17 Οκτωβρίου 2017

Απελευθέρωση …

Τα κύρια σημεία της ομιλίας του ψυχολόγου Ιωάννη Λύκου σχετικά με τις ψυχολογικές παραμέτρους της εξάρτησης από τον καπνό
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 17 Οκτωβρίου 2017 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-305)

Το αίτημα για περισσότερη ελευθερία είναι στην ημερησία διάταξη. Το φωνάζουν οι φοιτητές και όσοι υποφέρουν από τα μέτρα που αναγκάστηκαν να πάρουν οι κυβερνήσεις λόγω μνημονίων. Το προβάλουν οι λογοτέχνες, οι τραγουδοποιοί και οι ηθοποιοί με τα έργα τους. Το γιορτάζουμε στις εθνικές εορτές και επετείους. Τι θα λέγατε όμως αν σας έλεγα ότι ένας στους τρεις Έλληνες έχει υποδουλωθεί με ύπουλο τρόπο; Και μάλιστα συνεχίζει να είναι δούλος μιας ολέθριας συνήθειας! Του καπνίσματος.

Αυτό ήταν το συμπέρασμα που έβγαλα ακούγοντας τους ομιλητές της εκδήλωσης που οργάνωσε πριν λίγες μέρες η πρωτοβουλία πολιτών «Ψυχαγωγία και εργασία χωρίς καπνό - Χανιά» με θέμα την σχέση καρδιαγγειακών νοσημάτων και καπνίσματος. Ιδίως όταν άκουσα τον ψυχολόγο Ιωάννη Λύκο να μιλάει για τις ψυχολογικές παραμέτρους της εξάρτησης από τον καπνό.

Τα στάδια για την διακοπή του καπνίσματος. Είναι γεγονός, τόνισε ο κ. Λύκος, ότι η εξάρτηση από το τσιγάρο δεν ξεχνιέται εύκολα ενώ η διακοπή του καπνίσματος απαιτεί συχνά περισσότερες προσπάθειες. Αναφέρθηκε μάλιστα αναλυτικά στα πέντε στάδια για την απεξάρτηση. Στο πρώτο στάδιο ο καπνιστής δεν έχει συνειδητοποιήσει την βλαπτικότητα της συνήθειας (κάτι που ισχύει ιδίως για τους εφήβους). Στο δεύτερο στάδιο, όταν αρχίσουν κάποια προβλήματα (όπως ο τσιγαρόβηχας) ο καπνιστής συνειδητοποιεί τις συνέπειες και αναλύει τα θετικά και τα αρνητικά στοιχεία της συνήθειάς του.


Το τρίτο στάδιο, χαρακτηρίζεται από προετοιμασία και αποφασιστικότητα για δράση αλλά και από τη διερεύνηση των τρόπων διακοπής του καπνίσματος. Στο τέταρτο στάδιο έχει πλέον ληφθεί η απόφαση και τίθενται σε πράξη οι μέθοδοι που επιλέχτηκαν. Τέλος, στο πέμπτο στάδιο ο πρώην καπνιστής αγωνίζεται να διατηρήσει τη νέα συμπεριφορά και την ιδιότητα του μη καπνιστή. Ωστόσο, σε όλα τα στάδια υπάρχει κίνδυνος υποτροπής, αλλά ευτυχώς κανείς δεν επιστρέφει στο πρώτο στάδιο. Μάλιστα όταν η προσπάθεια επαναληφθεί, ο καπνιστής είναι πιο ενημερωμένος και συχνά πιο αποφασισμένος.

Ο ρόλος της νικοτίνης. Ο κ. Λύκος τόνισε ότι η νικοτίνη είναι ένα ύπουλο μόριο και το παρομοίασε με κακό ερωτικό σύντροφο - αρχικά δίνει ευχαρίστηση μετά όμως γίνεται απαραίτητο και δημιουργεί συμπτώματα στερητικού συνδρόμου (δυσκολία συγκέντρωσης, δυσκολία στον ύπνο, συμπτώματα κατάθλιψης, αύξηση της όρεξης, διάχυτοι πόνοι στο σώμα). Έτσι η ζωή του καπνιστή γίνεται μια αλληλουχία από διαδοχικά στερητικά σύνδρομα, τα οποία ο καπνιστής έχει πια μάθει να ανακουφίζει καπνίζοντας ένα τσιγάρο.

Μάλιστα, η απεξάρτηση είναι δυσκολότερη αν το κάπνισμα έχει αρχίσει σε εφηβική, νεαρή ή και παιδική ηλικία. Όποιος δεν έχει γίνει πελάτης της καπνοβιομηχανίας μέχρι την ενηλικίωσή του, δύσκολα ξεκινά το κάπνισμα μετά. Οι έφηβοι που κινδυνεύουν περισσότερο είναι όσοι ζουν σε περιβάλλον καπνιστών ή έχουν αντίστοιχα πρότυπα συμπεριφοράς και υφίστανται την πίεση του περιβάλλοντος και της παρέας. Να σημειωθεί ότι στην εκδήλωση τονίστηκε από άλλους ομιλητές ότι η νικοτίνη έρχεται δεύτερη μετά την ηρωίνη όσον αφορά την σωματική εξάρτηση και τρίτη μετά και την κοκαΐνη όσον αφορά την ψυχολογική εξάρτηση.

Το μεγάλο εμπόδιο: η νοηματοδότηση του καπνίσματος. Η αντιμετώπιση του στερητικού συνδρόμου που προκαλεί η νικοτίνη είναι το πρώτο βήμα για την διακοπή του καπνίσματος αλλά δεν είναι το βασικό εμπόδιο. Επειδή ο άνθρωπος έχει την τάση να επενδύει κάθε πράξη με κάποιο νόημα το κάπνισμα συνδέεται τελικά με συγκεκριμένες συμπεριφορές.

Ο έφηβος καπνίζει για να δείξει ανδρισμό, ενηλικίωση, επαναστατικότητα. Ο ενήλικας για να συγκεντρώσει τις σκέψεις του, γιατί το ευχαριστιέται, γιατί ηρεμεί μετά τη δουλειά αλλά και μηχανικά μετά το μεσημεριανό, με τον απογευματινό καφέ, στην τουαλέτα, ακόμη και μετά το γυμναστήριο ή την ερωτική πράξη.

Η ανατροπή αυτής της νοηματοδότησης που αναπτύσσεται σταδιακά είναι το δυσκολότερο βήμα, τόνισε ο κ. Λύκος. Συνεπώς, η διακοπή του καπνίσματος απαιτεί μελέτη της συμπεριφοράς του καπνιστή - πώς καπνίζει, πόσα τσιγάρα, σε ποιες στιγμές της ημέρας καπνίζει τα περισσότερα, πότε είναι περισσότερο ευάλωτος στην επιθυμία. Το ποίημα του Παντελή Μπουκάλα «Καπνός αι ημέραι» περιγράφει παραστατικά αυτή τη νοηματοδότηση. Με δυο λόγια: το τσιγάρο δεν είναι μόνο η νικοτίνη.

Ο δρόμος προς την ελευθερία. Θέλουμε να απελευθερωθούμε από αυτό τον ύπουλο δυνάστη; Πρώτον: πηγαίνουμε σε ένα ιατρείο διακοπής καπνίσματος. Δεύτερον: μελετούμε τη σχέση ζωής που έχουμε με το τσιγάρο. Ο συντομότερος δρόμος είναι η φαρμακοθεραπεία αλλά και με κάποια συμβουλευτική ψυχοθεραπεία. Συμπληρωματικά, μεγάλη ώθηση στη διακοπή δίνει και η υποχρεωτική εφαρμογή του νόμου για την απαγόρευση του καπνίσματος στους δημόσιους χώρους. Ωστόσο, η δημιουργία αντικαπνιστικών ζωνών στα μαγαζιά μοιάζει με την θέσπιση ζωνών όπου απαγορεύεται η ούρηση σε πισίνες!

Και τι σημαίνει ελευθερία από το τσιγάρο; Το εξήγησε στην ίδια εκδήλωση ένας πρώην καπνιστής, ο Βασίλης Κουλεντάκης. Πολύς ελεύθερος χρόνος. Δεν ενοχλούμε τους γύρω. Καλύτερη ποιότητα και ελεύθερη αναπνοή. Χωρίς να αλλάξουν οι διατροφικές συνήθειες, το φαγητό δίνει μεγαλύτερη απόλαυση. Και η ερωτική ζωή είναι σαφώς καλύτερη.

03 Οκτωβρίου 2017

Ο γεροπαράξενος

Kάθε ηλικιωμένος κρύβει μέσα του ένα παλικάρι που γνώρισε όμορφες και δύσκολες στιγμές και που αξίζει τον σεβασμό μας και την αγάπη μας
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 3 Οκτωβρίου 2017 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-304)

Όταν ένας γεράκος αναχώρησε για την αιώνια κατοικία του σε ένα γηροκομείο της Αυστραλίας, όλοι νόμιζαν ότι δεν είχε αφήσει τίποτα πίσω του. Όμως, οι νοσοκόμες ανασκαλεύοντας τα φτωχικά του υπάρχοντα βρήκαν ένα ποίημα για την γεροντική ηλικία. Ο Γεροπαράξενος (Cranky Old Man – της Phyllis McCormack, επιμέλεια από τον Dave Griffith) δημοσιεύτηκε στο διαδίκτυο και έκτοτε το ποίημα του γεροντάκου έχει γίνει παγκόσμια γνωστό.

Νάτο σε μια πρόχειρη μετάφραση:

Νοσοκόμες, νοσοκόμοι, τί κοιτάζετε λοιπόν;
Και τί σκέφτεστε σαν δείτε τον γεροπαράξενο;

«Αχ ρε γέρο ξεδοντιάρη, πού κοιτάς; Ξεκούτιανες!
Τις παλιές συνήθειές σου όλες απαρνήθηκες …»

Το μισό φαΐ το χύνω και δεν αποκρίνομαι,
κι όλο μου φωνάζετε «Γέρο μου τελείωνε!» 
Γέρος που ’ναι αφηρημένος και αλλού ταξίδια κάνει,
κι όλο χάνει κάποιο ρούχο, πότε κάλτσα ή στιβάνι.
Τώρα μπάνιο, τώρα ύπνο, ένα γεύμα κι ένα δείπνο,
και τη μέρα του γεμίζει κάνοντας ό,τι του ειπούν.

Μα τι σκέφτεστε σαν δείτε τον γεροπαράξενο;
Ε, λοιπόν κοιτάξτε πάλι να σας πω τι κρύβει αυτό
το ρυτιδιασμένο σώμα και το βλέμμα το σβηστό.

Κι όπως υπομένω αγόγγυστα να με πιλατεύετε,
τώρα θέλω οι νοσοκόμες ακίνητες να με υπομένετε.

Χτες νομίζω ότι ήμουν εντεκάχρονο αγόρι,
με γονείς αγαπημένους, με αδέλφια κι αδελφές!
Έφηβος πετιέμαι τώρα με φτερά στο κάθε πόδι,
κι η καρδιά μου σπίθες βγάζει σαν περνούν οι κοπελιές!

Είκοσι χρονών γαμπρός με καρδιά που πεταρίζει,
η καλή μου τώρα όρκους στο αυτί μου ψιθυρίζει.
Εικοσπέντε είμαι τώρα κι έχουμε ένα παιδάκι,
που θα πρέπει να διδάξω μέσα σ’ όμορφο σπιτάκι.

Έφτασα πια τριαντάρης, τα παιδιά μας μεγαλώνουν
όμορφα, αγαπημένα και για πάντα αδελφωμένα.
Στα σαράντα πια οι γιοί μου ξεπετάχτηκαν και φύγαν,
και η πρώτη μου η αγάπη μου κρατάει συντροφιά.
Στα πενήντα γύρω-γύρω τριγυρίζουν τα εγγόνια,
των παιδιών μας τα παιδάκια, τα διπλοαγαπημένα.

Ήλθαν τώρα μαύρες μέρες, έχασα τη σύζυγό μου
και φοβάμαι ν’ ατενίσω τα δεινά του μέλλοντος μου!
Τα παιδιά φροντίζουν τώρα τα δικά τους τα εγγόνια,
κι εγώ γέρος πια θυμούμαι περασμένα μεγαλεία!

Δυστυχώς η φύση είναι, αχ αμείλικτη στους γέρους,
και ανόητους τους κάνει και ξεκούτηδες γελοίους.
Καταρρέει το σαρκίο, σφρίγος, χάρη πια πετάξαν,
στης καλής καρδιάς τη θέση σκληρή πέτρα μου φυτεύσαν!

Αλλά μέσ’ σ’ αυτόν το γέρο ένα παλικάρι πάντα κρύβεται,
και η πέτρινη καρδιά του που και που στα δάκρυα πνίγεται!
Παλιές χαρές αναπολεί, και λύπες αναθυμάται,
πόνοι, αγάπες, συμφορές ξανάρχονται, περνάνε!
Πώς περάσανε τα χρόνια, αστραπή ήταν και πάνε,
η ζωή δεν είναι αιώνια, όλοι προς τον τάφο πάμε!

Τα μάτια ανοίξτε όλοι σας ανθρώποι και κοιτάξτε
αντί γεροπαράξενο όλοι θα δείτε ΕΜΕΝΑ,
έναν απλό συνάνθρωπο που έζησε καλά!

Θυμηθείτε αυτό το ποίημα όταν διασταυρωθείτε με κάποιον ηλικιωμένο. Έχει περάσει πολλά στη ζωή του. Λύπες και χαρές. Παρόλο που στα νιάτα του ήταν παλικάρι, σήμερα έχει ιδιαίτερες ανάγκες (βλ. ΧΝ 19/9/2012). Στο σπίτι και στο δρόμο. Ανάγκες για να αντιμετωπίσει τα προβλήματα υγείας αλλά και ανάγκες ψυχολογικής υποστήριξης. Κυρίως όμως, μη λησμονείτε ότι μια μέρα θα βρίσκεστε κι εσείς στην θέση του …

26 Σεπτεμβρίου 2017

Κάπνισμα και καρδιοπάθειες

Οι επιπτώσεις του καπνίσματος στην ανθρώπινη καρδιά είναι το θέμα της αυριανής εκδήλωσης-συζήτησης
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 26 Σεπτεμβρίου 2017 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-303)

Την περασμένη Δευτέρα, τα Χανιώτικα Νέα αφιέρωσαν την πρώτη τους σελίδα στα συμπεράσματα της παγκόσμιας έρευνας για την επιβάρυνση της υγείας μας (Χ.Ν. 18/9/2017). Η έρευνα αυτή επιβεβαίωσε για άλλη μια φορά όσα έχουμε λίγο-πολύ γράψει κατ' επανάληψη σε αυτήν εδώ τη στήλη. Ότι δηλαδή, οι κυριότερες αιτίες θανάτου είναι τα καρδιαγγειακά νοσήματα (ισχαιμική καρδιοπάθεια και εγκεφαλικά), ο καρκίνος των πνευμόνων, η νόσος Αλτσχάιμερ, η χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ), τα τροχαία και διάφοροι άλλοι τύποι καρκίνου (παχέος εντέρου, μαστού, παγκρέατος).

Μπορούμε να μειώσουμε τις πιθανότητες προσβολής μας από αυτές τις ασθένειες; Σίγουρα! Όλες οι έρευνες δείχνουν ότι ακόμη κι αν έχουμε κάποια γενετική προδιάθεση, μπορούμε με τις καθημερινές μας συνήθειες να καθυστερήσουμε το μοιραίο και να μην υποβαθμίσουμε την ποιότητα της ζωής μας. Και η σημαντικότερη συνήθεια που αποδεδειγμένα προκαλεί και επιβαρύνει τις περισσότερες από τις παραπάνω ασθένειες είναι το κάπνισμα.

Το κάπνισμα επηρεάζει τον οργανισμό και οδηγεί σε καρδιακές ανακοπές και εγκεφαλικά με ύπουλο τρόπο. Όταν καπνίζουμε, αλλά και όταν αναπνέουμε τον καπνό των καπνιστών (παθητικό κάπνισμα), στο αίμα μας εισάγεται μονοξείδιο του άνθρακα. Είναι το αέριο που εκλύεται από τα μαγκάλια και σε σχετικά μεγάλες δόσεις σκοτώνει ύπουλα γιατί είναι άοσμο. Έτσι στην καρδιά του κανονικού αλλά και του παθητικού καπνιστή φτάνει λιγότερο οξυγόνο.

Ταυτόχρονα το κάπνισμα επιταχύνει και τον καρδιακό ρυθμό. Αυτό σημαίνει ότι η καρδιά χρειάζεται περισσότερο οξυγόνο. Αλλά δεν το βρίσκει αφού με το κάπνισμα τροφοδοτείται με μονοξείδιο του άνθρακα!! Το αποτέλεσμα είναι η καρδιά να καταπονείται με την πάροδο του χρόνου! Επιπλέον, το κάπνισμα αυξάνει τον κίνδυνο σχηματισμού θρόμβων. Έτσι όσοι πάσχουν από στεφανιαία νόσο, έχουν δηλαδή ήδη κάπως βουλωμένες αρτηρίες, και συνεχίζουν να καπνίζουν, αργά ή γρήγορα θα υποστούν μια καρδιακή προσβολή!

Η στεφανιαία νόσος αντιμετωπίζεται χειρουργικά για να βελτιωθεί η κυκλοφορία του αίματος με την τοποθέτηση ενδοπροθέσεων (στεντ) ή με αορτοστεφανιαία παράκαμψη (μπαϊπάς). Όμως, αν ο ασθενής ξαναρχίσει το κάπνισμα όλο το όφελος από αυτές τις επεμβάσεις εξανεμίζεται ή για να ακριβολογούμε, γίνεται καπνός!

Οι θρόμβοι δεν προκαλούν μόνο καρδιακές ανακοπές. Αν σχηματιστούν στον εγκέφαλο, προκαλούν εγκεφαλικά επεισόδια. Το αποτέλεσμα είναι θάνατος ή, ακόμη χειρότερα, ολική ή μερική παράλυση ή και απώλεια σημαντικών λειτουργιών του εγκεφάλου (π.χ. ομιλία, κατανόηση).

Κάπνισμα και καρδιά. Όλα τα παραπάνω θα αναλυθούν σε ενημερωτική εκδήλωση – συζήτηση που οργανώνει η Πρωτοβουλία πολιτών «Ψυχαγωγία και Εργασία χωρίς Καπνό - Χανιά» αύριο Τετάρτη 27 Σεπτεμβρίου ώρα 18:30 στην αίθουσα Λεκτόριο (Μίνωος 31, Χανιά). Θα μιλήσουν ο πνευμονολόγος Στυλιανός Βιττωράκης, ο καρδιολόγος Γεώργιος Σολιδάκης και ο ψυχολόγος Ιωάννης Λύκος.

Στην εκδήλωση, στην οποία η είσοδος είναι ελεύθερη, αναμένεται να ακουστούν και μαρτυρίες από πρώην και νυν καπνιστές σχετικά με τις δυσκολίες που αντιμετώπισαν και αντιμετωπίζουν για να απαλλαγούν από την θανατηφόρα εξάρτηση του καπνίσματος. Θα ακολουθήσει στρογγυλό τραπέζι με θέμα «Η αρωγή της πολιτείας» όσον αφορά την διακοπή του καπνίσματος και τον περιορισμό της έκθεσης στον καπνό του τσιγάρου. Σε αυτό έχουν προσκληθεί να συμμετάσχουν εκπρόσωποι των αρμόδιων δημόσιων φορέων.

Πρωτοβουλία πολιτών «Ψυχαγωγία και Εργασία Χωρίς Καπνό - Χανιά». Η εν λόγω πρωτοβουλία πολιτών δημιουργήθηκε στα τέλη Ιανουαρίου του 2017. Στην ομάδα συμμετέχουν πάνω από 2.060 μέλη. Τον περασμένο Απρίλιο η ομάδα διοργάνωσε την εκδήλωση «Ας το πάρουμε απόφαση». Παράλληλα, έχει καταρτίσει χάρτη «άκαπνων» μαγαζιών στα Χανιά και έχει μοιράσει ενημερωτικά φυλλάδια και μαντινάδες στο πλαίσιο της Παγκόσμιας Ημέρας Κατά του Καπνίσματος (31 Μαΐου 2017). Έχει επίσης δημοσιεύσει και σχετικό πρωτόκολλο ενεργειών για όσους παθητικούς καπνιστές αντιμετωπίζουν προβλήματα.

Στόχος της ομάδας είναι η εφαρμογή του νόμου για την απαγόρευση του καπνίσματος στους δημόσιους χώρους και χώρους εργασίας. Η ενημέρωση και ευαισθητοποίηση των συμπολιτών μας, καπνιστών και μη, σχετικά με τις βλαβερές συνέπειες του παθητικού καπνίσματος. Και η προστασία «ευάλωτων» ομάδων (παιδιά, αλλεργικοί, ασθματικοί, πάσχοντες από καρδιοαναπνευστικά νοσήματα, ηλικιωμένοι) από την καθημερινή, συνεχή και ανεξέλεγκτη έκθεσή τους στον καπνό στο σπίτι, το αυτοκίνητο, τον χώρο εργασίας τους, αλλά και σε όσους δημόσιους χώρους δεν εφαρμόζουν τη σχετική νομοθεσία για την απαγόρευση του καπνίσματος. Σε αυτούς περιλαμβάνονται νοσοκομεία, δημόσιες υπηρεσίες, καθώς και χώροι ψυχαγωγίας και διασκέδασης (παιδότοποι, εστιατόρια, μεζεδοπωλεία, μουσικές σκηνές, μπαρ, καφετέριες κ.ο.κ.).

Το κάπνισμα δεν είναι για τα παλικάρια. Γράφει ο Καζαντζάκης στο βιβλίο του «Βίος και πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά»: «Τον είχε, βλέπεις, κυριέψει το πάθος. Μα ξαφνικά, εκεί που ΄τρεχε – ο άνθρωπος σου λέω είναι μυστήριο – στάθηκε, ντράπηκε, έβγαλε την καπνοσακούλα, την έκανε με τα δόντια του χίλια κομμάτια και την τσαλαπάτησε λυσσασμένος.
– Άτιμη, άτιμη! μούγκριζε. Πουτάνα! Και από την ώρα εκείνη, σε όλη του τη ζωή, δεν έβαλε τσιγάρο στο στόμα του. 
Έτσι κάνουν τα παλικάρια αφεντικό. Καληνύχτα!».

19 Σεπτεμβρίου 2017

Προστασία από καταιγίδες και πλημμύρες

Τρόποι προστασίας από ακραία καιρικά φαινόμενα, πλημμύρες και κεραυνούς, φαινόμενα που επιτείνονται λόγω της κλιματικής αλλαγής
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 19 Σεπτεμβρίου 2017 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-302)

Θυμάμαι, αρχές της δεκαετίας του 2000, μια συγκέντρωση του προσωπικού της Γενικής Διεύθυνσης Περιβάλλοντος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με θέμα τον προγραμματισμό για τις μελλοντικές δράσεις. Ο αναπληρωτής γενικός διευθυντής έκανε μια πρόχειρη σφυγμομέτρηση ρωτώντας πόσοι πίστευαν πως βρισκόταν σε εξέλιξη η κλιματική αλλαγή. Από τους 100 περίπου παρόντες μόνον εγώ από τη μονάδα Πολιτικής Προστασίας και ένας ακόμη συνάδελφος σηκώσαμε τα χέρια μας!

Έκτοτε βέβαια η Ευρώπη έχει αναλάβει ηγετικό ρόλο στην αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής. Τα εμφανέστερα σημάδια της οποίας είναι τα έντονα καιρικά φαινόμενα - κύματα καύσωνα και ξηρασίες, ισχυρότατες καταιγίδες και τυφώνες καθώς και πλημμύρες. Ας δούμε πώς μπορούμε να προφυλάξουμε τα σπίτια μας αλλά και τους εαυτούς μας.

Καταιγίδες. Στο Βέλγιο όπου έζησα 30 χρόνια έμαθα να ακούω προσεκτικά το δελτίο καιρού σε καθημερινή βάση. Για να πάρω αδιάβροχο ή ομπρέλα όταν δεν υπήρχαν σύννεφα στον ουρανό. Για να προγραμματίσω την έγκαιρη επιστροφή μου στο σπίτι πριν η καταιγίδα γίνει εντονότερη. Για να αποφύγω να κυκλοφορήσω με το αυτοκίνητο σε περιοχές που ήταν γνωστό ότι πλημμύριζαν.

Και κάθε χρόνο έπρεπε να ελέγξω και να καθαρίσω τις υδρορροές και τα φρεάτια. Να κλαδέψω τα ψηλά δένδρα για να μην πέσουν πάνω στο σπίτι. Και να φροντίσω για τη συντήρηση της θέρμανσης ώστε να μην βρεθώ να ξεπαγιάζω στη μέση του καταχείμωνου. Παράλληλα, όσοι θερμαίνονταν με ξύλα φρόντιζαν να αποθηκεύσουν αρκετά πριν σφίξουν τα κρύα.

Η συντήρηση και ενίσχυση της σκεπής είναι επίσης απαραίτητη, ιδίως σε κατασκευές κάποιας ηλικίας. Ασφαλίζουμε και στερεώνουμε κάθε αντικείμενο ή πινακίδα που μπορεί να παρασυρθεί από τον άνεμο προκαλώντας ζημιές ή τραυματισμούς. Τέλος, ασφαλίζουμε πόρτες και παράθυρα του σπιτιού ή του χώρου εργασίας μας.

Αποφεύγουμε τις δραστηριότητες σε θαλάσσιες και παράκτιες περιοχές καθώς και τις άσκοπες μετακινήσεις. Αν οδηγούμε αυτοκίνητο σταματούμε σε προφυλαγμένο μέρος μέχρι να περάσει η καταιγίδα. Αν μετακινούμαστε με τα πόδια φροντίζουμε να καταφύγουμε σε ασφαλή χώρο αποφεύγοντας να περνούμε κάτω από μεγάλα δέντρα, από πινακίδες και γενικά από σημεία (π.χ. κάτω από μπαλκόνια), στα οποία ενδέχεται να πέσουν πάνω μας ελαφρά αντικείμενα (π.χ. γλάστρες, σπασμένα τζάμια κλπ.).

Κεραυνοί. Σημαντικό πρόβλημα, ιδίως σε ορισμένες περιοχές των Χανίων αποτελούν και οι κεραυνοί. Ευτυχώς, δεν απειλούνται όλες οι κατασκευές από άμεσο πλήγμα κεραυνού. Αλλά η πτώση του κεραυνού δημιουργεί υπερτάσεις στα δίκτυα ηλεκτρισμού και τηλεφώνου που ενδέχεται να καταστρέψουν τις συσκευές που είναι συνδεδεμένες στα εν λόγω δίκτυα (τηλέφωνα και τηλεφωνητές, υπολογιστές, τηλεοράσεις, και όλες οι συσκευές που έχουν ευαίσθητα ηλεκτρονικά κυκλώματα όπως πλυντήρια, κουζίνες κλπ).

Ένα απλό μέτρο προστασίας είναι η αποσύνδεση των συσκευών αυτών μόλις αρχίσει η καταιγίδα ιδίως στις περιοχές που κινδυνεύουν από παρόμοια προβλήματα. Αλλά και σε περίπτωση παρατεταμένης απουσίας καλόν θα ήταν να βγαίνουν οι συσκευές αυτές από τις πρίζες. Για καλύτερη προστασία θα πρέπει να τοποθετηθούν στην ηλεκτρική εγκατάσταση ειδικές ασφάλειες και να ενισχυθεί η γείωση. Σε περιοχές που ενδέχεται να πληγούν άμεσα από κεραυνούς θα πρέπει να εγκατασταθεί αλεξικέραυνο, ιδίως σε εγκαταστάσεις κρίσιμης σημασίας.

Πλημμύρες. Οι έντονες βροχοπτώσεις απειλούν όσα σπίτια έχουν κτιστεί πάνω σε κοίτες ποταμών. Η έλλειψη μακροχρόνιου πολεοδομικού σχεδιασμού και η αυθαίρετη δόμηση επιτείνουν το πρόβλημα. Αν ωστόσο έχετε κτίσει πάνω στο δρόμο που θα ακολουθήσει το νερό, αν δεν κατασκευάσετε κάποιο αντιπλημμυρικό έργο φροντίστε τουλάχιστον να καθαρίσετε τα φρεάτια ώστε να μπορεί να φύγει το νερό ευκολότερα.

Οι πλημμύρες αποτελούν αντικείμενο δύο νομοθετικών πράξεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Της οδηγίας-πλαισίου για τα ύδατα (2000/60/ΕΚ) και της οδηγίας 2007/60/ΕΚ για την αξιολόγηση και τη διαχείριση των κινδύνων πλημμύρας. Με βάση τις εν λόγω οδηγίες η Ειδική Γραμματεία Υδάτων του Υπουργείου Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής, έχει καταρτίσει χάρτες με τις περιοχές που κινδυνεύουν από πλημμύρες. Έτσι, όσοι θέλουν να κτίσουν σπίτι μπορούν να ελέγξουν αν το οικόπεδό τους βρίσκεται μέσα σε επικίνδυνη ζώνη.

Κατά τη διάρκεια της έντονης βροχόπτωσης που ενδέχεται να προκαλέσει πλημμύρα εγκαταλείψτε τα υπόγεια και μετακινηθείτε στο υψηλότερο σημείο του σπιτιού. Αν βρίσκεστε σε ανοικτό χώρο αποφύγετε να διασχίσετε χείμαρρο με τα πόδια ή με αυτοκίνητο. Αν το αυτοκίνητό σας ακινητοποιηθεί εγκαταλείψτε το γιατί υπάρχει πιθανότητα να παρασυρθεί ή να πλημμυρίσει. Μείνετε μακριά από ηλεκτροφόρα καλώδια και αποφύγετε τις περιοχές όπου έχουν σημειωθεί κατολισθήσεις.

Ασφάλιση. Μια καλή πρακτική που εφαρμόζεται σε όλες τις ευρωπαϊκές χώρες είναι η υποχρεωτική ασφάλιση των κτηρίων για τους κινδύνους πυρκαγιάς και πλημμύρας. Έτσι, σε περίπτωση ό μη γένοιτο που πέσετε θύμα μιας τέτοιας καταστροφής, θα υπάρχει η δυνατότητα κάποιας χρηματικής αποζημίωσης για την αποκατάσταση των ζημιών. Ωστόσο, η καλύτερη θεραπεία είναι πάντα η πρόληψη!

Περισσότερες πληροφορίες για την προστασία από πλημμύρες και έντονα καιρικά φαινόμενα υπάρχουν στις ιστοσελίδες της Γενικής Γραμματείας Πολιτικής Προστασίας (www.civilprotection.gr).

12 Σεπτεμβρίου 2017

Προστάτεψε το σπίτι σου

Μερικά απλά μέτρα πρόληψης για να σωθούν ζωές από σεισμούς και πυρκαγιές
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 12 Σεπτεμβρίου 2017 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-301)

Είναι η εποχή των τυφώνων και ακούμε στις ειδήσεις για τις μεγάλες καταστροφές που έχουν προκληθεί από τον Χάρβεϊ και την Ίρμα στην Καραϊβική και στις νοτιοανατολικές ακτές των ΗΠΑ. Παράλληλα, οι σεισμοί στην Κω και τη Μυτιλήνη αλλά και οι συχνές δονήσεις στην θαλάσσια περιοχή της Κρήτης μας θυμίζουν ότι ο επόμενος σεισμός ίσως να μην αργήσει να κτυπήσει. Οι δασικές πυρκαγιές που πλήττουν τη χώρα μας τους καλοκαιρινούς μήνες απειλούν με τον τρόπο τους ζωές και περιουσίες. Τέλος, το χειμώνα, τα όλο και συχνότερα έντονα καιρικά φαινόμενα καταλήγουν σε πλημμύρες που και αυτές καταστρέφουν περιουσίες και προκαλούν θύματα.

Πως μπορούμε να προστατευθούμε εμείς και οι οικογένειές μας αλλά και πώς μπορούμε να προστατέψουμε τα σπίτια μας από όλες αυτές τις φυσικές καταστροφές; Ας ξαναδούμε μερικές από τις σημαντικότερες συμβουλές που έχουμε δώσει κατά καιρούς από αυτήν εδώ τη στήλη.

Σεισμοί. Όπως γράφαμε και παλιότερα (Χ.Ν. 14/8/2013) ο πρώτος κίνδυνος που αντιμετωπίζουμε σε περίπτωση σεισμού είναι μέσα στο σπίτι. Γι’ αυτό στερεώνουμε εκ των προτέρων τις ντουλάπες, τις βιβλιοθήκες και τα φωτιστικά ώστε να μην πέσουν και μας πλακώσουν. Ακόμη, για να μην τραυματιστούμε από σοβάδες που θα πέσουν από το ταβάνι θα πρέπει να καλυφθούμε κάτω από ένα τραπέζι, ένα θρανίο ή ακόμη και μέσα σε ένα ντουλάπι.

Κατά τη διάρκεια του σεισμού πεταγόμαστε συνήθως από το σπίτι και αναζητούμε καταφύγιο σε κάποιον ανοικτό χώρο (πλατεία ή δάσος). Όμως μέσα στην πόλη θα πρέπει να μετακινούμαστε μακριά από τα κτήρια για να μην μας χτυπήσουν κομμάτια που ίσως πέφτουν από μπαλκόνια, τοίχους ή καμινάδες. Όσοι μένουν σε υψηλούς ορόφους δεν θα πρέπει να φοβηθούν αν κουνηθούν λίγο παραπάνω Τα υψηλά κτήρια κατασκευάζονται έτσι ώστε να έχουν ελαστικότητα και να ταλαντώνονται χωρίς να καταρρέουν, αντέχοντας έτσι ακόμη και σε ισχυρούς σεισμούς.

Γενικά, τα κτήρια θα πρέπει να έχουν κατασκευαστεί ακολουθώντας ΠΙΣΤΑ τα σχέδια και τις οδηγίες των μηχανικών. Αν δεν έχουν μπει όλα τα σίδερα, αν το μπετόν δεν ήταν των σωστών προδιαγραφών, αν ο εργολάβος ή ο ιδιοκτήτης άφησαν κάποια ανοίγματα ή τροποποίησαν τα σχέδια χωρίς να ενημερώσουν τον μηχανικό, είναι πολύ πιθανόν το κτήριο να μην συμπεριφερθεί σωστά και να υπάρχουν σημαντικές ζημιές ή και καταρρεύσεις.

Επιπλέον, όσα κτήρια έχουν κατασκευαστεί πριν το 1985 όταν αναθεωρήθηκε ο αντισεισμικός κανονισμός θα πρέπει να ελεγχθούν προσεισμικά από έμπειρο μηχανικό προκειμένου να ενισχυθούν αναλόγως. Οι ειδικοί συστήνουν επίσης να χτιστούν οι πυλωτές των πολυκατοικιών για να ενισχυθούν αντισεισμικά τα κτήρια. Στο πλαίσιο των προσεισμικών ελέγχων μπορούν να ελεγχθούν και οι εσωτερικοί σοβάδες, που όπως είπαμε είναι πολύ πιθανόν να ξεκολλήσουν σε περίπτωση ακόμη και μέτριου σεισμού.

Συχνά στο σεισμό κινδυνεύουμε περισσότερο από τον πανικό. Οι άσκοπες μετακινήσεις π.χ. η απόφαση να φύγουμε για το χωριό, ή να επισκεφθούμε τα παιδιά ή τους γονείς μας δημιουργούν συμφόρηση στους δρόμους. Υπάρχει έτσι μεγαλύτερος κίνδυνος τροχαίων ενώ παρεμποδίζουμε και τις μετακινήσεις των υπηρεσιών έκτακτης ανάγκης. Η προσπάθεια τηλεφωνικής επικοινωνίας με συγγενείς, φίλους και γνωστούς επιβαρύνει επίσης τα δίκτυα επικοινωνιών που είναι απαραίτητα για τις πραγματικές επικοινωνίες έκτακτης ανάγκης.

Όλοι ευχόμαστε να μη ζήσουμε ποτέ μεγάλο σεισμό. Αλλά ας λάβουμε τα μέτρα μας για κάθε ενδεχόμενο.

Πυρκαγιές. Το καλοκαίρι τελειώνει και μαζί μειώνεται και ο κίνδυνος εκδήλωσης δασικής πυρκαγιάς. Όμως μερικά μέτρα πρόληψης μπορούμε να τα προγραμματίσουμε από τώρα (βλ. Χ.Ν. 18/5/2011) Κατ’ αρχάς, αν κτίσετε μέσα ή δίπλα σε δάσος χρησιμοποιήστε υλικά που δεν καίγονται εύκολα (π.χ. οι ξύλινες στέγες είναι πιο εύφλεκτες). Αποφύγετε τις πλαστικές υδρορροές. Καλύψτε τους ανοικτούς χώρους σε βεράντες, πιλοτές και πρόστεγα καθώς και τις καμινάδες, τους αγωγούς εξαερισμού και τα ανοίγματα στην σκεπή και τις σοφίτες με μεταλλικό, μη εύφλεκτο πλέγμα. Προφυλάξετε εξωτερικά, τα παράθυρα και τις γυάλινες πόρτες, τοποθετώντας παντζούρια από μη εύφλεκτα υλικά.

Δημιουργήστε εγκαίρως αντιπυρική ζώνη γύρω από το σπίτι σας. Κόψτε αγριόχορτα, απομακρύνετε φύλλα, πευκοβελόνες, ξερόκλαδα και κάθε εύφλεκτο υλικό από την αυλή σας σε απόσταση τουλάχιστον 10 μέτρων γύρω από το σπίτι. Μην αφήνετε τα κλαδιά των δένδρων να ακουμπούν στους τοίχους, τη στέγη και τα μπαλκόνια. Κλαδέψτε τα έτσι ώστε να απέχουν τουλάχιστον 5 μέτρα από το σπίτι. Κλαδέψτε επίσης όλα τα δένδρα γύρω από το σπίτι σε ύψος περί τα 3 μέτρα από το έδαφος. Απομακρύνετε τέλος τα καυσόξυλα για το τζάκι ή την ψησταριά αλλά και τα αχρησιμοποίητα εύφλεκτα οικοδομικά υλικά. Τοποθετείστε τις φιάλες υγραερίου, τις δεξαμενές πετρελαίου και άλλα εύφλεκτα υλικά (π.χ. λιπάσματα) σε μεγάλη απόσταση από το σπίτι.

Διευκολύνετε την πρόσβαση. Αν το σπίτι είναι μέσα στα δένδρα φροντίστε να βάλετε ευκρινή σήματα με τη διεύθυνσή σας και την οδό πρόσβασης που να είναι ορατά μέρα και νύχτα – για τη νύχτα συνιστώνται φωσφορίζουσες πινακίδες. Βεβαιωθείτε ότι τα οχήματα της πυροσβεστικής μπορούν να περάσουν ανοίγοντας την οδό πρόσβασης (με επαρκές ύψος, πλάτος) εάν τυχόν έχει κλείσει.

Φροντίστε να έχετε στη διάθεσή σας νερό. Εξοπλιστείτε με σωλήνες ποτίσματος με μήκος ανάλογο της περιοχής που θέλετε να προστατεύσετε σε περίπτωση πυρκαγιάς και συνδέστε τους στις βρύσες. Αν δεν υπάρχει δίκτυο ύδρευσης, μία δεξαμενή νερού, μια απλή αντλία που λειτουργεί χωρίς ηλεκτρικό ρεύμα και ένας σωλήνας νερού, μπορεί να σας προστατεύσουν από την πυρκαγιά. Τέλος, τοποθετήστε σε προσιτές θέσεις τα εργαλεία που ενδέχεται να χρησιμοποιήσουν οι πυροσβέστες ή κι εσείς για την κατάσβεση της πυρκαγιάς (σκάλες, φτυάρια, τσουγκράνες και τσάπες).

Και μην ξεχάσετε ότι πολλές πυρκαγιές ξεκινούν μέσα στα σπίτι. Στην κουζίνα, από το τζάκι ή από υπερφορτωμένες πρίζες. Εγκαταστήστε ανιχνευτές καπνού – μπορεί να σας σώσουν τη ζωή σε περίπτωση που η πυρκαγιά εκδηλωθεί μέσα στη νύχτα. Προμηθευτείτε κατάλληλους πυροσβεστήρες και μεριμνήστε για τη συντήρηση τους. Και σε κάθε περίπτωση σχεδιάστε τι θα κάνετε σε περίπτωση κινδύνου.

Λεπτομερείς οδηγίες για σεισμούς υπάρχουν στις ιστοσελίδες της Γενικής Γραμματείας Πολιτικής Προστασίας (www.civilprotection.gr) και του Οργανισμού Αντισεισμικού Σχεδιασμού και Προστασίας (www.oasp.gr). Για την προφύλαξη από τις πυρκαγιές συμβουλευτείτε τις σελίδες του Δήμου Χανίων (www.chania.gr – Κάτοικοι – Πολιτική Προστασία)

Την επόμενη εβδομάδα θα μιλήσουμε για τα έντονα καιρικά φαινόμενα και τις πλημμύρες.

29 Αυγούστου 2017

Σκόρπιες σκέψεις

Για την παιδεία των προσφύγων, για τα τροχαία και για το κάπνισμα …
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 29 Αυγούστου 2017 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-300)

Παιδεία και πρόσφυγες. Μετά την δραστηριοποίηση Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων και εθελοντικών ομάδων (όπως στα Χανιά το Στέκι Μεταναστών), το θέμα της εκμάθησης των ελληνικών σε επίπεδο πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης γίνεται αντικείμενο της επίσημης εκπαιδευτικής πολιτικής.

Το Υπουργείο Παιδείας, με συγχρηματοδότηση από το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο, έχει ήδη προβλέψει Ενισχυτικά Φροντιστηριακά Τμήματα σε επίπεδο πρωτοβάθμιας (26 στην ΠΕ Χανίων). Παράλληλα προχωρεί και σε δράσεις σε επίπεδο δευτεροβάθμιας και καταυλισμών. Με πρόβλεψη μικρών σχετικά τάξεων για καλύτερη μετάδοση των σχετικών γνώσεων. Παράλληλα, στον τομέα αυτό δραστηριοποιούνται και πολλές.

Τα παραπάνω δεν είναι πολυτέλεια. Από μια σχετικά πρόσφατη μελέτη του δικτύου των μεγάλων ευρωπαϊκών πόλεων Eurocities προκύπτει ότι, οι μετανάστες και οι πρόσφυγες ενσωματώνονται καλύτερα σε όσες πόλεις οργανώνουν σχετικές εκπαιδευτικές δράσεις. Ωστόσο, η έλλειψη εκπαιδευμένου προσωπικού και χρηματοδότησης ενδέχεται να οδηγήσει σε γκετοποίηση των σχολείων που θα υποδεχτούν μεγάλο αριθμό μεταναστών.

Δυστυχώς, στο νέο νόμο περί ανώτατης εκπαίδευσης δεν προβλέπεται τίποτα για την τριτοβάθμια εκπαίδευση προσφύγων και μεταναστών, κάτι που έχει ήδη απασχολήσει σοβαρά άλλες χώρες. Όμως, εκεί υπάρχει και το μεγαλύτερο κενό. Κατ’ αρχάς οι πανεπιστημιακές σχολές μετάφρασης και διερμηνείας δεν προσφέρουν μαθήματα για τις γλώσσες των προσφύγων και των μεταναστών παρά τις τεράστιες ανάγκες για επαγγελματίες σε αυτές τις γλώσσες.

Αν σήμερα υπάρχουν μεγάλες καθυστερήσεις στην επεξεργασία των αιτήσεων ασύλου στα νησιά αυτό οφείλεται κυρίως στην έλλειψη αρκετών πιστοποιημένων μεταφραστών και διερμηνέων. Κι αυτό παρά τις φιλότιμες προσπάθειες Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων όπως η Μετάδραση αλλά και επαγγελματιών, οι οποίοι έχουν μάλιστα δημιουργήσει και σχετική ένωση, την Ελληνική Ένωση Διερμηνέων-Μεταφραστών Σπάνιων Γλωσσών. Πρώτος τους στόχος είναι η συνεργασία με κάθε αρμόδιο φορέα, για την κατάρτιση, τη διαρκή εκπαίδευση και μετεκπαίδευση τους. Κάτι για το οποίο φαίνεται πως δεν ενδιαφέρεται ούτε η Πολιτεία ούτε η ακαδημαϊκή κοινότητα …

Αυτό όμως που δεν κάνει η Ελλάδα φροντίζουν να το κάνουν άλλες χώρες! Η Πρεσβεία της Ελβετίας έχει χρηματοδοτήσει την Εταιρία για την Ανάπτυξη και τη Δημιουργική Απασχόληση των Παιδιών (ΕΑΔΑΠ) για να εκδώσει τρία πολύγλωσσα λεξικά για μετανάστες – ένα βασικής επικοινωνίας, ένα για την επικοινωνία με γιατρούς και νοσηλευτές και τέλος ένα για την υποδοχή παιδιών μεταναστών σε παιδικούς σταθμούς.

Η Πρεσβεία των ΗΠΑ σε συνεργασία με το Αμερικανικό Κολλέγιο Ανατόλια στην Θεσσαλονίκη, το Αμερικανικό Κολλέγιο Deree στην Αθήνα και την Αμερικανική Γεωργική Σχολή ξεκίνησε το πρόγραμμα «Η εκπαίδευση ενώνει: από το κέντρο φιλοξενίας στην πανεπιστημιούπολη». Στόχος είναι η παροχή τριτοβάθμιας εκπαίδευσης σε 100 επιλέξιμους πρόσφυγες στην Αθήνα και σε 100 στη Θεσσαλονίκη.

Το πρόγραμμα στήθηκε μετά από έκκληση μιας προσφυγοπούλας, φοιτήτριας οικονομικών στο Πανεπιστήμιο της Δαμασκού, η οποία διέκοψε τις σπουδές της λόγω του πολέμου. Θα εξασφαλίσει ευκαιρίες για απόκτηση γνώσεων, δεξιοτήτων και ακαδημαϊκών μονάδων που οι σπουδαστές θα μπορούν να χρησιμοποιήσουν είτε στην Ελλάδα είτε σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Στόχος η ενσωμάτωση και η παροχή ελπίδας για το μέλλον στους νέους πρόσφυγες που θέλουν να αρχίσουν ή να συνεχίσουν τις σπουδές τους.

Παράλληλα, στη Γερμανία, η Γερμανική Υπηρεσία Ακαδημαϊκών Ανταλλαγών (DAAD) προσφέρει ειδική υπηρεσία αξιολόγησης για πρόσφυγες που θέλουν να σπουδάσουν σε γερμανικό πανεπιστήμιο. Υποβάλλοντας τα σχετικά δικαιολογητικά οι υποψήφιοι που έχουν τα κατάλληλα προσόντα μπορούν να υποβάλλουν μέχρι τρεις αιτήσεις για να γίνουν δεκτοί σε αντίστοιχα πανεπιστήμια. Λαμβάνουν επίσης ένα πιστοποιητικό ισοδυναμίας με το οποίο μπορούν να ζητήσουν να εγγραφούν και σε όποιο άλλο πανεπιστήμιο θέλουν. Παρόμοιες διευκολύνσεις παρέχουν τα γαλλόφωνα πανεπιστήμια στο Βέλγιο αλλά και τα πανεπιστήμια στη Γαλλία.

Το αποτέλεσμα της ελληνικής αδράνειας θα είναι ότι μετά από τους 500.000 έλληνες επιστήμονες και μηχανικούς που έχουν μεταναστεύσει λόγω της κρίσης, η Ελλάδα θα χάσει και όσους φοιτητές θα μπορούσαν να εγκατασταθούν και να σπουδάσουν εδώ προσφέροντας στη συνέχεια στην εθνική οικονομία.

Τροχαία. Αξιέπαινη η πρωτοβουλία του αρχηγού της αξιωματικής αντιπολίτευσης να συγκαλέσει την 1η Σεπτεμβρίου στο Ηράκλειο σύσκεψη φορέων της Κρήτης με θέμα τα τροχαία δυστυχήματα. Ελπίζω να έχουν προσκληθεί στην συνάντηση ο Γιάννης Λιονάκης πρώην διευθυντής ΕΛΠΑ και πρόεδρος του συλλόγου πρόληψης τροχαίων (Ε.ΣΥ.ΠΡΟ.Τ.Α.) (βλ. Χ.Ν. 1/9/2015) και ο Σταύρος Πολέντας, πρόεδρος του Πανελλήνιου Συλλόγου Αρωγής και Αλληλεγγύης Οικογενειών Θυμάτων Τροχαίων Δυστυχημάτων «Ο Άγιος Χριστόφορος» (βλ. Χ.Ν. 30/8/2016).

Είμαι σίγουρος ότι θα τον συμβουλεύσουν πως πολλά από αυτά που προβλέπει το ολοκληρωμένο πρόγραμμα για την οδική ασφάλεια «Προσέχω» που παρουσίασε πρόσφατα το κόμμα της Νέας Δημοκρατίας είναι μάλλον αντιπαραγωγικά – όπως για παράδειγμα η σύσταση ΔΥΟ νέων κεντρικών φορέων συντονισμού υπηρεσιών και φορέων, παράλληλα με την ανασύσταση διυπουργικής επιτροπής και την δημιουργία ειδικής γραμματείας οδική ασφάλειας … Η οδική ασφάλεια δεν θα βελτιωθεί με την δημιουργία νέων δομών και με επιπλέον περιττή γραφειοκρατία …

Κάπνισμα. Εύχομαι περαστικά στον αναπληρωτή Υπουργό Υγείας κ. Παύλο Πολάκη για την πρόσφατη περιπέτεια της υγείας του. Του εύχομαι επίσης ολόθερμα να κόψει το κάπνισμα και να ενδιαφερθεί σοβαρά για την εφαρμογή του νόμου για την απαγόρευση του καπνίσματος στους δημόσιους χώρους. Το κάπνισμα βλάπτει όσους επιλέγουν να καπνίζουν – οι περισσότεροι έχουν συνείδηση του κινδύνου αλλά τον αγνοούν μέχρι να απειληθεί σοβαρά η υγεία τους και η ζωή τους. Το παθητικό κάπνισμα όμως βλάπτει και την υγεία όσων δεν έχουν κάνει αυτή την επιλογή.

Σε τελική ανάλυση, από αυτή την συνήθεια μιας μειοψηφίας επωφελείται μόνο η καπνοβιομηχανία. Γιατί οι προσπάθειες κατά των ιδιωτικών συμφερόντων στον τομέα της υγείας (εργολάβοι, προμηθευτές) είναι αξιέπαινες, ΑΛΛΑ αν δεν αντιμετωπιστεί σοβαρά στην πράξη η μεγαλύτερη παγκόσμια επιδημία, το κάπνισμα, δίδεται η εντύπωση πως οι ιθύνοντες εξυπηρετούν, ακούσια ίσως, τα συμφέροντα της καπνοβιομηχανίας.

Υ.Γ. Η πρόσφατη επίσκεψη του πρωθυπουργού στην Παπαστράτος σε συνέχεια άλλης παρόμοιας δημόσιας υποστήριξης της προηγούμενης κυβέρνησης απέδειξε ότι ΟΛΟΙ οι ιθύνοντες οι ιθύνοντες εξυπηρετούν εκουσίως τα συμφέροντα της καπνοβιομηχανίας.

22 Αυγούστου 2017

Περί μεταρρυθμίσεων

Η σύγκριση των διαδικασιών έκδοσης άδειας οδήγησης και πινακίδων κυκλοφορίας σε Βέλγιο και Ελλάδα καταδεικνύει την ανάγκη για μεταρρυθμίσεις 
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 22 Αυγούστου 2017 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-299)

Είχα πρόσφατα μιαν ενδιαφέρουσα εμπειρία με την ελληνική δημόσια διοίκηση. Μετά τη μόνιμη εγκατάστασή μου στα Χανιά και με βάση την ισχύουσα νομοθεσία έπρεπε να αντικαταστήσω την Βέλγικη άδεια οδήγησής μου με Ελληνική. Το 1984 η αντίστοιχη διαδικασία στο Βέλγιο πήρε λίγες εβδομάδες, αλλά στα Χανιά χρειάστηκε κάτι λιγότερο από έξη μήνες! Και θα κρατούσε ίσως και παραπάνω αν δεν ενοχλούσα επανειλημμένα τις εμπλεκόμενες υπηρεσίες σε Χανιά και Αθήνα με προσωπικές επισκέψεις και τηλέφωνα. Όμως, παρά την ευγένεια και την προθυμία των υπαλλήλων αντιλήφθηκα ότι το πρόβλημα ήταν οι ίδιες οι διαδικασίες και η οργάνωση των αρμόδιων υπηρεσιών.

Ας δούμε λοιπόν τι ισχύει στο Βέλγιο και τι στην Ελλάδα όσον αφορά την χορήγηση αδειών οδήγησης τύπου Β και πινακίδων κυκλοφορίας για ΙΧ αυτοκίνητα. Ας αρχίσουμε λέγοντας ότι πρόκειται για δύο χώρες με παρόμοιο περίπου πληθυσμό (Βέλγιο 11,2 εκατ., Ελλάδα 10,8 εκατ.), παρόμοιο στόλο ΙΧ αυτοκινήτων (Βέλγιο 5,6 εκατ., Ελλάδα 5,1 εκατ.) και παρόμοια κατανομή αυτοκινήτων ανά 1.000 κατοίκους (Βέλγιο 500 αυτοκίνητα, Ελλάδα 472 αυτοκίνητα).

Άδειες οδήγησης. Αρμόδιες αρχές για την έκδοση άδειας οδήγησης στο Βέλγιο είναι οι Δήμοι. Κατ' αρχήν βέβαια ο υποψήφιος πρέπει να περάσει τις θεωρητικές εξετάσεις σε ένα από τα 32 εξουσιοδοτημένα ιδιωτικά κέντρα εξετάσεων. Για τις εξετάσεις αυτές δεν είναι υποχρεωτική η παρακολούθηση μαθημάτων σε σχολή οδηγών. Υπάρχουν βιβλία και ηλεκτρονικά εκπαιδευτικά βοηθήματα που περιλαμβάνουν και ασκήσεις με ερωτήσεις παρόμοιες με εκείνες των εξετάσεων.

Ωστόσο, όποιος αποτύχει δύο φορές στη θεωρία, είναι υποχρεωμένος, πριν ξαναδώσει εξετάσεις, να κάνει 12 ώρες μάθημα σε σχολή οδηγών. Όσοι πετυχαίνουν, έχουν δικαίωμα να αρχίσουν τα πρακτικά μαθήματα, τα οποία όμως δεν είναι υποχρεωμένοι να τα κάνουν σε σχολή οδηγών! Μπορεί να τους εκπαιδεύσει ο πατέρας τους, ο θείος τους ή κάποιος άλλος συγγενής ή και γνωστός. Αρκεί να είναι πεπειραμένος οδηγός. Ένας φίλος μου μηχανολόγος εκπαίδευσε τα τέσσερα δικά μου και τα τρία δικά του παιδιά. Που πέρασαν με επιτυχία τις εξετάσεις και είναι τέλειοι και προσεκτικοί οδηγοί …

Ακολουθούν οι πρακτικές εξετάσεις, σε ένα από τα παραπάνω 32 κέντρα. Πάλι, αν ο υποψήφιος αποτύχει δύο φορές είναι υποχρεωμένος, πριν ξαναδώσει εξετάσεις, να κάνει 6 ώρες μάθημα σε σχολή οδηγών. Όσοι πετύχουν, πάνε στον Δήμο και παραλαμβάνουν το δίπλωμά τους. Συνολικό κόστος 51 € για τις εξετάσεις (15 € για τις θεωρητικές και 36 € για τις πρακτικές) και 20 € στον Δήμο για την έκδοση της άδειας.

Ιατρικές εξετάσεις. Οι θεωρητικές εξετάσεις περιλαμβάνουν και μιαν απλή εξέταση της όρασης. Όσοι αποτυγχάνουν πρέπει να εξεταστούν από οφθαλμίατρο της επιλογής τους πριν ολοκληρώσουν τις θεωρητικές εξετάσεις. Όταν παραλαμβάνει την άδεια οδήγησης από τον Δήμο ο νέος οδηγός υπογράφει μιαν υπεύθυνη δήλωση ότι είναι και θα φροντίσει να παραμείνει σε σωστή φυσική και διανοητική κατάσταση για όσον καιρό κατέχει την άδεια οδήγησης.

Σε ιατρικές εξετάσεις υπόκεινται υποχρεωτικά τα άτομα με αναπηρία (από το Βελγικό Ινστιτούτο Οδικής Ασφάλειας - IBSR) και οι επαγγελματίες οδηγοί. Επιπλέον, αν ο οικογενειακός γιατρός διαπιστώσει ότι, λόγω κάποιας πάθησης ή λόγω ηλικίας, η κατάσταση της υγείας του οδηγού ίσως να επιβαρύνει την οδήγησή του, είναι υποχρεωμένος να τον παραπέμψει για ιατρικές εξετάσεις στο IBSR.

Πινακίδες και τεχνικός έλεγχος. Όποιος αγοράζει (καινούργιο ή μεταχειρισμένο) αυτοκίνητο στο Βέλγιο δεν θα ταλαιπωρηθεί με ουρές και δημόσιες υπηρεσίες. Ο πωλητής θα του δώσει τα χαρτιά του αυτοκινήτου: πιστοποιητικό συμμόρφωσης που αποδεικνύει ότι το αυτοκίνητο ικανοποιεί τις τεχνικές προδιαγραφές για να λάβει άδεια κυκλοφορίας, κάρτα ταξινόμησης για μεταχειρισμένο αυτοκίνητο και φυσικά την απόδειξη αγοράς.

Για τα μεταχειρισμένα αυτοκίνητα απαιτείται και το πιστοποιητικό του τελευταίου τεχνικού ελέγχου. Να σημειωθεί ότι το Βέλγιο διαθέτει 77 εξουσιοδοτημένα ιδιωτικά ΚΤΕΟ. Στα 32 από αυτά διενεργούνται και οι εξετάσεις των υποψήφιων οδηγών.

Με τα χαρτιά αυτά ο αγοραστής πηγαίνει στον ασφαλιστή του. Αυτός, αφού ασφαλίσει το αυτοκίνητο, θα συμπληρώσει τα στοιχεία του αυτοκινήτου συνδεόμενος διαδικτυακά με το σύστημα έκδοσης πινακίδων του ομοσπονδιακού Υπουργείου Κινητικότητας και Μεταφορών. Οι πινακίδες και η νέα κάρτα ταξινόμησης παραδίδονται ταχυδρομικά εντός μιας εργάσιμης ημέρας. Η πληρωμή των 30€ γίνεται με αντικαταβολή. Σε λίγες μέρες φθάνει ταχυδρομικά και η ειδοποίηση για την πληρωμή, αποκλειστικά μέσω τραπέζης, των σχετικών φόρων κυκλοφορίας.

Τι γίνεται στην Ελλάδα. Οι άδειες οδήγησης χορηγούνται μετά από θεωρητικές και πρακτικές εξετάσεις οι οποίες διενεργούνται σε μια από τις 84 Διευθύνσεις Μεταφορών που υπάρχουν στις Περιφερειακές ενότητες ανά την χώρα. Για τη συμμετοχή στις εξετάσεις είναι υποχρεωτική η παρακολούθηση μαθημάτων (21 ώρες θεωρία και 25 ώρες πρακτική) σε αναγνωρισμένη σχολή οδηγών. Η έκδοση της άδειας μαζί με τις εξετάσεις κοστίζει 118 € (χωρίς να συνυπολογίζεται το κόστος των μαθημάτων και των υποχρεωτικών ιατρικών εξετάσεων από παθολόγο και οφθαλμίατρο).

Πινακίδες χορηγούν οι 84 Διευθύνσεις Μεταφορών με μια μάλλον πολύπλοκη διαδικασία που απαιτεί τουλάχιστον τρεις επισκέψεις. Μία για την αρχική υποβολή δικαιολογητικών, μία για τη χορήγηση άδειας κυκλοφορίας μετά την πληρωμή των σχετικών τελών (75 € για καινούργια αυτοκίνητα ή και από 30 έως 205 € ανάλογα με τα κυβικά του μεταχειρισμένου αυτοκινήτου που μεταβιβάζεται) και μία για την χορήγηση των πινακίδων μετά την πληρωμή των τελών κυκλοφορίας στην Εφορία). Δεν προβλέπεται σε αυτό το στάδιο έλεγχος της ασφαλιστικής κάλυψης.

Τέλος, ο τεχνικός έλεγχος οχημάτων διενεργείται στα 219 ΚΤΕΟ (191 ιδιωτικά και 28 δημόσια) ανά την επικράτεια. Προσωπικό. Το 2015 το ομοσπονδιακό Υπουργείο Κινητικότητας και Μεταφορών του Βελγίου αρμόδιο για τις οδικές, τις σιδηροδρομικές και τις αεροπορικές μεταφορές, την οδική ασφάλεια, τη ναυσιπλοΐα και την αειφόρο κινητικότητα απασχολούσε 1.062 υπαλλήλους.

Στο τέλος του 2016 το ελληνικό Υπουργείο Μεταφορών, Υποδομών και Δικτύων απασχολούσε 4.500 άτομα (αλλά σε αυτά περιλαμβάνονταν και οι απασχολούμενοι στην Γενική Γραμματεία Υποδομών και στην Γενική Γραμματεία Τηλεπικοινωνιών και Ταχυδρομείων). Παράλληλα, οι 84 Διευθύνσεις Μεταφορών στις περιφερειακές ενότητες απασχολούσαν περίπου 1.600 υπαλλήλους (αν θεωρήσουμε κατά μέσον όρο 19 υπαλλήλους ανά διεύθυνση).

Χοντρικά μπορούμε να πούμε ότι η Ελλάδα απασχολεί στον υπόψη τομέα σχεδόν τριπλάσιους δημόσιους υπαλλήλους σε σχέση με το Βέλγιο

Συμπέρασμα. Πολύπλοκες και χρονοβόρες διαδικασίες, αυξημένο κόστος για τον πολίτη, μεγάλη επιβάρυνση του κρατικού προϋπολογισμού (δηλαδή των φορολογούμενων) για μισθούς υπαλλήλων. Είναι προφανής η ανάγκη μεταρρυθμίσεων για εξορθολογισμό των διαδικασιών.

Πηγές: ΕΛΣΤΑΤ, ΥΜΕ, SFP Mobilité et Transports