Μήπως είναι πια αργά για δάκρυα …

Τα σημεία των καιρών δείχνουν πως οι συνήθειας μας και τα οργανωμένα συμφέροντα, μας οδηγούν σε αφανισμό
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 9 Ιανουαρίου 2024 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-490)

Μερικά σημάδια δεν κρύβονται. Υψηλές και έντονες βροχοπτώσεις με αποτέλεσμα μεγάλες πλημμύρες και κατολισθήσεις. Υδροστρόβιλοι και ανεμοστρόβιλοι ακόμη και σε περιοχές όπου τα φαινόμενα αυτά ήταν άγνωστα. Αλλά και λιγότερες βροχές και χιόνια με αποτέλεσμα ξηρασίες και μείωση των αποθεμάτων νερού με αποτέλεσμα απειλή λειψυδρίας.

Τέτοια εποχή τα Λευκά Όρη ήταν ήδη χιονισμένα από το Νοέμβριο και έμεναν έτσι λευκά μέχρι Μάιο-Ιούνιο. Στις παραλίες της Κρήτης σύχναζαν μόνο οι παραδοσιακοί χειμερινοί κολυμβητές … Αντίθετα, στη Βόρεια Ευρώπη έχουμε έντονες χιονοπτώσεις και δριμύτατα κύματα ψύχους με θερμοκρασίες πολλές δεκάδες βαθμούς κάτω από το μηδέν …

Παράλληλα σε συζητήσεις ακούς καινούργιες ειδήσεις. «Δεν βρίσκουμε πια ασκολύμπρους» παραπονιέται ο ένας. «Λίγα και μικρά τα ραδίκια φέτος» διαπιστώνει ο άλλος. «Πολλά πορτοκάλια είναι μικρότερα και μερικά είναι τελείως τζούφια» διαμαρτύρεται ένα τρίτος. Ας αφήσουμε πια το Κρητικό λάδι, στην παραγωγή του οποίου παρατηρείται μείωση από άνω των 50% έως και μέχρι 85-90%. Φαινόμενο που είναι παγκόσμιο και που συνεπάγεται σημαντική άνοδο στην τιμή διάθεσής του ελαιόλαδου στους καταναλωτές.

Οι αφανισμοί ειδών. Η ηλικία του πλανήτη μας είναι περίπου 4,5 δισεκατομμύρια χρόνια και οι επιστήμονες εκτιμούν ότι η ζωή εμφανίστηκε εδώ πριν από περίπου 3,5 δισεκατομμύρια χρόνια. Όπως περιγράφει πολύ γλαφυρά το πρόσφατο ντοκιμαντέρ «Η ζωή στον πλανήτη μας», μέσα σε αυτή την περίοδο έχουν σημειωθεί πέντε (5) μεγάλοι αφανισμοί ειδών του ζωικού και φυτικού βασιλείου. Οι τέσσερεις προήλθαν από φυσικές διεργασίες που προκάλεσαν είτε υπερβολική αύξηση (υπερθέρμανση) είτε υπερβολική μείωση (παγετώνες) της θερμοκρασίας του πλανήτη.

Ο πέμπτος, που οδήγησε στον αφανισμό των δεινόσαυρων, οφειλόταν στην πτώση ενός μετεωρίτη διαμέτρου περίπου 10 χιλιομέτρων. Αυτός προκάλεσε φαινόμενα που αντιστοιχούσαν στην ταυτόχρονη πυροδότηση μερικών εκατομμυρίων ατομικών βομβών (θανατηφόρο ωστικό κύμα, πυρκαγιές, συνθήκες «πυρηνικού χειμώνα» από σύννεφα σκόνης). Έγινε πριν από 66 εκατομμύρια χρόνια και έκανε δυνατή την επικράτηση των πουλιών (πτερωτοί δεινόσαυροι) και των θηλαστικών, στα οποία ανήκει και ο άνθρωπος.

Ο έκτος αφανισμός. Τα σημάδια που αναφέραμε στην αρχή δείχνουν ότι έχουμε μπει για τα καλά στην εποχή του έκτου αφανισμού. Η οποία τροφοδοτείται από ανθρωπογενείς διαδικασίες που επιταχύνουν τον ρυθμό απώλειας της βιοποικιλότητας δηλαδή της ταχύτητας αφανισμού των ειδών. Σήμερα, τα είδη αφανίζονται με ρυθμό 100 έως 1.000 φορές μεγαλύτερο σε σχέση με τον ρυθμό αφανισμού τους χωρίς τις επεμβάσεις του ανθρώπου. Με αυτό τον ρυθμό, οι επιστήμονες εκτιμούν ότι μέχρι το 2100 θα έχουν αφανιστεί τα μισά από όλα τα είδη που ζουν σήμερα στη Γη.

Οι κύριες αιτίες είναι η καταστροφή των φυσικών οικότοπων (π.χ. υπερ-τουριστική φρενίτιδα), η εισαγωγή χωροκατακτητικών ειδών (π.χ. λαγοκέφαλοι), η υπερεκμετάλλευση έμβιων πόρων (π.χ. υπεραλίευση, καταστροφή δασών) καθώς και η ρύπανση και η ανεξέλεγκτη χρήση φυτοφαρμάκων. Ο ρυθμός υπερθέρμανσης του πλανήτη λόγω της κλιματικής αλλαγής – υπερθέρμανση που οφείλεται στην υπερπαραγωγή αερίων του θερμοκηπίου λόγω κυρίως της καύσης ορυκτών καυσίμων – ξεπερνά πλέον την προσαρμοστική ικανότητα των ειδών.

Σήμερα, οι ωκεανοί θερμαίνονται 10 έως 100 φορές ταχύτερα σε σχέση με την τελευταία περίοδο που αυτό συνέβη πριν 252 εκατομμύρια χρόνια. Τότε είχε αφανιστεί τουλάχιστον το 80% των θαλάσσιων ασπόνδυλων ειδών και περίπου το 70% των χερσαίων σπονδυλωτών ειδών που ζούσαν πριν αρχίσει ο αφανισμός.

Υπάρχει σωτηρία; Εδώ και καιρό οι επιστήμονες κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου και προτρέπουν τις πολιτικές αρχές, τον ιδιωτικό τομέα και τους μεμονωμένους πολίτες να δραστηριοποιηθούν για να προστατεύσουν την εναπομένουσα βιοποικιλότητα στον πλανήτη. Έχουν υπογραφεί διεθνείς συνθήκες και διοργανώνονται περιοδικές συναντήσεις των συμβαλλόμενων μερών (COP) για να συντονίσουν τα μέτρα μείωσης του ρυθμού της αύξησης της θερμοκρασίας. Δηλαδή της παραγωγής αερίων του θερμοκηπίου. Δηλαδή, βασικά της παραγωγής και χρήσης ορυκτών καυσίμων.

Δυστυχώς, παρά τις επίσημες κρατικές δεσμεύσεις η μέση θερμοκρασία του πλανήτη όχι μόνο δεν μειώνεται αλλά διαρκώς αυξάνεται. Επιπλέον, στις περιοδικές συναντήσεις των συμβαλλόμενων μερών δραστηριοποιούνται έντονα και οι μεγάλες εταιρείες παραγωγής ορυκτών καυσίμων. Τελευταία, μάλιστα, σε αυτές προεδρεύουν και εκπρόσωποί τους! Κι ας διακηρύσσει ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ κ. António Guterres ότι «Δεν μπορούμε να σώσουμε έναν πλανήτη που καίγεται με μια μάνικα από ορυκτά καύσιμα ...».

Παράλληλα, παρά κάποιες φιλότιμες προσπάθειες διάδοσης της χρήσης ανανεώσιμων πηγών ενέργειας για θέρμανση (με αντλίες θερμότητας) και μετακίνηση (με ηλεκτρικά οχήματα), το κόστος είναι ακόμη αρκετά υψηλό παρά τις όποιες κρατικές επιδοτήσεις. Επίσης, αέρια θερμοκηπίου δεν παράγονται μόνο από τη χρήση ορυκτών καυσίμων για ηλεκτροπαραγωγή και μεταφορές αλλά και για τη θέρμανση των κατοικιών. Αέρια θερμοκηπίου παράγουν επίσης και οι εγκαταστάσεις εκτροφής βοοειδών (κυρίως μεθάνιο), καθώς και διάφορες βιομηχανίες (π.χ. τσιμεντοβιομηχανία).

Για να αντιμετωπιστεί η κατάσταση αυτή χρειάζονται ριζικά μέτρα. Όμως ποιος πολιτικός θα τολμήσει να τα πάρει; Ποιος θα προκαλέσει αναστάτωση στην οικονομία απαγορεύοντας τις μεταφορές που χρησιμοποιούν πετρελαιοειδή ή φυσικό αέριο (π.χ. αυτοκίνητα, φορτηγά, αεροπλάνα, πλοία). Ποιος θα απαγορεύσει την παραγωγή αυτών των μεταφορικών μέσων αλλά και τη μαζική παραγωγή κρέατος; Ποιος θα απαγορεύσει την εξόρυξη και χρήση ορυκτών καυσίμων;

Ο κινέζικος ξιφίας (Psephurus gladius) ένα από τα 7 είδη που αφανίστηκαν το 2022 δεν γνώριζε ότι θα αφανιζόταν. Σήμερα, το 2024 μ.Χ., ο σοφός άνθρωπος (Homo sapiens) γνωρίζει τι τον περιμένει και τι θα έπρεπε να έχει κάνει για να αποφύγει τον αφανισμό. Αλλά αδυνατεί να δράσει γιατί δεσμεύεται από κοινωνικούς και οικονομικούς λόγους. Το αποτέλεσμα θα είναι να εξαφανιστεί, όπως τα εκατομμύρια είδη που εξαφανίστηκαν από αυτόν το πλανήτη από τότε που εμφανίστηκε εδώ η ζωή. Κι επειδή η ζωή δεν σταματά, τη θέση του θα πάρουν άλλα είδη, λιγότερο σοφά που η απουσία του ανθρώπου θα τους δώσει την ευκαιρία να εξελιχτούν …

Όποιος δεν πιστεύει την επιστήμη ας διαβάσει το ιη’ κεφάλαιο της Αποκάλυψης του Ιωάννη.

Καλές και κακές ειδήσεις

Για την καταναγκαστική εργασία, τα φύκια, το τεχνητό αίμα και την κλιματική αλλαγή
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 6 Δεκεμβρίου 2022 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-476)

Θα ξεκινήσω απαριθμώντας μερικές καλές ειδήσεις που δυστυχώς περνούν απαρατήρητες μέσα στον ορυμαγδό από ειδήσεις για κακουργήματα, θανατηφόρους πολέμους, απειλές πολέμων για πλουτοπαραγωγικούς πόρους, αυξήσεις τιμών και προβλέψεις για επερχόμενες ελλείψεις.

Εργασιακά κάτεργα. Πολλά από τα φτηνά καταναλωτικά ευρωπαϊκά ή (κυρίως) εισαγόμενα προϊόντα, παράγονται σε άθλιες συνθήκες καταναγκαστικής εργασίας σε τρίτες χώρες (π.χ. Ινδία, Κίνα Πακιστάν), μερικές φορές ακόμη και από πολιτικούς κρατούμενους. Σήμερα, εκτιμάται ότι 27,6 εκατομμύρια άνθρωποι απασχολούνται παγκοσμίως υπό συνθήκες καταναγκαστικής εργασίας, σε πολλούς κλάδους.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή με πρόταση κανονισμού για την απαγόρευση των προϊόντων καταναγκαστικής εργασίας, την οποία κατέθεσε στα μέσα Σεπτεμβρίου, στοχεύει στην αντιμετώπιση του φαινομένου στην ενωσιακή αγορά. Όταν εγκριθεί (μετά από διαβουλεύσεις με το Ευρωκοινοβούλιο και το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο) ο κανονισμός θα καλύπτει όλα τα προϊόντα, χωρίς να στοχεύει συγκεκριμένες εταιρείες ή κλάδους παραγωγής.

Η υλοποίηση της νέας νομοθεσίας θα εξαρτηθεί βέβαια και από τη στενή συνεργασία με παγκόσμιους εταίρους. Τα κράτη μέλη θα έχουν τη δυνατότητα να αποσύρουν από την ευρωπαϊκή αγορά προϊόντα καταναγκαστικής εργασίας, κατόπιν έρευνας. Παράλληλα, οι τελωνειακές αρχές της ΕΕ θα εντοπίζουν και θα σταματούν τα προϊόντα καταναγκαστικής εργασίας στα ευρωπαϊκά σύνορα.

 

Καλλιεργήστε φύκια. Στα μέσα Νοεμβρίου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε ένα πρόγραμμα 23 δράσεων για να ενισχύσει τον τομέα των φυκιών στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Στους στόχους των δράσεων περιλαμβάνονται η βελτίωση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος, η αύξηση της κοινωνικής ευαισθητοποίησης και αποδοχής των φυκιών και των προϊόντων με βάση τα φύκια από τους καταναλωτές, καθώς και η κάλυψη των κενών στους τομείς της γνώσης, της έρευνας και της τεχνολογίας.

Οι δράσεις αφορούν την ανάπτυξη νέας εργαλειοθήκης για τους καλλιεργητές φυκιών, η πρόβλεψη της διευκόλυνσης του εντοπισμού βέλτιστων τοποθεσιών για καλλιέργεια θαλάσσιων μακροφυκών καθώς και η προσθήκη της καλλιέργειας θαλάσσιων μακροφυκών στα θαλάσσια χωροταξικά σχέδια. Προβλέπεται επίσης η ανάπτυξη, προτύπων για τα συστατικά και τους επιμολυντές των φυκιών, καθώς και για τα βιοκαύσιμα από φύκια.

Παράλληλα, θα αξιολογηθεί το δυναμικό της αγοράς, η αποδοτικότητα και η ασφάλεια των υλικών με βάση τα φύκια όταν χρησιμοποιούνται σε προϊόντα λίπανσης. Θα εξετασθεί επίσης η αγορά των φυκιών και θα προταθούν μηχανισμοί τόνωσης της αγοράς και στήριξης της μεταφοράς τεχνολογίας από την έρευνα στην αγορά. Θα χρηματοδοτηθούν πιλοτικά έργα για τον επαγγελματικό αναπροσανατολισμό και τη στήριξη καινοτόμων ΜΜΕ και έργων στον τομέα των φυκιών.

Θα εξετασθούν οι ευκαιρίες μετριασμού της κλιματικής αλλαγής μέσω των θαλάσσιων μακροφυκών, καθώς και ο ρόλος τους ως καταβοθρών γαλάζιου άνθρακα. Παράλληλα, προβλέπεται η στήριξη, της ανάπτυξης νέων και βελτιωμένων μεθόδων παραγωγής και συστημάτων καλλιέργειας και επεξεργασίας φυκιών. Τέλος, θα υποστηριχτούν δράσεις ευαισθητοποίησης και ανάλυσης της διαθεσιμότητας δεδομένων σχετικά με τα φύκια. Οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να ενημερώνονται σχετικά συμμετέχοντας στο φόρουμ EU4Algae.

Τεχνητό αίμα. Ερευνητές από τα πανεπιστήμια του Μπρίστολ, του Κέμπριτζ και της υπηρεσίας αιμοδοσίας του βρετανικού ΕΣΥ ξεκίνησαν κλινικές δοκιμές μετάγγισης τεχνητού αίματος, το οποίο ελπίζεται να είναι αποτελεσματικότερο από το κανονικό μεταγγιζόμενο αίμα. Με βάση τις σχετικές έρευνες, που έχουν ξεκινήσει από το 2009, το τεχνητό αίμα παράγεται από κανονικό αίμα τα ερυθρά αιμοσφαίρια του οποίου πολλαπλασιάζονται με τη βοήθεια ευέλικτων βλαστοκυττάρων.

Στο παρόν στάδιο των ερευνών στόχος είναι να εξετασθεί αν τα τεχνητά παραγόμενα ερυθρά αιμοσφαίρια μπορούν να επιβιώσουν στο σώμα τον ίδιο χρόνο με τα κανονικά. Αν διαρκούν περισσότερο θα είναι δυνατόν, σε ασθενείς που χρειάζονται συχνές μεταγγίσεις, αυτές να πραγματοποιούνται αραιότερα (ανά 6 εβδομάδες σε σύγκριση με 2-3 εβδομάδες σήμερα) με αποτέλεσμα να συσσωρεύεται λιγότερος σίδηρος στο αίμα. Προς τον σκοπό αυτό τα τεχνητά παραγόμενα ερυθρά αιμοσφαίρια επισημαίνονται με ακίνδυνη ραδιενεργό ουσία. Πρόκειται για ένα σημαντικό στάδιο στην πορεία για την παραγωγή τεχνητού αίματος. Οι ερευνητές προβλέπουν ότι η εισαγωγή νέων θεραπειών με βάση τεχνητό αίμα θα απαιτήσει από 5 έως 15 έτη ερευνών. Μέχρι τότε θα απαιτείται πάντα η συμβολή των εθελοντών αιμοδοτών …

Προ δύο κακών … «Όταν βρίσκεστε “προ δύο κακών” το αρχαίο ρητό προβλέπει “το μη χείρον βέλτιστον”. Δηλαδή με κάποιον τρόπο θεωρεί ότι έχετε καθήκον να επιλέξετε το λιγότερο κακό αφού είναι ανεύθυνο να αρνηθείτε την επιλογή. Ωστόσο, η αδυναμία του επιχειρήματος ήταν πάντα ότι όσοι επιλέγουν το “μη χείρον” λησμονούν πολύ γρήγορα ότι σε κάθε περίπτωση επέλεξαν κάτι κακό».

Αυτή η αποστροφή της πολιτικής φιλοσόφου Άννας Άρεντ σε ένα κείμενο που έγραψε το 1964 με τίτλο «Προσωπική ευθύνη υπό καθεστώς δικτατορίας», μου υπενθύμισε τις συζητήσεις που γίνονται για ορισμένα από τα μέτρα που προτείνονται για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής. Και συγκεκριμένα για τη χρήση φυσικού αερίου (λιγότερο ρυπογόνου από άλλα ορυκτά καύσιμα), αλλά και πυρηνικής ενέργειας …

Να σημειωθεί ότι η τελευταία έκθεση της Διακυβερνητικής Επιτροπής για την Κλιματική Αλλαγή (IPCC) αναφέρει ότι «τα κατεστημένα οικονομικά και πολιτικά συμφέροντα οργάνωσαν και χρηματοδότησαν εκστρατείες παραπληροφόρησης και αντίθεσης όσον αφορά την κλιματική αλλαγή» και ότι η «ρητορική και η παραπληροφόρηση σχετικά με την κλιματική αλλαγή και η σκόπιμη υπονόμευση της επιστήμης» που προέκυψαν «συνέβαλαν στην παρανόηση της επιστημονικής ομοφωνίας, στη δημιουργία αβεβαιότητας, άγνοιας κινδύνου, στην υποβάθμιση του επείγοντος και στην εναντίωση».

Κι όλα αυτά μου θύμισαν μια τουρκική παροιμία που αλίευσα στο διαδίκτυο: «Το δάσος συρρικνωνόταν αλλά τα δέντρα συνέχιζαν να ψηφίζουν το τσεκούρι, γιατί το τσεκούρι ήταν έξυπνο και είχε πείσει τα δέντρα πως επειδή το στειλιάρι του ήταν από ξύλο, ήταν κι αυτό ένα από αυτά».

Ενεργειακές καινοτομίες

Έξυπνα φωτοβολταϊκά λουλούδια, κομψά αιολικά δένδρα και καινοτόμες μπαταρίες για το μέλλον
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 30 Αυγούστου 2022 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-472)

Το Εξυπνολούλουδο. Το 2015, όταν είχα πια επιστρέψει στην Ελλάδα, άρχισα να ενδιαφέρομαι για την εγκατάσταση φωτοβολταϊκών ή και αιολικών πηγών ενέργειας για το σπίτι μου στο Σταυρό. Είχα τότε ανακαλύψει το Smartflower, ένα αυτόνομο, ρομποτικό σύστημα φωτοβολταϊκών που κατασκεύαζε μια Αυστριακή εταιρεία. Οι επανειλημμένες προσπάθειές μου για επικοινωνία απέτυχαν. Το 2018 πληροφορήθηκα ότι η εταιρεία χρεοκόπησε και εξαγοράστηκε από μια εταιρεία στις ΗΠΑ.

Εκτός από την αισθητική του, η καινοτομία του Εξυπνολούλουδου είναι ότι παρακολουθεί την πορεία του ήλιου, έχει δηλαδή μεγαλύτερη απόδοση από ένα κλασσικό επίπεδο φωτοβολταϊκό της ίδιας επιφάνειας που εγκαθίσταται σε μια σκεπή. Επιπλέον, μόλις η ταχύτητα του ανέμου ξεπεράσει μια ορισμένη τιμή διπλώνει ώστε να μην υποστεί βλάβη. Διπλώνει επίσης και μετά τη δύση του ήλιου και μένει έτσι μέχρι το πρώτο φως της επόμενης ημέρας.

Ο χώρος που απαιτεί για την εγκατάσταση είναι ένα κύβος με διαστάσεις 5 μέτρα και μπορεί να εγκατασταθεί σε κήπους, εισόδους κτηρίων ή ταράτσες. Ένα μόνο Εξυπνολούλουδο αρκεί για να καλύψει τις ενεργειακές ανάγκες ενός μέσου σπιτιού – άλλο μοντέλο καλύπτει την φόρτιση ηλεκτρικών αυτοκινήτων. Κάθε σύστημα περιλαμβάνει και τον δικό του μετατροπέα (inverter).

Προσωπικά, απογοητευμένος από την αδιαφορία της (αυστριακής και αμερικάνικης) εταιρείας αποφάσισα να εγκαταστήσω ένα κλασσικό φωτοβολταϊκό στέγης σε συνεργασία με μια Χανιώτικη εταιρεία (Τ&Τ Ενεργειακή). Αφού δρομολογήθηκε η εγκατάσταση, μου τηλεφώνησε ο Έλληνας αντιπρόσωπος (Master-Robotics) του Εξυπνολούλουδου που έχει ήδη πραγματοποιήσει τρεις εγκαταστάσεις στην Ελλάδα. Δυστυχώς, τη δεδομένη χρονική στιγμή δεν ήταν δυνατόν για οικονομικούς κυρίως λόγους να εγκαταστήσω και ένα Εξυπνολούλοδο παράλληλα με το σύστημα που είχα παραγγείλει.

To Ανεμόδενδρο. Στους σχεδιασμούς μου ήταν πάντα και η εγκατάσταση μιας μικρής ανεμογεννήτριας κατακόρυφου άξονα, μέχρι που έπεσα πάνω στο γαλλικής κατασκευής Wind Tree, ένα μεταλλικό δέντρο που αντί για φύλλα έχει μικρές ανεμογεννήτριες, τα Aeroleaf (Αερόφυλλα). Ένα τέτοιο Ανεμόδενδρο, με 36 Αερόφυλλα μπορεί επίσης να καλύψει τις ενεργειακές ανάγκες ενός μέσου σπιτιού. Το πλεονέκτημά του είναι ότι λειτουργεί όλο το 24ωρο ακόμη και με τον παραμικρό άνεμο, από οποιαδήποτε κατεύθυνση και αν φυσάει, ακόμη κι αν αυτός μεταβάλλεται συνεχώς.

Το Ανεμόδενδρο, μπορεί να εγκατασταθεί και σε αστικό περιβάλλον. Διατίθεται σε μικρότερη διαμορφώσιμη μορφή (με 18, 24 ή 30 Αερόφυλλα) ή και σε μορφή Θάμνου (με 12 Αερόφυλλα και σε συνδυασμό με φωτοβολταϊκά «πέταλα». Οι διαστάσεις ποικίλουν σε ύψος (από 6 περίπου μέτρα για τον Θάμνο έως 10 για το Ανεμόδενδρο) και διάμετρο (από 5 περίπου μέτρα για τον Θάμνο έως 8 για το Ανεμόδενδρο). Το σύστημα περιλαμβάνει επίσης μετατροπέα.

Το μέλλον των μπαταριών. Η χρήση των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας συνδέεται άρρηκτα και με τη χρήση αποδοτικών μπαταριών για αποθήκευση της ενέργειας ώστε αυτή να είναι δυνατόν να χρησιμοποιηθεί όταν η πηγή δεν είναι διαθέσιμη π.χ. το βράδυ όταν δεν υπάρχει ήλιος, σε περιόδους νηνεμίας ή πάνω σε κάθε είδους οχήματα. Σήμερα, οι πιο αποδοτικές μπαταρίες χρησιμοποιούν λίθιο, ένα μέταλλο του οποίου η εκμετάλλευση αντιμετωπίζει αρκετές προκλήσεις. Αν και άφθονο στη φύση, θεωρείται σπάνιο γιατί δεν υπάρχουν πολλά μέρη εξόρυξης και κατεργασίας.

Η εξόρυξη και η παραγωγή του επιβαρύνουν ιδιαίτερα το περιβάλλον. Και τέλος, εκτός από το υψηλό κόστος, οι μπαταρίες λιθίου παρουσιάζουν σημαντικά προβλήματα – απαιτούν τη χρήση και άλλων σπάνιων μεταλλευμάτων (νικέλιο, μαγγάνιο και κοβάλτιο), υπερθερμαίνονται (και εκρήγνυνται) αν φορτιστούν γρήγορα, αντέχουν σε λίγες σχετικά επαναφορτίσεις (1.000), είναι εύφλεκτες και τοξικές, η απόδοσή τους πέφτει σε ακραίες θερμοκρασίες και τέλος τα περιβλήματά τους και η μεταφορά τους κοστίζουν ακριβά.

Αντίθετα, οι μπαταρίες νατρίου που προτείνει η αμερικανική εταιρεία Natron χρησιμοποιούν ως βάση το νάτριο που ως χλωριούχο νάτριο (απλό αλάτι) βρίσκεται άφθονο στη φύση. Φορτίζονται γρήγορα χωρίς να υπερθερμαίνονται, αντέχουν σε πάνω από 50.000 επαναφορτίσεις, δεν αναφλέγονται και μεταφέρονται εύκολα. Το κυριότερο μειονέκτημα τους είναι ότι ενέργεια που αποθηκεύουν ανά χιλιόγραμμο (ενεργειακή πυκνότητα) είναι μικρότερη από εκείνη των μπαταριών λιθίου και γι’ αυτό απαιτούν μεγαλύτερο όγκο για να την αποθηκεύσουν.

Βέβαια, και οι πρώτες μπαταρίες λιθίου είχαν κι αυτές χαμηλή ενεργειακή πυκνότητα, κάτι που με τον καιρό βελτιώθηκε. Αυτό σημαίνει ότι δεν θα δούμε σύντομα μπαταρίες νατρίου για ηλεκτρικά οχήματα ενώ προβλέπεται να αρχίσουν να χρησιμοποιούνται σύντομα σε κέντρα αποθήκευσης δεδομένων (ως εφεδρικές), σε περονοφόρα ανυψωτικά (κλάρκ) και σε δίκτυα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.

Πολλά γράφονται και για τις πυρηνικές μπαταρίες της εταιρείας NDB η οποία ισχυρίζεται ότι ενσωματώνει ραδιενεργά απόβλητα από πυρηνικούς αντιδραστήρες ισχύος για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από την ακτινοβολία εκπέμπεται κατά την διάσπασή τους. Η εταιρεία προβλέπει να παρουσιάσει πραγματικά προϊόντα στο κοντινό μέλλον. παρά τις επιφυλάξεις που έχουν διατυπωθεί σχετικά με την δυνατότητα υλοποίησης όσων ισχυρίζονται οι επιστήμονες της εταιρείας. Ότι δηλαδή οι μπαταρίες αυτές μπορούν να τροφοδοτούν ηλεκτρικές συσκευές όπως κινητά τηλέφωνα ή ηλεκτρικά αυτοκίνητα επί εκατοντάδες ή και χιλιάδες χρόνια.

Σε άλλο επίπεδο, οι Ελβετοί έθεσαν σε λειτουργία τον Ιούλιο μια γιγαντιαία υδατομπαταρία που λειτουργεί αξιοποιώντας υδροηλεκτρική ενέργεια. Κατασκεύασαν δύο φράγματα δημιουργώντας δύο τεχνητές λίμνες με μεγάλη διαφορά υψομέτρου. Οι δύο λίμνες συνδέονται με μια σήραγγα μέσα στην οποία υπάρχουν έξη υδροστρόβιλοι που μπορούν να λειτουργούν για την παραγωγή ηλεκτρισμού ή αντίστροφα για την άντληση νερού.

Η εν λόγω υδατομπαταρία στο Νάντ ντε Ντράνς (η κατασκευή του σταθμού διήρκεσε 14 χρόνια) λειτουργεί ως εξής. Όταν στο Ελβετικό ηλεκτρικό δίκτυο υπάρχει πλεονάζουσα ενέργεια, αυτή τροφοδοτεί τους στροβίλους, οι οποίοι αντλούν νερό από την χαμηλότερη τεχνητή λίμνη προς την υψηλότερη. Όταν στο δίκτυο απαιτείται επιπλέον ενέργεια, οι στρόβιλοι λειτουργούν αντίστροφα χρησιμοποιώντας το αποθηκευμένο νερό για την παραγωγή υδροηλεκτρικής ενέργειας την οποία διοχετεύουν στο δίκτυο. Η αποθηκευτική ικανότητα αυτής της υδατομπαταρίας είναι 20 εκατ. κιλοβατώρες, ενέργεια που μπορεί να τροφοδοτήσει μέχρι 900.000 νοικοκυριά.

Παρόμοιες υδατομπαταρίες υπάρχουν στις ΗΠΑ (αντιστοιχούν σε συνολική αποθηκευτική ικανότητα 553 εκατ. κιλοβατώρες) και στην Κίνα, η οποία σχεδιάζει να τετραπλασιάσει την αντίστοιχη αποθηκευτική της ικανότητα φθάνοντας τις 100 εκατ. κιλοβατώρες μέχρι το 2030.

Περί πρόληψης

Συνεχίζοντας τις αλλοπρόσαλλες συμπεριφορές υποθηκεύουμε το μέλλον των παιδιών μας, της χώρας μας και του πλανήτη …
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 2 Αυγούστου 2022 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-471)

Σε μια συνέντευξη που είχα δώσει το 2012 στο ελληνόφωνο περιοδικό ΠΡΟΣΩΠΑ των Βρυξελλών ανέφερα πως είχα καταλήξει «στο συμπέρασμα ότι η πρόληψη είναι η κατ’ εξοχήν έκφραση του homo sapiens, του «λογικού» ανθρώπου όπως θέλουμε να θεωρούμε τους εαυτούς μας». Τα ατυχήματα και οι καταστροφές που ταλανίζουν τη χώρα μας, αλλά και τον αναπτυγμένο κόσμο γενικότερα, δείχνουν ότι για το ανθρώπινο είδος η «λογική» δεν τρέχει από τα μπατζάκια μας …

Από αυτήν εδώ τη στήλη έχουμε κατ’ επανάληψη γράψει για την πρόληψη επιμέρους ατυχημάτων και καταστροφών. Για τα τροχαία, τις (αστικές και δασικές) πυρκαγιές και τις πλημμύρες. Για τις επιπτώσεις στην υγεία από το κάπνισμα, την έλλειψη άσκησης και την κακή διατροφή. Αλλά και για μερικά από τα μέτρα που θα πρέπει να πάρουμε τάχιστα για να περιορίσουμε τις επιπτώσεις από την αλλαγή του κλίματος.

Φυσικά, οι συμβουλές από αυτή τη στήλη αφορούν κυρίως την αυτοπροστασία των πολιτών και λιγότερο προτάσεις προς τις τοπικές, περιφερειακές και εθνικές αρχές. Στόχος είναι πάντα η ανάπτυξη μιας «κουλτούρας πρόληψης» από πολίτες και αρχές σε όλα τα επίπεδα διοίκησης. Είναι τραγικό να θρηνούμε καθημερινά θύματα, λόγω απροσεξίας και αδιαφορίας πολιτών και πολιτείας … Και θεωρώ ότι είναι ακόμη τραγικότερο όταν διαπιστώνει σιγά-σιγά κανείς ότι όλες οι προσπάθειες να αλλάξει η κατάσταση προσκρούουν στην ίδια την κοινωνία και τις συνήθειες που διδάσκονται και διαιωνίζονται στο πλαίσιο της οικογένειας.

Μια από τις σοβαρότερες αιτίες των τροχαίων είναι η κατανάλωση οινοπνευματωδών από τον οδηγό. Όσες ενημερωτικές εκστρατείες κι αν γίνουν στα σχολεία, ακυρώνονται τη στιγμή που τα παιδιά θα δουν τους γονείς τους να πιάνουν το τιμόνι μεθυσμένοι ή πολύ κουρασμένοι, να μην φορούν ζώνη ή να προσπαθούν να προσπεράσουν αντικανονικά αναπτύσσοντας υπερβολική ταχύτητα. Όταν ανεβαίνουν στη μοτοσυκλέτα χωρίς κράνος ή όταν δεν χρησιμοποιούν παιδικά καθίσματα για τα μωρά και τα νήπια.

Μου έλεγε μια φίλη τις προάλλες για μια παρουσίαση που έγινε σε ένα σχολείο από έναν αστυνομικό και έναν πυροσβέστη για θέματα τροχαίων και πυρκαγιών. Ένα παιδάκι, αποκάλεσε τον αστυνομικό «μπάτσο» χωρίς να αντιδράσει κανένας από τους ενήλικες που ήταν παρόντες. Πώς θα αντιμετωπίσει ο αυριανός πολίτης τον αστυνομικό όταν θα του κάνει μια παρατήρηση ή θα του επιβάλει ένα πρόστιμο για μια παράβαση;

Άλλο παράδειγμα. Ο Σύλλογος «Ακαπνίστας», στην προσπάθειά του να ευαισθητοποιήσει τους μαθητές της Πέμπτης και Έκτης Δημοτικού, καθώς και εκείνους της Α’ και Β’ Γυμνασίου για τις αρνητικές επιπτώσεις της βλαβερής συνήθειας του καπνίσματος, παρουσιάζει στα σχολεία τη δράση «Μαθαίνω να μην καπνίζω». Κάθε χρόνο η δράση εγκρίνεται από τις αρμόδιες υπηρεσίες του Υπουργείου Παιδείας και ενημερώνονται σχετικά όλες οι σχολικές μονάδες. Ωστόσο, οι περισσότεροι δάσκαλοι και καθηγητές δεν εκδηλώνουν ενδιαφέρον να οργανωθούν οι σχετικές παρουσιάσεις γιατί, όπως μας εξήγησε μια δασκάλα, είναι οι ίδιοι καπνιστές …

Κάθε καλοκαίρι η χώρα μας υποφέρει από δασικές πυρκαγιές. Κάθε χρόνο η Πυροσβεστική Υπηρεσία ανακοινώνει ότι από 1η Μαΐου έως 31η Οκτωβρίου (αντιπυρική περίοδος) ισχύουν ορισμένες απαγορεύσεις. ΔΕN καίμε σκουπίδια ή ξερά χόρτα και κλαδιά. ΔΕΝ ανάβουμε υπαίθριες ψησταριές σε δάση ή σε χώρους που υπάρχουν ξερά χόρτα. Αποφεύγουμε εργασίες που ενδέχεται να προκαλέσουν πυρκαγιά (π.χ. ηλεκτροσυγκολλήσεις, χρήση εργαλείων που δημιουργούν σπινθήρες). ΔΕΝ πετάμε αναμμένα τσιγάρα. ΔΕΝ αφήνουμε σκουπίδια στα δάση γιατί υπάρχει κίνδυνος ανάφλεξης.

Επιπλέον, κάθε χρόνο καλούνται οι πολίτες και οι οργανισμοί τοπικής αυτοδιοίκησης να μειώσουν την καύσιμη ύλη απομακρύνοντας ξερόχορτα και κλαδιά από οικόπεδα και περιαστικά δάση. Ελάχιστοι το κάνουν ευσυνείδητα πριν αρχίσει η αντιπυρική περίοδος όπως και λίγοι εφαρμόζουν τις απαγορεύσεις της Πυροσβεστικής. Αντίθετα, οι περισσότεροι, όταν ξεσπάσει πυρκαγιά αναρωτιούνται «πού είναι το κράτος;»…

Τα ίδια λίγο πολύ και με άλλα ατυχήματα και καταστροφές. Τα έχουμε πει ακόμη και με μαντινάδες από αυτήν εδώ τη στήλη. «Ο έξυπνος δεν είναι αυτός που κάνει το γενναίο, αλλά εκείνος που θωρεί μην τύχει το μοιραίο!». Όμως, η χρόνια αδιαφορία πολιτών και πολιτείας, τα ημίμετρα, η αδράνεια λόγω του «πολιτικού κόστους» και των πιέσεων που ασκούν μικρά και μεγάλα οργανωμένα συμφέροντα δεν προμηνύουν τίποτα καλό. Ταυτόχρονα, τα σύννεφα της κλιματικής κατάρρευσης συγκεντρώνονται απειλητικά και η καταστροφή πλησιάζει με όλο και ταχύτερο ρυθμό.

Πράγματι, ο στόχος να μην αυξηθεί η μέση θερμοκρασία του πλανήτη πάνω από τον 1,5°C μέχρι το 2030 φαίνεται πως δεν θα επιτευχθεί. Ο ηφαιστειολόγος Bill McGuire (προφέρεται Μακγκουάιρ), ομότιμος καθηγητής γεωφυσικών και κλιματικών απειλών στο Πανεπιστημιακό Κολέγιο του Λονδίνου (UCL) στο νέο του βιβλίο Hothouse Earth (Η Γη ως καυτό θερμοκήπιο) προβλέπει ότι μέχρι εκείνη τη χρονιά το όριο αυτό θα έχει ξεπεραστεί. Μάλιστα, η αύξηση της μέσης θερμοκρασίας κατά 2°C θα έχει ως αποτέλεσμα έντονους καύσωνες, ακραίες ξηρασίες, καταστροφικές πλημμύρες, μειωμένη γεωργική παραγωγή και κύματα προσφύγων, ταχύτατο λιώσιμο των πάγων και αυξανόμενα επίπεδα της στάθμης της θάλασσας.

Όλα αυτά που αρχίζουμε ήδη να τα βλέπουμε όλο και συχνότερα σε παγκόσμιο επίπεδο, θα αποσταθεροποιήσουν σοβαρά την παγκόσμια κοινωνία. Ακόμη και με βάση τις πιο αισιόδοξες εκτιμήσεις για τις δεσμεύσεις που ανέλαβαν τα κράτη για μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου στην τελευταία σύνοδο για την κλιματική αλλαγή στη Γλασκόβη, οι μέσες θερμοκρασίες προβλέπεται να αυξηθούν από 2,4 έως 3°C.

Γι’ αυτό, ο καθηγητής McGuire υποστηρίζει ότι στην πράξη δεν μπορούμε να κάνουμε και πολλά πράγματα για να αποφύγουμε την επερχόμενη κλιματική κατάρρευση. Προτείνει, αντίθετα, να προσαρμοστούμε στις συνθήκες του «καυτού θερμοκηπίου» που θα αντιμετωπίσουμε σε λίγα χρόνια και να προσπαθήσουμε να αναστείλουμε την περαιτέρω υποβάθμιση της ζοφερής αυτής κατάστασης.

«Θα χαθούμε, γιατί αδικήσαμε!». Αυτή η φράση του Στρατηγού Μακρυγιάννη έρχεται στο νου όταν αναλογίζομαι τις αδικίες που συνεχίζουμε να κάνουμε στους εαυτούς μας, στη φύση αλλά κυρίως στα παιδιά και τα εγγόνια μας, στα οποία θα κληροδοτήσουμε έναν κόσμο όπου η ζωή θα μοιάζει πραγματικά με κόλαση.

Υ.Γ. Βλ. και Climate Endgame: Exploring catastrophic climate change scenarios, Climate Endgame, Potential for global heating to end humanity 'dangerously underexplored'

Πρακτικές συμβουλές για ανθεκτικότητα

Μπορούμε να αντιμετωπίσουμε το δυσοίωνο μέλλον προφυλάσσοντας την υγεία μας και αναπτύσσοντας κάποιες κρίσιμες δεξιότητες …
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 2 Νοεμβρίου 2021 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-462)

Γράφαμε τον περασμένο μήνα (ΧΝ 5/10/2021) για τις δυσοίωνες μελλοντικές προοπτικές στους τομείς της πανδημίας και της κλιματικής κρίσης. Αναφερθήκαμε και σε ορισμένες κακές μας συνήθειες με τις οποίες υποθηκεύουμε το μέλλον μας … Σήμερα, οι προβλέψεις για το άμεσο μέλλον είναι ακόμη πιο δραματικές.

Οι αυξήσεις στις τιμές της ενέργειας και οι ελλείψεις σε μια σειρά βασικών βιομηχανικών προϊόντων (π.χ. ημιαγωγών) και δεξιοτήτων (π.χ. οδηγών φορτηγών) βάζουν φρένο σε μεγάλους βιομηχανικούς κλάδους (π.χ. αυτοκινητοβιομηχανία) κάτι που προβλέπεται πως θα προκαλέσει ανεργία και αυξήσεις τιμών σε βασικά καταναλωτικά αγαθά (π.χ. τρόφιμα). Παράλληλα, τα κρούσματα και οι θάνατοι από την COVID-19 έχουν πάρει ξανά την ανηφόρα, ενώ μια τουλάχιστον χώρα (Μαδαγασκάρη) αντιμετωπίζει λιμό λόγω της παρατεταμένης ξηρασίας που οφείλεται στην κλιματική αλλαγή.

Ευτυχώς, μέσα σε αυτό το περιβάλλον που ευνοεί την παράλυση λόγω «φόβου καὶ προσδοκίας τῶν ἐπερχομένων δεινών» υπάρχουν πολλά που μπορούμε να κάνουμε σε ατομικό και συλλογικό επίπεδο για να ενισχύσουμε την ατομική και συλλογική ανθεκτικότητά μας …

Πρώτα η υγεία. Όλες οι επιστημονικές μελέτες σχετικά με τις επιπτώσεις της πανδημίας δείχνουν ότι τα εμβόλια μειώνουν θεαματικά τις πιθανότητες προσβολής, μετάδοσης, νόσησης και θανάτου σε όλες τις ηλικίες. Συνεπώς δεν υπάρχει καμία επιστημονικά θεμελιωμένη δικαιολογία για όσους αποφεύγουν να εμβολιαστούν. Μάλιστα, έχει ήδη αρχίσει η αδειοδότηση των εμβολίων και για τις ηλικίες 5-11 ετών.

Επιπλέον, όπως έχουμε γράψει κατ’ επανάληψη σε αυτήν εδώ τη στήλη υπάρχουν μερικά απλά μέτρα που μπορούμε να πάρουμε σε ατομικό επίπεδο για να προφυλάξουμε τη ζωή και την υγεία μας αλλά και εκείνες των αγαπημένων μας. Κόβουμε το κάπνισμα, περιορίζουμε την κατανάλωση οινοπνευματωδών, προσέχουμε τη δίαιτά μας και κάνουμε κάθε 2-3 χρόνια γενικές εξετάσεις (τσέκ-απ). Οδηγούμε προσεκτικά σεβόμενοι τον Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας, φοράμε ζώνη και κράνος και τέλος αποφεύγουμε μπαλωθιές και άλλα επικίνδυνα κρητικά σπορ που θέτουν σε κίνδυνο ζωές …

Κρίσιμες δεξιότητες. «Αν θες να χορτάσεις έναν άνθρωπο για μία μέρα δώσε του ένα ψάρι. Αν θες να τον χορτάσεις για μια ζωή μάθε του ψάρεμα» λέει μια κινέζικη παροιμία. Όμως, δεν θα ήταν σοφό να στηριχτεί κάποιος στο ψάρεμα και το κυνήγι αφού σύμφωνα με μια ελληνική παροιμία «του κυνηγού και του ψαρά το πιάτο, δέκα φορές είναι αδειανό και μια φορά γεμάτο»!

Έχουμε γράψει στο παρελθόν για τους «λαχανόκηπους της κρίσης» (ΧΝ 18/4/2012) όταν κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου η βρετανική κυβέρνηση ξεκίνησε μια εκστρατεία για να ενθαρρύνει τους πολίτες να καλλιεργούν πατάτες, ντομάτες και άλλα λαχανικά. Αλλά και να εκτρέφουν κότες, κουνέλια, κατσίκες (για το γάλα) αλλά και χοίρους.

Ο φίλος Κώστας Λιονουδάκης που (επιμελείται τη στήλη «Ta μυστικά του κήπου» σε αυτή την εφημερίδα) έχει δημοσιεύσει πλήρεις συμβουλές για τρόπους καλλιέργειας λαχανικών σε γλάστρες, ζαρντινιέρες ακόμη και σε ταράτσες. Βέβαια, η εκτροφή πουλερικών, κουνελιών και αιγοπροβάτων είναι αδύνατη στο περιβάλλον της πόλης, αλλά όλο και κάποιο σπίτι στο χωριό μπορεί να αξιοποιηθεί, ιδίως αν η προσπάθεια γίνει στο πλαίσιο μια οικογένειας ή μιας παρέας.

Βέβαια, για όλα χρειάζεται η σχετική τεχνογνωσία. Πόσοι ξέρουν να αρμέγουν κατσίκες; Πόσες μπορούν να σφάξουν ένα κοτόπουλο; Ευτυχώς για την κηπουρική υπάρχουν πλήθος βιβλία, γεωπόνοι και άλλοι κηπουροί που μπορούν να συμβουλέψουν τους επίδοξους αγρότες και αγρότισσες.

Όμως οι δεξιότητες που έχουν σχέση με τα ζώα είναι λίγο πιο πολύπλοκες και απαιτούν πρακτική εξάσκηση. Ένα όμορφο παράδειγμα δίνει η γνωστή ηθοποιός Ζέτα Δούκα, η οποία σύμφωνα με σχετικά δημοσιεύματα, με το σύζυγό της Μιχάλη Χατζαντωνά μαθαίνουν στην κόρη τους να αρμέγει κατσίκες και να μαζεύει τα αυγά από τις κότες της γιαγιάς της …

Κλιματικός Αρμαγεδδών. Από χτες βρίσκονται σε εξέλιξη οι εργασίες της 26ης Διάσκεψης των μερών της σύμβασης-πλαισίου των Ηνωμένων Εθνών για την κλιματική αλλαγή (COP26) στη Γλασκόβη της Σκοτίας. Δυστυχώς, τα μηνύματα δεν είναι καθόλου ενθαρρυντικά. Τα έγραψε πολύ παραστατικά πριν λίγες μέρες και ο πρώην πρύτανης του Πολυτεχνείου Κρήτης Γιάννης Φίλης (ΧΝ 22/10/2021). «Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Ενέργειας (ΙΕΑ), έχει υπολογίσει ότι αν οι δεσμεύσεις των κυβερνήσεων τηρηθούν, το 2050 οι εκπομπές άνθρακα θα μειωθούν μόνο κατά 40% αντί να μηδενιστούν, όπως υπόσχονται.

Ας σημειωθεί ότι οι δεσμεύσεις αυτές, οι οποίες, ακόμη και αν τηρηθούν, θα οδηγήσουν σε καταστροφική θερμοκρασιακή άνοδο κατά 2,7°C, είναι επίσης κενές περιεχομένου συγκρινόμενες με την κούρσα εξορύξεων. Η (τελευταία επιστημονική έκθεση του ΟΗΕ πάνω στο ζήτημα των ορυκτών καυσίμων) δείχνει ξεκάθαρα ότι η παγκόσμια παραγωγή ορυκτών καυσίμων υπερβαίνει τις υποτιθέμενες δεσμεύσεις. Καμιά δέσμευση, καμιά ομιλία στις συνόδους δεν έχει αξία χωρίς συγκεκριμένο σχέδιο και δράση».

Τι μπορούν να κάνουν οι Κρητικοί για να αποφύγουν, σε συνδυασμό με την δημιουργία λαχανόκηπων, την ερημοποίηση που συνοδεύει μακροπρόθεσμα την αύξηση της θερμοκρασίας του πλανήτη; Πρώτον και κύριο: εξοικονόμηση νερού! Είναι απαράδεκτο ορισμένοι να ξοδεύουν ασυλόγιστα το νερό για να ξεπλύνουν πεζοδρόμια και δρόμους ή για να γεμίσουν τις πισίνες τους. Το καλύτερο πότισμα γίνεται με σταγόνες τις βραδινές ώρες και με πρόγραμμα ανάλογα με τις καλλιέργειες.

Όσο για την προστασία από τις πλημμύρες, εκτός από τα αντιπλημμυρικά έργα της πολιτείας, σημαντικό είναι να μην πολλαπλασιάζουμε τις επιφάνειες από άσφαλτο, σκυρόδεμα και πλάκες που είναι αδιαπέραστες στο νερό. Μία πολύ καλή λύση πρότεινε πριν λίγες μέρες ο Δασολόγος-Περιβαλλοντολόγος Μανώλης Καπάνταης στην ιστοσελίδα dasarxeio.com. Είναι «Οι κήποι της βροχής», δηλαδή χώροι πρασίνου που έχουν σχεδιαστεί με τέτοιον τρόπο ώστε να συμβάλλουν στην αντιπλημμυρική προστασία της πόλης.

Ας ανασκουμπωθούμε λοιπόν πολίτες και τοπικές αρχές γιατί όπως λέει μια άλλη ελληνική παροιμία «Των φρονίμων τα παιδιά πριν πεινάσουν (πριν διψάσουν και πριν πλημμυρίσουν) μαγειρεύουν».

Επαληθευμένες προφητείες

Οι κόσμοι που έφτιαξαν οι συγγραφείς επιστημονικής φαντασίας γίνονται όλο και περισσότερο πραγματικότητα …
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα την 1^η Δεκεμβρίου 2020 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-446)

Υπάρχουν δύο ειδών προφήτες. Αυτοί που προβλέπουν καταστροφές, θανάτους και το τέλος του κόσμου. Κι αυτοί που προβλέπουν πως το μέλλον της ανθρωπότητας θα είναι καλύτερο χάρις στην πρόοδο της επιστήμης και της τεχνολογίας. Κανείς από τους δύο δεν παραβλέπει την ανθρώπινη φύση. Οι προσωπικοί εγωισμοί, οι εθνικισμοί, τα φυλετικά και τα θρησκευτικά μίση αποτελούν για τους πρώτους τις αιτίες του Αρμαγεδδώνα. Οι δεύτεροι θεωρούν πως η ανθρωπότητα ωριμάζοντας θα κατορθώσει να ελέγξει όλα τα παραπάνω χωρίς βέβαια να τα εξαλείψει.

Από μικρός μου άρεσαν οι προφήτες της δεύτερης κατηγορίας. Είναι οι συγγραφείς επιστημονικής φαντασίας. Όπως ο Ιούλιος Βερν με τις πολυάριθμες, επαληθευμένες σήμερα, προφητείες. Ο Ισαάκ Ασίμοφ με τις προφητείες του που αρχίζουν να επαληθεύονται. Αλλά και οι δημιουργοί κινηματογραφικών έργων και τηλεοπτικών σειρών. Όπως το «2001: Η Οδύσσεια του διαστήματος» στην προβολή του οποίου με συνόδευσε η γιαγιά μου. Και η σειρά «Ταξίδι στ’ αστέρια» που άρχιζε να παίζεται την δεκαετία του 1970 στην ΥΕΝΕΔ, τον τηλεοπτικό σταθμό των ενόπλων δυνάμεων.

Ο θαυμαστός κόσμος του Βερν. Την εποχή του ατμού (19ος αιώνας) ο Βερν έγραφε για υπέροχες μηχανές που κινούνταν αποκλειστικά με ηλεκτρισμό. Όπως το υποβρύχιο «Ναυτίλος» του πλοιάρχου Νέμο και το ελικοφόρο αεροσκάφος «Άλμπατρος» του Ροβήρου του κατακτητή.

Έγραψε ακόμη για πόλεις με ηλεκτρικά φωτισμένους δρόμους, ηλεκτρικά τραίνα που κινούνται με πεπιεσμένο αέρα και αυτοκίνητα που κινούνται με αέριο. Για βιντεοσυσκέψεις, κατ’ οίκον παραδόσεις αποστειρωμένων εμπορευμάτων, διαστημικά λεωφορεία, αριθμομηχανές, βιολογικούς πολέμους και τον έλεγχο των γεννήσεων στην Κίνα.

Και φυσικά για την κατάκτηση του διαστήματος. Όσοι αντιπαρέβαλλαν το επικό ταξίδι του Απόλλων 11 στη Σελήνη με τα μυθιστορήματα του Βερν, διαπίστωσαν πόσο κοντά είχε πέσει στις προβλέψεις του. Και οι πιστοί του αναγνώστες διαπιστώνουν καθημερινά πως οι περισσότερες από τις εφευρέσεις που οραματίστηκε ο πατέρας της επιστημονικής φαντασίας, αποτελούν σήμερα πραγματικότητα. Όσο κι αν έμοιαζαν εξωτικές όταν κυκλοφορούσαν τα μυθιστορήματα του.

Τεχνητή νοημοσύνη και μικρόβια. Άλλος αγαπημένος μου συγγραφέας, ο Ασίμοφ, θέσπισε το 1942 τους περίφημους τρεις νόμους της ρομποτικής – που έχουν χαρακτηριστεί ως οι διασημότερες προτάσεις επιστημονικής φαντασίας που έχουν γραφτεί ποτέ ασκώντας τη μεγαλύτερη επιρροή στην τεχνολογική πολιτική. Φυσικά, πρόκειται στην ουσία για νόμους που αφορούν γενικότερα την τεχνητή νοημοσύνη.

Πρώτος νόμος: το ρομπότ δεν επιτρέπεται να τραυματίσει άνθρωπο, ούτε να επιτρέψει αδρανώντας να επέλθει βλάβη σε άνθρωπο. Δεύτερος νόμος: το ρομπότ πρέπει να υπακούει τις διαταγές των ανθρώπων εκτός αν αυτές οι διαταγές έρχονται σε αντίθεση με τον πρώτο νόμο. Τρίτος νόμος: το ρομπότ οφείλει να προστατεύει την ύπαρξή του, εφόσον αυτό δεν έρχεται σε αντίθεση με τον πρώτο και τον δεύτερο νόμο.

Σήμερα, που η τεχνητή νοημοσύνη μπαίνει όλο και περισσότερο στη ζωή μας, ο καθηγητής νομικής Φρανκ Πασκουάλε πρότεινε τέσσερις συμπληρωματικούς νόμους. Σύμφωνα με αυτούς η τεχνητή νοημοσύνη και τα ρομπότ «οφείλουν να συμπληρώνουν τους επαγγελματίες και όχι να τους αντικαθιστούν». «Δεν πρέπει να πλαστογραφούν την ανθρωπότητα». Δεν πρέπει να ενισχύουν τους «ανταγωνισμούς των εξοπλισμών». Και θα πρέπει «να αναφέρουν την ταυτότητα των δημιουργών, των ελεγκτών και των ιδιοκτητών τους».

Στο σύμπαν που φαντάστηκε ο Ασίμοφ δεν κυριαρχούν μόνο τα ρομπότ. Στις γήινες αποικίες σε πλανήτες ανά τον Γαλαξία έχουν αναπτυχθεί οι «διαστημικοί» που ζουν απομονωμένοι σε τεράστιες φάρμες. Και όταν χρειαστεί να έλθουν σε επαφή με άλλους ανθρώπους φορούν (αντί για μάσκες) φίλτρα στις ρινικές κοιλότητες για να μην μολυνθούν από μικρόβια.

Τα οχήματα και οι συσκευές λειτουργούν με μικροσκοπικούς αντιδραστήρες πυρηνικής ενέργειας. Πρόσφατα, διάβασα για την δημιουργία μιας μπαταρίας που θα λειτουργεί για χιλιάδες χρόνια με ένα ισότοπο του άνθρακα (C-14) το οποίο θα προέρχεται από τα απόβλητα πυρηνικών αντιδραστήρων ισχύος. Μπαταρία ακίνδυνη γιατί το ραδιενεργό υλικό διασπάται κλεισμένο σε ένα περίβλημα από τεχνητό διαμάντι.

Παράλληλα, ενισχύεται ο ανταγωνισμός για την κατασκευή αποδοτικότερων μπαταριών από συμβατικά υλικά, κάτι που θα εντείνει τις ελλείψεις στρατηγικών μετάλλων (π.χ. λιθίου, κοβαλτίου, νικελίου). Και δεν μιλάμε για τις μικρές μπαταρίες κινητών τηλεφώνων και μικροσυσκευών αλλά μπαταρίες για αυτοκίνητα, φορτηγά ακόμη και αεροπλάνα. Επειδή το μέλλον των μεταφορών δεν θα στηρίζεται στα παράγωγα του πετρελαίου αλλά στην τροφοδοσία με αποδοτικές και φθηνές πηγές ηλεκτρικής ενέργειας.

Ο Ασίμοφ πρόβλεψε επίσης τους δορυφόρους που θα συλλέγουν ηλιακή ενέργεια και θα την διοχετεύουν στην επιφάνεια της Γης καθώς και την εξόρυξη ορυκτών σε άλλους πλανήτες. Μάλιστα, οι προβλέψεις αυτές αρχίζουν να συζητούνται σοβαρά ακόμη κι αν η υλοποίησή τους δεν θα επιτευχθεί πριν περάσουν αρκετά χρόνια.

Άλλη μια πρόβλεψη του Ασίμοφ, η «Ψυχοϊστορία», δηλαδή η δυνατότητα πρόβλεψης των ιστορικών εξελίξεων σε μεγάλο βάθος χρόνου, φαίνεται πως υλοποιείται στο πλαίσιο ενός νέου επιστημονικού κλάδου της «Κλειω-δυναμικής» (από το όνομα της Μούσας της Ιστορίας). Η κλειωδυναμική περιλαμβάνει έρευνες που ενσωματώνουν πολιτιστική εξέλιξη, οικονομική ιστορία, μακροκοινωνιολογία, μαθηματική μοντελοποίηση μακροπρόθεσμων ιστορικών διεργασιών, καθώς και την κατασκευή και ανάλυση ιστορικών βάσεων δεδομένων.

Τέλος δεν θα πρέπει να ξεχάσουμε τον Άρθουρ Κλάρκ. Ο συγγραφέας της Οδύσσειας του διαστήματος μεταξύ άλλων, εκλαΐκευσε την έννοια των γεωστατικών δορυφόρων. Πρόβλεψε τα μικροκυκλώματα αναγνώρισης ταυτότητας και ιατρικού ιστορικού που εμφυτεύονται στο ανθρώπινο σώμα καθώς και τη διασύνδεση των υπολογιστών με τον ανθρώπινο εγκέφαλο για την επιτάχυνση της απόκτησης γνώσεων χωρίς μελέτη …

Το συμπέρασμα μου είναι ότι το μέλλον που οραματίστηκαν οι συγγραφείς επιστημονικής φαντασίας καταφθάνει καλπάζοντας. Στο χέρι μας είναι να μην το μετατρέψουμε στο τελευταίο κεφάλαιο της ανθρωπότητας αλλά σε σταθμό για κάτι καλύτερο …

Ευρωπαϊκή Ένωση και ανταγωνισμός

Πέμπτη 13 Φεβρουαρίου 2020. 8^ο ένθετο για την Ευρωπαϊκή Ένωση και την καθημερινότητα των πολιτών στην εκπομπή «Αποδράστε» με την Ευτυχία Πενταράκη, μια πρόσχαρη, ευγενική και με χαμογελαστή φωνή, επαγγελματία δημοσιογράφο. Η εκπομπή μεταδίδεται από Δευτέρα μέχρι Παρασκευή από τις 12 μέχρι τις 2 (το μεσημέρι ...) στον χανιώτικο σταθμό Γαύδος 88.8.

Ακούστε το απόσπασμα της εκπομπής στην οποία αναφερθήκαμε στην πολιτική ανταγωνισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης.



Περισσότερες πληροφορίες:

H Ευρωπαϊκή Ένωση έχει αποκλειστική αρμοδιότητα σε θέματα ανταγωνισμού, με δυνατοτητα απ' ευθείας διερεύνησης ιδιωτικών εταιρειών και κρατικών υπηρεσιών και επιβολής προστίμων. Οι αποφάσεις της Επιτροπής υπόκεινται στον έλεγχο του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Οι τομείς της πολιτικής ανταγωνισμού στους οποίους δραστηριοποιείται η Ευρωπαϊκή Ένωση περιλαμβάνουν:

• Κατάχρηση δεσπόζουσας θέσης για υπερβολικές τιμές, περιορισμό της παραγωγής ή άρνηση καινοτομίας εις βάρος των καταναλωτών. Πρόστιμα μέχρι και 10% του ετήσιου τζίρου της εταιρείας (αλλά και δικαίωμα όσων έχουν ζημιωθεί να ζητήσουν αποζημιώσεις).
• Παραδείγματα: ΙΒΜ (για την διάθεση συμβατού τερματικού εξοπλισμού, κάτι που αποτέλεσε τη βάση για την ανάπτυξη των συμβατών προσωπικών υπολογιστών), Microsoft, Google.
• Καρτέλ όταν ομοειδείς εταιρείες συμφωνούν να καθορίσουν τις τιμές των προϊόντων τους, να περιορίσουν την παραγωγή ή να μοιραστούν αγορές ή πελάτες.
• Παραδείγματα: Πορθμεία Πάτρα-Ανκόνα, Πυκνωτές, Επαναφορτιζόμενες μπαταρίες.
• Συγχωνεύσεις όταν δύο ή περισσότερες εταιρείες αποφασίζουν να συγχωνευτούν. Πρέπει να ζητήσουν άδεια από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή με βάση ορισμένα κριτήρια για παγκόσμιο τζίρο σε συνδυασμό με τον τζίρο στην ΕΕ ή και σε τρία τουλάχιστον κράτη μέλη. Η Επιτροπή εγκρίνει, απορρίπτει ή επιβάλει όρους.
• Παραδείγματα: General Electric / Honeywell, Aegean / Ολυμπιακή (απόρριψη, έγκριση).
• Κρατικές ενισχύσεις πρέπει να λάβουν άδεια από την Επιτροπή για να μην στρεβλώνουν τον ανταγωνισμό.
• Παραδείγματα: Ολυμπιακή, Αύξηση τιμήματος για Αεροδρόμιο Ελευθέριος Βενιζέλος, Μειώσεις του Ειδικού Τέλους Μείωσης Εκπομπών Αερίων Ρύπων (ΕΤΜΕΑΡ) σε ενεργοβόρες επιχειρήσεις,  Παράταση του ελληνικού καθεστώς τραπεζικής εγγύησης καταθέσεων, Ναυπηγεία Σκαραμαγκά, ΛΑΡΚΟ. 
• Ελευθέρωση αγορών στον ανταγωνισμό στους τομείς της Ενέργειας, των Ταχυδρομείων, των Τηλεπικοινωνιών και των Μεταφορών (αεροπορικών, θαλάσσιων, χερσαίων δηλ. οδικών, σιδηροδρομικών, ποτάμιων και στον τομέα των υποδομών δηλ. λιμάνια, αεροδρόμια αυτοκινητόδρομοι).
• Η πολιτική ανταγωνισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης καταλαμβάνει το μεγαλύτερο αποτύπωμα στην ειδησεογραφία που προέρχεται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή (15% των δελτίων τύπου ετησίως).
• Πιέσεις μερικών κρατών μελών για χαλάρωση της πολιτικής συγχωνεύσεων ώστε ευνοείται η δημιουργία ευρωπαίων «πρωταθλητών»

Οικιακοί σταθμοί φόρτισης ηλεκτρικών αυτοκινήτων

Πριν αποφασίσετε να αγοράσετε ηλεκτρικό αυτοκίνητο θα πρέπει να σκεφτείτε πως θα το φορτίζετε …
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 21 Ιανουαρίου 2020 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-406)

Για το φετινό Σαλόνι Αυτοκινήτου των Βρυξελλών γράψαμε την περασμένη Παρασκευή (βλ. Χ.Ν. 17/1/2020). Ωστόσο στη σχετική φωτογραφική ανταπόκριση δεν ήταν δυνατόν να συμπεριληφθούν όλα τα ενδιαφέροντα πράγματα που είδαμε. Ένα από αυτά ήταν και το πως αντιμετωπίζονται τα προβλήματα φόρτισης των ηλεκτρικών αυτοκινήτων από όσους αποφασίσουν να περάσουν στην εποχή της ηλεκτροκίνησης.

Παρόλο που στο Βέλγιο αλλά και στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες έχει αρχίσει εδώ και καιρό η εγκατάσταση δικτύου δημόσιων φορτιστών ηλεκτρικών αυτοκινήτων, η κάλυψη δεν είναι ακόμη πλήρης. Και με τον πολλαπλασιασμό των ηλεκτροκίνητων και των φορτιζόμενων υβριδικών δεν είναι σίγουρο ότι θα βρίσκουν όλοι θέση – όπως είναι δύσκολο να βρουν όλοι και θέση στάθμευσης …

Γι’ αυτό και ορισμένες αντιπροσωπείες έχουν δημιουργήσει ξεχωριστές υπηρεσίες εξυπηρέτησης των αγοραστών ηλεκτρικών αυτοκινήτων με αντικείμενο την παροχή συμβουλών και την εγκατάσταση φορτιστών στο σπίτι. Ας δούμε λοιπόν τι υπηρεσίες προσφέρει μια από τις μεγαλύτερες αντιπροσωπείες η βελγική D’Ieteren η οποία αντιπροσωπεύει μεταξύ άλλων τις Audi, VW, Skoda, Seat και Porsche.

Έλεγχος της εγκατάστασης. Η φόρτιση ενός ηλεκτρικού αυτοκινήτου είναι πιο πολύπλοκη από την φόρτιση ενός κινητού ή μιας ξυριστικής μηχανής. Απαιτεί εγκατάσταση κάποιας ισχύος ιδίως αν το αυτοκίνητο έχει μπαταρία μεγάλης χωρητικότητας και θέλουμε να φορτίσει σχετικά γρήγορα. Έτσι, η πρώτη υπηρεσία που παρέχει η EDí (Electric by D’Ieteren) πριν ακόμη σας πουλήσει ένα ηλεκτρικό αυτοκίνητο είναι ο έλεγχος της ηλεκτρικής σας εγκατάστασης.

Αν απαιτείται φορτιστής μεγαλύτερης ισχύος θα πρέπει να διαθέτετε τριφασικό ρεύμα. Επιπλέον, χρήσιμη είναι και η εγκατάσταση κάποιου σταθμού παραγωγής ηλεκτρικού ρεύματος από φωτοβολταϊκά ή από κάποιο μικρό αιολικό, ώστε να εξασφαλίζεται και κάποια επιπλέον τροφοδοσία.

Σε κάθε περίπτωση, δεν θέλετε δυσάρεστες εκπλήξεις σε περίπτωση υπερφόρτωσης της ηλεκτρικής σας εγκατάστασης (π.χ. υπερθέρμανση καλωδίων ακόμη και πυρκαγιά). Γι’ αυτό θα πρέπει να συστήνεται η εγκατάσταση ενός έξυπνου συστήματος ελέγχου της κατανομής της ηλεκτρικής ενέργειας ανάμεσα στον φορτιστή του αυτοκινήτου και στις υπόλοιπες οικιακές ηλεκτρικές συσκευές.

Εγκατάσταση του φορτιστή. Αυτή πρέπει να γίνει από πιστοποιημένο τεχνίτη και θα πρέπει να συνδυάζεται με τον τύπο του ηλεκτρικού αυτοκινήτου που θα έχει επιλεγεί. Οι φορτιστές μπορούν να εγκατασταθούν στο εσωτερικό του σπιτιού (προφανώς στο γκαράζ) ή και στο εξωτερικό αφού είναι κατασκευασμένοι έτσι ώστε να αντέχουν στις δυσμενείς καιρικές συνθήκες.

Η αντιπροσωπεία παρέχει εγγύηση για τον φορτιστή καθώς και 24ωρη υποστήριξη, 7 ημέρες την εβδομάδα. Επιπλέον, η αντιπροσωπεία εγκαθιστά και τα απαραίτητα εργαλεία παρακολούθησης μέσω έξυπνου κινητού της εγκατάστασης και της προόδου της φόρτισης. Παρέχει επίσης κάρτα για την ενεργοποίηση του φορτιστή (ιδίως αν βρίσκεται σε εξωτερικό χώρο), η οποία μπορεί να χρησιμοποιηθεί και σε ένα από τα πανευρωπαϊκά δίκτυα φόρτισης που διαθέτει πάνω από 100.000 σταθμούς σε 25 χώρες.

Κόστος. Το κόστος των φορτιστών αρχίζει από τα 700 € (για μικρή ισχύ και μονοφασικό δίκτυο) και φτάνει μέχρι τα 3.000 € (για μεγαλύτερη ισχύ, τριφασικό δίκτυο και δυνατότητα φόρτισης δύο αυτοκινήτων). Σε αυτό το ποσό δεν περιλαμβάνονται φυσικά τα κόστη εγκατάστασης τριφασικού ρεύματος, προσαρμογής της εγκατάστασης και εγκατάστασης φωτοβολταϊκών αφού αυτά εξαρτώνται από τις συνθήκες κάθε εγκατάστασης.

Δυστυχώς, εξ όσων γνωρίζουμε, δεν υπάρχει αντίστοιχη εταιρεία παροχής παρόμοιων ολοκληρωμένων υπηρεσιών στην Ελλάδα, και ακόμη λιγότερο στην Κρήτη. Φυσικά, υπάρχουν εταιρείες που πωλούν και εγκαθιστούν φορτιστές ή που προχωρούν στην εγκατάσταση πανελλήνιου δικτύου δημόσιων φορτιστών ή τέλος που έχουν ανακοινώσει την πρόθεσή τους να δημιουργήσουν τέτοιο δίκτυο.

Ίσως είναι καιρός κάποιοι άνεργοι ηλεκτρολόγοι μηχανικοί να αποφασίσουν να δημιουργήσουν μια τέτοια εταιρεία παροχής συμβουλών, μελετών και υποστήριξης όσων ιδιωτών ενδιαφέρονται να αγοράσουν ηλεκτρικό αυτοκίνητο. Τώρα που όλα δείχνουν πως το μέλλον ανήκει σίγουρα στην ηλεκτροκίνηση. Ιδίως στο νησί μας που έχει το προνόμιο της ηλιοφάνειας και της άφθονης αιολικής ενέργειας …

Στον αστερισμό της ηλεκτροκίνησης …

Το φετινό Σαλόνι Αυτοκινήτου των Βρυξελλών δείχνει το ηλεκτρικό μέλλον της αυτοκίνησης αφού όλες οι μεγάλες αυτοκινητοβιομηχανίες παρουσίασαν ηλεκτρικά ή και υβριδικά μοντέλα
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 17 Ιανουαρίου 2020 ως Έκτακτη Ανταπόκριση από Βρυξέλλες)

Πατίνια, ποδήλατα, μοτοσικλέτες, μικρά και μεγάλα αυτοκίνητα, ακόμη και αυτοκίνητα αγώνων. Είχε απ’ όλα το φετινό Σαλόνι Αυτοκινήτου που οργάνωσε από τις 10 έως τις 19 Ιανουαρίου στις Βρυξέλλες η Βελγική Ομοσπονδία των Βιομηχανιών Αυτοκινήτου και Δίτροχων. Η έκθεση καταλάμβανε έκταση 95 στρεμμάτων και σε όλα σχεδόν τα περίπτερα υπήρχαν σε περίοπτη θέση ηλεκτρικά ή και υβριδικά οχήματα.

Μια αίθουσα της έκθεσης ήταν αφιερωμένη στα Ονειρεμένα Αυτοκίνητα (Dream Cars) με πανάκριβα vintage και κλασικά μοντέλα. Μια αίθουσα είχε μόνο μοτοσυκλέτες ενώ υπήρχαν και περίπτερα για την οδική ασφάλεια, τα παιδικά καθίσματα και τα επαγγέλματα συντήρησης αυτοκινήτων. Πολλά αυτοκίνητα και μοτοσυκλέτες κατασκευάζονται στο Βέλγιο είτε από βέλγικες εταιρείες είτε σε εργοστάσια ξένων αυτοκινητοβιομηχανιών.

Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία για το κλίμα

Πέμπτη 19 Δεκεμβρίου 2019. 2^ο ένθετο για την Ευρωπαϊκή Ένωση και την καθημερινότητα των πολιτών στην εκπομπή «Αποδράστε» με την Ευτυχία Πενταράκη, μια πρόσχαρη, ευγενική και με χαμογελαστή φωνή, επαγγελματία δημοσιογράφο. Η εκπομπή μεταδίδεται από Δευτέρα μέχρι Παρασκευή από τις 12 μέχρι τις 2 (το μεσημέρι ...) στον χανιώτικο σταθμό Γαύδος 88.8.

Ακούστε το απόσπασμα της εκπομπής στην οποία αναφερθήκαμε στην ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σχετικά με την προτεινόμενη Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία για το κλίμα.

• Ανακοινώθηκε κατά τη διάρκεια της 25ης Διάσκεψης των Μερών (COP25) της σύμβασης-πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών για την κλιματική αλλαγή.
• Η ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το περιεχόμενο της συμφωνίας προβλέπει:
• κλιματική ουδετερότητα μέχρι το 2050 (αντί για ουδέτερο ισοζύγιο διοξειδίου του άνθρακα) με ενίσχυση της μείωσης του CO2 κατά 50-55% μέχρι το 2030 (αντί για 40%) και πρόβλεψη για να μην μεταφερθούν οι εκπομπές σε τρίτες, λιγότερο φιλόδοξες κλιματικά, χώρες.
• καθαρότερη ενέργεια (σήμερα εκπέμπει το 75% των αερίων θερμοκηπίου της ΕΕ) με ενίσχυση των ανανεώσιμων πηγών και της ενεργειακής απόδοσης των κτηρίων. Ενίσχυση των καταναλωτών για αντιμετώπιση της ενεργειακής φτώχιας και χρήση έξυπνων υποδομών.
• μετασχηματισμό της βιομηχανίας για ενίσχυση της κυκλικής οικονομίας (ανακύκλωση, βιώσιμα προϊόντα με επίκεντρο υφάσματα, κατασκευές, ηλεκτρονικά και πλαστικά) και απανθρακοποίηση ενεργοβόρων βιομηχανιών (χαλυβουργία, χημική βιομηχανία, τσιμεντοβιομηχανία). Τυποποίηση των οικολογικών ισχυρισμών για τα προϊόντα, μείωση αποβλήτων, επαναχρησιμοποίηση πόρων και χρήση ψηφιακών τεχνολογιών.
• κύμα ανακαίνισης κτηρίων για ενίσχυση ενεργειακής απόδοσης.
• περισσότερη βιώσιμη και έξυπνη κινητικότητα με ενίσχυση των αυτοματοποιημένων πολυτροπικών μεταφορών, την εγκατάσταση δικτύων διανομής βιώσιμων εναλλακτικών καυσίμων (σταθμοί φόρτισης), βελτίωση των δημόσιων συγκοινωνιών στις πόλεις.
• νέα στρατηγική «από το αγρόκτημα στο πιάτο» με μείωση χημικών φυτοφαρμάκων, λιπασμάτων και αντιβιοτικών, κυκλική οικονομία, ενίσχυση της βιώσιμης κατανάλωσης τροφίμων και μείωση της εισαγωγής υποδεέστερων ποιοτικά τροφίμων.
• διατήρηση και αποκατάσταση οικοσυστημάτων και βιοποικιλότητας – δάση, θάλασσες.
• μηδενική ρύπανση αέρα, υδάτων και εδάφους ιδίως από βιομηχανίες – με επίκεντρο ενδοκρινικούς διαταράκτες, εισαγωγές προϊόντων με επικίνδυνες χημικές ουσίες, συνδυαστικές επιπτώσεις χημικών ουσιών και πολύ ανθεκτικές χημικές ουσίες.
• επενδυτικό σχέδιο για μια βιώσιμη Ευρώπη και κινητοποίηση όλων των χρηματοδοτικών μηχανισμών της Ένωσης (προϋπολογισμός, InvestEU, ειδικό ταμείο, μόχλευση ιδιωτικών επενδύσεων)
• Επίσης προτείνεται όλες οι πρωτοβουλίες της ΕΕ να τηρούν έναν «πράσινο» όρκο σχετικά με το «μη βλάπτειν»
• έλεγχος εθνικών προϋπολογισμών (Ευρωπαϊκό Εξάμηνο) με επίκεντρο τις φορολογικές πολιτικές και τις κρατικές ενισχύσεις
• κινητοποίηση της έρευνας, της καινοτομίας, της εκπαίδευσης και της κατάρτισης
• αξιοποίηση διπλωματικών και χρηματοδοτικών εργαλείων καθώς και του διεθνούς εμπορίου για ενίσχυση της οικολογικής μετάβασης σε διεθνές επίπεδο
• Με βάση εκτίμηση των επιπτώσεων, η Επιτροπή θα προτείνει το Ευρωπαϊκό Σύμφωνο για το Κλίμα μέχρι το Μάρτιο του 2020 και τα περισσότερα συνοδευτικά μέτρα εντός του επόμενου έτους (με βάση τον χάρτη πορείας που συνοδεύει την Ανακοίνωση).

Αχ Ευρώπη!

Εικόνες από την Ευρώπη με τα πολλά πρόσωπα …
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 22 Οκτωβρίου 2019 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-395)

Πρόσφατα επισκέφτηκα, αρχικά το Βέλγιο και μετά την Αγγλία για δουλειές. Παρατήρησα μερικά πράγματα τα οποία νομίζω ότι αξίζει να μοιραστώ μαζί σας.

Αναπηρίες στην εργασία. Στο Βέλγιο ο αριθμός των εργαζόμενων που βρίσκονται εκτός εργασίας για πάνω από έναν χρόνο κατατάσσονται ως ανάπηροι. Ο αριθμός τους μέσα στην τελευταία δεκαετία έχει σχεδόν διπλασιαστεί (από 242.084 το 2007 σε 404.657 το 2017 - στοιχεία για μισθωτούς και ελεύθερους επαγγελματίες αλλά όχι για δημόσιους υπαλλήλους). Όσοι βρίσκονται εκτός εργασίας για λιγότερο από έναν χρόνο θεωρούνται απλώς ασθενείς, ανίκανοι προς εργασία.

Το ένα τρίτο της εν λόγω αύξησης οφείλεται στην αύξηση του πληθυσμού, ενώ τα υπόλοιπα δύο τρίτα σε πραγματική αύξηση των ανάπηρων ως ποσοστό του ενεργού πληθυσμού. Οι αιτίες είναι τριών ειδών: ψυχικές ασθένειες (π.χ. εξουθένωση, κατάθλιψη), μυοσκελετικές διαταραχές (π.χ. τραυματισμοί της μέσης) και σοβαρές ασθένειες (π.χ. καρκίνοι, καρδιαγγειακά, τραυματισμοί).

Σημειώνεται ότι η αναπηρία αφορά περισσότερο τις γυναίκες (10,1%) παρά τους άνδρες (7,0%) αφού στα επαγγέλματα όπου κυριαρχούν οι γυναίκες σημειώθηκε ταχύτερη υποβάθμιση των συνθηκών εργασίας. Πλέον, ο κρατικός προϋπολογισμός στο Βέλγιο διαθέτει για την ανεργία λιγότερα κονδύλια από όσα διαθέτει για επιδόματα ασθενείας και αναπηρίας (5,925 δισ. € έναντι 7,6 δισ. € το 2017).

Κι αυτό γιατί παράλληλα με την αύξηση ορισμένων σοβαρών προβλημάτων υγείας (μυοσκελετικά, όγκοι, ψυχολογικά), υπάρχουν σήμερα θεραπείες για άλλες ασθένειες (π.χ. καρδιαγγειακά), οι οποίες ήταν θανατηφόρες στο παρελθόν. Αυτό σε συνδυασμό με την αυστηροποίηση των όρων πρόωρης συνταξιοδότησης λόγω υγείας ή πρόσβασης στα επιδόματα ανεργίας εξαναγκάζουν πολλούς εργαζόμενους να υπάγονται στο καθεστώς ανικανότητας προς εργασία ή αναπηρίας.

Απαγόρευση καπνίσματος. «Ποιες υπηρεσίες ελέγχουν την απαγόρευση του καπνίσματος στους δημόσιους χώρους;» ρώτησα έναν φίλο καθηγητή του πανεπιστημίου του Μπέρμιχαμ. «Μα δεν χρειάζεται ειδική υπηρεσία» μου απάντησε. Και συμπλήρωσε «αν κάποιος ανάψει τσιγάρο, όλοι οι παρευρισκόμενοι και οι υπεύθυνοι των χώρων του ζητούν αμέσως να το σβήσει ή να βγει έξω!».

Ο νόμος δεν χρειάζεται πολύπλοκους μηχανισμούς επιβολής αλλά συνειδητοποίηση των κινδύνων που συνεπάγεται για το κοινωνικό σύνολο η καταστρατήγησή του. Πόσες φορές έχουμε ακούσει για αντικοινωνικές συμπεριφορές συμπατριωτών μας στο εξωτερικό (μη σεβασμός των πεζών, ρύπανση, κάπνισμα) που αντιμετωπίστηκαν από την γενική κατακραυγή των παριστάμενων; Τελικά, η εφαρμογή των νόμων αποτελεί πρώτα από όλα θέμα κοινωνικής συνείδησης. Το «εμείς» πάνω από το «εγώ»!

Στην είσοδο του πανεπιστημίου, πριν μου δώσουν το καρτελάκι του επισκέπτη, με έβαλαν να υπογράψω ένα κείμενο με τους κανόνες ασφαλείας. Ανάμεσά τους και αυτός: «Το κάπνισμα απαγορεύεται σε όλα τα κτήρια του Πανεπιστημίου καθώς και 5 μέτρα από όλες τις εισόδους και τους στεγασμένους χώρους. Ο οικοδεσπότης σας ή το προσωπικό επί της υποδοχής θα σας ενημερώσουν για τους χώρους όπου επιτρέπεται το κάπνισμα».

Αποτσίγαρα. Στις Βρυξέλλες, αλλά και αλλού, έχει ξεκινήσει από εθελοντές μια προσπάθεια συλλογής αποτσίγαρων από τους δρόμους, τα πάρκα, τις πλατείες. Προσωπικά ενημερώθηκα από κάποιες πρόχειρες αφισούλες κοντά στο σταθμό του Μετρό που χρησιμοποιούσα καθημερινά. Η δράση δεν κρατά πολλή ώρα αλλά τα αποτελέσματα είναι θεαματικά! 240 εθελοντές μάζεψαν 270.000 γόπες μέσα σε 3 ώρες στις Βρυξέλλες. 45 εθελοντές μάζεψαν 50.000 αποτσίγαρα μέσα σε 2 ώρες στο Άμστερνταμ.

Αναλογιστείτε ότι κάθε δευτερόλεπτο στη Γη πετάγονται 137.000 αποτσίγαρα. Που περιέχουν μη βιοαποδομήσιμο πλαστικό και χιλιάδες χημικές ενώσεις βλαβερές για ανθρώπους και ζώα. Ένα μόνο αποτσίγαρο μπορεί να ρυπάνει μέχρι και 500 λίτρα νερό!

Διανομή προϊόντων. Πως μειώνουν το κόστος διανομής αλλά και τη ρύπανση του περιβάλλοντος οι εταιρείες που πουλάνε τα προϊόντα τους μέσω διαδικτύου; Έξω από ένα μεγάλο εμπορικό κέντρο στο Λονδίνο η Amazon έχει εγκαταστήσει ένα σύστημα με θυρίδες. Όταν παραγγέλνεις διαδικτυακά δηλώνεις ότι θα παραλάβεις τα προϊόντα από το συγκεκριμένο σημείο.

Η εταιρεία σου στέλνει έναν κωδικό, τον οποίο χρησιμοποιείς για να αποκτήσεις πρόσβαση στη θυρίδα στην οποία έχει τοποθετηθεί η παραγγελία σου. Έτσι, μαζί με τα ψώνια σου παίρνεις και τα προϊόντα που παρήγγειλες. Κάτι που είναι ιδιαίτερα χρήσιμο για όσους εργάζονται και δεν μπορούν να είναι στο σπίτι την ώρα της παράδοσης …

Ανεμογεννήτριες. Πολύς λόγος γίνεται για τις ενδεχόμενες οχλήσεις από την εγκατάσταση ανεμογεννητριών στα ελληνικά βουνά. Στο Λονδίνο, στο προάστιο του Ήστχαμ, κοντά σε κατοικίες και εμπορικά καταστήματα έπεσα πάνω σε μια θεαματική ανεμογεννήτρια! Ήταν εγκατεστημένη σε κέντρο επεξεργασίας λυμάτων δίπλα σε πάρκα και έναν τουλάχιστον προστατευόμενο φυσικό βιότοπο. Ανήκει στην εταιρεία ύδρευσης και αποχέτευσης Thames Water και καλύπτει, μαζί με μια εγκατάσταση φωτοβολταϊκών, σημαντικό ποσοστό των ενεργειακών αναγκών του κέντρου.

Γύρισα από την Αγγλία κατευθείαν στα Χανιά. Και την επομένη, προσγειώθηκα στην πραγματικότητα παρακολουθώντας στην τηλεόραση την άκαρπη συζήτηση στο Βρετανικό Κοινοβούλιο για το Brexit … Με έναν πρωθυπουργό και έναν αρχηγό της αξιωματικής αντιπολίτευσης κατώτερους των περιστάσεων.

Περί ανεμογεννητριών

Είναι κρίμα να εμποδίζεται η εγκατάσταση ανεμογεννητριών στην Ελλάδα με δικαιολογίες που τελικά εξυπηρετούν μόνο τα συμφέροντα του κλάδου των ορυκτών καυσίμων
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 17 Σεπτεμβρίου 2019 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-390)

Ήμουν στη Νάξο την περασμένη εβδομάδα, από την οποία γύρισα μια μέρα νωρίτερα λόγω των επερχόμενων θυελλωδών ανέμων που θα επέβαλαν και απαγορευτικό απόπλου. Το νησί, όπως και όλες οι Κυκλάδες έχουν σημαντικό αιολικό δυναμικό. Όπως βέβαια και η Κρήτη. Ωστόσο, διαπίστωσα ότι υπάρχει ένα μόνο σύγχρονο αιολικό πάρκο και πολλοί ερειπωμένοι ανεμόμυλοι.

Διερευνώντας το διαδίκτυο διαπίστωσα ότι υπάρχει έντονη διαμάχη σχετικά με την προβλεπόμενη εγκατάσταση αιολικών πάρκων στο νησί, καθώς και στα υπόλοιπα μεγάλα νησιά των Κυκλάδων (Άνδρο, Τήνο και Πάρο). Κύριο επιχείρημα όσων εναντιώνονται στις σχετικές εγκαταστάσεις «η περιβαλλοντική υποβάθμιση της περιοχής». Επιχείρημα που χρησιμοποιείται συχνά και στην Κρήτη εναντίον της εγκατάστασης ανεμογεννητριών στα ορεινά του νησιού.

Με βάση τον Παγκόσμιο Άτλαντα Ανέμων (globalwindatlas.info) το Αιγαίο και η Κρήτη διαθέτουν σημαντικότατο αιολικό δυναμικό. Η σωστή αξιοποίησή του θα μπορούσε να καλύψει μεγάλο μέρος των αναγκών σε ηλεκτρική ενέργεια των νησιών. Και γενικότερα της χώρας, χάρις στην υφιστάμενη (για τις Κυκλάδες) και τη προγραμματισμένη (για την Κρήτη) διασύνδεση με το δίκτυο της υπόλοιπης Ελλάδας. Η οποία εξασφαλίζει τη δυνατότητα εξαγωγής της πλεονάζουσας ηλεκτρικής ενέργειας προς την ηπειρωτική Ελλάδα, ή ακόμη και την Ευρώπη. Ιδίως αν η ηλεκτροπαραγωγή από τις ανεμογεννήτριες συνδυαστεί και με αντίστοιχη παραγωγή από φωτοβολταϊκά.

Ωστόσο, οι αντιδράσεις οικολογικών οργανώσεων, πολιτιστικών συλλόγων και πολλών κατοίκων εμποδίζουν συχνά τις εγκαταστάσεις αυτές. Με επιχειρήματα που περιλαμβάνουν την περιβαλλοντική υποβάθμιση, την κακή επίδραση των ανεμογεννητριών στα κοπάδια, τον θόρυβο και την θανάτωση των πουλιών λόγω πρόσκρουσης πάνω στις ανεμογεννήτριες.

Όμως τα επιχειρήματα αυτά δεν αποτελούν εμπόδιο στην εγκατάσταση αιολικών πάρκων στις υπόλοιπες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Κι αυτό επειδή η Ένωση χρειάζεται την ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές για δύο λόγους. Πρώτον, για να μειώσει τις εκπομπές των αερίων του θερμοκηπίου περιορίζοντας έτσι τις επιπτώσεις της κλιματικής καταστροφής (βλ. ΧΝ 20/8/2019). Και δεύτερον, επειδή η Ευρώπη εξαρτάται ενεργειακά από τις εισαγωγές ενέργειας διαφόρων ειδών (πετρέλαιο, φυσικό αέριο, ουράνιο).

Έτσι, στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης η εγκατάσταση των ανεμογεννητριών δεν θεωρείται ότι συνδέεται με υποβάθμιση του περιβάλλοντος. Αντίθετα δένει με το περιβάλλον και για αυτό και ονομάζονται «αιολικές φάρμες». Σε ορισμένες χώρες τις τοποθετούν στις κορυφογραμμές ενώ αλλού κοντά στις ακτές. Πράγματι, η πρώτη επαφή με τις ανεμογεννήτριες σε ξαφνιάζει και σε προβληματίζει. Όπως κάθε τι καινούργιο δημιουργεί ανάμικτα συναισθήματα. Μερικοί βέβαια θεωρούν ότι στην πραγματικότητα ομορφαίνουν το περιβάλλον.

Σε όλες τις χώρες πάντως υπάρχουν κριτήρια για την εγκατάσταση των αιολικών πάρκων. Για παράδειγμα, η εγκατάσταση των πάρκων στη θάλασσα γίνεται σε απόσταση 5 με 10 χιλιόμετρα από την ακτή. Και φυσικά σε μια χώρα όπως η Ελλάδα που είναι γεμάτη πυλώνες, σκουπίδια, παράνομες χωματερές και αντιαισθητικά αυθαίρετα κτίσματα ίσως οι ανεμογεννήτριες να είναι παρωνυχίδα.

Παράλληλα, οι ανεμογεννήτριες όταν λειτουργούν παράγουν σίγουρα θόρυβο. Όμως λειτουργούν όταν φυσάει, και ο άνεμος κάνει πάντα θόρυβο και δεν είναι εύκολο να ξεχωρίσει κανείς το θόρυβο της γεννήτριας από το θόρυβο του αέρα. Οι μετρήσεις που έχουν γίνει δείχνουν ότι ο θόρυβος που ακούγεται στα 250 μέτρα ισοδυναμεί με τον θόρυβο σε ένα γραφείο.

Ωστόσο, στη Σκοτία η συζήτηση οδήγησε στην απόφαση οι ανεμογεννήτριες των 2 MW να τοποθετούνται σε απόσταση 2 χιλιομέτρων από τα σπίτια. Με προσεκτική επιλογή της τοποθεσίας της εγκατάστασης η ενδεχόμενη ηχορύπανση μπορεί να εξαλειφθεί. Σημασία επίσης έχει και ο τύπος της γεννήτριας αφού οι πιο σύγχρονες κάνουν λιγότερο θόρυβο.

Σε ορισμένες περιοχές μάλιστα (π.χ. στην Άιοβα των ΗΠΑ) οι ανεμογεννήτριες βρίσκονται δίπλα σε σχολεία ή άλλα κτήρια. Έρευνες που έγιναν πριν και μετά την εγκατάσταση ανεμογεννητριών στην Σκοτία έδειξαν ότι ενώ πριν την εγκατάσταση 12% των ερωτηθέντων θεωρούσαν ότι ο θόρυβος θα ήταν πρόβλημα μετά την εγκατάσταση μόνο 1% είχαν πραγματικό πρόβλημα θορύβου.

Στο επιχείρημα ότι η εγκατάσταση των γεννητριών επηρεάζει δυσμενώς την κτηνοτροφία αντικρούεται από το παράδειγμα του Βελγίου όπου ανεμογεννήτριες και βοοειδή συνυπάρχουν ειρηνικά. Όσο για το πρόβλημα που δημιουργούν οι ανεμογεννήτριες στα πουλιά φαίνεται ότι στην πραγματικότητα είναι εξαιρετικά μικρό. Στη Δανία από μεγάλη έρευνα διαπιστώθηκε ότι μόνο 1% από τις πάπιες που περνούσαν δίπλα από ένα μεγάλο θαλάσσιο αιολικό πάρκο με 72 γεννήτριες πλησίαζαν αρκετά κοντά ώστε να κινδυνεύουν να συγκρουστούν.

Η σχετική φιλολογία ξεκίνησε από τις ΗΠΑ όπου διαπιστώθηκε πρόβλημα μόνο σε μια περίπτωση (στην Καλιφόρνια) όπου οι ανεμογεννήτριες τοποθετήθηκαν πάνω στην μεταναστευτική δίαυλο των πουλιών. Και σε αυτή την περίπτωση οι επιπτώσεις μπορούν να ελαχιστοποιηθούν με ρύθμιση του προσανατολισμού, με επιλογή της θέσης κλπ. Επιπλέον ορισμένα πουλιά όπως τα αρπακτικά (γεράκια και αετοί) που βλέπουν τον ποντικό από ύψος χιλιομέτρων είναι αστείο να θεωρεί κανείς ότι θα πέφτουν πάνω στις γεννήτριες.

Από τα τελευταία στοιχεία της Υπηρεσίας Ιχθύων και Άγριας Ζωής των ΗΠΑ για τον εκτιμώμενο μέσο αριθμό θανάτων πουλιών εξαιτίας ανθρωπογενών απειλών, προκύπτει ότι οι ανεμογεννήτριες δεν απειλούν σχεδόν καθόλου τα πουλιά. Κι αυτό γιατί σε αυτές οφείλεται ποσοστό μόνο 0,007% των θανάτων (δηλαδή 1 στους 14.200). Ποσοστό μηδαμινό σε σχέση με τους θανάτους εξ αιτίας άλλων ανθρωπογενών απειλών όπως γάτες, συγκρούσεις με κτήρια, οχήματα, ηλεκτροφόρα καλώδια ή κεραίες, αλλά και δηλητηριάσεις και ηλεκτροπληξίες.

Στα εν λόγω στοιχεία δεν έχουν προσμετρηθεί θάνατοι από άλλες ανθρωπογενείς απειλές (παγίδες, λαθροθηρία) ούτε και από καιρικά φαινόμενα, ασθένειες, ασιτία και φυσικούς θανάτους κυρίως λόγω απώλειας οικοσυστημάτων / ενδιαιτημάτων. Κι αυτό επειδή οι θάνατοι από τις απειλές αυτές είναι πολύ δύσκολο να εκτιμηθούν.

Ποιος επωφελείται από τη μη εγκατάσταση μονάδων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας; Η απάντηση βρίσκεται στον τελευταίο λογαριασμό της ΔΕΗ. Από τα στοιχεία για το μίγμα καυσίμου για το 2018, προκύπτει ότι στο μη διασυνδεδεμένο σύστημα (Κρήτη και νησιά) το 82,30% της ηλεκτροπαραγωγής προερχόταν από πετρελαϊκές μονάδες ενώ μόνο το 17,70% από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Παράλληλα, στο διασυνδεδεμένο σύστημα το 57,66% προερχόταν από ορυκτά καύσιμα πλην πετρελαίου, το 30,49% από ανανεώσιμες και το 11,85% από «διασυνδέσεις» δηλαδή εισαγωγές!

Ας αλλάξουμε νου όσο είναι καιρός

Αν δεν αλλάξουμε τάχιστα τις καθημερινές μας συνήθειες το μέλλον μας και το μέλλον των παιδιών μας προαλείφεται ζοφερό … αν επιζήσουμε ως ανθρώπινο είδος
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 20 Αυγούστου 2019 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-387)

Κάποτε οι θρησκευτικοί ηγέτες καλούσαν τον κόσμο σε μετάνοια, επειδή διέβλεπαν (σωστά ή λάθος) κάποια επερχόμενη καταστροφή. Την έλευση της πρώτης χιλιετίας. Μια μεγάλη επιδημία. Έναν αναπόφευκτο πόλεμο. Καλούσαν στην ουσία τον κόσμο να επιστρέψει υπό την σκέπη της επικρατούσας θρησκείας, συνήθως κάτω από την καθοδήγηση του εκάστοτε κοσμικού ηγέτη, Που κι αυτός προσκυνούσε το ιερατείο.

Σήμερα, είμαστε σχεδόν βέβαιοι ότι σε λίγα χρόνια οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής θα καταστούν μη αναστρέψιμες. Όπως και οι επιπτώσεις από τη ρύπανση του πλανήτη με πλαστικά και άλλου είδους ρύπους. Και οι επιστήμονες μας καλούν να μετανοήσουμε. Να αλλάξουμε τις καθημερινές μας συνήθειες. Όχι για να υποταχτούμε σε κάποιαν εξ αποκαλύψεως αλήθεια. Αλλά για να εξασφαλίσουμε την επιβίωσή μας ως ανθρώπινο είδος …

Καθημερινές συνήθειες. Ο τρόπος που μετακινούμαστε, η χρήση της ενέργειας ακόμη και οι διατροφικές μας συνήθειες επηρεάζουν τις εκπομπές των αερίων του θερμοκηπίου και κατ’ επέκταση επιταχύνουν την κλιματική αλλαγή. Τι μπορούμε να κάνουμε;

Στον τομέα των μεταφορών, περιορίζουμε ή καταργούμε τελείως τις μετακινήσεις με το αυτοκίνητο. Προτιμούμε μέσα μαζικής μεταφοράς, ποδήλατα ή και πεζοπορία. Στη χειρότερη περίπτωση χρησιμοποιούμε αυτοκίνητα υψηλής ενεργειακής απόδοσης. Επίσης περιορίζουμε τα ταξίδια με αεροπλάνο.

Το ένα τέταρτο των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα στην Ευρωπαϊκή Ένωση προέρχεται από τα νοικοκυριά. Μονώνουμε τα σπίτια μας και χρησιμοποιούμε συσκευές υψηλής ενεργειακής απόδοσης. Το πρόγραμμα «Εξοικονομώ κατ’ οίκον» έχει ακριβώς ως στόχο τη μείωση της ενεργειακής κατανάλωσης. Χρησιμοποιούμε ηλιακούς θερμοσίφωνες και ει δυνατόν φωτοβολταϊκά συστήματα ή ανεμογεννήτριες.

Στον τομέα της διατροφής, μειώνουμε ή και καταργούμε τελείως το κρέας προς όφελος δίαιτας που στηρίζεται σε φυτικά προϊόντα και σε τρόφιμα ζωικής προέλευσης που παράγονται σε συστήματα χαμηλών εκπομπών αερίων θερμοκηπίου. Καταναλώνουμε τοπικά προϊόντα. Και πάνω απ’ όλα δεν πετάμε τρόφιμα! Η πρόσφατη έκθεση της Διακυβερνητικής επιτροπής για την κλιματική αλλαγή (IPCC) για τη σχέση της κλιματικής αλλαγής και (της χρήσης) του εδάφους, επισημαίνει ότι το ένα τρίτο των παραγόμενων τροφίμων χάνεται ή καταστρέφεται.

Ανακυκλώνουμε ό,τι ανακυκλώνεται. Δεν χρησιμοποιούμε πλαστικές σακούλες μιας χρήσης. Ελαχιστοποιούμε τα απορρίμματα και κομποστοποιούμε τα φυτικά υπολείμματα. Χρησιμοποιούμε προϊόντα με οικολογικό σήμα. Φυτεύουμε δένδρα. Περιορίζουμε την καύση βιομάζας (π.χ. τζάκια, κάψιμο κλαδιών, δασικές πυρκαγιές) που παράγει διοξείδιο του άνθρακα.

Ασθένειες του πολιτισμού. Παράλληλα, μια πρόσφατη γνωμοδότηση του Ανώτατου Συμβουλίου Υγείας του Βελγίου επισημαίνει μια σειρά από κινδύνους από ρύπους, χημικές ουσίες και φυσικούς παράγοντες που συνδέονται με τον σύγχρονο τρόπο ζωής και τις περιβαλλοντικές συνθήκες. Και οι οποίοι αποτελούν σημαντικές αιτίες αρκετών «ασθενειών του πολιτισμού». Σε αυτές περιλαμβάνονται καρκίνοι, σακχαρώδης διαβήτης και μεταβολικό σύνδρομο, παχυσαρκία, αλλεργίες και προβλήματα γονιμότητας.

Πρόκειται για μεταλλαξιογόνες ουσίες, ενδοκρινικούς διαταράκτες, ουσίες που προσκολλώνται σε ορμονικούς υποδοχείς και υποδοχείς του κυτταρικού πυρήνα που ενεργούν ως παράγοντες μεταγραφής. Επιδρούν δηλαδή στην αντιγραφή των γονιδίων και προκαλούν επιγενετικές μεταβολές, συμβάλλοντας στην εμφάνιση καρκίνων και άλλων ασθενειών του πολιτισμού.

Δυστυχώς η ενδελεχής έρευνα θα απαιτήσει δεκαετίες αφού έχει εξεταστεί μόνο το 1% των χημικών ουσιών που χρησιμοποιούνται σήμερα. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση έχουν καταχωριστεί 145.297 ουσίες ενώ η Υπηρεσία Προστασίας Περιβάλλοντος των ΗΠΑ προγραμματίζει την αξιολόγηση 10.517 ουσιών ως ενδοκρινικούς διαταράκτες. Και από το 2008 έως το 2013 στην Ευρωπαϊκή Ένωση έχουν απαγορευτεί μόνο 52 ουσίες ενώ εκκρεμεί ακόμη η απόφαση για άλλες 42 …

Γι’ αυτό το Ανώτατο Συμβούλιο Υγείας του Βελγίου συστήνει τη μείωση της έκθεσης μας σε μια σειρά από προϊόντα τα οποία είναι γνωστό ότι περιέχουν ουσίες με μεταλλαξιογόνες ιδιότητες ή ουσίες για τις οποίες υπάρχουν υποψίες ότι λειτουργούν ως ενδοκρινικοί διαταράκτες. Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στον περιορισμό της έκθεσης εγκύων, βρεφών και παιδιών προκειμένου να αποφευχθούν επιπλοκές σε μεγαλύτερες ηλικίες. Κι εδώ απαιτείται αλλαγή καθημερινών συνηθειών. Απαιτείται προσπάθεια για μετάνοια …

Η καθημερινότητα θα κρίνει το μέλλον. Το δικό μας και των παιδιών μας … Κι έχουμε μόνο μιάν επιλογή. Να αλλάξουμε το ταχύτερο συνήθειες. Να αλλάξουμε νου! Να μετανοήσουμε …

Οι μεγάλες προκλήσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Κλιματική αλλαγή, μεταναστευτικές ροές, ανεργία, ασφάλεια, άμυνα και πολυεθνικές – οι τομείς που απαιτούν σοβαρή δράση σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 28 Μαΐου 2019 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-376)

Η συζήτηση που προηγήθηκε των εκλογών δεν κάλυψε σχεδόν καθόλου τις μεγάλες προκλήσεις που θα πρέπει οπωσδήποτε να αντιμετωπίσει η Ευρωπαϊκή Ένωση στα αμέσως επόμενα χρόνια. Όμως, τώρα που ξέρουμε τα αποτελέσματα, ας δούμε με ηρεμία τα σημαντικότερα προβλήματα που μπορεί να έχουν δυσμενέστατες επιπτώσεις στην προστασία των πολιτών και στην καθημερινότητά μας. Και τα οποία μπορούν να αντιμετωπιστούν μόνο σε πανευρωπαϊκό, αν όχι κι σε παγκόσμιο, επίπεδο.

Κλιματική αλλαγή. Πρόκειται για παγκόσμια πρόκληση η οποία πρέπει να αντιμετωπιστεί κατά απόλυτη προτεραιότητα. Αν συνεχιστούν οι σημερινές τάσεις αύξησης της μέσης θερμοκρασίας της Γης δεν θα επηρεαστεί μόνο η στάθμη της θάλασσας. Οι εναλλαγές ξηρασίας και τροπικών καταιγίδων θα διαταράξουν όχι μόνο την γεωργία και την κτηνοτροφία αλλά και τις δημόσιες και ιδιωτικές υποδομές. Κάτι που ήδη το παρατηρούμε να γίνεται σε αρκετές χώρες ακόμη και στην περιοχή μας.

Η αντιμετώπιση περιλαμβάνει την ενίσχυση της ανθεκτικότητας κοινωνιών και υποδομών καθώς και αλλαγές στον τρόπο παραγωγής και κατανάλωσης ενέργειας. Η κατάργηση της χρήσης των ορυκτών καυσίμων (λιγνίτης, πετρέλαιο, φυσικό αέριο) θα επηρεάσει τη βιομηχανία, τις μεταφορές, τις συνθήκες διαβίωσης. Αυτό συνεπάγεται τεράστιες επενδύσεις, τις οποίες δεν μπορεί να αντιμετωπίσει καμία χώρα από μόνη της.

Μεταναστευτικές ροές. Η κλιματική αλλαγή, οι πολεμικές συρράξεις και οι τεράστιες διαφορές βιοτικού επιπέδου μεταξύ αναπτυγμένων και αναπτυσσόμενων χωρών δημιουργούν από τις απαρχές της ιστορίας μετακινήσεις πληθυσμών. Πρόκειται λίγο-πολύ για ένα φυσικό φαινόμενο που δεν μπορεί να αγνοηθεί. Η αντιμετώπισή του στο παρελθόν συνεπαγόταν πολέμους, εξανδραποδισμούς, γενοκτονίες. Σήμερα, η αντιμετώπιση του φαινομένου απαιτεί διπλή προσπάθεια.

Πρώτον, περιορισμό ή και εξάλειψη των αιτίων που ωθούν εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους να διακινδυνεύουν τη ζωή τους για να φτάσουν σε κάποια αμφιλεγόμενη «γη της επαγγελίας». Παράλληλα, ενίσχυση των διαδικασιών υποδοχής και ενσωμάτωσης των προσφύγων και των μεταναστών, ιδίως στις χώρες που αντιμετωπίζουν δημογραφικό πρόβλημα. Με σεβασμό του διεθνούς δικαίου και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων αλλά και με διατήρηση των πολιτισμικών χαρακτηριστικών των χωρών υποδοχής ώστε να μην μετατραπούν σταδιακά σε φανατικές θεοκρατίες.

Φτωχοποίηση και ανεργία. Ζούμε σε μιαν εποχή γεμάτη παράδοξα. Από τη μια προοδεύουμε επιστημονικά και τεχνολογικά δημιουργώντας μια κοινωνία της πληροφορίας όπου άνθρωποι, δεδομένα, διαδικασίες και αντικείμενα συνδέονται σε ένα παγκόσμιο διαδίκτυο. Παράλληλα όμως, δημιουργούμε και μια τάξη ανθρώπων που δεν έχουν τη δυνατότητα να αξιοποιήσουν τις νέες επιστημονικές και τεχνολογικές γνώσεις με αποτέλεσμα να μένουν στο περιθώριο.

Δεν πρόκειται μόνο για νέους που δεν μπόρεσαν να ανέβουν στο τρένο γιατί δεν έχουν τις κατάλληλες δεξιότητες ή γιατί έκαναν λανθασμένες επιλογές. Αλλά και για ενήλικες που τους ξεπέρασαν οι εξελίξεις με αποτέλεσμα να μείνουν άνεργοι ενώ είχαν σημαντικές οικογενειακές υποχρεώσεις. Κι αυτό ενώ ταυτόχρονα υπάρχουν μεγάλες ελλείψεις σε προσωπικό με συγκεκριμένες δεξιότητες και εξειδίκευση σε πάρα πολλούς κλάδους υψηλής τεχνολογίας.

Η αντιμετώπιση του παραπάνω πολύπλοκου και εκτεταμένου κοινωνικού προβλήματος εξαρτάται κατά μεγάλο μέρος και από τις μεταρρυθμίσεις στα εθνικά εκπαιδευτικά προγράμματα. Η ανάπτυξη ψηφιακών, γλωσσικών και επιχειρηματικών δεξιοτήτων πρέπει να αποτελεί πλέον προτεραιότητα σε όλα τα επίπεδα της εκπαίδευσης. Ταυτόχρονα με την παροχή κινήτρων για δια βίου κατάρτιση σε νέες δεξιότητες …

Ασφάλεια και άμυνα. Μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και όσο η απειλή προερχόταν από την ανατολή, η Δυτική Ευρώπη ανέθεσε την άμυνά της στο ΝΑΤΟ. Σήμερα τα δεδομένα φαίνεται ότι αλλάζουν. Οι απειλές που καλείται να αντιμετωπίσει πλέον Ευρώπη προέρχονται από πολλές κατευθύνσεις – Ρωσία, ΗΠΑ, Κίνα, Μέση Ανατολή. Αν και πρωτίστως οικονομικές δεν αποκλείεται, σε βάθος χρόνου, να μετατραπούν και σε στρατιωτικές.

Ήδη πολλές χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης έζησαν ή απειλούνται από πολύνεκρες τρομοκρατικές επιθέσεις ενώ πολλές εκλογικές διαδικασίες φαίνεται ότι επηρεάζονται από εξωγενείς παράγοντες (παράνομες χρηματοδοτήσεις αντιευρωπαϊκών κομμάτων από εξωευρωπαϊκά κέντρα, αντιευρωπαϊκές προπαγανδιστικές παρεμβάσεις σε μέσα κοινωνικής δικτύωσης κλπ.).

Η αντιμετώπιση αυτών των φαινομένων δεν μπορεί να γίνει μόνο με διακυβερνητικές συνεργασίες αλλά απαιτεί οργάνωση σε κεντρικό ευρωπαϊκό επίπεδο. Δηλαδή κοινές πολιτικές στους τομείς της εξωτερικής πολιτικής, της άμυνας και της ασφάλειας.

Πολυεθνικές επιχειρήσεις. Οι μεγάλες πολυεθνικές επιχειρήσεις έχουν αποκτήσει σήμερα τεράστια δύναμη. Κανένα από τα εθνικά κράτη της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν μπορεί να τις ελέγξει από μόνο του. Μόνον η Ευρωπαϊκή Ένωση διαθέτει την ικανότητα και τα εργαλεία για να αντιμετωπίσει κολοσσούς όπως η Microsoft, η Google, η Facebook αλλά και τις μεγάλες βιομηχανίες ή τις πολυεθνικές της ενέργειας. Και έχει αποδείξει ότι και θέλει και μπορεί να το κάνει. Αρκεί να ρίξει κανείς μια ματιά στις αποφάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σε υποθέσεις δεσπόζουσας θέσης, καρτέλ, συγχωνεύσεων ή παράνομων κρατικών ενισχύσεων.

Ας ελπίσουμε ότι πέρα από τις προεκλογικές υποσχέσεις, τα νέα πρόσωπα που θα αναλάβουν τα ηνία στα θεσμικά όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης θα αντιληφθούν τη σοβαρότητα των καιρών και θα αντιμετωπίσουν σοβαρά όλες τις παραπάνω προκλήσεις. Σε συνεργασία φυσικά με τα κράτη μέλη, τα οποία τελικά λαμβάνουν και εφαρμόζουν τις σχετικές αποφάσεις.

Οι σοβαρότεροι παγκόσμιοι κίνδυνοι για το 2019

Οι πέντε σοβαρότεροι παγκόσμιοι κίνδυνοι από πλευράς πιθανότητας

1. Ακραία καιρικά φαινόμενα
2. Αποτυχία προσαρμογής και ελαχιστοποίησης επιπτώσεων κλιματικής αλλαγής
3. Φυσικές καταστροφές
4. Απάτη ή κλοπή δεδομένων
5. Κυβερνοεπιθέσεις

Οι πέντε σοβαρότεροι παγκόσμιοι κίνδυνοι από πλευράς επιπτώσεων

1. Όπλα μαζικής καταστροφής
2. Αποτυχία προσαρμογής και ελαχιστοποίησης επιπτώσεων κλιματικής αλλαγής
3. Ακραία καιρικά φαινόμενα
4. Κρίσεις λειψυδρίας
5. Φυσικές καταστροφές

Πηγή: The Global Risks Report 2019, 14th Edition, World Economic Forum, Γενεύη

Το μέλλον της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Μεγάλη Πέμπτη 25 Απριλίου 2019. 28^ο ένθετο για την Ευρωπαϊκή Ένωση και την καθημερινότητα των πολιτών στην εκπομπή «Και μία, και δύο» με δύο πρόσχαρες, ευγενικές, γλωσσομαθείς και επαγγελματίες δημοσιογράφους, τη Δομίνα Διαμαντοπούλου και τη Μυρσίνη Λιοναράκη. Η εκπομπή μεταδίδεται από Δευτέρα μέχρι Παρασκευή από τις 1 μέχρι τις 2 (το μεσημέρι ...) στον Αθήνα984.

Ακούστε το απόσπασμα της εκπομπής στην οποία αναφερθήκαμε στην συζήτηση για το μέλλον της Ευρωπαϊκής Ένωσης.




Το άρθρο του Αντώνη Παπακώστα στο Protagon σχετικά με «Πόσοι Ευρωπαίοι δηλώνουν Χριστιανοί» (ζητώ συγγνώμη γιατί στην εκπομπή τον ανέφερα ως Αντώνη Παπαγιαννίδη!).

• Τα ψηφίσματα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σχετικά με τη μεταρρύθμιση της Ευρωπαϊκής Ένωσης:
• Ψήφισμα για τη βελτίωση της λειτουργίας της ΕΕ με βάση τις δυνατότητες της Συνθήκης της Λισαβόνας
• Ψήφισμα για πιθανές εξελίξεις και αναπροσαρμογές στην τρέχουσα θεσμική δομή της Ευρωπαϊκής Ένωσης
• Ψήφισμα σχετικά με τη δημοσιονομική ικανότητα για την ευρωζώνη

• Η Λευκή Βίβλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το μέλλον της Ευρώπης που προέβλεπε πέντε σενάρια:
• Συνεχίζουμε κανονικά
• Τίποτα περισσότερο από την ενιαία αγορά
• Αυτοί που θέλουν περισσότερα κάνουν περισσότερα
• Κάνουμε λιγότερα με πιο αποδοτικό τρόπο
• Κάνουμε μαζί πολύ περισσότερα

• Τα επιμέρους έγγραφα προβληματισμού της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σε 6 τομείς:
• Κοινωνική διάσταση της Ευρώπης μέχρι το 2025
• Τιθάσευση της παγκοσμιοποίησης
• Εμβάθυνση της Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης
• Το μέλλον της ευρωπαϊκής άμυνας
• Το μέλλον των οικονομικών της ΕΕ
• Μια βιώσιμη Ευρώπη έως το 2030

• Η ευρεία συζήτηση που ακολούθησε:
• Μια διαβούλευση ανοικτή σε όλους τους πολίτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης
• Σειρά διαλόγων μελών και στελεχών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με τους πολίτες στα κράτη μέλη
• Σειρά εθνικών διαλόγων με ερωτηματολόγιο ανά κράτος μέλος.