάβασα τον αντίστοιχο κανονισμό του Δήμου Ξηρομέρου που αναφέρει λεπτομερώς το είδος των λυμάτων που μπορεί να δεχτεί το δίκτυο, τους ελέγχους που προβλέπονται ΠΡΙΝ τη σύνδεση και ότι σε περίπτωση προβλημάτων η αρμόδια ΔΕΥΑ μπορεί να επιβάλει πρόστιμα … Επιπλέον, να αναφέρουμε ότι συχνά από τις βροχοπτώσεις στην περιοχή του Ακρωτηρίου δημιουργούνται «κολύμπες» και «χείμαρροι» ακόμη και σε κεντρικούς δρόμους επειδή δεν υπάρχει δίκτυο απορροής ομβρίων. Κάτι που δημιουργεί κινδύνους για τους πολίτες …

Προσθέστε τα παραπάνω και στο φάκελο του διαχρονικού σκανδάλου που αποτελεί η αποχέτευση στα Χανιά (βλ. ΧΝ 25/6/2024).

Ένα διαχρονικό σκάνδαλο – η αποχέτευση στα Χανιά

Κατασκευάζονται και σχεδιάζονται νέες κατοικίες και τουριστικές υποδομές αλλά μήπως η αποχέτευση στα Χανιά έχει φτάσει στα όρια των δυνατοτήτων της;
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 25 Ιουνίου 2024 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-496)

Τον περασμένο Σεπτέμβριο (βλ. ΧΝ 5/9/2023) κάναμε μια σύντομη ανασκόπηση της εξέλιξης της αποχέτευσης στα Χανιά και ορισμένων προβλημάτων που όλο και συχνότερα απασχολούν την όσφρηση μονίμων κατοίκων και επισκεπτών … Δυστυχώς, δεν υπήρξε καμία αντίδραση από τους αρμόδιους, οι οποίοι επιμένουν πως όλα έχουν γίνει νομότυπα και οι όποιες αντιδράσεις για κάποια έργα που βρίσκονται σε εξέλιξη οφείλονται στις «εμμονές» ορισμένων. Ωστόσο, από την έρευνά μας διαπιστώσαμε ότι υπάρχουν σοβαρά προβλήματα νομιμότητας.

Ιστορικό. Η εξέλιξη του έργου της αποχέτευσης των Χανίων προκύπτει από τα στοιχεία που δημοσιεύονται στον ιστότοπο της ΔΕΥΑΧ αλλά και στην Εθνική Βάση των Εγκαταστάσεων Επεξεργασίας Λυμάτων της Ειδικής Γραμματείας Υδάτων του Υπουργείου Περιβάλλοντος. Η πρώτη φάση της Εγκατάστασης Επεξεργασίας Λυμάτων Χανίων λειτούργησε το 1995 στο Κουμπελή, με βάση μελέτη περιβαλλοντικών επιπτώσεων του Αυγούστου 1993 που προέβλεπε για το 1995 δυναμικότητα 80.000 ισοδύναμων κατοίκων (ι.κ.) με δυνατότητα επέκτασης το 2030 στους 150.000 ι.κ.. (βλ.σχετικό πλαίσιο).

Επισημαίνεται ότι εκείνη η μελέτη δεν κάλυπτε 1) όλα τα απαιτούμενα κεφάλαια με βάση την ισχύουσα τότε νομοθεσία^a, 2) τους λόγους επιλογής της συγκεκριμένης τοποθεσίας και 3) τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις για το δίκτυο αποχέτευσης και τα αντλιοστάσια λυμάτων. Τα τελευταία είναι απαραίτητα λόγω της μορφολογίας του εδάφους προκειμένου τα λύματα να προωθούνται προς τις εγκαταστάσεις επεξεργασίας στο Κουμπελή.

Το 2001 εγκρίθηκε η δεύτερη φάση που προέβλεπε για το καλοκαίρι του 2015 ότι η δυναμικότητα θα ανερχόταν σε 117.750 ι.κ. (ώστε να συμπεριληφθούν όλοι οι Δήμοι της περιοχής, που αργότερα – το 2010 – θα ενσωματώνονταν στο νέο Καλλικρατικό Δήμο Χανίων, καθώς και τα βοθρολύματα όλου του Νομού Χανίων). Οι αποφάσεις τροποποίησης των περιβαλλοντικών όρων το 2007 και το 2009 αναφέρουν πως έγινε νέα και συμπληρωματική ΜΠΕ ενώ περιγράφουν και το δίκτυο των αγωγών και τα αντλιοστάσια χωρίς ωστόσο να αναφέρεται κατά πόσον οι παραπάνω ΜΠΕ κάλυπταν και αυτά τα στοιχεία. Η προβλεπόμενη για το 2015 δυναμικότητα παρέμεινε η ίδια στους 117.765 ι.κ. χωρίς να γίνεται αναφορά στη δυναμικότητα το 2030.

Επισημαίνεται ότι με βάση την τότε ισχύουσα νομοθεσία^b, για έργα δυναμικότητας άνω των 100.000 ι.κ., (από το 2011 το όριο αυξήθηκε στους 150.000 ι.κ.) προβλεπόταν η σύνταξη ΜΠΕ, η κοινοποίησή της στο κοινό και η οργάνωση σχετικής διαβούλευσης (από την οικεία Περιφέρεια). Από τις αρχές του 2023 και παρά τα επανειλημμένα (γραπτά και προφορικά) αιτήματα του Συλλόγου Προστασίας Περιβάλλοντος Σταυρού (S.E.A) προς τον Δήμαρχο Χανίων για την χορήγηση των σχετικών ΜΠΕ, μέχρι σήμερα οι ΜΠΕ δεν έχουν κοινοποιηθεί … Το επιχείρημα ότι δήθεν οι ΜΠΕ δεν υπάρχουν, καταρρίπτεται από τις σχετικές προβλέψεις στις αντίστοιχες Αποφάσεις Έγκρισης Περιβαλλοντικών Όρων^c.

Το 2011 στην επόμενη απόφαση τροποποίησης των περιβαλλοντικών όρων η δυναμικότητα για το έτος 2030 διογκώνεται στους 170.000 ι.κ. και αναφέρεται μια συμπληρωματική ΜΠΕ η οποία, κατά παράβαση της νομοθεσίας, δεν κοινοποιήθηκε δημόσια ενώ και διαβούλευση έγινε μόνο με τους εμπλεκόμενους φορείς αλλά όχι με τους πολίτες.

Τα ίδια ίσχυσαν και για τις επόμενες αποφάσεις του 2014 και του 2016^d. Μάλιστα, για να αξιοποιηθούν οι ευνοϊκότερες διατάξεις της ευρωπαϊκής νομοθεσίας ώστε να παρακαμφθεί η υποχρέωση σύνταξης πλήρους ΜΠΕ και η διενέργεια δημόσιας διαβούλευσης, χρησιμοποιήθηκε καταχρηστικά το επιχείρημα πως πρόκειται για «επικαιροποίηση» του σχεδιασμού του έργου και πως από τις κατασκευές «δεν επέρχονται ουσιαστικές διαφοροποιήσεις ως προς τις επιπτώσεις στο περιβάλλον σε σχέση με το αρχικά εγκριθέν έργο». Μάλιστα, η ΔΕΥΑΧ υπερηφανεύεται ότι ολοκλήρωσε ήδη από το 2017 τα έργα αναβάθμισης της δυναμικότητας στους 170.000 ι.κ. !!! Έτσι αναφέρεται και στην Εθνική Βάση των Εγκαταστάσεων Επεξεργασίας Λυμάτων.

Συμπερασματικά, το συνολικό έργο για την αποχέτευση των Χανίων έγινε χωρίς μια σωστή, με βάση την ισχύουσα κάθε φορά εθνική και ευρωενωσιακή νομοθεσία, δημόσια διαθέσιμη ΜΠΕ και, κυρίως, χωρίς αυτή να τεθεί σε δημόσια διαβούλευση με τους πολίτες.

Πρακτικά προβλήματα. Τις επιπτώσεις όλων των παραπάνω παρανομιών τις υφίστανται οι κάτοικοι, οι επισκέπτες και το φυσικό περιβάλλον των Χανίων. Τις δυσοσμίες από την κεντρική εγκατάσταση και από τα κατεσπαρμένα αντλιοστάσια ακαθάρτων. Τις υπερχειλίσεις και διαρροές λυμάτων σε διάφορα σημεία του δικτύου. Και φυσικά ορισμένες διορθώσεις στη χωροταξία των αντλιοστασίων μετά από συλλογικές αντιδράσεις των κατοίκων (όπως π.χ. στον Καλαθά) ή άλλες παρεμβάσεις (π.χ. Μαράθι όπου προβλέφθηκε μικρή αυτόνομη εγκατάσταση βιολογικού καθαρισμού). 

Ιδιαίτερα για το αντλιοστάσιο Α44 (Παχιά Άμμος στο Σταυρό) επισημαίνεται επιπλέον ότι: 1) κατασκευάζεται παρανόμως στη ζώνη της παραλίας και σε δημόσια έκταση που δεν έχει παραχωρηθεί επίσημα στο Δήμο, 2) κατασκευάζεται σε παραλία με αμμοθίνες που αποτελούν μέρος του οικότοπου για το προστατευόμενο είδος «κρινάκι της θάλασσας» (Pancratium maritimum), 3) η παραλία γειτονεύει με θαλάσσια περιοχή στο βυθό της οποίας υπάρχει εκτεταμένος οικότοπος με λιβάδια του προστατευόμενου είδους Ποσειδωνία (Posidonia oceanica), 4) είναι δημοφιλής παραλία ενταγμένη στο Μητρώο ταυτοτήτων υδάτων κολύμβησης με κωδικό ELBW139325169101, 5) στην εν λόγω παραλία γεννούν θαλάσσιες χελώνες Caretta-caretta, και τέλος, 6) γειτονεύει άμεσα με στοιχεία φυσικής (π.χ. καταφύγιο άγριας ζωής, τοπία ιδιαίτερου φυσικού κάλλους) και πολιτιστικής κληρονομιάς (π.χ. παραλία Ζορμπά), με εμβληματικό χαρακτήρα για την ΔΕ Χανίων. Γειτονεύει επίσης με αρχαιολογικό χώρο που περιλαμβάνει και απολιθωμένο δάσος.

Επισημαίνεται ότι η ευρύτερη περιοχή του Σταυρού έχει κατ’ επανάληψη προταθεί να ενταχθεί στο δίκτυο Natura, αίτημα που δεν έχει μέχρι σήμερα καρποφορήσει.

Τέλος, αντίθετα με τις δημόσιες δηλώσεις του Δημάρχου και της Αντιπροέδρου της ΔΕΥΑ Χανίων, ότι τα σύγχρονα αντλιοστάσια θα είναι άοσμα και δεν θα επικοινωνούν με τη θάλασσα, στις τεχνικές προδιαγραφές^e για «τα αντλιοστάσια Α44 (Παχιά Άμμος), καθώς και τα Α47 και Α46 (αμφότερα δυτικά του Σταυρού) προβλέπονται συστήματα υπερχείλισης, των οποίων οι αγωγοί υπερχείλισης καταλήγουν στην θάλασσα. Για το Α43 (Τερσανάς) προβλέπεται απλώς η κατασκευή δεξαμενής υπερχείλισης» αλλά σε οικολογικά ευαίσθητη περιοχή^f.

Επισημαίνεται ότι τα παραπάνω πρακτικά προβλήματα προκύπτουν ως συνέπεια της έλλειψης σωστής ΜΠΕ. Ως επακόλουθο, για το αντλιοστάσιο Α44 (Παχιά Άμμος) έχουν γίνει προσφυγές στο Συμβούλιο Επικρατείας (οι τελικές αποφάσεις αναμένονται το φθινόπωρο) και στην τοπική δικαιοσύνη. Έχουν συγκεντρωθεί πάνω από 72.000 υπογραφές κατοίκων και επισκεπτών από διάφορες χώρες κατά της κατασκευής του αντλιοστασίου και το θέμα έχει προβληθεί εκτεταμένα στα τοπικά ΜΜΕ.

Υπάρχει ελπίδα; Αν το θελήσουν οι αρμόδιοι (ΔΕΥΑΧ, Δήμος, Περιφέρεια) σίγουρα υπάρχει. Για παράδειγμα, βραχυπρόθεσμα, μπορεί, με εποπτεία της Περιφέρειας να διεξαχθεί κατεπείγουσα μελέτη για την εξεύρεση εναλλακτικής θέσης για το αντλιοστάσιο Α44. Το επιχείρημα της Δημοτικής αρχής ότι κινδυνεύει να χαθεί η χρηματοδότηση δεν ισχύει δεδομένου ότι αφενός πρόκειται για δανεισμό από το Ταμείο Παρακαταθηκών και αφετέρου μπορεί να γίνει επίκληση σοβαρών περιβαλλοντικών ζητημάτων που δεν είχαν εντοπιστεί στις προηγούμενες μελέτες.

Επίσης, μεσομακροπρόθεσμα, θα πρέπει να διεξαχθεί, με ευθύνη της Περιφέρειας μια πλήρης περιβαλλοντική αξιολόγηση ολόκληρου του έργου συλλογής και επεξεργασίας των λυμάτων, από ανεξάρτητο οργανισμό, για να εντοπιστούν όλα τα σχεδιαστικά και κατασκευαστικά προβλήματα της κεντρικής εγκατάστασης, του δικτύου συλλογής ακαθάρτων και των αντλιοστασίων. Η αξιολόγηση αυτή θα πρέπει να περιλαμβάνει το ιστορικό όλων των συμβάντων (διαρροές, οσμές, κλπ.), επιστημονικές μετρήσεις και συνεντεύξεις με κατοίκους αλλά και εκπροσώπους φορέων και οικολογικών οργανώσεων.

Κι αυτό με στόχο να εντοπιστούν όλα τα προβλήματα, που σχετίζονται με την υπάρχουσα κατάσταση αλλά και με τις ενδεχόμενες μελλοντικές επεκτάσεις του συστήματος πάνω από τους 170.000 ι.κ. (η τελευταία ΑΕΠΟ του 2016 θα πρέπει να ανανεωθεί το 2029). Με βάση την εν λόγω αξιολόγηση θα πρέπει να καταρτιστεί μελέτη και να δρομολογηθούν όλα τα διορθωτικά έργα τα οποία θα απαιτηθούν για την αποκατάσταση των προβλημάτων που θα έχουν εντοπιστεί. Κι αυτό είναι απολύτως αναγκαίο για να διατηρηθούν τα Χανιά ως τόπος κατοικίας και διακοπών, καθώς και ως σημαντικός τουριστικός προορισμός.

Το παρόν άρθρο διαβιβάστηκε για σχολιασμό (προσωπικά και ηλεκτρονικά) στον Περιφερειάρχη Κρήτης κ. Σταύρο Αρναουτάκη αλλά χωρίς ανταπόκριση. 

Παραπομπές

a) ΚΥΑ 69269/5387/1990 (ΦΕΚ 678Β)

b) Άρθρο 4 § 6 του νόμου 1650/1986 (όπως τροποποιήθηκε με το Νόμο 3010/2002 άρθρο 2 για την εναρμόνιση με την Οδηγία 97/11/ΕΚ) σε συνδυασμό με την ΚΥΑ Η.Π. 15393/2332/2002, ΦΕΚ 1022Β Πίνακας 4 σημεία 10-13, προβλεπόταν η σύνταξη ΜΠΕ για εγκαταστάσεις επεξεργασίας αστικών λυμάτων δυναμικότητας άνω των 100.000 ισοδύναμου πληθυσμού ενώ με βάση το άρθρο 5 § 3 του εν λόγω νόμου (όπως τροποποιήθηκε με το Νόμο 3010/2002 άρθρο 3) σε συνδυασμό με την ΚΥΑ Η.Π. 37111/2021/2003, ΦΕΚ 1391Β) προβλεπόταν η κοινοποίηση της ΜΠΕ στο κοινό

c) Σε όλες τις ΑΕΠΟ (2002, 2005, 2009, 2011, 2014, 2016) υπάρχει ρητή πρόβλεψη για την τήρηση πλήρους φακέλου όλων των αποφάσεων και των θεωρημένων μελετών ΜΠΕ και περιβαλλοντικών εκθέσεων «στο χώρο του εξεταζόμενου έργου και να επιδεικνύονται από τον υπόχρεο φορέα σε κάθε αρμόδιο, σύμφωνα με την κείμενη νομοθεσία, ελεγκτικό όργανο».

d) Περαιτέρω, με το Νόμο 4014/2011 άρθρο 6 § 2 στοιχείο β) υποστοιχείο αα) σε συνδυασμό με την Απόφαση αριθ. 1958/13-01-2012 του Υπουργού Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής (ΦΕΚ 21Β) Παράρτημα IVV σημεία 19 και 20, επιβεβαιώθηκαν εκ νέου όλα τα παραπάνω (βλ. b).

e) ΔΕΥΑΧ – Αποχέτευση ακαθάρτων ΔΕ Ακρωτηρίου, Περιοχή Χωραφάκια Σταυρός, Υποέργο Αντλιοστάσια Ακαθάρτων – Τεχνική Περιγραφή, Απρίλιος 2021

f) Στο εποχικό λιμνίο όπου η Οικολογική Πρωτοβουλία Χανίων καταγγέλλει καταστροφές https://www.parakritika.gr/foto-katastrofes-sto-epochiko-limnio-tersana-kataggelei-i-oikologiki-protovoylia-chanion/

Νομικό πλαίσιο και «ισοδύναμος πληθυσμός»

Όλα τα έργα συλλογής, επεξεργασίας και απόρριψης αστικών λυμάτων στην Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να πληρούν την Οδηγία 91/271/ΕΟΚ για την επεξεργασία των αστικών λυμάτων, η οποία έχει στόχο να προστατευθεί το περιβάλλον από τις αρνητικές επιπτώσεις της απόρριψης αυτών των λυμάτων. Ταυτόχρονα, όλα τα σχετικά έργα πρέπει να εφαρμόζουν την Οδηγία 2011/92/ΕΕ για την εκτίμηση των επιπτώσεων ορισμένων σχεδίων δημοσίων και ιδιωτικών έργων στο περιβάλλον. Βασικές συνιστώσες της διαδικασίας αποτελούν η εκπόνηση μελέτης εκτίμησης περιβαλλοντικών επιπτώσεων (ΜΠΕ), καθώς και η διαβούλευση με τα ενδιαφερόμενα μέρη και το κοινό, έτσι ώστε τα αποτελέσματα να λαμβάνονται υπόψη στις τελικές αποφάσεις για τα έργα.

Ως γνωστόν, τα λύματα περιέχουν μικροοργανισμούς που τα αποικοδομούν καταναλώνοντας οξυγόνο. Ένας σημαντικός δείκτης για κάθε έργο επεξεργασίας αστικών λυμάτων είναι το αποικοδομήσιμο οργανικό φορτίο των λυμάτων, το οποίο μετριέται με βάση το «βιοχημικά απαιτούμενο οξυγόνο (BOD)» για την πλήρη βιοχημική οξείδωση των περιεχόμενων οργανικών υλών.

Όμως, παρόλο που η μέση απαιτούμενη ποσότητα BOD κατ’ άτομο και ημέρα θεωρείται ότι είναι 65 γραμμάρια, στο σύστημα αποχέτευσης καταλήγουν λύματα από διάφορες αστικές και βιομηχανικές δραστηριότητες (π.χ. σπίτια πολυτελείας, εργατικές κατοικίες, σχολεία, νοσοκομεία, ξενοδοχεία, εργοστάσια, κλπ.). Γι’ αυτό και για κάθε έργο αστικών λυμάτων υπολογίζεται η ισοδυναμία αυτής της ρύπανσης µε µία παρόμοια αστική ρύπανση μεσοαστικού πληθυσμού κι έτσι προκύπτει η «μονάδα ισοδύναμου πληθυσμού».

Κάπνισμα: η κυβερνητική αποτυχία (ΙΙ)

Στην αξιολόγηση της εφαρμογής του Εθνικού Σχεδίου Δράσης κατά του Καπνίσματος, η κυβέρνηση παίρνει επιεικώς κάτω από 1 στα 4 – κάτω από 1 στα 5 αν συνυπολογιστούν και τα αποτσίγαρα …
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 28 Μαΐου 2024 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-494)

Τον Σεπτέμβριο του 2020, το Υπουργείο Υγείας ανακοίνωσε σε ειδική εκδήλωση, παρουσία του Πρωθυπουργού, το «Εθνικό Σχέδιο Δράσης κατά του Καπνίσματος – “Η Υγεία μας ενώνει”». Το σχέδιο περιλάμβανε 4 στόχους κανένας από τους οποίους δεν υλοποιήθηκε! Συγκεκριμένα:

Στόχος Πρώτος: προαγωγή της υγείας και της πρόληψης για να αποτραπεί η έναρξη του καπνίσματος, ειδικά σε νέους από 15 ετών και άνω. Όπως αναφέρθηκε από αυτήν εδώ τη στήλη τον περασμένο μήνα (βλ. ΧΝ 2/4/2024), ακόμη και ο Επικεφαλής της Επιτροπής Εμπειρογνωμόνων του Υπουργείου Υγείας για τον έλεγχο του καπνίσματος, καθηγητής Παναγιώτης Μπεχράκης παραδέχτηκε ότι η καπνοβιομηχανία προωθεί την διείσδυση του ηλεκτρονικού τσιγάρου στα παιδιά του Δημοτικού και του Γυμνασίου … «σε αθώα παιδιά των 10, των 12 και των 15 ετών».

Το 2020 το Υπουργείο Παιδείας υποσχέθηκε ότι στο νομοσχέδιο για την «Αναβάθμιση του Σχολείου» θα εντασσόταν από το σχολικό έτος 2020-21 στο υποχρεωτικό, ωρολόγιο πρόγραμμα νηπιαγωγείων, δημοτικών και γυμνασίων θεματικός κύκλος «Ευ ζην» – με επιμέρους θεματικές όπως η πρόληψη από εξαρτήσεις, με πρώτο το κάπνισμα. Δυστυχώς, στον τελικό νόμο κάτι τέτοιο δεν περιλαμβάνεται και όπως γράφαμε την περασμένη εβδομάδα, στην Κρήτη τουλάχιστον, τα σχολεία δεν καλούν τους «Ακαπνίστας» να παρουσιάσουν το εγκεκριμένο από το Υπουργείο Υγείας πρόγραμμα «Μαθαίνω να μην καπνίζω».

Στόχος Δεύτερος: προστασία των μη καπνιστών από το παθητικό κάπνισμα. Είναι γεγονός ότι με τον νέο αντικαπνιστικό νόμο και τα σχετικά πρόστιμα, οι εσωτερικοί χώροι στα περισσότερα καταστήματα υγειονομικού ενδιαφέροντος παραμένουν άκαπνοι, τουλάχιστον μέχρι τα μεσάνυχτα … Ωστόσο, στους ημίκλειστους (από τρεις πλευρές κατ’ ευφημισμό) υπαίθριους χώρους, τα καπνικά προϊόντα δίνουν και παίρνουν ακόμη και από ανήλικους (ηλεκτρονικά, ναργιλέδες) ή πάνω από μικρά παιδιά και βρέφη. Όποιος αμφιβάλει γι’ αυτό, ένας περίπατος αργά το απόγευμα στο λιμάνι των Χανίων και στην παραλία του Κουμ Καπί θα τον πείσει …

Να σημειωθεί εδώ ως ένα ακόμη παράδειγμα η συνεχιζόμενη παραβίαση της αντικαπνιστικής νομοθεσίας στο Νοσοκομείο Χανίων. Που αποδεικνύεται από την ανεξέλεγκτη κατανάλωση καπνικών προϊόντων στα μπαλκόνια αλλά και σε πολλά γραφεία ιατρών. Κυρίως όμως από το στρώμα αποτσίγαρων στον περιβάλλοντα χώρο του κτηρίου. Βέβαια, οι σπάνιοι έλεγχοι από τη Διεύθυνση Δημόσιας Υγείας δεν διαπιστώνουν παραβάσεις αφού φαίνεται ότι υπάρχει έγκαιρη προειδοποίηση των καπνιστών (κοινώς «πέφτει σύρμα») …

Στόχος Τρίτος: υποστήριξη στη διακοπή του καπνίσματος. Το ιατρείο διακοπής καπνίσματος στο Νοσοκομείο των Χανίων δεν λειτουργεί εδώ και καιρό. Επιπλέον, το Υπουργείο Υγείας θεωρεί ότι η φαρμακευτική αγωγή που συνταγογράφουν οι ιδιώτες γιατροί για τη διακοπή του καπνίσματος δεν είναι χρήσιμη και εξακολουθεί να μην την υποστηρίζει οικονομικά, αφού τα έξοδα δεν επιστρέφονται όπως για τα άλλα φάρμακα.

Από τα αποτελέσματα της πρόσφατης έρευνας του ανεξάρτητου οργανισμού διαΝέοσις (Τι πιστεύουν οι Έλληνες – μέρος Γ σελ 55), προκύπτει ότι το συνολικό ποσοστό των καπνιστών στην Ελλάδα ανέρχεται σε 41,4%, αφού 5,3% δηλώνουν ότι καπνίζουν «Πάρα πολύ», 16,6% «Πολύ» και 19,5% «Λίγο». Αυτό το ποσοστό συμβαδίζει με τα ευρήματα του τελευταίου σχετικού Ευρωβαρόμετρου (Φεβρουάριος 2021) που μας έβγαζε πρώτους στην ΕΕ με 42% καπνίζοντες (βλ. ΧΝ 6/6/2023) και – μαζί με την διαχρονική πορεία των φορολογικών εσόδων από καπνικά προϊόντα – αποδεικνύει περίτρανα την αποτυχία της κυβερνητικής πολιτικής.

Στόχος Τέταρτος: έλεγχος και ρύθμιση θεμάτων που αφορούν στα νέα προϊόντα καπνού. Οι ρυθμίσεις που έγιναν αφορούσαν κυρίως την εισαγωγή της έννοιας των καπνικών προϊόντων μειωμένης επικινδυνότητας (βλ. ΧΝ 29/9/2020). Πρόκειται για το νέο τέχνασμα της καπνοβιομηχανίας ώστε να προσελκύσει στην εξάρτηση από τη νικοτίνη τον, νεανικό κυρίως, πληθυσμό. Δυστυχώς, κατά τη διατύπωση του νόμου δεν ακούστηκε καμία αντίρρηση από την Επιτροπή των Εμπειρογνωμόνων του Υπουργείου Υγείας για τον έλεγχο του καπνίσματος … με αποτέλεσμα τη σημερινή διάδοση των νέων προϊόντων καπνού στους νέους.

Και το περιβάλλον; Είναι γνωστό ότι τα παραπροϊόντα από το κάπνισμα κλασσικών, ηλεκτρονικών και θερμαινόμενων τσιγάρων (αποτσίγαρα και φίλτρα) έχουν σοβαρές επιπτώσεις στο περιβάλλον. Γι’ αυτό και αποτελούν αντικείμενο της ευρωενωσιακής πολιτικής για τον περιορισμό των πλαστικών (Οδηγία 2019/904, που έχει ενσωματωθεί στην ελληνική νομοθεσία με το Νόμο 4736/2020).

Όμως, η εφαρμογή του σχετικού νόμου έχει καθυστερήσει από τον Ιανουάριο του 2023. Συγκεκριμένα 1) δεν έχει συσταθεί Συλλογικό Σύστημα Εναλλακτικής Διαχείρισης (ΣΣΕΔ) για τα αποτσίγαρα και τα φίλτρα, 2) δεν έχει καταρτιστεί το τριετές πρόγραμμα καθαρισμού πανελλαδικής εμβέλειας, και 3) δεν έχει προχωρήσει η κατάρτιση, οργάνωση και υλοποίηση των σχετικών προγραμμάτων ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης των καταναλωτών (αρμοδιότητας από Ελληνικού Οργανισμού Ανακύκλωσης – ΕΟΑΝ – και Υπουργείου Περιβάλλοντος). Ο ΕΟΑΝ περιμένει την έκδοση σχετικής Κοινής Υπουργικής Απόφασης, για την οποία γίνονται διαβουλεύσεις με την καπνοβιομηχανία, η οποία – σύμφωνα με το νόμο – πρέπει να επωμιστεί το κόστος του καθαρισμού και των προγραμμάτων ενημέρωσης.

Σήμερα στα Χανιά, η κατάσταση παραμένει λίγο-πολύ εκεί που την είχαμε αφήσει το 2020, όταν ο Σύλλογος «Ακαπνίστας» μέσα σε μιάμιση ώρα συνέλεξε 6.000 αποτσίγαρα από την Πύλη της Άμμου μέχρι το Δημοτικό Κήπο. Τα αποτσίγαρα παραδόθηκαν στο Δημοτικό Συμβούλιο που δεσμεύτηκε να τοποθετήσει πινακίδες σε όλες τις παιδικές χαρές (εγκαταστάθηκαν αλλά μερικές μουντζουρώθηκαν στη συνέχεια) και να ξεκινήσει τη συλλογή αποτσίγαρων με ειδικές ψηφοδόχες (εγκαταστάθηκαν μόνο δύο). Ωστόσο, ακόμη δρόμοι και πλατείες είναι γεμάτες αποτσίγαρα ...

Βρυξελλιώτικη καθημερινότητα

Εγκληματικότητα, σκουπίδια αλλά και δομές πληροφόρησης και επαγγελματικής επέμβασης για άτομα με ψυχολογικά προβλήματα
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 6 Μαρτίου 2024 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-492)

Είχα καιρό να επισκεφτώ τις Βρυξέλλες. Η πόλη έχει αποκτήσει έναν σαφώς πολυπολιτισμικό χαρακτήρα, και στο δρόμο συναντάς όλες σχεδόν τις φυλές της γης, ακούς πολλές γλώσσες και παρατηρείς κάθε είδους συμπεριφορές. Οι ζητιάνοι και οι άστεγοι έχουν πολλαπλασιαστεί όπως επίσης και οι χρήστες ναρκωτικών – ιδίως του κρακ της πιο εθιστικής μορφής της κοκαΐνης.

Τελευταία, η πόλη έχει συγκλονιστεί από μερικά επεισόδια ανταλλαγής πυροβολισμών μεταξύ αντίπαλων συμμοριών με αντικείμενο το εμπόριο ναρκωτικών. Υπήρξαν τραυματισμοί χωρίς ευτυχώς θανάτους, αλλά το θέμα προβληματίζει γενικά τους κατοίκους. Ακούστηκε επίσης η φήμη πως οι υπεύθυνοι των Ευρωπαϊκών θεσμικών οργάνων, που είναι εγκατεστημένα στις Βρυξέλλες, απείλησαν πως θα εισηγηθούν τη μεταφορά των υπηρεσιών σε άλλη ευρωπαϊκή πόλη, αν δεν αντιμετωπιστεί ριζικά το πρόβλημα της ασφάλειας.

Σκουπίδια. Πριν από λίγες μέρες ο Ανδρέας Δρυμιώτης δημοσίευσε στην Καθημερινή ένα άρθρο με τίτλο «Ο χαρακτήρας των Ελλήνων». Αναφερόταν, μεταξύ άλλων, και σε μια μεγάλη ντροπή σχετικά με «τα σκουπίδια που βλέπει κανείς στην άκρη των δρόμων». Αναδημοσίευσα το άρθρο στο Facebook και ένας φίλος από τις Βρυξέλλες μου έκανε ένα σχόλιο όπου μεταξύ άλλων έγραφε ότι σε κεντρικό δρόμο στο προάστιο «Overijse … το πρωί 09H30, από αυτοκίνητο 80.000 €, … εκτοξεύθηκαν μπουκάλια, σακουλάκια και ποτηράκια καφέ από μητέρα και παιδάκι. Δεν είναι μόνο στην Ελλάδα το κακό αλλά το κακό είναι ότι η παιδεία έχει πρόβλημα παντού».

Πράγματι, σε περιοχές που έχουν σιγά-σιγά αποκτήσει πολυπολιτισμικό χαρακτήρα, και όπου η αστυνόμευση είναι πιο χαλαρή, παρατηρούνται τέτοια φαινόμενα (π.χ. σκουπίδια, αποτσίγαρα). Μάλιστα, σε πρόσφατη συνέντευξη του, ο σοσιαλιστής Δήμαρχος των Βρυξελλών ανέφερε ότι κάποιοι δήμαρχοι που πρόσκεινται στην ακροδεξιά παραμελούν σκόπιμα την αστυνόμευση στην περιοχή τους, προκειμένου να κατηγορηθεί η ομοσπονδιακή κυβέρνηση. Κι αυτό, ενόψει και των επικείμενων εθνικών εκλογών, οι οποίες θα διεξαχθούν τον Ιούνιο, μαζί με τις ευρωεκλογές.

Ενημερωτικές αφίσες. Κυκλοφορώντας στο Μετρό παρατήρησα κάποιες διαφημίσεις για οργανισμούς που παρέχουν βοήθεια σε ανθρώπους που αντιμετωπίζουν προβλήματα. Οι ιστοσελίδες inforhomes.be ενημερώνουν του ηλικιωμένους για τις δυνατότητες που έχουν όταν πια δεν μπορούν να αυτοεξυπηρετηθούν. Γηροκομεία, διαμερίσματα με παροχή υπηρεσιών, βοήθεια στο σπίτι, συστέγαση άλλους ηλικιωμένους ή και με νεαρή οικογένεια με παιδιά. Αλλά και πληροφορίες για τρόπους αντιμετώπισης περιστατικών κακομεταχείρισης ηλικιωμένων.

Οι ιστοσελίδες arrete.be (σταμάτα) προβάλλουν μια ενημερωτική εκστρατεία που απευθύνεται σε νέους και νέες με στόχο να τους ευαισθητοποιήσουν και να τους βοηθήσουν σε περίπτωση βιασμού. Μια σειρά από παραστατικά βίντεο, ένας δωρεάν αριθμός για κλήση σε περίπτωση επείγουσας ανάγκης, δυνατότητα διαδικτυακής συνομιλίας (chat) και μια σειρά συμβουλών ώστε να αποφευχθεί κάποιος ενδεχόμενος βιασμός.

Η εκστρατεία χρηματοδοτείται από την γαλλόφωνη περιφέρεια Βαλλονίας-Βρυξελλών και την γαλλόφωνη κοινότητα των Βρυξελλών. Αντίστοιχη υποστήριξη παρέχει και η οργάνωση μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα SOSViol (SOSβιασμός) που χρηματοδοτείται από την περιφέρεια αλλά και από την υπηρεσία εύρεσης εργασίας Actiris.

Οι ιστοσελίδες depistage.be (ιατρικές εξετάσεις) είναι αφιερωμένες στα σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα (ΣΜΝ). Περιγράφονται τα συμπτώματα, οι τρόποι μετάδοσης και προφύλαξης, οι συνέπειες σε περίπτωση αμέλειας, καθώς και οι θεραπείες. Παρέχονται πληροφορίες για τα κέντρα εξετάσεων και τους φορείς που παρέχουν υποστήριξη. Πρόκειται για μια πρωτοβουλία από την οργάνωση μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα o-yes.be που έχει δημιουργηθεί από νέους για τους νέους.

Η ίδια οργάνωση έχει ξεκινήσει και άλλες πρωτοβουλίες, όπως: α) το κανάλι Moules Frites (Μύδια Τηγανιτές πατάτες) αφιερωμένο στην ευεξία και την σεξουαλικότητα, β) τις ιστοσελίδες moncontraceptif.be (το αντισυλληπτικό μου) για όλα τα μέσα αντισύλληψης, και γ) τις ιστοσελίδες gotogyneco.be (πήγαινε γυναικολόγο) για τις ομοφυλόφιλες, οι οποίες σύμφωνα με τις στατιστικές, βρίσκονται εκτεθειμένες περισσότερο από τις ετεροφυλόφιλες σε κινδύνους που συνδέονται με ΣΜΝ, καρδιαγγειακά, καρκίνους, προβλήματα ψυχικής υγείας και εξαρτήσεις.

Η οργάνωση télé-accueil (τηλε-υποδοχή) λειτουργεί με τη βοήθεια περισσότερων από 300 εκπαιδευμένων εθελοντών μια υπηρεσία τηλεφωνικής υποστήριξης 24 ώρες το 24ώρο, 7 ημέρες την εβδομάδα για όποιον ή όποια θέλει να μιλήσει σε κάποιον σε μια στιγμή δυσκολίας. Καλύπτει εκτός από τις Βρυξέλλες και άλλες 5 πόλεις στη γαλλόφωνη Βαλλονία και διεκπεραιώνει πάνω από 350 κλήσεις ημερησίως.

Τέλος, στην κοινότητα του Etterbeek που έμενα, μου έκανε εντύπωση μια αφίσα που διαφήμιζε την υπηρεσία διαμεσολάβησης για την επίλυση των διενέξεων και των διαπροσωπικών διαφορών μεταξύ των πολιτών. Με προφανή στόχο τον περιορισμό των δικαστικών υποθέσεων δευτερεύουσας σημασίας.

Εκπαίδευση αστυνομικών. Τα τελευταία χρόνια στο Βέλγιο έχουν σημειωθεί ορισμένα επεισόδια όπου οι αστυνομικοί αντιμετώπισαν άτομα με ψυχολογικά προβλήματα σε κρίση, χρησιμοποιώντας τα υπηρεσιακά τους περίστροφα … με τραγικά αποτελέσματα. Με πρωτοβουλία του Δημάρχου Βρυξελλών και σε συνεργασία με τις ψυχιατρικές υπηρεσίες τριών μεγάλων νοσοκομείων, οργανώθηκε πρόσφατα μια ημερήσια πιλοτική εκπαίδευση των αστυνομικών πρώτης γραμμής σε τρόπους αντιμετώπισης τέτοιων περιστατικών.

Χρησιμοποιήθηκαν μεθοδολογίες από καναδικές και βρετανικές υπηρεσίες ψυχιατρικών επειγόντων και συμφωνήθηκε ένα πρωτόκολλο συνεργασίας αστυνομίας – κινητών ψυχιατρικών μονάδων με στόχο την έγκαιρη (τηλεφωνική ή και επιτόπια) υποστήριξη της αστυνομίας από τις εν λόγω κινητές μονάδες. Η δράση βρίσκεται σε εξέλιξη και θα αξιολογείται σε μηνιαία βάση …

Τί μυρίζει στο Σταυρό

Στο Σταυρό Ακρωτηρίου αναπνέουμε εδώ και ένα μήνα αέρα μολυσμένο με διοξίνες χωρίς καμία ενημέρωση ούτε μέτρα προστασίας από τις αρμόδιες αρχές …
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 7 Νοεμβρίου 2023 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-487)

Εδώ και ένα μήνα ο Σταυρός στο Ακρωτήρι κατακλύζεται, κυρίως τις νυχτερινές και πρώτες πρωινές ώρες, από μια αφόρητη δυσοσμία που θυμίζει καμένο πλαστικό. Πολλοί κάτοικοι αλλά και επισκέπτες διαμαρτύρονται, όπως ανέφερε και στην εφημερίδα μας ο πρόεδρος της τοπικής κοινότητας Κουνουπιδιανών κ. Μανώλης Τσιτωνάκης (βλ. Χ.Ν. 26/10/2023). Η δυσοσμία συνεχιζόταν κάθε πρωί μέχρι και το Σάββατο 4 Νοεμβρίου, αν και εξαφανιζόταν μετά την ανατολή του ηλίου τις ημέρες που επικρατούσαν δυνατοί άνεμοι.

Η αιτία. Στις 3 Οκτωβρίου ξέσπασε πυρκαγιά σε χώρο επεξεργασίας και ταφής αποβλήτων από εκσκαφές, κατασκευές και κατεδαφίσεις (ΑΕΚΚ) που διαχειρίζεται η εταιρεία διαχείρισης Επικινδύνων και μη Επικινδύνων αποβλήτων MAREPROTEC. Ο χώρος της πυρκαγιάς είναι ένα παλαιό λατομείο που βρίσκεται 1.800 μέτρα από το Δημοτικό Σχολείο Χωραφακίων και πολύ κοντά στις παιδικές κατασκηνώσεις Τσικιμπούμ και Άγιος Παύλος (απέχουν 600 και 410 μέτρα αντίστοιχα – ευτυχώς δεν λειτουργούν αυτή την εποχή).

Ο αρχικός έλεγχος της πυρκαγιάς επιτεύχθηκε τρεις μέρες αργότερα, στις 6 Οκτωβρίου, και απαίτησε αρκετές εκατοντάδες κυβικά μέτρα νερού. Ωστόσο, από την πυρκαγιά συνέχισαν να εκλύονται αναθυμιάσεις και γι’ αυτό η Πυροσβεστική συνέστησε να καλυφθεί ο χώρος με χώμα. Όταν επισκέφτηκα το χώρο το πρωί της περασμένης Τρίτης 31 Οκτωβρίου, η διαδικασία της επιχωμάτωσης ήταν σε εξέλιξη χωρίς να έχει επιτευχθεί η ολοκληρωτική αναστολή της έκλυσης των αναθυμιάσεων, οι οποίες επιτόπου ήταν ιδιαίτερα έντονες.

Την υπόθεση έχει αναλάβει το Ανακριτικό Τμήμα της Πυροσβεστικής Χανίων, το οποίο όταν την ολοκληρώσει θα τη διαβιβάσει στην Εισαγγελία Χανίων. Παράλληλα, από επικοινωνία μου με τη Διεύθυνση Περιβάλλοντος της Περιφερειακής Ενότητας Χανίων έμαθα ότι η εγκατάσταση έχει λάβει όλες τις προβλεπόμενες από το νόμο άδειες και ότι ελέγχθηκε το περασμένο καλοκαίρι χωρίς να προκύψει κάποιο πρόβλημα.

Ωστόσο, μέχρι την περασμένη Τετάρτη 1η Νοεμβρίου η ΠΕ Χανίων δεν είχε ενημερωθεί από την Πυροσβεστική για την πυρκαγιά. Δεν είναι αστείο – η μεν ΠΕ Χανίων ισχυρίστηκε ότι υποχρέωση ενημέρωσης έχει η Πυροσβεστική, ενώ η Πυροσβεστική από τη μεριά της περιμένει έγγραφο από την ΠΕ Χανίων !!! Και φυσικά κανείς δεν ενδιαφέρθηκε να ενημερώσει υπεύθυνα τους κατοίκους για τα μέτρα προφύλαξης και για τον χρόνο επίλυσης του προβλήματος. Φαίνεται πως εδώ δεν χρειάζεται το 112 !!!

Υπάρχει κίνδυνος; Σύμφωνα με τον κ. Τσιτωνάκη, η δυσοσμία οφείλεται στο κάψιμο πλαστικών. Σύμφωνα με τους υπεύθυνους της εταιρείας, η φωτιά έκαψε (και καίει) μόνο ξύλα. Σε κάθε περίπτωση, οι καπνοί από την καύση τέτοιων υλικών (ιδίως πλαστικών) περιέχουν διοξίνες. Στα Χ.Ν. της περασμένης Τετάρτης 1ης Νοεμβρίου ο Χημικός και τέως Υπεύθυνος Αγοράς Τροφίμων Αναστάσιος Τριποδιανάκης έγραψε ότι «οι διοξίνες είναι οργανικές ενώσεις ύποπτες για καρκινογενέσεις, ιδιαίτερα τοξικές για τον άνθρωπο, … (και είναι) ανθεκτικές στη βιολογική αποικοδόμηση».

Άραγε επικάθησαν διοξίνες από τον καπνό της πυρκαγιάς και τις διαρκείς, επί ένα μήνα, αναθυμιάσεις στα κηπευτικά που καλλιεργούνται στην περιοχή του Ακρωτηρίου; Στα χόρτα που καταναλώνουν τα αιγοπρόβατα και τα πουλερικά που βόσκουν στα λιβάδια και τους λόφους του Ακρωτηρίου; Πόσο μολυσμένο αέρα ανάπνευσαν οι κάτοικοι και τί επιπλοκές παρουσιάστηκαν στην υγεία των πιο ευάλωτων όπως βρέφη, παιδιά, ασθματικοί κλπ.;

Κι αυτό γιατί, όπως γράφει ο κ. Τριποδιανάκης «οι διοξίνες είναι λιποδιαλυτές ουσίες, που … αποθηκεύονται στον λιπώδη ιστό των ζώων, όπως των θηλαστικών, των πουλερικών, αλλά και των ψαριών, οστρακοειδών. Ο άνθρωπος λαμβάνει τη μεγαλύτερη ποσότητα διοξινών από την τροφή του, … καταναλώνοντας ζωικά προϊόντα (γάλα, κρέας, τυροκομικά) που προέρχονται από ζώα που έχουν τραφεί µε ζωοτροφές που περιέχουν διοξίνες». Και φυσικά με την «εισπνοή προϊόντων καύσης».

Ερωτήματα. Τα ερωτήματα που καλείται να απαντήσει η εισαγγελική έρευνα είναι πολλά. Κατά τη γνώμη μου θα πρέπει να διερευνηθεί διεξοδικά το είδος των υλικών που κάηκαν (και καίγονται). Κατά πόσο έχουν επηρεαστεί οι καλλιέργειες τουλάχιστον στον Σταυρό; Θα πρέπει να ζητηθεί η συνδρομή της Διεύθυνσης Αγροτικής Ανάπτυξης & Κτηνιατρικής. Πόσα περιστατικά επιβάρυνσης της υγείας λόγω εισπνοής των αναθυμιάσεων διαπιστώθηκαν τον τελευταίο μήνα; Θα πρέπει να συνδράμει και η Διεύθυνση Δημόσιας Υγείας.

Και φυσικά, τίθεται και ένα ακόμη ερώτημα, επειδή ακούγεται ότι σχεδιάζονται μεγάλες τουριστικές επενδύσεις σε μικρή απόσταση από την υπόψη εγκατάσταση διαχείρισης Επικινδύνων και μη Επικινδύνων αποβλήτων. Τί θα συμβεί αν ένα παρόμοιο περιστατικό σημειωθεί εν μέσω τουριστικής περιόδου, όταν τα ξενοδοχεία και τα υπόλοιπα καταλύματα στην περιοχή είναι πλήρη; Γι’ αυτό δεν θα πρέπει να μείνει αδιάφορη και η Διεύθυνση Τουρισμού.

Στις συζητήσεις που είχα με πολλούς από τους αρμόδιους επανήλθε αρκετές φορές και το επιχείρημα ότι αν είχε βρέξει, η φωτιά θα είχε σβήσει αφού το νερό θα είχε διαποτίσει την καιόμενη μάζα και θα είχε φτάσει σε όλες τις υπόγειες εστίες … Μου θύμισε το παλιό ποδοσφαιρικό σύνθημα «Μια βροχή μας/σας σώζει».

Συμπερασματικά, νομίζω ότι εκτός από τις αρμόδιες υπηρεσίες θα πρέπει να κινητοποιηθούν και οι ευαισθητοποιημένοι κάτοικοι του Σταυρού και – γιατί όχι – και του υπόλοιπου Ακρωτηρίου. Μια καταγγελία και στην Εισαγγελία δεν φαίνεται καθόλου περιττή …

Το 2023 ας περιορίσουμε τις σπατάλες

Στα τρόφιμα, τα φάρμακα και τις συσκευασίες στα ταχυφαγεία …
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 3 Ιανουαρίου 2023 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-477)

Ας αρχίσουμε με τις ευχές για Καλή Χρονιά, με Υγεία, Όμορφα Αισθήματα και Αλυπία! Ευχήθηκα για πρώτη φορά περισσότερη Αλυπία, (δηλαδή απουσία ψυχικής θλίψης και στενοχώριας), στο τέλος του 2020 (βλ. ΧΝ 29/12/2020). Πρόκειται για μια έννοια στην οποία έχουν αναφερθεί ο σοφιστής Αντιφών ο Αθηναίος αλλά και ο Κλαύδιος Γαληνός, ο σπουδαίος Έλληνας ιατρός της αρχαιότητας (βλ. ΧΝ 20/11/2020). Όμως η κυριότερη πρόκληση που θα πρέπει να αντιμετωπίσουμε στο άμεσο μέλλον είναι ο περιορισμός της σπατάλης!

Τρόφιμα. Βρισκόμουν αυτές τις μέρες στις Βρυξέλλες και άκουσα μια εντυπωσιακή ραδιοφωνική διαφήμιση. «Περάστε όλοι στο τραπέζι!», λέει η μητέρα. «Μα γιατί έβαλες ένα παραπάνω πιάτο; Περιμένουμε κάποιον;» ρωτάει ο γιος. «Είναι για τον σκουπιδοντενεκέ! Για να μας θυμίζει ότι πετάμε τόσα πολλά τρόφιμα!» απαντάει ο πατέρας. Η περιφέρεια της Βαλλονίας έχει δρομολογήσει το σχέδιο REGAL (από τα αρχικά των λέξεων Μείωση της σπατάλης τροφίμων – Reduction des Gaspillages Alimentaires) υπενθυμίζοντας ότι η εξοικονόμηση κάνει καλό στο πορτοφόλι αλλά και στον πλανήτη.

Αυτό ήταν και το μήνυμα πρόσφατης δημοσίευσης του WWF Ελλάς (βλ. ΧΝ. 30/12/2022) με 10 συμβουλές για τη μείωση της σπατάλης τροφίμων κατά την εορταστική περίοδο. Συμβουλές που θα πρέπει να κρατήσουμε για όλο τον χρόνο, στις οικογενειακές συνάξεις, στις ταβέρνες με τους φίλους, και στις εκδρομές. Ας μη μιμούμεθα τον Διονύση Παπαγιαννόπουλο στην περίφημη σκηνή της ταινίας «Ο Αχόρταγος», όπου παραγγέλνει το καταπέτασμα αν και λέει «δεν πεινάω, απλώς θέλω να τσιμπήσω κάτι» …

Η Ελλάδα βρίσκεται στην τρίτη θέση στην Ευρωπαϊκή Ένωση (μετά την Κύπρο και τη Δανία), αναφορικά με τη σπατάλη τροφίμων από νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Σε ετήσια βάση κάθε Έλληνας σπαταλάει 191 κιλά τρόφιμα όταν ο μέσος όρος στην Ευρωπαϊκή Ένωση είναι 127 κιλά. Όπως σημείωσε πρόσφατα στο ethnos.gr ο Δημήτρης Νέντας, γενικός διευθυντής του Ιδρύματος «Τράπεζα Τροφίμων», τα μισά από τα σπαταλώμενα τρόφιμα θα αρκούσαν για να τραφούν ολόκληρο τον χρόνο όλοι οι φτωχοί της χώρας!

Φάρμακα. Κατά τις πρώτες φάσεις της πανδημίας του κορωνοϊού διαπιστώθηκαν σοβαρά προβλήματα στην διάθεση των εμβολίων (βλ. ΧΝ 2/3/2021). Δεν αρκούσε η διάθεση της δραστικής ουσίας αλλά απαιτούνταν και φιαλίδια υψηλών προδιαγραφών για την αποθήκευση τους, καθώς και σύριγγες για την χορήγησή τους. Μάθαμε τότε πως πάνω από τη μισή παγκόσμια παραγωγή αυτών των δύο αντικειμένων βρισκόταν είτε στην Κίνα (φιαλίδια), είτε στην Ινδία (σύριγγες)!

Σήμερα, διαπιστώνουμε ότι η πλειοψηφία των δραστικών φαρμακευτικών ουσιών, τις οποίες χρησιμοποιούμε για την παρασκευή των φαρμάκων που καταναλώνουμε, παράγεται επίσης εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης. Και συγκεκριμένα στην Ινδία, η οποία από το 2018 είχε θέσει ως στρατηγικό της στόχο να καταστεί παγκόσμιος ηγέτης στον τομέα αυτόν. Παράλληλα, ορισμένες μεγάλες Ευρωπαϊκές φαρμακοβιομηχανίες προειδοποίησαν πρόσφατα την Ευρωπαϊκή Επιτροπή ότι προτίθενται να σταματήσουν την παραγωγή ορισμένων γενόσημων φαρμάκων λόγω μεγάλης αύξησης του ενεργειακού κόστους παραγωγής τους.

Έτσι δεν αποτελεί έκπληξη η πρόσφατη ανακοίνωση του Πανελλήνιου Ιατρικού Συλλόγου (ΠΙΣ) που καλεί την κυβέρνηση να προβλέψει τη χορήγηση των όλων των συνταγογραφούμενων φαρμάκων (και όχι μόνο των αντιβιοτικών) αποκλειστικά με ιατρική συνταγή. Μόνο με αυτόν τον τρόπο λέει ο ΠΙΣ θα «… υπάρξει εξοικονόμηση και ορθολογική χρήση των φαρμάκων, τα οποία πρέπει να έχουν στη διάθεσή τους όσοι ασθενείς τα έχουν πραγματικά ανάγκη και όχι να τα σπαταλάμε με πρακτικές πολυφαρμακίας και αντιεπιστημονικής χορήγησής τους».

Σε σχετική τηλεοπτική του παρέμβαση ο Πρόεδρος του ΠΙΣ Αθανάσιος Εξαδάκτυλος επεσήμανε ότι: «Πηγαίνουμε στο φαρμακείο χωρίς να συμβουλευτούμε τον γιατρό και έπειτα από σύσταση φεύγουμε με μια σακούλα σκευάσματα και φάρμακα. Είναι απλό. Η χρήση των φαρμάκων θα περιοριστεί όταν θα χορηγούνται εκεί που πρέπει, στις δοσολογίες που πρέπει και όταν πρέπει. Ο μόνος που μπορεί να το πει αυτό είναι ο γιατρός και αυτό συμβαίνει παντού σε όλον τον κόσμο». Επεσήμανε επίσης ότι η κατανάλωση αντιβιοτικών στην Ελλάδα μειώθηκε κατά 20% μετά την απαίτηση για τη χορήγησή τους μόνο με ιατρική συνταγή.

Σκεύη μιας χρήσης. Ένας κλάδος που χαρακτηρίζεται από μεγάλη σπατάλη υλικών είναι τα ταχυφαγεία (fast-food). Τα χάμπουργκερ, οι τηγανιτές πατάτες, οι σαλάτες και τα αναψυκτικά σερβίρονται σε πλαστικές, χαρτονένιες ή χάρτινες συσκευασίες, με πλαστικά ή ξύλινα σκεύη και με πλαστικοποιημένα χάρτινα ποτήρια.

Έτσι, από την 1η Ιανουαρίου στη Γαλλία, τα ταχυφαγεία θα πρέπει να χρησιμοποιούν υποχρεωτικά για την επί τόπου κατανάλωση επαναχρησιμοποιούμενα επιτραπέζια σκεύη (ποτήρια, πιάτα, μαχαιροπίρουνα κλπ.). Σε περίπτωση μη συμμόρφωσης το πρόστιμο θα είναι 7.500€! Το μέτρο ισχύει για όλα τα μεγάλα ταχυφαγεία (McDonald’s, Quick, KFC, Domino’s Pizza, Burger King, κλπ.) αλλά έχει δοθεί περίοδος χάριτος για τα καταστήματα που μπορούν να εξυπηρετήσουν μέχρι 20 πελάτες ταυτόχρονα.

Παρόμοια διάταξη σχεδιάζει να θεσπίσει και η Βελγίδα υπουργός περιβάλλοντος, αλλά οι εκπρόσωποι του κλάδου, παρόλο που δεν αντιτίθενται κατ’ αρχήν στο μέτρο, ζητούν κάποιες προσαρμογές.

Οικολογικά σταχυολογήματα

Τεχνολογίες για δροσερότερες πόλεις, ο κίνδυνος από την βρωμοκαρυδιά, οι τρίχες από τα κομμωτήρια ενάντια στις πετρελαιοκηλίδες και ένα νέο ένζυμο αποδόμησης πλαστικών
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 7 Ιουνίου 2022 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-469)

Από τα πρόσφατα αναγνώσματά μου σταχυολόγησα μερικές ιστορίες που αφορούν το άμεσο περιβάλλον μας και τις οποίες ελπίζω να εφαρμόσουμε σε ατομικό αλλά και συλλογικό επίπεδο.

Δροσερές πόλεις. Ο καθηγητής Ματθαίος Σανταμούρης περιγράφει σε μια συνέντευξή του στο insidestory.gr τρόπους με τους οποίους μπορούμε να μειώσουμε τη θερμοκρασία στις πόλεις. Χρησιμοποιώντας ψυχρά υλικά για επίστρωση εξωτερικών χώρων αλλά και υπέρψυχρα υλικά για ανάκλαση της ηλιακής ακτινοβολίας σε συνδυασμό με ενίσχυση της απόδοσης των κλιματιστικών. Πρόκειται για νέα υλικά τα οποία εκπέμπουν ακτινοβολία σε μήκη κύματος που δεν ανακόπτονται από τα αέρια του θερμοκηπίου, ακτινοβολία που αποβάλλεται στο διάστημα.

Φυσικά, η εφαρμογή τέτοιων μεθόδων απαιτεί ενδελεχή μελέτη κάθε περίπτωσης σε επίπεδο πόλης. Έχοντας εφαρμόσει τις μεθόδους αυτές στην Ελλάδα (Παλαιό Φάληρο, Περιστέρι, Άγιος Ιερόθεος – Βιοκλιματικό Πάρκο Χωράφας – κ.ά.), ως καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών, μετακινήθηκε στο Σίδνεϊ (Αυστραλία) ως καθηγητής Αρχιτεκτονικής Υψηλών Επιδόσεων στο Πανεπιστήμιο της Νέας Νότιας Ουαλίας. Εκεί, εκτός από έρευνα σε νέα υπέρψυχρα υλικά έχει αναλάβει τη μελέτη έργων ανάσχεσης της θερμοκρασίας του εξωτερικού περιβάλλοντος στο Ριάντ (Σαουδική Αραβία), στην Καλκούτα (Ινδία) στην Κουάλα Λουμπούρ (Μαλαισία) και στο Χιούστον (Τέξας).

Η εισβολή της Βρωμοκαρυδιάς. Φυτρώνει σε χαλάσματα, κατά μήκος λεωφόρων, ανάμεσα σε πλάκες πεζοδρομίων, σε μάρμαρα, σε αρχαιολογικούς χώρους αλλά και σε αστικούς κήπους, παρτέρια και πάρκα. Θέλει απλώς λίγο χώμα και φως. Αν το κόψετε φυτρώνει ξανά ταχύτατα. Τα δέντρα που βρίσκονται δίπλα του σιγά-σιγά εξαφανίζονται αφού τα εκτοπίζει πλήρως. Αν τρίψετε τα φύλλα του αηδιάζετε από τη βρώμα. Έχει αποδειχτεί ότι προκαλεί αλλεργίες ενώ η επαφή των χυμών του με ανοικτές πληγές προκαλεί μυοκαρδίτιδα.

Αυτά μου ανέφερε ο φίλος Δημήτρης Κοτζαμπασάκης σε μια πρόσφατη κουβέντα μας. Ψάχνοντας στο διαδίκτυο βρήκα ένα παλαιότερο άρθρο του Κωνσταντίνου Φασσέα, καθηγητή του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών που το χαρακτηρίζει ως «Εθνική μάστιγα για ανθρώπους & ζώα». Ο αΐλανθος, όπως είναι το επιστημονικό του όνομα, ήλθε στη Βρετανία από την Κίνα ως καλλωπιστικό. Στη συνέχεια μεταφέρθηκε το 1784 στη Φιλαδέλφεια (ΗΠΑ) ενώ στην Ελλάδα φαίνεται ότι φυτεύτηκε για πρώτη φορά στον Εθνικό (τότε βασιλικό) Κήπο από το Βασιλιά Όθωνα.

Η μόνη μέθοδος καταπολέμησής του είναι το συστηματικό ξερίζωμα του νεαρού φυτού. Και φυσικά η αποφυγή φύτευσής του ως καλλωπιστικού ακόμη κι αν αυτό σας το συστήσει κάποιος γεωπόνος … Αν θέλουμε να διατηρήσουμε κάποια από τα γηγενή δένδρα και φυτά της Ελληνικής φύσης …

Τρίχες κατά πετρελαιοκηλίδων. Με έκπληξη άκουγα οδηγώντας στην ραδιοφωνική εκπομπή «Κακά κορίτσια» μια συνέντευξη για τις τρίχες που συλλέγονται από κουρεία και κομμωτήρια για να κατασκευαστούν φίλτρα τα οποία απορροφούν πετρελαιοκηλίδες. Όχι μόνο τις πετρελαιοκηλίδες που σχηματίζονται στη θάλασσα από ατυχήματα ή από την απόρριψη υπολειμμάτων πετρελαίου τα οποία κάποιοι ασυνείδητοι ρίχνουν στην θάλασσα όταν καθαρίζουν τις δεξαμενές των πλοίων. Αλλά και τις κηλίδες πετρελαίου και ορυκτελαίων που αφήνουν στο έδαφος (π.χ. χώρων στάθμευσης) οχήματα με διαρροές.

Κι ένοιωσα ακόμη πιο έκπληκτος όταν το συζήτησα στο κουρείο της Γεωργίας Φουντουλάκη όπου πήγα να κουρευτώ … Η οποία μου ανακοίνωσε ότι εδώ και καιρό συλλέγει τις τρίχες από το κούρεμα σε ειδικό κουτί το οποίο προωθείται για να χρησιμοποιηθεί στην κατασκευή φίλτρων. Η ιδέα υλοποιείται από την οργάνωση Ρεστία που εφαρμόζει επιστημονικά εξακριβωμένη μεθοδολογία.

Πράγματι, από τις σχετικές έρευνες προκύπτει ότι οι ανθρώπινες τρίχες απορροφούν τους υδρογονάνθρακες πολύ καλύτερα από άλλα υλικά, είτε φυσικά (όπως υποπροϊόντα βαμβακιού, ανακυκλωμένη κυτταρίνη) είτε και τεχνητά (όπως συνθετικό πολυπροπυλένιο). Έτσι από το 2010 μια ΜΚΟ (η Matter Of Trust στην Καλιφόρνια) ξεκίνησε να συλλέγει τρίχες και να κατασκευάζει τα σχετικά φίλτρα. Να σημειωθεί ότι η διάρκεια ζωής των εν λόγω φίλτρων φτάνει μέχρι και τα δύο χρόνια ενώ μπορούν να πλυθούν και να επαναχρησιμοποιηθούν μέχρι και 100 φορές – μάλιστα τα πετρελαιοειδή που συγκεντρώνονται μπορούν να αξιοποιηθούν ξανά.

Θα απαλλαγούμε ποτέ από τα πλαστικά; Φαίνεται πως θα γίνει κι αυτό αν γενικευτεί η μέθοδος που ανακάλυψε μια ομάδα ερευνητών στο Πανεπιστήμιο του Τέξας (Austin). Η ομάδα χρησιμοποίησε μηχανική μάθηση για να εντοπίσει μεταλλάξεις με βάση τις οποίες δημιούργησε ένα ένζυμο (πρωτεΐνη) το οποίο μπορεί να αποδομήσει ταχύτατα τα δομικά στοιχεία του τετραφθαλικού πολυαιθυλενίου (PET). Πρόκειται για μια πολυμερισμένη συνθετική ρητίνη που χρησιμοποιείται για να κατασκευαστούν πλαστικές σακούλες, μπουκάλια νερού, δοχεία κάθε είδους αλλά και ίνες από τις οποίες φτιάχνονται ρούχα, υφάσματα επιπλώσεων αλλά και χαλιά. Αντιπροσωπεύει το 12% των απορριμμάτων πλαστικού σε παγκόσμιο επίπεδο.

Με το νέο ένζυμο έγινε δυνατή η αποδόμηση του πολυμερούς στα επιμέρους μονομερή στοιχεία του, τα οποία μπορούν να ανασυντεθούν ώστε να παραχθούν νέα προϊόντα. Αυτό σημαίνει ότι δεν χρειάζεται να χρησιμοποιηθούν επιπλέον ποσότητες πετρελαίου. Μάλιστα, αυτό επιτεύχθηκε σε χρόνο ρεκόρ μιας εβδομάδας!

Το νέο ένζυμο, σε αντίθεση με τα 19 διαφορετικά ένζυμα αποδόμησης πλαστικών, τα οποία έχουν ανακαλυφθεί μέχρι σήμερα, δεν προέρχεται από βακτηρίδια που απαντώνται στη φύση και έχει διαπιστωθεί ότι καταβροχθίζουν πλαστικά. Ωστόσο, αυτά τα ένζυμα λειτουργούν σε συγκεκριμένες συνθήκες θερμοκρασίας και οξύτητας (pH). Αντίθετα, το νέο ένζυμο μπορεί να αποδομήσει 51 τύπους PET σε διαφορετικές θερμοκρασίες και οξύτητες. Γι’ αυτό όμως θα απαιτηθεί παραπάνω έρευνα ώστε να επιβεβαιωθεί η λειτουργία του σε μεγάλη βιομηχανική κλίμακα.

Αμάν και πότε …

Για παιδιά και παππούδες

Εκπαιδεύστε τα παιδιά στην ανάγνωση, στην αναγνώριση των σημείων του εγκεφαλικού σε ηλικιωμένους και σε τρόπους μείωσης της καθημερινής χρήσης πλαστικών
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 6 Απριλίου 2021 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-455)

Η χειρότερη επίπτωση της πανδημίας. Σύμφωνα με πρόσφατη έκθεση της Εκπαιδευτικής, Επιστημονικής και Επιμορφωτικής Οργάνωσης των Ηνωμένων Εθνών (UNESCO), το 2020 η πανδημία του νέου κορωνοϊού έχει ήδη αυξήσει κατά 20% το ποσοστό των παιδιών του Δημοτικού που δεν θα μπορούν να διαβάζουν. Στη σχετική έκθεση που δημοσιεύτηκε το Μάρτιο, αναφέρεται ότι σύμφωνα με εκτιμήσεις, το 2019 ο αριθμός των παιδιών με ελλείψεις στην ικανότητα ανάγνωσης παγκοσμίως ήταν 483 εκατ. Με την πανδημία ο αριθμός αυτός εκτοξεύτηκε το 2020 κατά 20% στα 581 εκατ. (αντί να μειωθεί όπως προβλεπόταν στα 460 εκατ.).

Ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες την χαρακτήρισε «καταστροφή που θα χαρακτηρίζει μια ολόκληρη γενιά» όταν αναφέρθηκε στις επιπτώσεις της πανδημίας στην εκπαίδευση. Οι σπουδές παιδιών και νέων υποβαθμίζονται και αυτό αναμένεται να έχει επιπτώσεις για δεκαετίες στην οικονομική ανάπτυξη. Η έκθεση της UNESCO προτείνει την βελτίωση των εκπαιδευτικών συστημάτων μετά την πανδημία με έμφαση στην παρακολούθηση της μαθησιακής διαδικασίας μέσω της ενίσχυσης της κατάρτισης των διδασκόντων, της ενίσχυσης των σχολείων αλλά των συστημάτων αξιολόγησής τους.

Σημαντικό ρόλο στην ενίσχυση των παιδιών μπορούν να παίξουν γονείς, παππούδες και γιαγιάδες βοηθώντας τα παιδιά να μάθουν να διαβάζουν, έτσι ώστε να καλύψουν γρήγορα τα κενά όταν ξανανοίξουν κανονικά τα σχολεία. Ιδιαίτερη προσπάθεια χρειάζεται για τα παιδιά προσχολικής ηλικίας και για τους μαθητές των πρώτων τάξεων του Δημοτικού. Από την πλευρά της η πολιτεία θα έπρεπε να δώσει προτεραιότητα στον εμβολιασμό των εκπαιδευτικών κάτι που έχουν ήδη κάνει μερικές χώρες (π.χ. Κίνα, Ρωσία, Γερμανία, Ισπανία).

Τα παιδιά αναγνωρίζουν το εγκεφαλικό. Μιας και μιλήσαμε για παππούδες και γιαγιάδες αξίζει να αναφέρουμε ένα καταπληκτικό πρόγραμμα που εκπαιδεύει τα παιδιά να αναγνωρίζουν το αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο και να καλούν ασθενοφόρο για να σώσουν τον παππού ή την γιαγιά τους. Αρχικά το πρόγραμμα (fastheroes.com) εφαρμόστηκε στο νηπιαγωγείο του «Κολεγίου Ανατόλια» της Θεσσαλονίκης αλλά γρήγορα επεκτάθηκε και σε άλλες πόλεις της Ελλάδας αλλά και στο εξωτερικό – Σιγκαπούρη, Βραζιλία, Καναδά, Ταϊβάν, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, Ισλανδία, Νότια Αφρική και δώδεκα ευρωπαϊκά κράτη.

Το πρόγραμμα ξεκίνησε με εθελοντές που έδιναν «ζωντανές» παραστάσεις σε σχολεία. Ωστόσο, με την πανδημία το πρόγραμμα συνεχίστηκε με κινούμενα σχέδια, στα οποία πρωταγωνιστούν οι τέσσερις «υπερήρωες». Ο Χάρης (αδύναμα Χέρια), η Όλγα (μπερδεμένη Ομιλία) και ο Πέτρος (στραβό Πρόσωπο και Πτώση) παρουσιάζουν τα τρία κύρια συμπτώματα του εγκεφαλικού. Την τετράδα συμπληρώνει ο μικρός Αλέξης που έχει εκπαιδευτεί να καλεί τον ευρωπαϊκό αριθμό επειγόντων 112 για να έρθει Ασθενοφόρο. Όλοι μαζί είναι η ομάδα «ΧΟΠΑ ήρωες 112».

Το πρόγραμμα σχεδιάστηκε και εφαρμόστηκε από το Τμήμα Εκπαιδευτικής και Κοινωνικής Πολιτικής του Πανεπιστημίου Μακεδονίας σε συνεργασία με την ευρωπαϊκή πρωτοβουλία Angels και τον Παγκόσμιο Οργανισμό Εγκεφαλικών (WSO). Η πρωτοβουλία Angels, έχει στόχο τη βελτίωση της περίθαλψης των ασθενών με εγκεφαλικό σε όλο τον κόσμο. Η πρωτοβουλία συμβάλλει στη δημιουργία νέων νοσοκομείων, ειδικών για εγκεφαλικά επεισόδια και στη βελτίωση της ποιότητας της περίθαλψης στα υπάρχοντα νοσοκομεία.

Το πρόγραμμα fastheroes.com έχει στόχο να δημιουργήσει μια παγκόσμια κοινότητα εκατομμυρίων παιδιών. Θέλει επίσης να σπάσει το ρεκόρ Guiness δημιουργώντας, το μεγαλύτερο φωτογραφικό άλμπουμ (πάνω από 20.000 φωτογραφίες) με άτομα που φορούν μάσκα υπερήρωα. Το πρόγραμμα διαθέτει δωρεάν εκπαιδευτικό υλικό, και σε αυτό μπορούν να συμμετάσχουν δωρεάν παιδιά (5-9 ετών), σχολεία και εκπαιδευτικοί.

Η μείωση της χρήσης καλύτερη από την ανακύκλωση πλαστικών. Διαβάζω συχνά για τις αξιέπαινες πρωτοβουλίες εθελοντικών οργανώσεων, σχολείων και απλών πολιτών να καθαρίσουν παραλίες, πάρκα και δάση από τα πλαστικά. Προσφέρουν σίγουρα ένα σημαντικό έργο ευαισθητοποίησης της κοινωνίας, το οποίο μαζί με τη νέα νομοθεσία για την ανακύκλωση και την απαγόρευση των πλαστικών μιας χρήσης που τίθεται σιγά-σιγά σε εφαρμογή, ελπίζουμε ότι θα αλλάξει την εικόνα της ελληνικής φύσης.

Ωστόσο, θα ήταν καλύτερα αν όλοι μαζί κάναμε μια προσπάθεια να μειώσουμε την χρήση των πλαστικών και να διδάξουμε αυτή την καλή συνήθεια στα παιδιά και τα εγγόνια μας. Κατ’ αρχάς επειδή το κόστος ανακύκλωσης των περισσότερων πλαστικών είναι πολύ υψηλό με αποτέλεσμα τα περισσότερα να καταλήγουν στην αποτέφρωση. Ακόμη και στις σκανδιναβικές χώρες που θεωρούνται πρωτοπόροι στην ανακύκλωση ανακυκλώνονται μόλις το 49% των πλαστικών.

Επιπλέον, όπως γράφαμε και πριν από έναν χρόνο (ΧΝ 4/2/2020) τα βιοδιασπώμενα πλαστικά δεν διασπώνται πάντα, παρά μόνο υπό ορισμένες συνθήκες και σίγουρα όχι όταν ενταφιάζονται. Παράλληλα, χώρες που παραδοσιακά εισήγαγαν απορρίμματα πλαστικών προς ανακύκλωση, είτε απαγόρευσαν τις εισαγωγές, είτε θέσπισαν αυστηρούς ελέγχους και δεν δέχονται για ανακύκλωση πλαστικά που είναι ανακατεμένα. Αυτό δημιούργησε πτώση των τιμών και ένα «έμφραγμα» στην ανακύκλωση … Το συμπέρασμα είναι ότι η ανακύκλωση θα πρέπει να αποτελεί την τελευταία μας επιλογή …

Όμως τί θα πρέπει να κάνουμε για να μειώσουμε τη χρήση των πλαστικών; Μπορούμε να αγοράσουμε χύμα φέρνοντας τις δικές μας σακούλες και δοχεία στο μαγαζί. Γι’ αυτό μπορούμε να φτιάξουμε τη δική μας συλλογή μηδενικών απορριμμάτων που να περιλαμβάνει: επαναχρησιμοποιούμενες τσάντες και σακούλες (για τα ψώνια), ένα κύπελλο του καφέ κι ένα παγούρι (για το γραφείο) και, ενδεχομένως, ένα σετ μαχαιροπίρουνα. Προσωπικά έχω πάντα στην τσέπη μου μια υφασμάτινη, αναδιπλούμενη τσάντα και στο αυτοκίνητο μεγάλες τσάντες για τα ψώνια.

Ψωνίζετε φρούτα, λαχανικά, τυριά και αλλαντικά χωρίς πλαστικό περιτύλιγμα – εφόσον βεβαιωθείτε ότι στην ετικέτα με το βάρος και την τιμή αναγράφεται και η ημερομηνία λήξης. Παραγγείλετε έτοιμο φαγητό από μαγαζιά και άλλα προϊόντα από εταιρείες που δεν χρησιμοποιούν πλαστικές συσκευασίες. Και το κυριότερο: κάθε φορά που αγοράζετε, σκεφτείτε τρόπους με τους οποίους θα μπορούσατε να μειώσετε το πλαστικό! Παράλληλα, εκπαιδεύστε και τα παιδιά σας να κάνουν το ίδιο. Γιατί έχουμε μόνο έναν πλανήτη – ας μην τον κάνουμε ακατοίκητο για εμάς και τα παιδιά μας!

Τι θα γίνει με τα αποτσίγαρα …

Με το νέο νομοσχέδιο για τον περιορισμό των πλαστικών μιας χρήσεως ελπίζεται ότι θα ανακυκλώνονται και τα αποτσίγαρα και μάλιστα με έξοδα της καπνοβιομηχανίας …
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 6 Οκτωβρίου 2020 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-439)

Την περασμένη Παρασκευή κατατέθηκε στη Βουλή το νομοσχέδιο με το οποίο ενσωματώνεται στην Ελληνική νομοθεσία η ευρωενωσιακή οδηγία (ΕΕ) 2019/904 σχετικά με τη μείωση των επιπτώσεων ορισμένων πλαστικών προϊόντων στο περιβάλλον. Το νομοσχέδιο αφορά τις πλαστικές σακούλες και συσκευασίες τροφίμων, τα πλαστικά ποτήρια, μαχαιροπήρουνα και καλαμάκια, καθώς και πλαστικές μπατονέτες. Αφορά επίσης και τα «προϊόντα καπνού με φίλτρο και φίλτρα που κυκλοφορούν στο εμπόριο για χρήση σε συνδυασμό με προϊόντα καπνού».

Να υπενθυμίσουμε ότι τα φίλτρα προϊόντων καπνού περιέχουν πλαστική ύλη και κατέχουν τη δεύτερη θέση μεταξύ των πλαστικών αντικειμένων μίας χρήσης που εμφανίζονται συχνότερα σε παραλίες στην Ευρωπαϊκή Ένωση (πρώτη θέση παγκοσμίως). Επιπλέον, τα φίλτρα αυτά έχουν συγκεντρώσει πολλές από τις χιλιάδες δηλητηριώδεις χημικές ενώσεις που εκλύουν τα καιόμενα αλλά και τα θερμαινόμενα καπνικά προϊόντα. Ενώσεις που βλάπτουν άμεσα τα πουλιά, τα ψάρια και τα ζώα όταν τα καταπίνουν θεωρώντας τα ως τροφή.

Υποχρεώσεις της καπνοβιομηχανίας. Από τις 3 Ιουλίου 2021 όλες οι συσκευασίες προϊόντων καπνού με φίλτρο και φίλτρων για προϊόντα καπνού, πρέπει να φέρουν υποχρεωτικά εμφανή, ευανάγνωστη και ανεξίτηλη σήμανση, που να ενημερώνει τους καταναλωτές για δύο πράγματα. Τις κατάλληλες επιλογές διαχείρισης του προϊόντος ως απόβλητου ή τους τρόπους διάθεσης του που πρέπει να αποφεύγονται. Και το γεγονός ότι το προϊόν περιέχει πλαστικές ύλες, καθώς και τις επακόλουθες αρνητικές περιβαλλοντικές συνέπειες της απόρριψής τους στο περιβάλλον.

Επιπλέον, έως τις 5 Ιανουαρίου 2023, οι παραγωγοί καπνικών προϊόντων είναι υποχρεωμένοι να σχεδιάσουν, να οργανώσουν και να λειτουργήσουν πανελλαδικό Συλλογικό Σύστημα Εναλλακτικής Διαχείρισης (ΣΣΕΔ) αποβλήτων για όλα τα προϊόντα που διαθέτουν στην αγορά. Το εν λόγω ΣΣΕΔ θα έχει δύο βασικές υποχρεώσεις.

Πρώτον να σχεδιάσει, να υλοποιήσει και να καλύψει το κόστος για μέτρα ευαισθητοποίησης των καταναλωτών στο πρόβλημα της απόρριψης των φίλτρων προϊόντων καπνού. Και δεύτερον να πληρώσει για δράσεις συλλογής, καθαρισμού, μεταφοράς και επεξεργασίας των συναφών αποβλήτων. Σε αυτές τις δράσεις μπορεί να περιλαμβάνεται και η δημιουργία ειδικής υποδομής για τη συλλογή των αποβλήτων αυτών (π.χ. τοποθέτηση κατάλληλων δοχείων απορριμμάτων σε σημεία όπου συσσωρεύονται τέτοιου είδους απορρίμματα).

Ο Εθνικός Οργανισμός Ανακύκλωσης θα πρέπει να καταρτίσει κοστολογημένο τριετές πανελλαδικό πρόγραμμα καθαρισμού. Το πρώτο πρόγραμμα πρέπει να καταρτιστεί το 2022 για τις χρονιές 2023 έως 2025 και πρέπει να περιλαμβάνει και το ποσό που θα διατεθεί στους Δήμους και σε άλλους αρμόδιους δημόσιους φορείς για τον καθαρισμό και τη διάθεση μεταξύ άλλων και των αποβλήτων από φίλτρα των καπνικών προϊόντων.

Προγράμματα ευαισθητοποίησης καταναλωτών. Τα προγράμματα αυτά που πρέπει να καταρτίζονται και να υλοποιούνται σε ετήσια βάση θα πρέπει να ενημερώνουν και να ενθαρρύνουν την υπεύθυνη καταναλωτική συμπεριφορά με στόχο τη μείωση των φίλτρων καπνικών προϊόντων που απορρίπτονται στο περιβάλλον. Θα πρέπει επίσης να τονίζουν τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις της απόρριψης στο περιβάλλον, ιδίως το θαλάσσιο, αλλά και στο δίκτυο αποχέτευσης. Επιπλέον, θα πρέπει να αναφέρουν και τους τυχόν παραπλανητικούς, ανακριβείς ή ψευδείς περιβαλλοντικούς ισχυρισμούς σχετικά με την απόρριψη των φίλτρων.

Τα προγράμματα ευαισθητοποίησης θα περιλαμβάνουν ενημερωτικές ιστοσελίδες και σελίδες στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Προωθητικές εκδηλώσεις με τη συμμετοχή του κοινού όπως συνέδρια και εκθέσεις. Προβολή μηνυμάτων ευαισθητοποίησης σε μέσα μαζικής ενημέρωσης, καταχωρήσεις σε έντυπο και ηλεκτρονικό τύπο και ειδικές παραγωγές βίντεο. Παραγωγή και διάθεση εξειδικευμένων οδηγών για την ενημέρωση του κοινού. Προωθητικές δράσεις καθαρισμού ακτών και εν γένει κοινόχρηστων χώρων. Και τέλος, εκπαιδευτικές δράσεις για μαθητές πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης.

Προβλήματα εφαρμογής. Είναι σίγουρο ότι η καπνοβιομηχανία θα πρέπει να επενδύσει σημαντικά ποσά προκειμένου να συμμορφωθεί με τη νέα νομοθεσία. Εκτός από τον επανασχεδιασμό των συσκευασιών για να περιλαμβάνουν τη νέα υποχρεωτική σήμανση θα πρέπει να αντιμετωπιστεί και το πρόβλημα της συλλογής των αποτσίγαρων. Η καλύτερη λύση θα ήταν τα πακέτα των τσιγάρων να περιέχουν ενσωματωμένο και σταχτοδοχείο το οποίο να μπορεί να δεχτεί όλα τα αποτσίγαρα του πακέτου.

Η απόρριψη του περιεχομένου των χρησιμοποιημένων πακέτων μπορεί να γίνει σε ειδικούς κάδους ανακύκλωσης αποτσίγαρων. Ήδη αρκετοί Δήμοι (π.χ. Κέρκυρας, Χίου) εγκαθιστούν τέτοιους κάδους σε συνεργασία με εταιρείες που μαζεύουν τα αποτσίγαρα. Στη συνέχεια και μετά από επεξεργασία, παράγουν χρήσιμα αντικείμενα όπως έπιπλα κήπου ή τούβλα με καλύτερες μονωτικές ιδιότητες.

Μερικοί Δήμοι (π.χ. Αθηναίων, Χανίων) εγκαθιστούν ήδη σταχτοδοχεία-ψηφοδόχες για την συγκέντρωση αποτσίγαρων, που επίσης προωθούνται για ανακύκλωση. Βέβαια, όλες οι εν λόγω πρωτοβουλίες είναι περιορισμένες και χρηματοδοτούνται προς το παρόν από τους προϋπολογισμούς των Δήμων ενώ ο νέος νόμος θα εξασφαλίσει την χρηματοδότησή τους από τις καπνοβιομηχανίες.

Ας ελπίσουμε ότι οι καπνιστές και οι ατμιστές θα αντιληφθούν τις βλαβερές συνέπειες που έχουν τα κάθε είδους καπνικά προϊόντα στην υγεία τους, στην υγεία των γύρω τους και στο περιβάλλον και θα αποφασίσουν, παράλληλα με την υπεύθυνη απόρριψη των χρησιμοποιημένων φίλτρων καπνικών προϊόντων, να ξεκινήσουν ένα πρόγραμμα απεξάρτησής τους από τη νικοτίνη – την τρίτη ισχυρότερη εξαρτησιογόνο ουσία μετά την ηρωίνη και την κοκαΐνη … 

Υ.Γ. Πριν στεγνώσει το μελάνι του άρθρου της περασμένης εβδομάδας ανακοινώθηκε - στο πλαίσιο «επιστημονικής» εκδήλωσης με την υποστήριξη της καπνοβιομηχανίας - η δημιουργία «Διεθνούς Εταιρείας για τον Έλεγχο του Καπνίσματος & τη Μείωση της Βλάβης από το Κάπνισμα» την οποία έχουν αρχίσει να προβάλουν ήδη οι γνωστοί έμποροι νικοτίνης ...