12 Ιανουαρίου 2021

Η άσχημη πλευρά του διαδικτύου

Ίσως ήλθε η ώρα να μπουν αυστηρότερα όρια στη μεγαλύτερη μηχανή προπαγάνδας στην ιστορία, καθιστώντας υπεύθυνες τις εταιρείες των μέσων κοινωνικής δικτύωσης …
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 12 Ιανουαρίου 2021 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-451)


Την περασμένη εβδομάδα παρακολουθήσαμε στις οθόνες μας σε απευθείας μετάδοση πού καταλήγει μια κοινωνία που αφήνει τους δημαγωγούς να διεγείρουν τα χειρότερα ένστικτα του κόσμου. Όταν οι θεωρίες συνωμοσίας δεν βρίσκονται στο περιθώριο αλλά στο επίκεντρο. Παρακολουθήσαμε τι συμβαίνει όταν καταργείται η λογική, η επιστημονική γνώση και η επιχειρηματολογία με βάση τεκμήρια. Όταν, αντί για μια δημοκρατία, θεμελιωμένη σε κοινά αποδεκτές αλήθειες, ερωτοτροπούμε με την απολυταρχία που στηρίζεται σε κοινά αποδεκτά ψέματα και συνδυάζεται με την προβολή εγκλημάτων μίσους και επιθέσεων σε θρησκευτικές και εθνοτικές μειονότητες.

Ο ρόλος των μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Αυτό που δεν τονίστηκε είναι ότι όλο αυτό το μίσος και η βία διευκολύνθηκε από μια χούφτα διαδικτυακές εταιρείες που αποτελούν όλες μαζί την μεγαλύτερη μηχανή προπαγάνδας στην ιστορία. Οι αλγόριθμοι που χρησιμοποιούν εταιρείες όπως η Facebook, η Google (με τις μηχανές αναζήτησης και το YouTube), η Twitter και άλλες, κρατούν προσηλωμένους δισεκατομμύρια ανθρώπους ενισχύοντας ηθελημένα ιστορίες που διεγείρουν τα χειρότερα ένστικτά τους προκαλώντας τους οργή και φόβο.

Έτσι, οι ψευδείς ειδήσεις διαδίδονται γρηγορότερα από τις πραγματικές. Ιδίως, αφού στο διαδίκτυο όλα φαίνονται γνήσια. Οι ειδήσεις από το Κουλούρι ή το Βατράχι μοιάζουν με εκείνες του BBC. Οι Επιστολές του Ιησού έχουν την ίδια αξία με τις εκθέσεις του ΟΗΕ, και οι σαχλαμάρες ενός παράφρονα με τις απόψεις ενός νομπελίστα. 

Όταν, χάρη στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης διαδίδονται θεωρίες συνωμοσίας και ψεύδη, είναι ευκολότερη η χειραγώγηση των ψηφοφόρων στις εκλογές, η γενοκτονία των Ροχίνγκια στη Μιανμάρ (πρώην Βιρμανία) και η κατάληψη του Καπιτωλίου από τους αφιονισμένους οπαδούς του απερχόμενου προέδρου των ΗΠΑ. Όπως είπε και ο Βολταίρος «Αυτοί που μπορούν να σε κάνουν να πιστέψεις παραλογισμούς, είναι ικανοί να σε πείσουν να διαπράξεις φρικαλεότητες».


Δυστυχώς, σήμερα το διαδίκτυο επιτρέπει σε αυταρχικές προσωπικότητες να προωθούν παραλογισμούς σε δισεκατομμύρια ανθρώπους. Μάλιστα, παρόλο που ορισμένα κοινωνικά δίκτυα έχουν πάρει κάποια μέτρα για να περιορίσουν τη ρητορική μίσους και τις θεωρίες συνωμοσίας, τα μέτρα αυτά είναι κυρίως επιφανειακά. Και επηρεάζουν ήδη αρνητικά τη ζωή μας.

Πολλοί από τους ψηφοφόρους σε Ελλάδα και ΗΠΑ πιστεύουν στην απαίσια θεωρία της «μεγάλης αντικατάστασης» των Ελλήνων από μουσουλμάνους ή των Αμερικανών από ισπανόφωνους. Πολλοί πιστεύουν ότι δεν υπάρχει κορωνοϊός ή ότι τα εμβόλια είναι απάτη με αποτέλεσμα να αρνούνται τον εμβολιασμό. Τα βίντεο που επί χρόνια χαρακτήριζαν την κλιματική αλλαγή ως απάτη οδήγησαν τις ΗΠΑ να αποχωρήσουν από την Συμφωνία του Παρισιού για το Κλίμα.

Φυσικά, οι δημιουργοί του διαδικτύου δεν σχεδίασαν έναν βόθρο μισαλλοδοξίας και χυδαίων θεωριών συνωμοσίας με στόχο να απειλήσουν τις δημοκρατίες μας και τον πλανήτη. Γι’ αυτό και πρέπει να ξανασκεφτούμε τρόπους περιορισμού της διάδοσης μίσους, θεωριών συνωμοσίας και ψεμάτων από τα δίκτυα κοινωνικής δικτύωσης.

Ελευθερία του λόγου δεν σημαίνει και ελεύθερη πρόσβαση. Θα υπάρχουν πάντα ρατσιστές, μισογύνηδες, αντισημίτες και παιδεραστές αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι θα πρέπει να τους δίνουμε ελεύθερο βήμα να διαδίδουν τις απόψεις τους και να στοχοποιούν τα θύματά τους. Άλλο πράγμα η συνταγματικά κατοχυρωμένη ελευθερία της έκφρασης και άλλο να καλωσορίσουμε σε δημόσιο χώρο ένα νεοναζί που κηρύττει την εξόντωση Εβραίων, ομοφυλόφιλων και μαύρων.

Μερικές προτάσεις. Με βάση τις γνώσεις μας για τον τρόπο με τον οποίο διαδίδουν την άγνοια οι μεγάλες βιομηχανίες προκειμένου να δημιουργούν αμφιβολίες (π.χ. καπνοβιομηχανίες για τους κινδύνους από το τσιγάρο, κλάδος ορυκτών καυσίμων για την κλιματική αλλαγή, βλ. ΧΝ 28/4/2020) φαίνεται ότι δεν αρκεί η απλή διαγραφή από τις πλατφόρμες κάποιων προβεβλημένων χρηστών (π.χ. του προέδρου των ΗΠΑ από το Twitter).

Η Μίτσελ Μπέικερ, διευθύντρια του ιδρύματος Μοζίλα, που ανέπτυξε και διαθέτει τον φυλλομετρητή Firefox πρότεινε πρόσφατα κάποια μέτρα. Ποιός πληρώνει για τις διαφημίσεις και πόσο, ποιοί χρήστες στοχοποιούνται. Διαφάνεια των αλγόριθμων: ποιό περιεχόμενο ενισχύεται, σε ποιούς χρήστες και με τι επιπτώσεις. Ενίσχυση των ειδήσεων με βάση τα γεγονότα και περιορισμός της παραπληροφόρησης. Ενδελεχείς μελέτες από ανεξάρτητους ερευνητές των επιπτώσεων που έχουν οι πλατφόρμες σε ανθρώπους και κοινωνίες και τρόποι βελτίωσης της κατάστασης.

Παράλληλα, οι μεγάλες εταιρείες των δικτύων κοινωνικής δικτύωσης θα πρέπει να προσλάβουν περισσότερους επόπτες για να διαγράφουν ψευδείς ειδήσεις και θεωρίες συνωμοσίας. Απαιτούνται βέβαια επενδύσεις και προσλήψεις προσωπικού – ακόμη κι αν αυτό σημαίνει ότι θα μειωθούν τα κέρδη μερικών από τις πλουσιότερες εταιρείες παγκοσμίως.

Περισσότερη ευθύνη. Επίσης, οι εταιρείες αυτές θα πρέπει κάποτε να χαρακτηριστούν ως εκδότες – οι μεγαλύτεροι παγκοσμίως. Και να τους επιβληθούν πρότυπα και κανόνες όπως στις εφημερίδες, τα περιοδικά, τις ταινίες, τα ραδιόφωνα και τις τηλεοράσεις. Θα πρέπει μάλιστα να ελέγχονται και οι μεταδιδόμενες διαφημίσεις κάτι που δεν συμβαίνει σήμερα για τις επί πληρωμή καταχωρήσεις.

Άλλη ιδέα είναι να θεσπιστεί και για τα δίκτυα κοινωνικής δικτύωσης ένα κανονιστικό περιβάλλον αντίστοιχο με εκείνο που ισχύει για τα ελαττωματικά προϊόντα. Σήμερα έχουν ήδη ευθύνη για την χρήση των δικτύων από παιδεραστές για την στοχοποίηση ανήλικων. Αυτή η ευθύνη θα πρέπει να επεκταθεί και για την υποκίνηση μαζικών δολοφονιών για ρατσιστικούς ή θρησκευτικούς λόγους, καθώς και για λιβελογραφήματα και συκοφαντίες με βάση ψευδή στοιχεία.

Αν εκραγεί η μηχανή του αυτοκινήτου σας ή δεν λειτουργήσουν οι ζώνες ασφαλείας και οι αερόσακοι σε περίπτωση ατυχήματος, οι αυτοκινητοβιομηχανίες ανακαλούν χιλιάδες αυτοκίνητα, κάτι που κοστίζει δισεκατομμύρια. Μήπως ήλθε η ώρα να πούμε στη Facebook, τη YouTube και την Twitter ότι τα προϊόντα τους είναι ελαττωματικά και πρέπει να τα επιδιορθώσουν, ανεξαρτήτως κόστους;

Μάλιστα τα πρόστιμα από μόνα τους ίσως να μην φτάνουν. Μήπως ήλθε η ώρα να πούμε στους διευθυντές αυτών των εταιρειών πως αν στο μέλλον επιτρέψετε παρεμβάσεις ξένων δυνάμεων σε εκλογικές διαδικασίες, αν διευκολύνετε γενοκτονίες ή εγκλήματα ρατσιστικού ή θρησκευτικού μίσους θα πάτε φυλακή; Γιατί απώτερος στόχος της κοινωνίας μας θα πρέπει να είναι οι άνθρωποι να μην στοχοποιούνται, να μην παρενοχλούνται και να μην δολοφονούνται εξαιτίας του ποιοι είναι, από πού κατάγονται, ποιούς ερωτεύονται και πώς προσεύχονται.

(Με στοιχεία από έναν λόγο του ηθοποιού, συγγραφέα και παραγωγού Sacha Baron Cohen και άλλες πληροφορίες).

05 Ιανουαρίου 2021

Οι προκλήσεις του 2021

Εμβολιασμός, κλιματική αλλαγή, οικονομία και ελληνοτουρκικά
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 5 Ιανουαρίου 2021 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-450)


Καθώς ξεκινά η νέα χρονιά ας δούμε ποιες είναι οι μεγάλες προκλήσεις που θα αντιμετωπίσουμε ως Έλληνες πολίτες κατά τους επόμενους μήνες.

Εμβολιασμός. Η μαζική συμμετοχή στον εμβολιασμό θα εξασφαλίσει την ταχύτερη άρση των περιορισμών κυκλοφορίας και θα επιτρέψει την επιστροφή στην κανονικότητα, ιδίως όσον αφορά την οικονομική δραστηριότητα. Αυτό εξαρτάται φυσικά από την διαθεσιμότητα των εμβολίων και την οργάνωση των εμβολιασμών από την πολιτεία. Εξαρτάται όμως και από την διάθεση των πολιτών να εμβολιαστούν.

Ωστόσο, υπάρχουν δυστυχώς συμπολίτες μας που πιστεύουν σε διάφορες ανυπόστατες φήμες και ιστορίες με βάση τις οποίες ο εμβολιασμός εναντίον του νέου κορωνοϊού είναι επικίνδυνος για χίλιους δύο λόγους. Ο τελευταίος απατηλός μύθος που κυκλοφορεί αναφέρει ότι τα εμβόλια παρασκευάζονται με το προϊόν εκτρώσεων!

Στην πραγματικότητα, κύτταρα που προέρχονται από μία μόνο σειρά καλλιεργούμενων κυττάρων (HEK293) χρησιμοποιήθηκαν στην τελική δοκιμαστική φάση ορισμένων σύγχρονων εμβολίων με mRNA (π.χ. Pfizer/BioNTech και Moderna) ενώ σε μερικές ή και όλες τις φάσεις της παρασκευής άλλων εμβολίων κατά του κορωνοϊού χρησιμοποιήθηκαν και καλλιεργούμενα κύτταρα άλλης μιας σειράς (PER.C6).

Τα αρχικά κύτταρα αυτών και άλλων σειρών (π.χ. WI-38, MRC-5) χρησιμοποιούνται εκτεταμένα στις δοκιμές φαρμάκων, εμβολίων και καλλυντικών. Προέρχονται από καλλιέργειες κυττάρων τα οποία είχαν εξαχθεί από έμβρυα προερχόμενα από νόμιμες εκτρώσεις που είχαν γίνει κατά τις δεκαετίες του 1960 και του 1970!. Όσον αφορά τα εμβόλια η ασφάλειά τους εξασφαλίζεται σε κάθε περίπτωση (βλ. ΧΝ 22/12/2020) ενώ κάθε χρήση καλλιεργούμενων κυττάρων σε έρευνες υπόκειται σε αδειοδότηση και εποπτεία από θεσμοθετημένες δομές βιοηθικής με βάση συγκεκριμένη (ευρωενωσιακή και εθνική) νομοθεσία.

[Σ.Σ. Το κείμενο με πλάγια περιέχει διορθώσεις σε σχέση με το κείμενο που δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα

Σε καμία περίπτωση δεν γίνονται εκτρώσεις με σκοπό τη συλλογή κυττάρων για χρήσεις σε εμβόλια, ούτε και υπάρχουν φάρμακα, εμβόλια ή καλλυντικά που να περιέχουν τέτοια κύτταρα ... Μάλιστα, εκτιμάται ότι τα εμβόλια, στις δοκιμές των οποίων έχει χρησιμοποιηθεί η σειρά κυττάρων WI-38, έχουν εμποδίσει τουλάχιστον 11 εκατ. θανάτους.

 

Κλιματική αλλαγή. Το Νοέμβριο του 2021, οι ηγέτες των χωρών του κόσμου θα συναντηθούν στη Γλασκόβη (Σκοτία) για να αποφασίσουν τη συνέχεια που θα δώσουν στη συμφωνία του Παρισιού του 2015. Τότε είχε αποφασιστεί να γίνουν προσπάθειες ώστε μέχρι το τέλος του αιώνα να περιοριστεί η αύξηση της θερμοκρασίας του πλανήτη στους 2°C σε σχέση με τα επίπεδα της θερμοκρασίας της προβιομηχανικής εποχής.

Δυστυχώς, αν η κατάσταση συνεχίσει να εξελίσσεται με τους σημερινούς ρυθμούς και χωρίς να ληφθούν ακόμη δραστικότερα μέτρα, οι επιστήμονες προβλέπουν ότι μέχρι το τέλος του αιώνα η θερμοκρασία θα έχει αυξηθεί κατά 3°C. Γι’ αυτό, σε συνδυασμό με το γεγονός ότι οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας (υδροηλεκτρική, ηλιακή, αιολική) έχουν καταστεί σήμερα φθηνότερες από τα ορυκτά καύσιμα, πολλές χώρες έχουν καταστρώσει σχέδια αντικατάστασης των δεύτερων από τις πρώτες.

Σε αυτό το πλαίσιο η Ευρωπαϊκή Ένωση υιοθέτησε την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία, η οποία αποτελεί μια νέα αναπτυξιακή στρατηγική. Στόχος της είναι να μετατρέψει την Ένωση σε μια σύγχρονη, αποδοτική ως προς τη χρήση των πόρων και ανταγωνιστική οικονομία, με μηδενικές εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου έως το 2050 και με οικονομική ανάπτυξη αποσυνδεδεμένη από τη χρήση των πόρων.

Για την υποστήριξη της μετάβασης προς μια κλιματικά ουδέτερη οικονομία η Ένωση δημιούργησε το Μηχανισμό Δίκαιη Μετάβασης που θα κινητοποιήσει τουλάχιστον 100 δισ. ευρώ κατά την περίοδο 2021-2027 στις περιφέρειες που πλήττονται περισσότερο, ώστε να αμβλυνθούν οι κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις της μετάβασης.

Ήδη η Ελλάδα έχει καταρτίσει ένα Εθνικό Σχέδιο για την Ενέργεια και το Κλίμα που προβλέπει, μεταξύ άλλων, δίκαιη αναπτυξιακή μετάβαση στη μεταλιγνιτική εποχή, εκτεταμένη χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης των κτηρίων και προώθηση της ηλεκτροκίνησης.

Οικονομία. Άφησα προτελευταίο τον τομέα της Οικονομίας γιατί ακριβώς πιστεύω ότι η επαναφορά του στα προ κορωνοϊού επίπεδα εξαρτώνται άμεσα από την ανάπτυξη συλλογικής ανοσίας (δηλαδή τον Εμβολιασμό) αλλά και από την αξιοποίηση χρηματοδοτικών εργαλείων όπως ο Μηχανισμός Δίκαιης Μετάβασης και το Ταμείο Ανάκαμψης από τα οποία θα διατεθούν αρκετές δεκάδες δισεκατομμύρια ευρώ.

Έτσι, εκτός από όσα αναφέρθηκαν παραπάνω για την ενέργεια και το κλίμα, σημαντική προσπάθεια θα καταβληθεί στον τομέα της ψηφιακής μετάβασης με την λειτουργία δικτύων πέμπτης γενιάς (5G), την ψηφιοποίηση της υγείας, της παιδείας και της δικαιοσύνης καθώς και την αναβάθμιση της λειτουργίας της φορολογικής διοίκησης.

Παράλληλα, έχει ήδη ανακοινωθεί η υλοποίηση σημαντικών ξένων επενδύσεων που ελπίζεται ότι θα δώσουν ώθηση στην οικονομική ανάπτυξη στην μετά-κορωνοϊό εποχή. Αν μάλιστα επιτευχθεί η πολυπόθητη συλλογική ανοσία πριν το καλοκαίρι, θεωρείται βέβαιη και η ανάκαμψη του τουρισμού που θα ενισχύσει τις πολυάριθμες μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις που εξαρτώνται από αυτόν.

Ελληνοτουρκικά. Στον τομέα αυτό πολλά θα εξαρτηθούν από τις διεθνείς ισορροπίες στην ευρύτερη περιοχή μας. Μάλιστα, αν ο ανατολικός μας γείτονας συνεχίσει τις αλλοπρόσαλλες προκλήσεις και τα νεοοθωμανικά επεκτατικά του σχέδια, είναι σίγουρο πως θα συνασπίσει εναντίον του ακόμη περισσότερο τις δυτικές δυνάμεις, στις οποίες προστίθενται σταδιακά όλο και περισσότερες αραβικές χώρες (βλ. ΧΝ 29/12/2020).

Συμπερασματικά, οι προοπτικές για το 2021 δεν είναι άσχημες, αρκεί να κάνουμε λίγο παραπάνω υπομονή με τα περιοριστικά μέτρα, να εμβολιαστούμε μαζικά και σύντομα και να αξιοποιήσουμε πλήρως τα νέα χρηματοδοτικά εργαλεία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αλλά και τις επιβεβαιωμένες και τις αναμενόμενες επενδύσεις. Ενώ ταυτόχρονα θα επαγρυπνούμε, θα εξοπλιζόμαστε και θα συνεχίσουμε να ενεργούμε με συνετό τρόπο στο διπλωματικό πεδίο.

02 Ιανουαρίου 2021

Τι μου έφερε ο Νέος Χρόνος

Αν ήμουν ακόμη πεντάχρονος και πίστευα στον Άι Βασίλη θα έλεγα πως δεν μπορούσε να μου έχει κάνει καλύτερα δώρα αυτή την Πρωτοχρονιά.

Το πρώτο ήταν το ηλεκτρονικό μήνυμα που έλαβα με την αλλαγή του χρόνου, με το σχέδιο του πρώτου κεφαλαίου ενός βιβλίου. Είναι το βιβλίο που γράφει ο δημοσιογράφος και Διευθυντής Περιεχομένου της διαΝΕΟσις Θοδωρής Γεωργακόπουλος, με τίτλο Τι Έχει Κάνει Η Ευρώπη Για Εμάς; Χάρηκα ιδιαίτερα γιατί ο Θοδωρής έκανε εξαιρετική δουλειά πάνω σε μια ιδέα που ξεκίνησε το Νοέμβριο του 2007 με μια ομιλία μου στο Ανοικτό Λαϊκό Πανεπιστήμιο του Δήμου Χανίων, προσκεκλημένος της καλής φίλης Ελένης Βουγιούκαλου. Εκείνη η ομιλία είχε τίτλο «Ευρωπαϊκή Ένωση - Ιστορική εξέλιξη και πολιτικές για τους πολίτες» και την ακολούθησαν παρόμοιες ομιλίες και άρθρα, συχνά με εξειδικευμένη θεματολογία (π.χ. ατυχήματα και καταστροφές).

Την ιδέα για προβολή της Ευρωπαϊκής Ένωσης μέσα από απτά παραδείγματα πραγμάτων που αφορούν την καθημερινότητα των πολιτών, ενστερνίστηκε ο πρώην συνάδελφος Αντώνης Τριφύλης, μέλος του Εποπτικού Συμβουλίου της διαΝΕΟσις με τον οποίο κάναμε πολλές συζητήσεις την περίοδο που ήμουν υπεύθυνος του Γραφείου Αθηνών της Γενικής Διεύθυνσης Μετάφρασης. Ο Αντώνης μετέφερε την ιδέα στον Θοδωρή με τον οποίο είχαμε μια επαφή το Μάιο του 2017. 

Επιπλέον, ο Αντώνης με συνέστησε μετά από ένα χρόνο σε δύο πρόσχαρες, ευγενικές, γλωσσομαθείς και επαγγελματίες δημοσιογράφους, τη Δομίνα Διαμαντοπούλου και τη Μυρσίνη Λιοναράκη που ξεκινούσαν μια νέα ραδιοφωνική εκπομπή στον Αθήνα 984. Έτσι, επί ένα περίπου χρόνο (18/10/2018 έως 12/9/2019) μιλούσα κάθε Πέμπτη για την Ευρωπαϊκή Ένωση και την καθημερινότητα των πολιτών στην εκπομπή «Και μια και δύο». Λίγο μετά την κατάργηση της εκπομπής από το νέο δήμαρχο ξεκίνησα μια νέα σειρά παρεμβάσεων με την ίδια θεματολογία στην πρωινή εκπομπή «Αποδράστε» που παρουσίαζε η Ευτυχία Πενταράκη, μια πρόσχαρη, ευγενική και με χαμογελαστή φωνή, επαγγελματίας δημοσιογράφος στον χανιώτικο σταθμό Γαύδος 88,8 (12/12/2019 έως 14/5/2020).

Όπως εξήγησα τον περασμένο Ιούλιο σε συνέντευξή μου στον Αντώνη Τριφύλη για τον ηλεκτρονικό κόμβο «Μεταρρύθμιση» «H Ευρωπαϊκή Ένωση, παραμένει "άγνωστη" στο ευρύ κοινό» κι αυτό παρ' όλες τις φιλότιμες προσπάθειες πολλών συναδέλφων στον τομέα της ενημέρωσης. Μάλιστα, δεν υπάρχει μόνο έλλειμμα ενημέρωσης του απλού πολίτη αλλά ακόμη χειρότερα δεν γνωρίζουν τι είναι και τι κάνει η ΕΕ και οι περισσότεροι διαμορφωτές της κοινής γνώμης όπως πολιτικοί, δημοσιογράφοι και εκπαιδευτικοί. Γιατί εκτός από την ελλιπή ενημέρωση στην εκπαίδευση, η εικόνα της Ένωσης περνάει μέσα από τον παραμορφωτικό φακό των εθνικών κυβερνήσεων και των αντίστοιχων ΜΜΕ. Όπου, ως γνωστόν, όλα τα θετικά πιστώνονται στις κυβερνήσεις και όλα τα αρνητικά και τα προβλήματα χρεώνονται στις Βρυξέλλες.  

Αυτός είναι και ο λόγος που η υπεράνθρωπη προσπάθεια που ξεκίνησε ο Θοδωρής είναι εξαιρετικά χρήσιμη για την καλύτερη ενημέρωση του κόσμου ώστε να μην παρασύρεται από παραπλανητικά μηνύματα με απώτερο στόχο την αποχώρηση της Ελλάδας από την Ένωση . Γι' αυτό έστειλα τα θερμά μου Συγχαρητήρια στον Θοδωρή, του ευχήθηκα να είναι καλά να ολοκληρώσει το βιβλίο … και όχι μόνο αυτό, αφιερώνοντάς του το ωραίο τραγούδι «You did it» από το μιούζικαλ «Ωραία μου κυρία», το οποίο εκφράζει απόλυτα αυτό που ένοιωσα μόλις διάβασα το κείμενό του. 

Το δεύτερο μήνυμα μου το έστειλε ο φίλος, ομότιμος καθηγητής της Γλωσσολογίας Χριστόφορος Χαραλαμπάκης, ο οποίος, μαζί με τις ευχές του, μου κοινοποίησε πρόσφατη συνέντευξή του στην εφημερίδα Ελληνική Γνώμη με τίτλο «Ευτυχώς, η γλώσσα φροντίζει από μόνη της να αντιμετωπίσει τις κοινωνικές και επιστημονικές εξελίξεις». Συγκινήθηκα ιδιαίτερα όταν διάβασα την απάντησή του στην τελευταία ερώτηση που του έθεσε ο Αποστόλης Ζώης.

Στην ερώτηση «Έξι χρόνια μετά την κυκλοφορία του Χρηστικού Λεξικού της Ακαδημίας Αθηνών τι απολογισμό θα κάνατε;» ο Χριστόφορος αναφέρει μεταξύ άλλων και τα εξής: «Το Λεξικό αυτό αγαπήθηκε και πολεμήθηκε συγχρόνως όσο λίγα λεξικά. Δύο ώρες μετά την παρουσίαση του στο περικαλλές μέγαρο της Ακαδημίας Αθηνών, στις 3 Νοεμβρίου 2014, έλαβα το πρώτο επαινετικό ιμέιλ από μια όχι τυχαία προσωπικότητα που είχε προσκληθεί στην εκδήλωση, τον κ. Παναγιώτη Αλεβαντή, ανώτατο στέλεχος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, υπεύθυνο στη Γενική Διεύθυνση Μετάφρασης: "Η εικόνα που σχημάτισα καθώς σας άκουα σήμερα το πρωί να περιγράφετε τις καινοτομίες του Χρηστικού Λεξικού, ήταν του πρίγκιπα, ο οποίος αφού πολέμησε με τα ξωτικά που την είχαν αδρανοποιήσει και αφού ολοκλήρωσε με υπεράνθρωπες προσπάθειες μια σειρά από δύσκολους άθλους, ξαναζωντανεύει με την αγάπη του την ωραία κοιμωμένη και την παραδίδει ολόφρεσκη και σφριγηλή στο λαό της". Όταν μου κάνουν ανοίκειες επιθέσεις, έρχεται στη μνήμη μου ως παρηγοριά το γεμάτο λυρισμό αυτό «ποίημα».... »

Στο ίδιο μήνυμα που είχα στείλει αυθόρμητα στον Χριστόφορο αμέσως μόλις επέστρεψα στο γραφείο μου μετά το τέλος της παρουσίασης στην Ακαδημία Αθηνών, είχε αναφερθεί στην «Εύφημη Μνεία» που του είχε αφιερώσει στην Εφημερίδα Χανιώτικα Νέα ο φίλος Βαγγέλης Κακατσάκης. Λίγες μέρες μετά την παρουσίαση στην Ακαδημία, ο Χριστόφορος εκφώνησε την εναρκτήρια ομιλία στο συνέδριο «Το μέλλον των γλωσσικών επαγγελμάτων» που οργάνωσε το Γραφείο Αθηνών της Γενικής Διεύθυνσης Μετάφρασης στο μεγάλο αμφιθέατρο του Πανεπιστημίου Πειραιώς.

Στο τέλος της ομιλίας του ο Χριστόφορος ανέφερε πως το μέλλον των λεξικών βρίσκεται στην «συνεργατική λεξικογραφία». Λίγους μήνες αργότερα, στην ίδια αίθουσα της Ακαδημίας Αθηνών, ανακοινώσαμε τη δημιουργία του Ελληνικού Δικτύου Ορολογίας (ΕΔΟ) με στόχο την επέμβαση στην πηγή προκειμένου στα μεταφρασμένα κείμενα της Ευρωπαϊκής Ένωσης να εισάγεται δόκιμη ορολογία στην ελληνική γλώσσα.

Κοινοποίησα αμέσως στον Χριστόφορο τη συγκίνηση μου για την αναφορά του στην εγκάρδια ευχή που του είχα κάνει το 2014 και του ευχήθηκα το 2021 να μας φέρει και μια ηλεκτρονική έκδοση του Λεξικού που όλοι μας ονειρευόμαστε.

29 Δεκεμβρίου 2020

Μερικά διδάγματα του 2020

Υπερπηδούμε ανυπέρβλητες δυσκολίες με τη βοήθεια της επιστήμης αλλά κινδυνεύουμε από λαϊκιστές ηγέτες και απερίσκεπτους πολίτες
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 29 Δεκεμβρίου 2020 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-449)


Θεωρώ το 2020 μια χρονιά γεμάτη διδάγματα. Επίπονα διδάγματα, τα οποία δυστυχώς κόστισαν πολλές ανθρώπινες ζωές (περίπου 1,8 εκατομμύρια παγκοσμίως και πάνω από 4,5 χιλιάδες στην Ελλάδα). Θα τα αξιοποιήσουμε άραγε στο μέλλον ή θα επιστρέψουμε στις παλιές μας συνήθειες του ωχαδερφισμού και της απαξίωσης;

Πολιτική προστασία και εμπειρογνώμονες. Κατά τη γνώμη μου, η αντιμετώπιση της καταστροφικής επέλασης της πανδημίας έδειξε τη μεγάλη σημασία που έχουν δύο στοιχεία. Η λήψη των πολιτικών αποφάσεων με βάση τις εισηγήσεις των ειδικών. Κι ο κεντρικός ρόλος της Πολιτικής Προστασίας για τον συντονισμό και την εποπτεία της αντίδρασης της Πολιτείας.

Η εμπλοκή του ίδιου του Πρωθυπουργού στην καθημερινή λήψη των αποφάσεων έδειξε και κάτι ακόμη. Ότι η Πολιτική Προστασία αποτελεί θεμελιώδη και επιτελική λειτουργία της Πολιτείας. Η οποία θα πρέπει να υπάγεται απευθείας στον Πρωθυπουργό και στην οποία θα πρέπει να ανατεθεί και ο σχεδιασμός την πρόληψης και της αντιμετώπισης και άλλων μεγάλων «πληγών» της χώρας όπως τα τροχαία, οι πλημμύρες, οι δασικές πυρκαγιές αλλά και θανατηφόρων επιδημιών όπως το κάπνισμα.

Ανθρώπινη αδυναμία και η δύναμη της επιστήμης. Ο νέος κορωνοϊός μας έδειξε ότι αν και παντοδύναμοι «άρχοντες του κόσμου» αρκεί ένα διαβολάκι με μέγεθος μόλις 50 νανόμετρα (50 εκατομμυριοστά του χιλιοστού) για να μας υπενθυμίσει ότι είμαστε ευάλωτες σακούλες κρέας με λίγους νευρώνες που βαυκαλιζόμαστε μέσα στις αυταπάτες μας. Μάλιστα, μέσα σε λίγες εβδομάδες πέτυχε να μειώσει τη ρύπανση λόγω περιορισμού των μετακινήσεων, να αποσταθεροποιήσει την παγκόσμια οικονομία και να μας κλείσει στα σπίτια μας.

Ευτυχώς, η ανθρωπότητα κινητοποιήθηκε άμεσα για να αντιμετωπίσει αυτήν την πρωτόγνωρη απειλή. Η επιστημονική κοινότητα αξιοποίησε τα καταπληκτικά σύγχρονα εργαλεία ανάλυσης και ανασύνθεσης του γονιδιώματος που διαθέτει. Κυβερνήσεις και υπερεθνικοί οργανισμοί, όπως η Ευρωπαϊκή Ένωση, διέθεσαν κονδύλια αρκετών δισεκατομμυρίων σε μια προσπάθεια που θύμιζε τα προγράμματα Μανχάταν (κατασκευή ατομικής βόμβας) και Απόλλων (αποστολή ανθρώπων στο φεγγάρι).

Το αποτέλεσμα είναι να επιτευχθεί κάτι, το οποίο φάνταζε ακατόρθωτο πριν λίγους μήνες. Σήμερα πια, διαθέτουμε – χάρις σε ένα ζευγάρι μεταναστών τουρκικής καταγωγής και έναν θεσσαλονικιό – ένα αποτελεσματικό εμβόλιο που σε άλλες εποχές θα απαιτούσε κατά μέσον όρο μια δεκαετία! Γιατί, όπως είπε κι ο Νίκος Καζαντζάκης, «Υπάρχει στον κόσμο τούτον ένας μυστικός νόμος — αν δεν υπήρχε, ο κόσμος θα ’ταν από χιλιάδες χρόνια χαμένος — σκληρός κι απαραβίαστος: το κακό πάντα στην αρχή θριαμβεύει και πάντα στο τέλος νικάται».

Άφεριμ εφέντη μ’. Όσο κι αν φανεί παράξενο πιστεύω ότι οι ενέργειες της Τουρκίας την χρονιά που πέρασε αποδείχτηκαν εξαιρετικά θετικές όχι μόνο για την Ελλάδα αλλά και για την Ευρωπαϊκή Ένωση και την Δύση γενικότερα. Η Ελλάδα άρχισε να κατανοεί ότι μόνο με την διαμόρφωση ευρύτερων συμμαχιών στην περιοχή μας και πέρα από αυτήν είναι δυνατόν να ελεγχθεί η νεοοθωμανική επεκτατική πολιτική της Άγκυρας.

Η επιταχυνόμενη ενίσχυση της στρατιωτικής παρουσίας των ΗΠΑ σε ολόκληρο τον Ελλαδικό χώρο, σε συνδυασμό με την επιβολή σημαντικών κυρώσεων στην τουρκική πολεμική βιομηχανία, δείχνουν ότι η Ελλάδα αποκτά πρωτεύοντα ρόλο στην περιοχή. Παράλληλα, το γεγονός ότι και η Ευρωπαϊκή Ένωση αρχίζει να ασχολείται όλο και περισσότερο με το νέο «ανατολικό ζήτημα», θα οδηγήσει κατά τη γνώμη μου, αργά ή γρήγορα, στη διαμόρφωση μιας πραγματικής ευρωπαϊκής πολιτικής άμυνας.

Παρόλο που τα βραχυπρόθεσμα οικονομικά συμφέροντα ορισμένων Ευρωπαϊκών χωρών βάζουν τροχοπέδη σε μιάν αυστηρότερη πολιτική έναντι του ανατολικού μας γείτονα, πιστεύω ότι όσοι μελετήσουν σοβαρά την ιστορία (ιδίως εκείνη της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας), θα καταλάβουν το βαθύτερο νόημα της παροιμίας «Έκανες τον τούρκο φίλο; Κράτα ένα κομμάτι ξύλο!». Στην περίπτωσή μας αυτό σημαίνει ενίσχυση των εξοπλισμών μας με αγορά νέων υπερσύγχρονων οπλικών συστημάτων.

Λαϊκιστές και αντικοινωνικές συμπεριφορές. Η χρονιά που τελειώνει μας έδειξε τους κινδύνους που εγκυμονεί η άνοδος στην εξουσία αδίστακτων και αμόρφωτων λαϊκιστών. Ο απερχόμενος πρόεδρος των ΗΠΑ, ο αλλοπρόσαλλος πρωθυπουργός της Βρετανίας, ο ανεκδιήγητος πρόεδρος της Βραζιλίας αποτελούν χαρακτηριστικά παραδείγματα. Οι αποφάσεις τους είχαν καταστρεπτικά αποτελέσματα για τους λαούς, που τους πίστεψαν και τους ανέθεσαν την διακυβέρνηση.

Ωστόσο, παράλληλα με κάποιους ηγέτες κατώτερους των περιστάσεων, δεν θα πρέπει να αγνοήσουμε και ένα μικρό αλλά σημαντικό ποσοστό απερίσκεπτων πολιτών, οι οποίοι με την στάση τους συνέβαλαν στην εξάπλωση της πανδημίας και στον θάνατο εκατοντάδων χιλιάδων ανθρώπων.

Δυστυχώς, τέτοιοι ανεπίδεκτοι μαθήσεως άνθρωποι υπάρχουν σε όλες τις χώρες του πλανήτη. Αγνοώντας τις συστάσεις των ειδικών δεν φορούν μάσκα, οργανώνουν πάρτι στα κρυφά, αντιμετωπίζουν βίαια τους συμπολίτες τους που έχουν άλλο χρώμα, σεξουαλικό προσανατολισμό ή θρησκεία. Και πιστεύοντας στα ψέματα κάποιων λαϊκιστών ψηφίζουν χωρίς επίγνωση των μακροπρόθεσμων επιπτώσεων των επιλογών τους.

Ευχές για το 2021. Αγαπητοί αναγνώστες εύχομαι το 2021 να αξιοποιήσουμε τα διδάγματα της χρονιάς που πέρασε. Ο Νέος Χρόνος να φέρει σε όλους, περισσότερη Υγεία, Αλυπία και Όμορφα Αισθήματα. Μαζί με φώτιση για να κατανοούμε τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις των επιλογών και των καθημερινών μας πράξεων.

22 Δεκεμβρίου 2020

Λίγα περί εμβολίων

Τα νέα εμβόλια για τον κορωνοϊό, η διαδικασία αναφοράς τυχόν παρενεργειών και γιατί ο κίνδυνος από τον εμβολιασμό είναι σαφώς μικρότερος από τους κινδύνους ορισμένων καθημερινών μας συνηθειών
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 22 Δεκεμβρίου 2020 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-448)


Μεγάλο μέρος της αρθρογραφίας αυτές τις μέρες αφορά τον επικείμενο εμβολιασμό. Το ίδιο θέμα κυριαρχεί και σε πολλές από τις συζητήσεις που έχω με φίλους και συγγενείς. Με επίκεντρο την ασφάλεια των εμβολίων.

Τα νέα εμβόλια. Προ μηνός έγραφα (βλ. ΧΝ 24/11/2020) για την διαδικασία ενδελεχούς ελέγχου της ασφάλειας των εμβολίων. Η οποία για τα κλασσικά εμβόλια διαρκεί κατά μέσο όρο μία δεκαετία. Όμως στην περίπτωση του νέου κορωνοϊού τα πρώτα εμβόλια άρχισαν να κυκλοφορούν σε λιγότερο από έναν χρόνο από τον εντοπισμό του ιού. Πώς ήταν αυτό δυνατόν;

Κατ’ αρχήν υπάρχουν σήμερα περισσότεροι ερευνητές στον τομέα της βιολογίας και της ιατρικής σε σχέση με τις προηγούμενες δεκαετίες. Κυβερνήσεις και υπερεθνικοί οργανισμοί, όπως η Ευρωπαϊκή Ένωση, κινητοποίησαν δισεκατομμύρια ευρώ για να ερευνηθεί ο νέος ιός και να κατασκευαστούν θεραπείες και εμβόλια. Η προσπάθεια θύμισε τα προγράμματα Μανχάταν για την κατασκευή της ατομικής βόμβας και Απόλλων για την αποστολή ανθρώπων στο φεγγάρι.

Διαθέτουμε επίσης μια σειρά καταπληκτικά σύγχρονα εργαλεία ανάλυσης και ανασύνθεσης του γονιδιώματος ζώων, φυτών και μικροοργανισμών. Το σημαντικότερο, το «γενετικό ψαλίδι CRISPR/Cas9», χάρισε το 2020 το βραβείο Νόμπελ Χημείας στη Γαλλίδα Εμμανουέλ Σαρπαντιέ και την Αμερικανίδα Τζένιφερ Ντάουντνα. Με αυτά τα εργαλεία, ήδη τον Ιανουάριο του 2020 είχε αναλυθεί η γενετική αλληλουχία του κορωνοϊού, με αποτέλεσμα να επιταχυνθούν άμεσα οι εργασίες ανάπτυξης διαγνωστικών εργαλείων.

Στη συνέχεια η προσπάθεια επικεντρώθηκε στα εμβόλια. Στόχος των εμβολίων είναι η ανάπτυξη αντισωμάτων από το ανθρώπινο σώμα. Στα κλασσικά εμβόλια αυτό επιτυγχάνεται εισάγοντας στον οργανισμό εξασθενημένους ιούς. Στα σύγχρονα εμβόλια χρησιμοποιήθηκε μια άλλη τεχνική. Εισάγονται στον οργανισμό μόνο οι οδηγίες για την κατασκευή των πρωτεϊνών που βρίσκονται στο εξωτερικό περίβλημα του ιού.

Αυτό επιτυγχάνεται με ένα μόριο (το mRNA - αγγελιοφόρο ριβοζονουκλεϊκό οξύ), το οποίο αυτοκαταστρέφεται αφού μεταφέρει την πληροφορία για την παραγωγή των πρωτεϊνών. Οι εν λόγω πρωτεΐνες του εξωτερικού περιβλήματος του ιού ενεργοποιούν στη συνέχεια την παραγωγή αντισωμάτων από τον οργανισμό και έτσι επιτυγχάνεται η πολυπόθητη ανοσία.

Από τα παραπάνω προκύπτει ότι το νέο εμβόλιο είναι πολύ πιο ασφαλές από εκείνα της προηγούμενης γενιάς αφού στον οργανισμό εισάγονται μόνον οι οδηγίες για την παραγωγή των πρωτεϊνών του εξωτερικού περιβλήματος και όχι όλο το γενετικό υλικό του ιού.

Η κίτρινη κάρτα. Βρισκόμαστε τώρα στην τέταρτη φάση της παραγωγής του εμβολίου, που περιλαμβάνει την χορήγησή του σε μεγάλους πληθυσμούς, αλλά με στενή επιτήρηση. Ήδη ανακοινώθηκε ότι δεν ενδείκνυται ο εμβολιασμός εγκύων, ατόμων ηλικίας κάτω των 16 ετών και ατόμων με πολλές αλλεργίες. Ο λόγος είναι ότι στις δοκιμές των προηγούμενων φάσεων δεν συμμετείχαν αρκετά άτομα αυτών των κατηγοριών ώστε να εξαχθούν ασφαλή αποτελέσματα.

Γι’ αυτό, όσοι εμβολιαστούν και στη συνέχεια παρατηρήσουν κάποιες παρενέργειες θα πρέπει να ενημερώσουν τον γιατρό τους ή απευθείας τον Εθνικό Οργανισμό Φαρμάκων (ΕΟΦ). Αυτό γίνεται μέσα από το σύστημα «Κίτρινη κάρτα» στο οποίο καταγράφονται οι παρενέργειες των φαρμάκων που κυκλοφορούν συμπεριλαμβανομένων και των εμβολίων. 

Το σύστημα «Κίτρινη κάρτα» μπορούν να το τροφοδοτήσουν οι επαγγελματίες υγείας (ιατροί, φαρμακοποιοί, νοσηλευτές κλπ.) αλλά και οι ασθενείς. Αντίστοιχο σύστημα διαθέτει και ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων – το EudraVigilance – στο οποίο συγκεντρώνονται οι παρενέργειες από όλες τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Πόσοι δεν θα εμβολιαστούν. Σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα της διαΝΕΟσις, υπάρχει ακόμη ένα ποσοστό 27,4% των Ελλήνων που δηλώνει ότι δεν θα κάνει το εμβόλιο κι αυτό σε αντίθεση με την προηγούμενη έρευνα τον Σεπτέμβριο που το αντίστοιχο ποσοστό ήταν 42%. Από αυτούς ποσοστό 68,6% φοβάται πως το εμβόλιο μπορεί να μην είναι ασφαλές ή να έχει παρενέργειες. Επίσης, ένα ποσοστό 20,5% δεν πιστεύει στην αποτελεσματικότητά του.

Ωστόσο, όπως τονίζει σε άρθρο του στην Καθημερινή ο Θοδωρής Γεωργακόπουλος, Διευθυντής Περιεχομένου της διαΝΕΟσις, παρόλο που «δεν κάνουμε πάντα τις πιο σωστές και τις πιο ορθολογικές επιλογές … οφείλουμε, τουλάχιστο, να είμαστε συνεπείς στον ανορθολογισμό μας. Εσύ, κύριε, … επιλέγεις να φας ένα πιάτο που λέγεται “mix grill” (κρεατοποικιλία) με αδιευκρίνιστης προέλευσης καρβουνιασμένα κρέατα σε τυχαία τουριστική ταβέρνα που έχει φωτογραφίες των φαγητών στο μενού; Αν ναι, άκου: δεν δικαιούσαι να φοβάσαι το εμβόλιο για Covid.

Παίρνεις χαπάκια για να κάνεις περισσότερη ώρα σεξ; Δεν δικαιούσαι να φοβάσαι το εμβόλιο για Covid. Καπνίζεις ή πίνεις αλκοόλ; Δεν δικαιούσαι να φοβάσαι το εμβόλιο για Covid
». Επιπλέον, οι Έλληνες βρίσκονται για άλλη μια χρονιά στην πρώτη θέση όσον αφορά την ημερήσια κατανάλωση αντιβακτηριακών φαρμάκων (κυρίως αντιβιοτικών). Με καθορισμένη ημερήσια δόση (DDD) 34,1 ανά 1.000 κατοίκους, αριθμό διπλάσιο σχεδόν από τον μέσον όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (19,4) και σχεδόν τετραπλάσιο από εκείνον της Ολλανδίας (9,5)!

Και αυτό παρόλη την υποχρεωτική, με βάση το νόμο, χορήγηση αντιβιοτικών από τα φαρμακεία ΜΟΝΟ με ιατρική συνταγή. Ωστόσο, φαίνεται ότι ο κανόνας καταστρατηγείται συστηματικά ενώ παράλληλα πολλοί συμπολίτες μας στηρίζονται στις συμβουλές φίλων και γνωστών για την φαρμακευτική τους αγωγή. Ή ακόμη χρησιμοποιούν τα φάρμακα που έχουν πάρει συγγενείς και γείτονες …

Με αποτέλεσμα να αναπτύσσουν αντιμικροβιακή αντοχή, την οποία ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας χαρακτήρισε πρόσφατα ως εξίσου επικίνδυνη με την πανδημία. Νομίζω λοιπόν πως και όσοι ακολουθούν τέτοιες φαρμακευτικές αγωγές, δεν δικαιούνται να φοβούνται το εμβόλιο για Covid.

Οι επιστήμονες, κάτω από πρωτόγνωρες συνθήκες πίεσης κατόρθωσαν να μας δώσουν τα όπλα για να νικήσουμε τον κορωνοϊό. Πρόκειται για έναν πόλεμο, τον οποίο είναι σίγουρο ότι θα νικήσουμε αφού όπως γράψαμε τον περασμένο Μάρτιο «στον ακατάπαυστο παγκόσμιο πόλεμο εναντίον των μικροβίων η ανθρωπότητα πάντα νικάει …» (βλ. ΧΝ 17/3/2020). Φυσικά, μόνο αν όλοι συμμετάσχουμε στην κοινή προσπάθεια … εναντίον ενός εχθρού που έχει ήδη προκαλέσει εκατομμύρια θύματα παγκοσμίως.

15 Δεκεμβρίου 2020

Για καλές και ακίνδυνες γιορτές

Στις γιορτές θα πρέπει να προφυλαχτούμε από τον κορωνοϊό αλλά και από διάφορα ατυχήματα
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 15 Δεκεμβρίου 2020 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-447)


Χριστούγεννα, Πρωτοχρονιά, Φώτα. Οι γιορτές του Δωδεκαήμερου, όπως είναι γνωστές, πλησιάζουν. Είναι δώδεκα μέρες χωρίς νηστεία, με παραδοσιακά φαγητά και γλυκά, με στολισμούς, κάλαντα, δώρα για παιδιά και μεγάλους. Αλλά δυστυχώς είναι και μια περίοδος με αρκετά ατυχήματα από απροσεξία ή απρονοησία. Η οποία φέτος θα περάσει πολύ διαφορετικά εξαιτίας μιας επιπλέον απειλής που ονομάζεται κορωνοϊός …

Χωρίς επισκέπτες. Με βάση τα όσα ισχύουν σήμερα, απαγορεύεται η μετακίνηση ατόμων για να επισκεφτούν συγγενείς π.χ. για να γιορτάσουν τα Χριστούγεννα ή την Πρωτοχρονιά. Επιτρέπονται μόνο οι μετακινήσεις για την «παροχή βοήθειας σε ανθρώπους που βρίσκονται σε ανάγκη» (κωδικός 4). Κι αυτό μόνο κατά τις ώρες που επιτρέπεται η κυκλοφορία, δηλαδή από τις 5 το πρωί έως τις 10 το βράδυ.

Αποφύγετε να βρεθείτε μαζί με κάποιους της στενής σας οικογένειας, αν, είτε αυτοί είτε εσείς, έρχεστε σε συχνή επαφή με άλλους ανθρώπους π.χ. λόγω επαγγέλματος. Θυμηθείτε ότι οι περισσότερες μεγάλες εστίες διασποράς του κορωνοϊού ήταν οικογενειακές συγκεντρώσεις όπως γάμοι ή βαφτίσια αλλά και γλέντια ή θρησκευτικές τελετές.

Σημείωση: την μέρα δημοσίευσης του άρθρου, ανακοινώθηκε ότι ειδικά για τις ημέρες 24-25/12/2020 και 1/1/2021 επιτρέπονται συναθροίσεις το πολύ 9 ατόμων που προέρχονται από 2 οικογένειες. Για τη σχετική μετακίνηση χρησιμοποιείται ο κωδικός 6 σε γραπτά μηνύματα (SMS) στο 13033 ή στο σχετικό έντυπο τύπου Β (βεβαίωση κίνησης για κάθε μεμονωμένη κίνηση)

Μέσα στο σπίτι. Τα κεριά και τα φωτάκια του δένδρου αποτελούν συχνά αιτίες πυρκαγιάς. Πριν πάτε για ύπνο φροντίστε να τα σβήσετε μαζί με το τζάκι. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται στην κουζίνα, η οποία είναι το πιο επικίνδυνο δωμάτιο του σπιτιού. Αν ξεχάσετε ένα μάτι αναμμένο μπορεί πολύ εύκολα να προκληθεί πυρκαγιά. Με απρόβλεπτα αποτελέσματα, ιδίως αν για το μαγείρεμα χρησιμοποιείτε υγραέριο.

Αν συγκατοικείτε με καπνιστές, φροντίστε να τους υποδείξετε να καπνίσουν σε εξωτερικό χώρο, ιδίως αν στο σπίτι υπάρχουν και παιδιά. Το τσιγάρο εκπέμπει χιλιάδες δηλητηριώδεις και καρκινογόνες ουσίες. Είναι επικίνδυνες αν τις εισπνεύσουμε – ιδίως τα παιδιά – αλλά έχουν την ιδιότητα να κολλάνε και στα ρούχα και τα μαλλιά των παρευρισκόμενων καθώς και στους τοίχους, τις κουρτίνες, τα έπιπλα και τα χαλιά.

Τα μικρά παιδιά, που έχουν τη συνήθεια να βάζουν συχνά τα χέρια στο στόμα, κινδυνεύουν ιδιαίτερα όπως κινδυνεύουν και τα κατοικίδια (σκυλάκια, γατάκια, πουλάκια, ακόμη και ψαράκια), τα οποία έχουν 50% περισσότερες πιθανότητες να αναπτύξουν καρκίνο ή αναπνευστικά προβλήματα. Η ζωή βρεφών και νηπίων κινδυνεύει αν καταπιούν τσιγάρα, αποτσίγαρα ή υγρά πλήρωσης ηλεκτρονικών τσιγάρων. Σε μια τέτοια περίπτωση πρέπει να πάνε επειγόντως στις πρώτες βοήθειες για πλύση στομάχου.

Παιχνίδια. Η Ένωση Προστασίας Καταναλωτών Κρήτης εξέδωσε πέρσι έξι χρησιμότατες συμβουλές για την αγορά παιχνιδιών (ΧΝ 21/12/2019). Να αντιστοιχούν στην ηλικία του παιδιού. Να τα αγοράζουμε από αξιόπιστες πηγές. Να είναι ασφαλή και να έχουν οδηγίες χρήσης. Να μην αγοράζουμε βιαστικά ακατάλληλα παιχνίδια αλλά να προτιμούμε τοπικές επιχειρήσεις.

Τα παιχνίδια μπορεί επίσης να αποτελέσουν πηγή ατυχημάτων. Τα μικρά παιδιά κινδυνεύουν να πνιγούν καταπίνοντας μικροαντικείμενα (π.χ. εξαρτήματα παιχνιδιών, μικρές μπαταρίες, ξεφούσκωτα μπαλόνια, πλαστικές σακούλες) ή και τρόφιμα (π.χ. ξηρούς καρπούς,). Να θυμίσουμε ότι τα στολίδια του χριστουγεννιάτικου δέντρου δεν είναι παιχνίδια και γι’ αυτό δεν υπόκεινται στους κανονισμούς που διέπουν την ασφάλεια των παιχνιδιών.

Τα παιδιά χρειάζονται χώρο για να παίξουν. Προσέχουμε τους ηλικιωμένους να μην κυκλοφορούν ανάμεσα στα παιχνίδια γιατί υπάρχει κίνδυνος να σκοντάψουν με καταστροφικά πολλές φορές αποτελέσματα.

Καρδιακά. Το φαγητό και το ποτό που απολαμβάνουμε άφθονα στις γιορτές μπορούν να αποδειχτούν μοιραία. Ιδίως για όσους έχουν ήδη βουλωμένες αρτηρίες επειδή όλο το χρόνο δεν πρόσεξαν τη διατροφή τους, επειδή έχουν κάποια κληρονομική προδιάθεση ή επειδή ποτέ δεν σκέφτηκαν να επισκεφτούν τον γιατρό για να εξετάσουν πού οφείλεται ένα λαχάνιασμα ή ένας έντονος πόνος στο στήθος.

Πόσοι θα πάνε από το γιορτινό τραπέζι στο τμήμα επειγόντων περιστατικών του νοσοκομείου με οξύ έμφραγμα ή και με εγκεφαλικό; Πόσοι θα εγκαταλείψουν τα εγκόσμια ενώ θα κοιμούνται ευτυχισμένοι μετά το φαγοπότι; Πριν λίγα χρόνια χάσαμε έναν καλό φίλο που ανέβαλε τις καρδιολογικές εξετάσεις τις οποίες του είχε συστήσει ο γιατρός «για να γιορτάσει την Πρωτοχρονιά με τα παιδιά και τα εγγόνια του». Κοιμήθηκε και δεν ξύπνησε ποτέ …

Μπαλωθιές. Την πρώτη φορά που έκανα Πρωτοχρονιά στην Κρήτη όταν άλλαζε ο χρόνος νόμισα ξαφνικά ότι βρισκόμουν στην πρώτη γραμμή του μετώπου … Οι πυροβολισμοί έδιναν κι έπαιρναν! Μερικοί νομίζουν ότι ο πυροβολισμός στον αέρα είναι ακίνδυνος. Ας ρωτήσουν έναν μαθητή του Λυκείου που είναι καλός στη Φυσική να τους εξηγήσει ότι μια σφαίρα επιστρέφει στη γη με την ίδια περίπου ταχύτητα με την οποία έφυγε από την κάνη του όπλου αφού έχει διαγράψει μια παραβολική τροχιά στον αέρα …

Πριν από λίγους μήνες αντικαταστήσαμε έναν ηλιακό θερμοσίφωνα στην ταράτσα που είχε καταστραφεί από μια τέτοια «αδέσποτη» σφαίρα. Από μια ακίνδυνη μπαλωθιά που έριξε κάποιος σε κατοικημένη περιοχή χωρίς να σκεφτεί τις συνέπειες … Θυμηθείτε ότι όσο επικίνδυνος είναι ο μεθυσμένος οδηγός, άλλο τόσο επικίνδυνος είναι και ο μεθυσμένος Κρητικός που τραβάει πιστόλι για να «γιορτάσει» πυροβολώντας στον αέρα …

Δεν είναι μόνο οι ζωές που έχουν χαθεί από τέτοιες «παλικαριές». Είναι και οι κατεστραμμένες ζωές των «παλικαράδων» που τράβηξαν το πιστόλι και που θα πρέπει να περάσουν ένα μέρος της ζωής τους στις φυλακές. Για να μη μιλήσουμε για τους κύκλους αίματος που ανοίγουν με τις συνεπακόλουθες βεντέτες.

Αγαπητέ αναγνώστη, αγαπητή αναγνώστρια. Αν τα παραπάνω σε έκαναν να σκεφτείς λίγο παραπάνω πώς θα αποφύγεις μερικές δυσάρεστες καταστάσεις, το άρθρο αυτό θα έχει πετύχει το σκοπό του. Αν σε βοηθήσει να αλλάξεις κάποιες συμπεριφορές το άρθρο αυτό θα έχει αποδειχτεί χρήσιμο. Αν τέλος, το διαδώσεις και σε φίλους και συγγενείς και πετύχεις να επηρεάσεις και άλλους να σκεφτούν λογικά, θα έχεις αναδείξει το πνεύμα των Χριστουγέννων και της Πρωτοχρονιάς – πνεύμα ελπίδας, αποφάσεων για αλλαγή και για μια νέα αρχή.

Καλές Γιορτές για όλους και όλες!

01 Δεκεμβρίου 2020

Επαληθευμένες προφητείες

Οι κόσμοι που έφτιαξαν οι συγγραφείς επιστημονικής φαντασίας γίνονται όλο και περισσότερο πραγματικότητα …
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα την 1η Δεκεμβρίου 2020 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-446
)

Υπάρχουν δύο ειδών προφήτες. Αυτοί που προβλέπουν καταστροφές, θανάτους και το τέλος του κόσμου. Κι αυτοί που προβλέπουν πως το μέλλον της ανθρωπότητας θα είναι καλύτερο χάρις στην πρόοδο της επιστήμης και της τεχνολογίας. Κανείς από τους δύο δεν παραβλέπει την ανθρώπινη φύση. Οι προσωπικοί εγωισμοί, οι εθνικισμοί, τα φυλετικά και τα θρησκευτικά μίση αποτελούν για τους πρώτους τις αιτίες του Αρμαγεδδώνα. Οι δεύτεροι θεωρούν πως η ανθρωπότητα ωριμάζοντας θα κατορθώσει να ελέγξει όλα τα παραπάνω χωρίς βέβαια να τα εξαλείψει.

Από μικρός μου άρεσαν οι προφήτες της δεύτερης κατηγορίας. Είναι οι συγγραφείς επιστημονικής φαντασίας. Όπως ο Ιούλιος Βερν με τις πολυάριθμες, επαληθευμένες σήμερα, προφητείες. Ο Ισαάκ Ασίμοφ με τις προφητείες του που αρχίζουν να επαληθεύονται. Αλλά και οι δημιουργοί κινηματογραφικών έργων και τηλεοπτικών σειρών. Όπως το «2001: Η Οδύσσεια του διαστήματος» στην προβολή του οποίου με συνόδευσε η γιαγιά μου. Και η σειρά «Ταξίδι στ’ αστέρια» που άρχιζε να παίζεται την δεκαετία του 1970 στην ΥΕΝΕΔ, τον τηλεοπτικό σταθμό των ενόπλων δυνάμεων.

Ο θαυμαστός κόσμος του Βερν. Την εποχή του ατμού (19ος αιώνας) ο Βερν έγραφε για υπέροχες μηχανές που κινούνταν αποκλειστικά με ηλεκτρισμό. Όπως το υποβρύχιο «Ναυτίλος» του πλοιάρχου Νέμο και το ελικοφόρο αεροσκάφος «Άλμπατρος» του Ροβήρου του κατακτητή.

Έγραψε ακόμη για πόλεις με ηλεκτρικά φωτισμένους δρόμους, ηλεκτρικά τραίνα που κινούνται με πεπιεσμένο αέρα και αυτοκίνητα που κινούνται με αέριο. Για βιντεοσυσκέψεις, κατ’ οίκον παραδόσεις αποστειρωμένων εμπορευμάτων, διαστημικά λεωφορεία, αριθμομηχανές, βιολογικούς πολέμους και τον έλεγχο των γεννήσεων στην Κίνα.

Και φυσικά για την κατάκτηση του διαστήματος. Όσοι αντιπαρέβαλλαν το επικό ταξίδι του Απόλλων 11 στη Σελήνη με τα μυθιστορήματα του Βερν, διαπίστωσαν πόσο κοντά είχε πέσει στις προβλέψεις του. Και οι πιστοί του αναγνώστες διαπιστώνουν καθημερινά πως οι περισσότερες από τις εφευρέσεις που οραματίστηκε ο πατέρας της επιστημονικής φαντασίας, αποτελούν σήμερα πραγματικότητα. Όσο κι αν έμοιαζαν εξωτικές όταν κυκλοφορούσαν τα μυθιστορήματα του.

Τεχνητή νοημοσύνη και μικρόβια. Άλλος αγαπημένος μου συγγραφέας, ο Ασίμοφ, θέσπισε το 1942 τους περίφημους τρεις νόμους της ρομποτικής – που έχουν χαρακτηριστεί ως οι διασημότερες προτάσεις επιστημονικής φαντασίας που έχουν γραφτεί ποτέ ασκώντας τη μεγαλύτερη επιρροή στην τεχνολογική πολιτική. Φυσικά, πρόκειται στην ουσία για νόμους που αφορούν γενικότερα την τεχνητή νοημοσύνη.

Πρώτος νόμος: το ρομπότ δεν επιτρέπεται να τραυματίσει άνθρωπο, ούτε να επιτρέψει αδρανώντας να επέλθει βλάβη σε άνθρωπο. Δεύτερος νόμος: το ρομπότ πρέπει να υπακούει τις διαταγές των ανθρώπων εκτός αν αυτές οι διαταγές έρχονται σε αντίθεση με τον πρώτο νόμο. Τρίτος νόμος: το ρομπότ οφείλει να προστατεύει την ύπαρξή του, εφόσον αυτό δεν έρχεται σε αντίθεση με τον πρώτο και τον δεύτερο νόμο.

Σήμερα, που η τεχνητή νοημοσύνη μπαίνει όλο και περισσότερο στη ζωή μας, ο καθηγητής νομικής Φρανκ Πασκουάλε πρότεινε τέσσερις συμπληρωματικούς νόμους. Σύμφωνα με αυτούς η τεχνητή νοημοσύνη και τα ρομπότ «οφείλουν να συμπληρώνουν τους επαγγελματίες και όχι να τους αντικαθιστούν». «Δεν πρέπει να πλαστογραφούν την ανθρωπότητα». Δεν πρέπει να ενισχύουν τους «ανταγωνισμούς των εξοπλισμών». Και θα πρέπει «να αναφέρουν την ταυτότητα των δημιουργών, των ελεγκτών και των ιδιοκτητών τους».

Στο σύμπαν που φαντάστηκε ο Ασίμοφ δεν κυριαρχούν μόνο τα ρομπότ. Στις γήινες αποικίες σε πλανήτες ανά τον Γαλαξία έχουν αναπτυχθεί οι «διαστημικοί» που ζουν απομονωμένοι σε τεράστιες φάρμες. Και όταν χρειαστεί να έλθουν σε επαφή με άλλους ανθρώπους φορούν (αντί για μάσκες) φίλτρα στις ρινικές κοιλότητες για να μην μολυνθούν από μικρόβια.

Τα οχήματα και οι συσκευές λειτουργούν με μικροσκοπικούς αντιδραστήρες πυρηνικής ενέργειας. Πρόσφατα, διάβασα για την δημιουργία μιας μπαταρίας που θα λειτουργεί για χιλιάδες χρόνια με ένα ισότοπο του άνθρακα (C-14) το οποίο θα προέρχεται από τα απόβλητα πυρηνικών αντιδραστήρων ισχύος. Μπαταρία ακίνδυνη γιατί το ραδιενεργό υλικό διασπάται κλεισμένο σε ένα περίβλημα από τεχνητό διαμάντι.

Παράλληλα, ενισχύεται ο ανταγωνισμός για την κατασκευή αποδοτικότερων μπαταριών από συμβατικά υλικά, κάτι που θα εντείνει τις ελλείψεις στρατηγικών μετάλλων (π.χ. λιθίου, κοβαλτίου, νικελίου). Και δεν μιλάμε για τις μικρές μπαταρίες κινητών τηλεφώνων και μικροσυσκευών αλλά μπαταρίες για αυτοκίνητα, φορτηγά ακόμη και αεροπλάνα. Επειδή το μέλλον των μεταφορών δεν θα στηρίζεται στα παράγωγα του πετρελαίου αλλά στην τροφοδοσία με αποδοτικές και φθηνές πηγές ηλεκτρικής ενέργειας.

Ο Ασίμοφ πρόβλεψε επίσης τους δορυφόρους που θα συλλέγουν ηλιακή ενέργεια και θα την διοχετεύουν στην επιφάνεια της Γης καθώς και την εξόρυξη ορυκτών σε άλλους πλανήτες. Μάλιστα, οι προβλέψεις αυτές αρχίζουν να συζητούνται σοβαρά ακόμη κι αν η υλοποίησή τους δεν θα επιτευχθεί πριν περάσουν αρκετά χρόνια.

Άλλη μια πρόβλεψη του Ασίμοφ, η «Ψυχοϊστορία», δηλαδή η δυνατότητα πρόβλεψης των ιστορικών εξελίξεων σε μεγάλο βάθος χρόνου, φαίνεται πως υλοποιείται στο πλαίσιο ενός νέου επιστημονικού κλάδου της «Κλειω-δυναμικής» (από το όνομα της Μούσας της Ιστορίας). Η κλειωδυναμική περιλαμβάνει έρευνες που ενσωματώνουν πολιτιστική εξέλιξη, οικονομική ιστορία, μακροκοινωνιολογία, μαθηματική μοντελοποίηση μακροπρόθεσμων ιστορικών διεργασιών, καθώς και την κατασκευή και ανάλυση ιστορικών βάσεων δεδομένων.

Τέλος δεν θα πρέπει να ξεχάσουμε τον Άρθουρ Κλάρκ. Ο συγγραφέας της Οδύσσειας του διαστήματος μεταξύ άλλων, εκλαΐκευσε την έννοια των γεωστατικών δορυφόρων. Πρόβλεψε τα μικροκυκλώματα αναγνώρισης ταυτότητας και ιατρικού ιστορικού που εμφυτεύονται στο ανθρώπινο σώμα καθώς και τη διασύνδεση των υπολογιστών με τον ανθρώπινο εγκέφαλο για την επιτάχυνση της απόκτησης γνώσεων χωρίς μελέτη …

Το συμπέρασμα μου είναι ότι το μέλλον που οραματίστηκαν οι συγγραφείς επιστημονικής φαντασίας καταφθάνει καλπάζοντας. Στο χέρι μας είναι να μην το μετατρέψουμε στο τελευταίο κεφάλαιο της ανθρωπότητας αλλά σε σταθμό για κάτι καλύτερο …