01 Ιουνίου 2021

Μια μαύρη ελληνική πρωτιά

Πρώτη ευρωπαϊκή χώρα στο κάπνισμα, με κυβερνητική ανοχή στη διαφήμιση καπνικών προϊόντων και με έμμεση υποστήριξη της διάδοσης της εξάρτησης από τη νικοτίνη
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα την 1η Ιουνίου 2021 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-457)


Βλέπουμε στις τηλεοράσεις, ακούμε στα ραδιόφωνα και διαβάζουμε σε έντυπο και ηλεκτρονικό τύπο για τις πρωτιές της χώρας μας. Στην αντιμετώπιση της πανδημίας, στο πρόγραμμα εμβολιασμού, στην θέσπιση του πράσινου ψηφιακού πιστοποιητικού. Στην ταχεία ψηφιοποίηση και εκσυγχρονισμό διαδικασιών και στη μείωση της γραφειοκρατίας. Και τέλος στην ταχεία κατάστρωση και έγκριση του Εθνικού Σχεδίου Ανθεκτικότητας και Ανάκαμψης «Ελλάδα 2.0».

Όμως σε όλη αυτή την φωτεινή και αισιόδοξη εικόνα υπάρχει και μια μαύρη σαν την πίσσα πρωτιά, που όχι μόνο δεν τιμά την Ελλάδα αλλά υποθηκεύει και την υγεία των Ελλήνων σε βάθος χρόνου. Μια πρωτιά που θα επιβαρύνει το σύστημα υγείας και θα μειώσει το προσδόκιμο ζωής των πολιτών με πολύ δραματικότερες επιπτώσεις για τα οικονομικά της υγείας και την εθνική οικονομία γενικότερα σε σχέση με τις αντίστοιχες επιπτώσεις της πανδημίας.

Πανευρωπαϊκή πρωτιά στο κάπνισμα. Στο ειδικό Ευρωβαρόμετρο για την «Στάση των Ευρωπαίων έναντι του καπνού και των ηλεκτρονικών τσιγάρων» που δημοσιεύτηκε στις αρχές Φεβρουαρίου (η έρευνα έγινε από 7 έως 30 Αυγούστου 2020 σε δείγμα 1.016 ατόμων), η Ελλάδα διατηρεί τα πρωτεία στο κάπνισμα (με ποσοστό 42%). Ταυτόχρονα, αναστρέφει και την τάση συγκρατημένης μείωσης που είχε επιδείξει από το 2012 (40%) μέχρι το 2017 (37%). Και είναι κρίμα που οι εκπρόσωποι της εγχώριας αντικαπνιστικής ιντελιγκέντσιας σε μεταγενέστερες ανακοινώσεις τους υποστήριξαν (όπως κάνουν διαχρονικά και παραπλανητικά) ότι στην Ελλάδα οι καπνιστές μειώνονται! Έφθασαν μάλιστα μέχρι το σημείο να αμφισβητήσουν δημόσια και την αξιοπιστία της έρευνας του Ευρωβαρομέτρου!

Με βάση την έρευνα ο Έλληνας καπνιστής καταναλώνει κατά μέσον όρο σχεδόν ένα πακέτο ημερησίως (18,2 τσιγάρα) δηλαδή 30% παραπάνω από τον Ευρωπαϊκό μέσον όρο (14,2 τσιγάρα). Το ποσοστό χρήσης ναργιλέ από τους νέους ηλικίας 15 έως 24 έχει παραμείνει σχεδόν σταθερό (11% το 2021 σε σχέση με 13% το 2017). Παράλληλα, μόνο το 2% των Ελλήνων δηλώνουν ότι χρησιμοποιούν ηλεκτρονικά τσιγάρα ενώ 11% ότι τα βρίσκουν ελκυστικά ενώ αντίστοιχα 2% δηλώνουν ότι χρησιμοποιούν θερμαινόμενα και 15% ότι τα βρίσκουν ελκυστικά. Η μέση ηλικία έναρξης του καπνίσματος είναι 18,9 ετών (από 26 ετών το 2017) ενώ ο μέσος Έλληνας καπνιστής καπνίζει ήδη επί 27,7 χρόνια.

Το 67% των καπνιστών δεν προσπάθησαν ποτέ να το κόψουν ενώ 30% προσπάθησαν πριν από πάνω από ένα χρόνο και 4% τους προηγούμενους 12 μήνες. Από όσους προσπάθησαν το 80% το έκαναν μόνοι τους, το 3% με υποκατάστατα νικοτίνης και μόνο το 2% μέσω υπηρεσίας υποστήριξης της διακοπής. Αξίζει να σημειωθεί ότι 19% προσπάθησαν να διακόψουν το κάπνισμα χρησιμοποιώντας ηλεκτρονικά ή θερμαινόμενα κι αυτό γιατί υπάρχει ένα ποσοστό 22% που πιστεύει λανθασμένα πως τα ηλεκτρονικά και τα θερμαινόμενα βοηθούν στην διακοπή …


Παθητικό κάπνισμα. Σε αυτόν τον τομέα υπάρχει πράγματι πρόοδος χάρις και τον νέο αντικαπνιστικό νόμο. Χωρίς να έχει εξαλειφθεί πλήρως, το κάπνισμα σε κλειστούς χώρους κατά το τελευταίο εξάμηνο πριν την έρευνα, είχε μειωθεί σημαντικά σε μπαρ (22% από 87% το 2017) και εστιατόρια (14% από 78% το 2017). Ωστόσο, το πρόβλημα έχει μετατεθεί στους εξωτερικούς χώρους των καταστημάτων υγειονομικού ενδιαφέροντος (79%), σε συναυλίες ή αθλητικές διοργανώσεις (71%), αλλά και σε χώρους που συχνάζουν παιδιά ή έφηβοι (38% - παιδικοί σταθμοί, παιδικές χαρές, προαύλια σχολείων κλπ.).

Προβληματική επίσης είναι και η έκθεση στους ατμούς των ηλεκτρονικών και των θερμαινόμενων σε μπαρ (37%), εστιατόρια (27%) και άλλους κλειστούς χώρους όπως εμπορικά κέντρα, αεροδρόμια, αίθουσες συναυλιών κλπ.(25%).

Διαφήμιση. Οι περισσότεροι ερωτηθέντες (70%) έχουν δει διαφημίσεις καπνικών προϊόντων στα σημεία πώλησης (π.χ. περίπτερα), 17% σε μέσα κοινωνικής δικτύωσης ή ιστολόγια και 14% εντός ή κοντά σε καφενεία και μπαρ. Επίσης το 13% μέσω της πώλησης άλλων μη καπνικών προϊόντων (29% για ηλεκτρονικά ή θερμαινόμενα), με δωρεάν δείγματα (18%) ή διαφημιστικό υλικό (23% για ηλεκτρονικά και θερμαινόμενα). Και εδώ τα ποσοστά είναι αυξημένα σε σχέση με την έρευνα του 2017.

Ενδιαφέρον παρουσιάζει και η θετική απάντηση των ερωτηθέντων για το αν επιθυμούν να μην είναι ορατά στα σημεία πώλησης τα ηλεκτρονικά (56%) και τα θερμαινόμενα (55%). Επίσης το 71% συμφωνεί με την απαγόρευση της χρήσης ηλεκτρονικών και θερμαινόμενων σε όλους τους χώρους όπου απαγορεύεται το κάπνισμα και το 52% με την απαγόρευση των γεύσεων στα ηλεκτρονικά. Τέλος, άνω του 70% των ερωτηθέντων συμφωνεί πως τα ηλεκτρονικά και τα θερμαινόμενα πρέπει να υπόκεινται στις ίδιες αυστηρές ρυθμίσεις με εκείνες που ισχύουν για τα κλασσικά τσιγάρα.

Αξίζει να σημειωθεί ότι το Υπουργείο Υγείας «παρέλειψε» να συμπεριλάβει την επικαιροποιημένη Κοινή Υπουργική Απόφαση για την εφαρμογή του νέου αντικαπνιστικού νόμου τον κατάλογο των προστίμων για την διαφήμιση καπνικών προϊόντων με αποτέλεσμα όλη η Ελλάδα να έχει γεμίσει διαφημίσεις, ιδίως στα σημεία πώλησης.

Ευκολία πρόσβασης. Ενδιαφέρουσα είναι επίσης και η έρευνα του Ερευνητικού Πανεπιστημιακού Ινστιτούτου Ψυχικής Υγιεινής (ΕΠΙΨΥ) σχετικά με τη χρήση ουσιών και άλλες εξαρτητικές συμπεριφορές (Συμπλήρωση: βλέπε και την ενδιαφέρουσα σχετική ανάλυση του Φίλιππου Ζαχαρή στα Χανιώτικα Νέα της 1ης Ιουνίου 2021). Εκτός από την γενική εικόνα διείσδυσης των καπνικών προϊόντων στους εφήβους, από αυτήν προκύπτει ότι στο Νομό Χανίων το 2019, ένα πολύ υψηλό ποσοστό των εφήβων ηλικίας 15-18 ετών θεωρούσαν εύκολη την πρόσβαση σε τσιγάρα (71,7%) και σε αλκοολούχα ποτά (95,5%). Υπόψη ότι η νομοθεσία απαγορεύει την πώληση καπνικών προϊόντων και οινοπνευματωδών στους ανήλικους …

Οι στόχοι των εμπόρων νικοτίνης. Ποιός είναι ο κυριότερος στόχος των εμπόρων νικοτίνης όπως αυτός ξεδιπλώνεται μέσα από τα δημοσιεύματα του τύπου; Να πείσουν τον κόσμο ότι τα ηλεκτρονικά και τα θερμαινόμενα τσιγάρα εμφανίζουν μειωμένο κίνδυνο σε σχέση με τα κανονικά (καιόμενα) τσιγάρα. Και για να το πετύχουν χρηματοδοτούν σχετικές «επιστημονικές» έρευνες που υποστηρίζουν αυτή τη θέση και στηρίζουν χρηματοδοτικά διάφορα ερευνητικά κέντρα και ιατρικά συνέδρια.

Πρόκειται για παλιά μέθοδο που έχει ήδη χρησιμοποιηθεί για τα τσιγάρα με φίλτρο, καθώς και για τα ελαφρά και τα λεπτά (slim) τσιγάρα. Στο παρελθόν είχαν μάλιστα χρησιμοποιηθεί και γιατροί για να διαφημίζουν τις θετικές επιπτώσεις των τσιγάρων στην υγεία … όταν ήταν ήδη γνωστή η σχέση καπνίσματος με διάφορες μορφές καρκίνου.

Είναι λυπηρό, αν όχι και καθαρά σκανδαλώδες που η κυβέρνηση θέσπισε με το νόμο 4715/2020 μια νέα «επταμελή Επιτροπή Αξιολόγησης του βαθμού βλαπτικότητας των νέων προϊόντων καπνού» που επιτρέπει στους εμπόρους νικοτίνης να προχωρήσουν σε «επικοινωνία τεκμηριωμένων επιστημονικά ισχυρισμών, σύμφωνα με τους οποίους, η χρήση νέων προϊόντων καπνού, νικοτινούχων και μη ηλεκτρονικών τσιγάρων και λοιπών νικοτινούχων προϊόντων εμφανίζει σημαντικά μειωμένο κίνδυνο για την υγεία ή μείωση στις εκπομπές τοξικών ουσιών ή μειωμένη τοξικότητα σε σχέση με το συμβατικό τσιγάρο».

«Τεκμηριωμένων επιστημονικά ισχυρισμών» από επιστήμονες που έχουν χρηματοδοτηθεί αποκλειστικά από την καπνοβιομηχανία! Κι όλα αυτά παρά τις σχετικές συστάσεις και καταγγελίες του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας. Μάλιστα, πρόσφατα η Ευρωπαϊκή Επιθεώρηση Πνευμονολογίας απέσυρε «επιστημονικό» άρθρο σχετικά με την (υποτιθέμενη προστατευτική ή θεραπευτική) συσχέτιση της νικοτίνης έναντι της προσβολής από τον κορωνοϊό. Το άρθρο αποσύρθηκε επειδή δύο από τους συντάκτες του αποδείχτηκε ότι είχαν άμεση σχέση με την καπνοβιομηχανία (ο ένας ήταν Έλληνας) κάτι που δεν είχαν αναφέρει στη σχετική δήλωση περί μη ύπαρξης σύγκρουσης συμφερόντων όταν υπέβαλαν το άρθρο για δημοσίευση. Επισημαίνεται πως η αποσυρθείσα μελέτη είχε προβληθεί τον περασμένο Αύγουστο και από ορισμένα Ελληνικά ΜΜΕ, τα οποία δεν φιλοτιμήθηκαν βέβαια να δημοσιεύσουν και την είδηση της απόσυρσης.

Είναι προφανές ότι η καπνοβιομηχανία προσπάθησε να εκμεταλλευτεί ακόμη και την πανδημία για να προωθήσει τα προϊόντα της. Το ερώτημα είναι γιατί υπάρχουν επιστήμονες και πολιτικοί σε θέσεις ευθύνης που υποστηρίζουν τέτοιες ανήθικες πρακτικές … 

Με αφορμή την χτεσινή παγκόσμια ημέρα κατά του καπνίσματος ας φροντίσουμε να προστατεύσουμε τα παιδιά ώστε να μη πέσουν στην εξάρτηση από τη νικοτίνη και ας βοηθήσουμε φίλους και συγγενείς να απεξαρτηθούν από την νικοτίνη, την τρίτη πιο επικίνδυνη εξαρτησιογόνο ουσία μετά την ηρωίνη και την κοκαΐνη …

05 Μαΐου 2021

Περί ανήλικων ηθοποιών

Οι γονείς θα πρέπει να συμπαρασταθούν με ιδιαίτερο τρόπο στα παιδιά με ταλέντο ηθοποιίας γνωρίζοντας τις ψυχολογικές επιπτώσεις της επιτυχίας και της δημοσιότητας
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 5 Μαΐου 2021 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-456)


Με την απαγόρευση της κυκλοφορίας είχα την ευκαιρία να διαβάσω περισσότερο αλλά και να παρακολουθήσω περισσότερο τηλεόραση. Ένα κείμενο που μου έκανε εντύπωση αφορούσε το πιο κακοποιημένο παιδί στο Χόλιγουντ. Όσοι από εσάς αγαπούν την επιστημονική φαντασία θα θυμούνται τη σειρά των ταινιών «Ο Πόλεμος των Άστρων» (Star Wars). Στην έκτη ταινία της σειράς που κυκλοφόρησε το 1999 (Η αόρατη απειλή) συμμετείχε και ένας ανήλικος μόλις 10 ετών, ο ηθοποιός Τζέικ Λόιντ, που έπαιξε το ρόλο του νεαρού Λουκ Σκαϊγουώκερ, κεντρικού χαρακτήρα της σειράς.

Ανήλικοι ηθοποιοί. Η ιστορία του Τζέικ είναι χαρακτηριστική πολλών διάσημων παιδιών. Όταν επέστρεψε στο σχολείο έγινε αντικείμενο ηθικής παρενόχλησης από του συμμαθητές του. Παράλληλα, ήταν υποχρεωμένος να αντιμετωπίσει και την πίεση των Μέσων Μαζικής Επικοινωνίας αφού έπρεπε να δίνει μέχρι και 60 συνεντεύξεις την ημέρα. Δύο χρόνια μετά την κυκλοφορία της ταινίας ο Τζέικ εγκατέλειψε την ηθοποιία. Σε ηλικία 15 ετών συνελήφθη μετά από καταδίωξη για υπερβολική ταχύτητα και οδήγηση χωρίς δίπλωμα. Ένα χρόνο αργότερα διαγνώστηκε με (παρανοειδή) σχιζοφρένεια και έγινε δεκτός σε ψυχιατρική κλινική.

Δυστυχώς, αυτό είναι κάτι που συμβαίνει συχνά στα διάσημα παιδιά. Τα παιδιά και οι έφηβοι δεν είναι πάντα καλά εφοδιασμένοι για να αντιμετωπίσουν την πίεση των ΜΜΕ που συνοδεύει την διασημότητα με αποτέλεσμα να τους συντρίβει η επιτυχία και η διαρκής προσοχή. Αυτός είναι ο λόγος που πολλά διάσημα παιδιά, ιδίως στις ΗΠΑ, μεγαλώνοντας παίρνουν λάθος δρόμο για να καταλήξουν αλκοολικοί, ναρκομανείς ή να έχουν προβλήματα με την δικαιοσύνη.

Παιδική εργασία είναι η εκμετάλλευση παιδιών μέσω οποιασδήποτε μορφής εργασίας που τους αφαιρεί το δικαίωμα από την εκπαίδευση και είναι ψυχικά, σωματικά, κοινωνικά ή ηθικά επιζήμια. Συχνά διαβάζουμε ή βλέπουμε φωτογραφίες και ντοκιμαντέρ για τις άθλιες συνθήκες κάτω από τις οποίες παιδιά στην Αφρική και την Ασία εργάζονται ακόμη και για να θρέψουν ολόκληρες οικογένειες.

Ευτυχώς στη χώρα μας αυτό απαγορεύεται από τη νομοθεσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αν και συχνά παρατηρούμε εξόφθαλμες παραβάσεις, όπως τα «παιδιά των φαναριών» ή τα παιδιά των Ρομά που ασκούν επαιτεία ακόμη και τις ώρες που θα έπρεπε να βρίσκονται στο σχολείο. Βέβαια, ο νόμος προβλέπει και κάποιες εξαιρέσεις ιδίως όταν τα παιδιά πρόκειται να ασκήσουν δραστηριότητες πολιτιστικής, καλλιτεχνικής, αθλητικής ή διαφημιστικής φύσεως.

Μάλιστα, στις περιπτώσεις αυτές προβλέπεται η λήψη άδειας υπό δύο όρους. Αφενός, οι δραστηριότητες να μην βλάπτουν την ασφάλεια, την υγεία ή την ανάπτυξη των παιδιών. Και αφετέρου να μην αποβαίνουν σε βάρος της τακτικής σχολικής φοίτησής τους και της συμμετοχής τους σε εγκεκριμένα προγράμματα επαγγελματικού προσανατολισμού ή επαγγελματικής κατάρτισης. Ειδικές προβλέψεις περιλαμβάνονται και στον Ελληνικό Κώδικα Διαφήμισης – Επικοινωνίας.

Πρόληψη των προβλημάτων. Οι κίνδυνοι που ελλοχεύουν για τους ανήλικους ηθοποιούς μπορούν να προληφθούν εύκολα αν τα παιδιά αντιμετωπίζονται πρώτα ως παιδιά και μετά ως ηθοποιοί. Μεγάλη σημασία έχει και η στήριξη από το οικογενειακό περιβάλλον μαζί με τις αξίες μέσα στις οποίες μεγαλώνει το παιδί. Εδώ μπορούμε να αναφέρουμε μερικά γνωστά παραδείγματα ανήλικων ηθοποιών που μεγάλωσαν χωρίς προβλήματα και έκαναν μάλιστα και πετυχημένες σταδιοδρομίες.

Κλασσικό δικό μας παράδειγμα ο Βασίλης Καΐλας, γνωστός από τη συμμετοχή του σε πολυάριθμες ταινίες της «χρυσής περιόδου» του Ελληνικού Κινηματογράφου. Πρωτοεμφανίστηκε στον κινηματογράφο το 1958 σε ηλικία 4 ετών (Το τελευταίο ψέμα). Στη συνέχεια συμμετείχε σε δεκάδες ταινίες, σε μερικές ακόμη και ως πρωταγωνιστής. Ωστόσο, μεγαλώνοντας, αποφάσισε να ασχοληθεί κυρίως με το θέατρο και με μεταγλωττίσεις ταινιών.

Όπως δήλωσε πρόσφατα στην ιστοσελίδα nou-pou.gr oι γονείς του ήταν πάντα κοντά του και τον ίδιο δεν τον ενδιέφερε η δημοσιότητα. «…Όταν συμπεριφέρεσαι σαν κανονικός άνθρωπος, έτσι θα σε αντιμετωπίσουν και οι γύρω σου. Από το σχολείο μέχρι σήμερα οι φίλοι μου, με αντιμετώπιζαν ως Βασίλη και τίποτα παραπάνω».

Αυτή είναι και η εμπειρία της Μάρα Γουίλσον που σε ηλικία 9 ετών πρωταγωνίστησε στην παιδική ταινία «Ματίλντα». Σε ένα άρθρο της σε ηλικία 26 χρονών με τίτλο «7 λόγοι που οι ανήλικοι ηθοποιοί τρελαίνονται», αναφέρει πως όταν θέλησε να γίνει ηθοποιός σε ηλικία … πέντε ετών, οι γονείς της εναντιώθηκαν. Όταν αυτή επέμεινε, της το επέτρεψαν αλλά παρέμειναν πάντα προστατευτικοί.

Άλλο παράδειγμα, οι πρωταγωνιστές των ταινιών του Χάρι Πότερ. Όπως και σε πολλές άλλες κινηματογραφικές παραγωγές στις οποίες συμμετέχουν παιδιά, οι ανήλικοι ηθοποιοί συμμετείχαν σε σχολικά μαθήματα από έμπειρους δασκάλους. Τα μαθήματα γίνονταν ανάμεσα στα γυρίσματα και οι μικροί μαθητές έπρεπε να συμπληρώσουν συγκεκριμένες ώρες μαθημάτων κάθε εβδομάδα. Έτσι, οι τρεις πρωταγωνιστές κατόρθωσαν να έχουν μέχρι τώρα πετυχημένες σταδιοδρομίες και να αντιμετωπίσουν τα όποια προβλήματα με επιτυχία.

Τέλος, να αναφέρουμε πως το πρώτο βήμα των ανήλικων ηθοποιών πριν παίξουν σε κάποια ταινία είναι συχνά η διαφήμιση. Παρατηρώ πολλές τηλεοπτικές διαφημίσεις κάθε είδους προϊόντων με τη συμμετοχή παιδιών και εύχομαι όλα αυτά τα παιδιά να έχουν το κατάλληλο οικογενειακό περιβάλλον που να τα προστατεύσει από τυχόν ψυχολογικά προβλήματα στο μέλλον. Και ελπίζω να γίνει και κάποια συστηματική διαχρονική έρευνα για τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις στην ψυχολογία και στην ανάπτυξη των ανήλικων που συμμετέχουν σε διαφημίσεις ή και σε ταινίες.

Καμιά χρονιά δεν είναι «χαμένη»

Τα σχολεία ξανανοίγουν και πολλοί γονείς θα αντιμετωπίσουν τα ψυχολογικά προβλήματα των παιδιών τους. Η εφηβεία είναι μια ηλικία που διαμορφώνει την εγκεφαλική πλαστικότητα και ανάπτυξη κάτι που ίσως επηρεάστηκε αρνητικά από την εξ αποστάσεως εκπαίδευση και την κοινωνική αποστασιοποίηση.

Επίσης, οι έφηβοι ίσως έχουν περισσότερο άγχος, επιθετικότητα, άρνηση του σχολείου, ανησυχίες, μικροβιοφοβία και κατάθλιψη. Ωστόσο, πολλοί εμπειρογνώμονες σε θέματα εφηβικής ανάπτυξης συμφωνούν πως οι περισσότεροι έφηβοι θα τα καταφέρουν. Κι αυτό επειδή περνούν μια «κρίσιμη» περίοδο αυξημένης εγκεφαλικής ευελιξίας, αστάθειας και πλαστικότητας που από την μια τους καθιστά υπερευαίσθητους και υπερευαλωτους, ενώ από την άλλη ενισχύει την προσαρμοστικότητα και την ανθεκτικότητά τους.

Γι’ αυτό οι γονείς θα πρέπει να προσέξουν πάρα πολύ να μην μεταφέρουν το δικό τους άγχος στα παιδιά, κάτι που θα ενισχύσει την τάση τους για κατάθλιψη και άγχος. Και ο καλύτερος τρόπος για να το πετύχουν είναι να επαινέσουν τα παιδιά τους για την ικανότητά τους να προσαρμοστούν, ενισχύοντας την θετική εικόνα που έχουν για τους εαυτούς τους.
Με στοιχεία από το άρθρο «How to Help Your Adolescent Think About the Last Year» από τους New York Times

06 Απριλίου 2021

Για παιδιά και παππούδες

Εκπαιδεύστε τα παιδιά στην ανάγνωση, στην αναγνώριση των σημείων του εγκεφαλικού σε ηλικιωμένους και σε τρόπους μείωσης της καθημερινής χρήσης πλαστικών
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 6 Απριλίου 2021 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-455)


Η χειρότερη επίπτωση της πανδημίας. Σύμφωνα με πρόσφατη έκθεση της Εκπαιδευτικής, Επιστημονικής και Επιμορφωτικής Οργάνωσης των Ηνωμένων Εθνών (UNESCO), το 2020 η πανδημία του νέου κορωνοϊού έχει ήδη αυξήσει κατά 20% το ποσοστό των παιδιών του Δημοτικού που δεν θα μπορούν να διαβάζουν. Στη σχετική έκθεση που δημοσιεύτηκε το Μάρτιο, αναφέρεται ότι σύμφωνα με εκτιμήσεις, το 2019 ο αριθμός των παιδιών με ελλείψεις στην ικανότητα ανάγνωσης παγκοσμίως ήταν 483 εκατ. Με την πανδημία ο αριθμός αυτός εκτοξεύτηκε το 2020 κατά 20% στα 581 εκατ. (αντί να μειωθεί όπως προβλεπόταν στα 460 εκατ.).

Ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες την χαρακτήρισε «καταστροφή που θα χαρακτηρίζει μια ολόκληρη γενιά» όταν αναφέρθηκε στις επιπτώσεις της πανδημίας στην εκπαίδευση. Οι σπουδές παιδιών και νέων υποβαθμίζονται και αυτό αναμένεται να έχει επιπτώσεις για δεκαετίες στην οικονομική ανάπτυξη. Η έκθεση της UNESCO προτείνει την βελτίωση των εκπαιδευτικών συστημάτων μετά την πανδημία με έμφαση στην παρακολούθηση της μαθησιακής διαδικασίας μέσω της ενίσχυσης της κατάρτισης των διδασκόντων, της ενίσχυσης των σχολείων αλλά των συστημάτων αξιολόγησής τους.

Σημαντικό ρόλο στην ενίσχυση των παιδιών μπορούν να παίξουν γονείς, παππούδες και γιαγιάδες βοηθώντας τα παιδιά να μάθουν να διαβάζουν, έτσι ώστε να καλύψουν γρήγορα τα κενά όταν ξανανοίξουν κανονικά τα σχολεία. Ιδιαίτερη προσπάθεια χρειάζεται για τα παιδιά προσχολικής ηλικίας και για τους μαθητές των πρώτων τάξεων του Δημοτικού. Από την πλευρά της η πολιτεία θα έπρεπε να δώσει προτεραιότητα στον εμβολιασμό των εκπαιδευτικών κάτι που έχουν ήδη κάνει μερικές χώρες (π.χ. Κίνα, Ρωσία, Γερμανία, Ισπανία).

Τα παιδιά αναγνωρίζουν το εγκεφαλικό. Μιας και μιλήσαμε για παππούδες και γιαγιάδες αξίζει να αναφέρουμε ένα καταπληκτικό πρόγραμμα που εκπαιδεύει τα παιδιά να αναγνωρίζουν το αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο και να καλούν ασθενοφόρο για να σώσουν τον παππού ή την γιαγιά τους. Αρχικά το πρόγραμμα (fastheroes.com) εφαρμόστηκε στο νηπιαγωγείο του «Κολεγίου Ανατόλια» της Θεσσαλονίκης αλλά γρήγορα επεκτάθηκε και σε άλλες πόλεις της Ελλάδας αλλά και στο εξωτερικό – Σιγκαπούρη, Βραζιλία, Καναδά, Ταϊβάν, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, Ισλανδία, Νότια Αφρική και δώδεκα ευρωπαϊκά κράτη.

Το πρόγραμμα ξεκίνησε με εθελοντές που έδιναν «ζωντανές» παραστάσεις σε σχολεία. Ωστόσο, με την πανδημία το πρόγραμμα συνεχίστηκε με κινούμενα σχέδια, στα οποία πρωταγωνιστούν οι τέσσερις «υπερήρωες». Ο Χάρης (αδύναμα Χέρια), η Όλγα (μπερδεμένη Ομιλία) και ο Πέτρος (στραβό Πρόσωπο και Πτώση) παρουσιάζουν τα τρία κύρια συμπτώματα του εγκεφαλικού. Την τετράδα συμπληρώνει ο μικρός Αλέξης που έχει εκπαιδευτεί να καλεί τον ευρωπαϊκό αριθμό επειγόντων 112 για να έρθει Ασθενοφόρο. Όλοι μαζί είναι η ομάδα «ΧΟΠΑ ήρωες 112».

Το πρόγραμμα σχεδιάστηκε και εφαρμόστηκε από το Τμήμα Εκπαιδευτικής και Κοινωνικής Πολιτικής του Πανεπιστημίου Μακεδονίας σε συνεργασία με την ευρωπαϊκή πρωτοβουλία Angels και τον Παγκόσμιο Οργανισμό Εγκεφαλικών (WSO). Η πρωτοβουλία Angels, έχει στόχο τη βελτίωση της περίθαλψης των ασθενών με εγκεφαλικό σε όλο τον κόσμο. Η πρωτοβουλία συμβάλλει στη δημιουργία νέων νοσοκομείων, ειδικών για εγκεφαλικά επεισόδια και στη βελτίωση της ποιότητας της περίθαλψης στα υπάρχοντα νοσοκομεία.

Το πρόγραμμα fastheroes.com έχει στόχο να δημιουργήσει μια παγκόσμια κοινότητα εκατομμυρίων παιδιών. Θέλει επίσης να σπάσει το ρεκόρ Guiness δημιουργώντας, το μεγαλύτερο φωτογραφικό άλμπουμ (πάνω από 20.000 φωτογραφίες) με άτομα που φορούν μάσκα υπερήρωα. Το πρόγραμμα διαθέτει δωρεάν εκπαιδευτικό υλικό, και σε αυτό μπορούν να συμμετάσχουν δωρεάν παιδιά (5-9 ετών), σχολεία και εκπαιδευτικοί.

Η μείωση της χρήσης καλύτερη από την ανακύκλωση πλαστικών. Διαβάζω συχνά για τις αξιέπαινες πρωτοβουλίες εθελοντικών οργανώσεων, σχολείων και απλών πολιτών να καθαρίσουν παραλίες, πάρκα και δάση από τα πλαστικά. Προσφέρουν σίγουρα ένα σημαντικό έργο ευαισθητοποίησης της κοινωνίας, το οποίο μαζί με τη νέα νομοθεσία για την ανακύκλωση και την απαγόρευση των πλαστικών μιας χρήσης που τίθεται σιγά-σιγά σε εφαρμογή, ελπίζουμε ότι θα αλλάξει την εικόνα της ελληνικής φύσης.

Ωστόσο, θα ήταν καλύτερα αν όλοι μαζί κάναμε μια προσπάθεια να μειώσουμε την χρήση των πλαστικών και να διδάξουμε αυτή την καλή συνήθεια στα παιδιά και τα εγγόνια μας. Κατ’ αρχάς επειδή το κόστος ανακύκλωσης των περισσότερων πλαστικών είναι πολύ υψηλό με αποτέλεσμα τα περισσότερα να καταλήγουν στην αποτέφρωση. Ακόμη και στις σκανδιναβικές χώρες που θεωρούνται πρωτοπόροι στην ανακύκλωση ανακυκλώνονται μόλις το 49% των πλαστικών.

Επιπλέον, όπως γράφαμε και πριν από έναν χρόνο (ΧΝ 4/2/2020) τα βιοδιασπώμενα πλαστικά δεν διασπώνται πάντα, παρά μόνο υπό ορισμένες συνθήκες και σίγουρα όχι όταν ενταφιάζονται. Παράλληλα, χώρες που παραδοσιακά εισήγαγαν απορρίμματα πλαστικών προς ανακύκλωση, είτε απαγόρευσαν τις εισαγωγές, είτε θέσπισαν αυστηρούς ελέγχους και δεν δέχονται για ανακύκλωση πλαστικά που είναι ανακατεμένα. Αυτό δημιούργησε πτώση των τιμών και ένα «έμφραγμα» στην ανακύκλωση … Το συμπέρασμα είναι ότι η ανακύκλωση θα πρέπει να αποτελεί την τελευταία μας επιλογή

Όμως τί θα πρέπει να κάνουμε για να μειώσουμε τη χρήση των πλαστικών; Μπορούμε να αγοράσουμε χύμα φέρνοντας τις δικές μας σακούλες και δοχεία στο μαγαζί. Γι’ αυτό μπορούμε να φτιάξουμε τη δική μας συλλογή μηδενικών απορριμμάτων που να περιλαμβάνει: επαναχρησιμοποιούμενες τσάντες και σακούλες (για τα ψώνια), ένα κύπελλο του καφέ κι ένα παγούρι (για το γραφείο) και, ενδεχομένως, ένα σετ μαχαιροπίρουνα. Προσωπικά έχω πάντα στην τσέπη μου μια υφασμάτινη, αναδιπλούμενη τσάντα και στο αυτοκίνητο μεγάλες τσάντες για τα ψώνια.

Ψωνίζετε φρούτα, λαχανικά, τυριά και αλλαντικά χωρίς πλαστικό περιτύλιγμα – εφόσον βεβαιωθείτε ότι στην ετικέτα με το βάρος και την τιμή αναγράφεται και η ημερομηνία λήξης. Παραγγείλετε έτοιμο φαγητό από μαγαζιά και άλλα προϊόντα από εταιρείες που δεν χρησιμοποιούν πλαστικές συσκευασίες. Και το κυριότερο: κάθε φορά που αγοράζετε, σκεφτείτε τρόπους με τους οποίους θα μπορούσατε να μειώσετε το πλαστικό! Παράλληλα, εκπαιδεύστε και τα παιδιά σας να κάνουν το ίδιο. Γιατί έχουμε μόνο έναν πλανήτη – ας μην τον κάνουμε ακατοίκητο για εμάς και τα παιδιά μας!

27 Μαρτίου 2021

Προστασία από Ατυχήματα, Καταστροφές, Κρίσεις

 Το Σάββατο 27 Μαρτίου 2021 η «Ομάδα χωρίς όνομα» μου έκανε την τιμή να με καλέσει να μιλήσω για την Προστασία από Ατυχήματα, Καταστροφές και Κρίσεις. Η παρουσίαση έγινε διαδικτυακά (μέσω zoom) και μαγνητοσκοπήθηκε μαζί με την συζήτηση που ακολούθησε.

Το βίντεο της παρουσίασης:

Οι διαφάνειες της παρουσίασης (στο τέλος υπάρχει επιλεγμένη βιβλιογραφία από το 1981 όταν ασχολήθηκα για πρώτη φορά με τους σεισμούς μέχρι πρόσφατα). Επίσης υπάρχει και ένα σύντομο βιογραφικό.

 

Οι παρεμβάσεις του Δημήτρη Πύρρου και του Κώστα Χολέβα:

Και τα βίντεο της συζήτησης που ακολούθησε: Πρώτο μέρος, Δεύτερο μέρος, Τρίτο μέρος.

Η βραδιά έκλεισε με το χορωδιακό Va pensiero από την όπερα Nabucco του Verdi (με ελληνικούς υπότιτλους) που συνδέεται με μια καταστροφή και την ανθεκτικότητα που αντλούν οι πληγέντες παίρνοντας δύναμη από τις παραδόσεις, τις αναμνήσεις και τις αξίες τους

Ευχαριστώ τον Αντώνη Παπακώστα (που οργάνωσε και διεύθυνε την συζήτηση), τον Αντώνη Τριφύλλη (που έκανε την πρόσκληση) και τον Δημήτρη Θεολογίτη (για την υποστήριξη της μουσικής στο τέλος). Ιδιαίτερες ευχαριστίες στους Δημήτρη Πύρρο και Κώστα Χολέβα για τις παρεμβάσεις τους και σε όλους και όλες που συμμετείχαν στην διαδικτυακή αυτή συνάντηση.

02 Μαρτίου 2021

Να είμαστε έτοιμοι

Μια σύντομη ανασκόπηση των σημαντικών γεγονότων του Φεβρουαρίου και τα διδάγματα που πρέπει να αποκομίσουμε
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 2 Μαρτίου 2021 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-454)


Πανδημία. Οι ειδήσεις για τους εμβολιασμούς και τις θετικές επιπτώσεις τους σε μεγάλους πληθυσμούς (π.χ. Ισραήλ, Βρετανία) δεν αρκούν για να αντισταθμίσουν τις πολλαπλές αρνητικές ειδήσεις όσον αφορά τη μάχη κατά του κορωνοϊού. Κατ’ αρχάς οι μεταλλάξεις – βρετανική, νοτιοαφρικανική, βραζιλιάνικη, ουγκαντέζικη. Μερικές μεταδίδονται ταχύτερα ή προσβάλλουν περισσότερο και τις νεότερες ηλικίες. Για μερικές υπάρχουν αμφιβολίες όσον αφορά την αποτελεσματικότητα των εμβολίων.

Μεγάλα προβλήματα υπάρχουν και στην διάθεση των εμβολίων. Η παραγωγή τους δεν εξαρτάται μόνο από την διάθεση του πρωτογενούς υλικού αλλά και από λιγότερο γνωστές λεπτομέρειες πέρα από τις εξαιρετικά χαμηλές θερμοκρασίες που προβλέπονται για την μεταφορά και αποθήκευσή τους. Όπως για παράδειγμα, αν υπάρχουν αρκετά φιαλίδια με τις υψηλές προδιαγραφές που απαιτούνται για την αποθήκευση των εμβολίων. Ή αρκετές σύριγγες για την χορήγησή τους. Και ποιοι είναι οι προμηθευτές τους σε παγκόσμια κλίμακα …

Παράλληλα, δυσμενέστατες επιπτώσεις δημιουργεί η αναστολή λειτουργίας της εκπαίδευσης. Όσο κι αν επαινείται η εκπαίδευση μέσω διαδικτύου, η αύξηση της έκθεσης παιδιών και εφήβων στις οθόνες ανησυχεί ιδιαίτερα ψυχολόγους και εκπαιδευτικούς. Γιατί τα παιδιά δεν συμμετέχουν μόνο σε πολύωρα διαδικτυακά μαθήματα αλλά χρησιμοποιούν το διαδίκτυο και για παιχνίδια, αλληλεπίδραση με μέσα κοινωνικής δικτύωσης, καθώς και για ψυχαγωγία (π.χ. μουσική, βίντεο).

Η πολύωρη καθήλωση μπροστά σε μια οθόνη μπορεί να επηρεάσει την όραση των χρηστών (ιδίως των παιδιών), να συμβάλλει στην αύξηση του σωματικού βάρους και να επηρεάσει δυσμενώς την ψυχολογία όλων. Σε ορισμένες χώρες παρατηρείται ήδη αύξηση της κατανάλωσης καπνικών προϊόντων και οινοπνευματωδών καθώς και αύξηση των αυτοκτονιών. (Συμπλήρωση μετά την δημοσίευση - σύμφωνα με επίσημα στοιχεία που ανακοινώθηκαν στις 2 Μαρτίου η αύξηση ήταν περίπου 6%, ποσοστό που συμβαδίζει με την παρατηρούμενη αυξητική τάση τα τελευταία χρόνια).

Επίσης, οι προβλέψεις είναι δυσμενέστατες για τα αποτελέσματα της αναστολής της λειτουργίας του μεγαλύτερου μέρους της οικονομικής δραστηριότητας, κι αυτό παρά τις συνεχείς προσπάθειες υποστήριξης από την κυβέρνηση και την Ευρωπαϊκή Ένωση. Όπως έχουμε γράψει και παλαιότερα (ΧΝ 26/5/2020) με βάση αμερικανικές έρευνες, είναι γνωστό ότι το 40% των επιχειρήσεων δεν ξανανοίγουν μετά από μια καταστροφή, ενώ το 25% κλείνουν μέσα σε ένα χρόνο και το 90% μέσα σε δύο.

Όμως, ακόμη κι αν ήταν ανοιχτή η αγορά, αυτό δεν σημαίνει ότι ο τζίρος θα ήταν ικανοποιητικός. Γιατί εκτός από ορισμένους συγκεκριμένους τομείς (σουπερμάρκετ, υπολογιστές και διαδικτυακά καταστήματα) η ζήτηση, ιδίως στο λιανεμπόριο έχει πέσει δραματικά. Κάτι που εξηγείται από το γεγονός ότι έχουμε πάνω από 750 χιλιάδες άνεργους, έναν μη ενεργό πληθυσμό 3,2 εκατ. (στοιχεία Νοεμβρίου) και πληθώρα υποαμειβόμενων εργαζόμενων σε αναστολή.

Ευτυχώς, στα πολύ θετικά στοιχεία περιλαμβάνεται η άψογη οργάνωση των εμβολιασμών στην Ελλάδα και η μαζική συμμετοχή των πολιτών σε αυτούς. Ας ελπίσουμε ότι ο ρυθμός τους θα επιταχυνθεί εφόσον οι εταιρείες τηρήσουν το χρονοδιάγραμμα των προβλεπόμενων παραδόσεων. Η εμβολιαστική κάλυψη του πληθυσμού και η έγκαιρη θέσπιση ενός ευρωπαϊκού πιστοποιητικού εμβολιασμού ελπίζεται ότι θα εξασφαλίσουν την ανάκαμψη του τουρισμού που θα συμπαρασύρει με την σειρά της και την υπόλοιπη οικονομία.

Μήδεια. Η κακοκαιρία που έπληξε τη χώρα τον Φεβρουάριο αποκάλυψε για άλλη μια φορά το τεράστιο έλλειμμα στην πρόληψη των επιπτώσεων που έχουν οι φυσικές καταστροφές στην καθημερινότητα των πολιτών. Ολόκληρες περιοχές της Αττικής έμειναν για μέρες χωρίς ηλεκτρικό και νερό λόγω έλλειψης συντονισμού των υπηρεσιών, οι οποίες θα έπρεπε να κλαδέψουν τα δένδρα που βρίσκονται κοντά σε γραμμές μεταφοράς ηλεκτρικού ρεύματος.

Αποκάλυψε επίσης τις οργανωτικές αδυναμίες της πολιτικής προστασίας. Αντί για «συνεργασία» και «συντονισμό» των διάφορων φορέων διαπιστώσαμε μια κακοφωνία αλληλοκατηγοριών για τις «αρμοδιότητες». Κάτι που γνωρίζουμε αρκετά και στην Κρήτη όπου κάθε κακοκαιρία αφήνει επί εβδομάδες ή και μήνες κάποια χωριά χωρίς ηλεκτρικό ή ακόμη και χωρίς οδική σύνδεση. Και το ερώτημα που προκύπτει είναι «με τι σχεδιασμό και μέσα θα αντιμετωπίσουμε τις καταστροφικές συνέπειες της επερχόμενης κλιματικής αλλαγής;»

Την ίδια περίοδο συνεχίστηκαν οι απειλές και οι λεκτικές προσβολές των εξ ανατολών «Μήδων». Μου θύμισαν την ιστορία του Φίλιππου Β’ της Μακεδονίας ο οποίος, όταν οι Σπαρτιάτες δεν του επέτρεψαν να μπει στην πόλη τους, τους διεμήνυσε πως αν κυριεύσει την πατρίδα τους, δεν θα πρέπει να περιμένουν κανένα έλεος. Και οι Σπαρτιάτες απάντησαν μονολεκτικά «Αν».

Ετοιμότητα. Όλα τα παραπάνω δείχνουν για άλλη μια φορά πως δεν είμαστε πάντα έτοιμοι να αντιμετωπίσουμε δύσκολες καταστάσεις ακόμη και όταν έχουμε προειδοποιηθεί έγκαιρα. Οι υπηρεσίες σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο δεν έχουν πάντα επίγνωση των αρμοδιοτήτων τους, ούτε και έχουν αναπτύξει κοινά σχέδια με όλους τους εμπλεκόμενους συναρμόδιους φορείς.

Οι λέξεις «πρόληψη» και «ελαχιστοποίηση των επιπτώσεων» είναι συχνά άγνωστες. Όλα φαίνεται να εξαρτώνται τελικά από τις ηρωικές προσπάθειες των πυροσβεστών, των διασωστών, των εναεριτών και ορισμένων εθελοντικών οργανώσεων. Κι όταν έχει περάσει η καταστροφή φαίνεται πως κανείς δεν ασχολείται με την ανάλυση των προβλημάτων και των αδυναμιών με τρόπο που να εξαχθούν κάποια διδάγματα. Τα οποία, θα πρέπει να εφαρμοστούν στην πράξη έτσι ώστε στο μέλλον να μην επαναληφθούν τα ίδια λάθη …

Ο περασμένος μήνας απέδειξε περίτρανα για μιάν ακόμη φορά πως δεν διδασκόμαστε από τα σφάλματα του παρελθόντος έτσι ώστε να είμαστε έτοιμοι να αντιμετωπίσουμε το μέλλον.

02 Φεβρουαρίου 2021

Οι δυνατότητες του Coastal Crete

Ένα σύστημα επιχειρησιακής θαλάσσιας πρόγνωσης και πληροφόρησης που επιτρέπει την παρακολούθηση των φαινομένων που αναπτύσσονται στη θάλασσα γύρω από την Κρήτη
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 2 Φεβρουαρίου 2021 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-453)


Η μελέτη της συμπεριφοράς της θάλασσας γύρω από το νησί μας είναι απαραίτητη για τον σχεδιασμό του μέλλοντος. Σήμερα, το 50% του παγκόσμιου πληθυσμού ζει σε μια ζώνη 100 χιλιομέτρων από τις ακτές. Επιπλέον, το μεγαλύτερο μέρος του εμπορίου διακινείται μέσω θαλάσσης. Πολλοί τομείς εξαρτώνται από την γνώση και την πρόβλεψη της συμπεριφοράς της θάλασσας. Ναυσιπλοΐα, αλιεία και υδατοκαλλιέργειες, υπεράκτια εξόρυξη υδρογονανθράκων, χωρίς να ξεχνούμε την ψυχαγωγία και τον τουρισμό.

Το Νοέμβριο του 2018 είχα παρακολουθήσει στο Ίδρυμα Τεχνολογίας και Έρευνας (ΙΤΕ) στο Ηράκλειο μια ημερίδα για την Επιχειρησιακή Ωκεανογραφία, που είχαν οργανώσει το Εργαστήριο Παράκτιας και Θαλάσσιας Έρευνας, του Ινστιτούτου Υπολογιστικών Μαθηματικών (βλ. ΧΝ 27/11/2018). Η ημερίδα αφορούσε τις πιθανές επιπτώσεις της θαλάσσιας ρύπανσης από υδρογονάνθρακες που θα προέρχονταν από κάποιο ναυτικό ατύχημα με τη συμμετοχή πετρελαιοφόρου ή από διαρροή σε μια υπεράκτια εξέδρα άντλησης πετρελαίου.

Το Εργαστήριο Παράκτιας και Θαλάσσιας Έρευνας σχεδίαζε τότε να αξιοποιήσει δορυφορικά δεδομένα ώστε να κατασκευάσει μοντέλα της Ανατολικής Μεσογείου, τα οποία να προβλέπουν τα θαλάσσια ρεύματα, την αλατότητα, την θερμοκρασία του αέρα, την ατμοσφαιρική πίεση, την ταχύτητα του ανέμου και το ύψος των κυμάτων.

Τις προάλλες, σε ένα διαδικτυακό συνέδριο που οργάνωσε η Αντιπροσωπεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στην Ελλάδα, παρουσιάστηκαν πολυάριθμες καινοτόμες εφαρμογές, ανάμεσα στις οποίες ήταν και η εφαρμογή Coastal Crete από το ίδιο Εργαστήριο του ΙΤΕ.

Τι είναι το Coastal Crete. Πρόκειται για ένα σύστημα επιχειρησιακής θαλάσσιας πρόγνωσης και πληροφόρησης για την παράκτια περιοχή της Κρήτης. Με προηγμένα αριθμητικά μοντέλα πρόγνωσης θαλάσσιας κυκλοφορίας και κυματισμού, το σύστημα παράγει, σε καθημερινή βάση, ωριαίες και 6-ωριαίες (μέσος όρος) προγνώσεις 5 ημερών για τη θερμοκρασία της θάλασσας, την αλατότητα, τα ρεύματα, το ύψος και την κατεύθυνση των κυμάτων.

Όπως εξήγησε η ερευνήτρια Κατερίνα Σπανουδάκη που παρουσίασε το σύστημα, η παραγωγή των παραπάνω προγνώσεων γίνεται από ένα υδροδυναμικό και ένα κυματικό μοντέλο, τα οποία χρησιμοποιούν δεδομένα από διάφορα δίκτυα δορυφορικών και επίγειων παρατηρήσεων (π.χ. βαθυμετρίας, μετεωρολογίας, περιβάλλοντος) σε συνδυασμό με παρατηρήσεις, μετρήσεις και τηλεπισκόπηση.

Το σύστημα αξιοποιεί δεδομένα από την υπηρεσία παρακολούθησης του θαλάσσιου περιβάλλοντος (CMEMS) του προγράμματος γεωσκόπησης της Ευρωπαϊκής Ένωσης Copernicus, το οποίο παρατηρεί το περιβάλλον και τον πλανήτη μας, παρέχοντας υπηρεσίες πληροφόρησης με βάση δορυφορικά δεδομένα γεωσκόπησης και επίγεια (μη διαστημικά) δεδομένα. Το Coastal Crete συνδυάζοντας τα δεδομένα αυτά με τοπικές μετρήσεις βελτιώνει την χωρική ανάλυση των μοντέλων του CMEMS από τα 4 χιλιόμετρα στο 1 χιλιόμετρο.

Χρήσεις του Coastal Crete. Με βάση όλα τα παραπάνω το Coastal Crete παρέχει προβλέψεις πολύ υψηλής ανάλυσης κυματισμών και ρευμάτων που μπορούν να αξιοποιηθούν στην αντιμετώπιση περιβαλλοντικών κινδύνων, όπως η διασπορά πετρελαιοκηλίδων στο θαλάσσιο περιβάλλον (εντοπισμός της προέλευσης της ρύπανσης και προσδιορισμός των περιοχών στις οποίες πρέπει να επικεντρωθούν τα μέτρα καταπολέμησης). Μπορεί επίσης να υποστηρίξει εξειδικευμένα συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης (π.χ. πότε τα κύματα θα υπερβούν τα 5 μέτρα σε συγκεκριμένες περιοχές όπως λιμένες ή παραλίες).

Το σύστημα θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί κατά προτεραιότητα από λιμενικές αρχές (π.χ. Ηρακλείου, Σούδας) και από το Λιμενικό Σώμα (έχει ήδη παρουσιαστεί στο Ηράκλειο). Μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί από ναυτιλιακές εταιρείες (π.χ. για να προβλέψουν τον κυματισμό κατά τη διάρκεια ενός ταξιδιού), από εταιρείες εκμετάλλευσης και μεταφοράς υδρογονανθράκων καθώς και από αλιείς. Οι υπηρεσίες πολιτικής προστασίας των παράκτιων Δήμων και της Περιφέρειας μπορούν να το αξιοποιήσουν στο πλαίσιο της ασφάλειας παράκτιων δραστηριοτήτων.

Θα μπορούσε επίσης να αξιοποιηθεί από εταιρείες που νοικιάζουν σκάφη και διαχειρίζονται μαρίνες, από Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης που επιθυμούν να εμπλουτίσουν τις μετεωρολογικές τους προγνώσεις και με πληροφορίες για την κατάσταση της θάλασσας, ιδίως όταν προβλέπονται ακραία καιρικά φαινόμενα αλλά και από ιστιοπλόους, κυματοδρόμους (σέρφερς) και άλλους ναυταθλητές. Να σημειωθεί εδώ ότι η χρήση του συστήματος είναι δωρεάν, εκτός από κάποιες πολύ εξειδικευμένες υπηρεσίες.

Στο μέλλον το σύστημα θα μπορούσε να επεκταθεί με τρόπο που να βοηθά τα πλοία να προσεγγίζουν με ασφάλεια τα λιμάνια σε περίπτωση δυσμενών καιρικών συνθηκών. Επίσης θα μπορούσε να εξελιχθεί σε ένα σύστημα αδιάλειπτης λειτουργίας που να ενημερώνει τις αρμόδιες αρχές για την εμφάνιση θαλάσσιας ρύπανσης.

Η δημιουργία του Coastal Crete χρηματοδοτήθηκε από την σύμπραξη Mercator Ocean και εκτός από το Εργαστήριο Παράκτιας και Θαλάσσιας Έρευνας, του Ινστιτούτου Υπολογιστικών Μαθηματικών του ΙΤΕ στο έργο συμμετείχαν: το Κοινό Κέντρο Έρευνας και Ανάπτυξης ORION της Κύπρου και η Ιταλική Εταιρεία MEEO (Meteorological Environmental Earth Observation – Μετεωρολογική Περιβαλλοντική Γεωσκόπηση).

19 Ιανουαρίου 2021

Η στήλη γιορτάζει!

Ένας σύντομος απολογισμός της 10ετούς αρθρογραφίας για θέματα προστασίας από ατυχήματα και καταστροφές …
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 19 Ιανουαρίου 2021 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-452)


Όλα ξεκίνησαν τις αρχές του 2010. Ήμουν τότε εγκατεστημένος στις Βρυξέλλες, αλλά διάβαζα καθημερινά μέσω διαδικτύου τη στήλη «Στα πεταχτά» του (μετέπειτα) καλού φίλου Βαγγέλη Κακατσάκη. Στις αρχές του 2010 έκανα ένα διαδικτυακό σχόλιο στο πρωτοχρονιάτικο άρθρο του και ο Βαγγέλης με προσκάλεσε να τα πούμε από κοντά την επόμενη φορά που θα βρισκόμουν στα Χανιά.

Η συνάντηση έγινε μερικούς μήνες αργότερα στο καφενείο του Δημοτικού Κήπου και εκεί, μετά από μια μεγάλη κουβέντα, ο Βαγγέλης μου πρότεινε να γράφω στα Χανιώτικα Νέα, πρόταση που αποδέχτηκε ο ιδρυτής και επί χρόνια εκδότης των ΧΝ Γιάννης Γαρεδάκης. Έτσι, την Παρασκευή 21 Ιανουαρίου 2011 δημοσιεύτηκε στην καλύτερη ελληνική περιφερειακή εφημερίδα το πρώτο άρθρο μου στη νέα στήλη «Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα».

Ιεράρχηση των κινδύνων. Η 10ετής αυτή αρθρογραφία στηρίχτηκε πάντα σε επιβεβαιωμένες στατιστικές αλλά και σε αξιόπιστη διεθνή βιβλιογραφία, καθώς και στις απόψεις Ελλήνων και ξένων εμπειρογνωμόνων. Στόχος ήταν πάντα η καλύτερη ενημέρωση των πολιτών, έτσι ώστε να μπορούν να πάρουν τα καταλληλότερα μέτρα για την αυτοπροστασία τους. Με επίκεντρο πάντα την πρόληψη αλλά και την ετοιμότητα για την αντιμετώπιση ατυχημάτων και καταστροφών.

Όπως έχουμε γράψει κατ’ επανάληψη, οι κίνδυνοι κατά της ζωής, της υγείας και της περιουσίας μας κατατάσσονται σε τρεις κατηγορίες. Στην πρώτη ανήκουν οι κίνδυνοι που επιβαρύνουν τη ζωή και την υγεία προκαλώντας θανάτους και αναπηρίες. Οι στατιστικές της Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας (ΠΟΥ) δείχνουν ότι οι σημαντικότεροι πραγματικοί κίνδυνοι αυτής της κατηγορίας είναι οι καρδιαγγειακές παθήσεις, οι νεοπλασίες (καρκίνοι), οι ασθένειες του αναπνευστικού, οι ασθένειες του πεπτικού και του ουρογεννητικού, οι τραυματισμοί και οι νευροψυχιατρικές παθήσεις.

Στη δεύτερη κατηγορία ανήκουν οι κίνδυνοι που πλήττουν κυρίως περιουσίες, προκαλώντας μεγάλες υλικές ζημιές αλλά λίγα σχετικά θύματα. Φυσικές καταστροφές (σεισμοί, πλημμύρες, δασικές πυρκαγιές, και επικίνδυνα καιρικά φαινόμενα όπως καταιγίδες, καύσωνες, κύματα ψύχους κλπ.), μεγάλα τεχνολογικά ατυχήματα (σε μεγάλες βιομηχανικές εγκαταστάσεις ή κατά την μεταφορά επικίνδυνων ουσιών), ατυχήματα σε πυρηνικούς σταθμούς, θαλάσσια ρύπανση από ναυάγια κλπ. Εδώ εντάσσονται και οι καταστροφικές επιπτώσεις που έχουν στους πολίτες οι οικονομικές κρίσεις.

Τέλος στην τρίτη κατηγορία εντάσσονται οι κίνδυνοι που θεωρούνται σημαντικοί από την κοινή γνώμη, χωρίς να επιβεβαιώνεται η σοβαρότητά τους από τις στατιστικές, όπως π.χ. οι περιοδικά προβαλλόμενες προφητείες για επερχόμενες καταστροφές του κόσμου, ο αστικός μύθος περί αεροψεκασμών και η διόγκωση της υποτιθέμενης απειλής που αποτελούν οι μετανάστες.

Μεγάλη σημασία για την προστασία έχει η έννοια της τρωτότητας, δηλαδή η πιθανότητα απωλειών (θύματα ή ζημίες) για κάθε είδους απειλής. Η τρωτότητα μπορεί να μειωθεί με τα κατάλληλα μέτρα πρόληψης ή μετριασμού των επιπτώσεων του επικίνδυνου γεγονότος (π.χ. με εμβολιασμούς, αντισεισμικές κατασκευές, αντιπλημμυρικά έργα, εφαρμογή προτύπων ασφάλειας). Έτσι, μπορούμε να μειώσουμε την επικινδυνότητα (risk) δηλαδή τις αναμενόμενες απώλειες (θύματα ή ζημιές).

Κλειδί η ενημέρωση. Το βασικό συμπέρασμα της διεθνούς δεκαετίας που οργάνωσε ο ΟΗΕ για τη μείωση των φυσικών καταστροφών είναι ότι «η πρόληψη αρχίζει με την ενημέρωση!». Επισημαίνεται ο ιδιαίτερος ρόλος του σχολείου ήδη από την πρωτοβάθμια εκπαίδευση. Κατά τη δεκαετία του 1980 οι πετυχημένες ενημερωτικές εκστρατείες του Οργανισμού Αντισεισμικού Σχεδιασμού και Προστασίας (ΟΑΣΠ) στα σχολεία είχαν ευρύτερες θετικές επιπτώσεις αφού σε περιπτώσεις μεταγενέστερων σεισμών τα παιδιά καθοδηγούσαν τους γονείς …

Είναι επίσης γνωστό ότι το κάπνισμα, μια από τις κύριες αιτίες επιβάρυνσης της υγείας (καρδιαγγειακά, νεοπλασίες, ασθένειες του αναπνευστικού, του πεπτικού και του ουρογεννητικού) αντιμετωπίζεται επιτυχώς με ενδυνάμωση του χαρακτήρα των παιδιών στις μικρές ηλικίες έτσι ώστε να έχουν τη δύναμη να αντισταθούν στον πειρασμό όταν η «παρέα» αρχίσει να τους πιέζει να καπνίσουν για πρώτη φορά.

Άλλη σημαντική απειλή αποτελούν οι τραυματισμοί, ιδίως από τα τροχαία, οι οποίοι αποτελούν τις κύριες αιτίες θανάτου και αναπηρίας παιδιών, εφήβων και νέων. Οι αιτίες των τροχαίων είναι γνωστές. Η οδήγηση υπό την επήρεια οινοπνεύματος, η χρήση κινητού και η υπνηλία κατά την οδήγηση, η μη χρήση ζώνης, η επιθετική οδήγηση αλλά και η κακή κατάσταση οδικού δικτύου και οχήματος. Έχει αποδειχτεί σε πολλές χώρες ότι όλες αυτές οι αιτίες μπορούν να αντιμετωπιστούν με σωστή και διαρκή ενημέρωση, καλύτερη εκπαίδευση των οδηγών αλλά και βελτίωση υποδομών και σωστή αστυνόμευση.

Παρελθόν και μέλλον. Αυτά τα 10 χρόνια έχουμε αναφερθεί διεξοδικά στα μέτρα πρόληψης όλων των παραπάνω κινδύνων. Τονίσαμε την αξία των εμβολιασμών, την σπουδαιότητα της κατάρτισης σχεδίων επιχειρηματικής συνέχειας καθώς και τα μυστικά της ανθεκτικότητας – αισιοδοξία, ζωή με νόημα, εφευρετικότητα.

Μιλήσαμε για τους «λαχανόκηπους της κρίσης». Για κατάθλιψη και εξουθένωση. Για ψευδείς ειδήσεις και τους κινδύνους από την κακή χρήση του διαδικτύου. Για τον ευρωπαϊκό αριθμό επειγόντων (112) και την έγκαιρη προειδοποίηση σε περιπτώσεις εξελισσόμενων και επικείμενων καταστροφών. Για τον ρόλο των εθελοντών και της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Φυσικά για τον κορωνοϊό καθώς και για πολλά άλλα …

Στο προσωπικό μου ιστολόγιο alevantis.blogspot.com έχω αναρτήσει όλα μου τα άρθρα στα Χανιώτικα Νέα, τα ένθετα για την «Ευρωπαϊκή Ένωση και την καθημερινότητα των πολιτών» στις εκπομπές στον Αθήνα 984 και στον Γαύδος 888, καθώς και κάποιες συνεντεύξεις. Ελπίζω, οι εκπαιδευτικοί όλων των βαθμίδων να βρουν εκεί πλούσιο υλικό για δράσεις ευαισθητοποίησης των μαθητών τους σε θέματα πρόληψης και προστασίας. Αλλά και οι γονείς και οι παππούδες …

Στο άμεσο μέλλον αποφάσισα να επικεντρωθώ στη συγγραφή μερικών αναμνήσεων από τις περιπέτειές μου στις Βρυξέλλες, στην μετάφραση ενός σημαντικού βιβλίου για τις σέχτες και (κατά προτροπή του Βαγγέλη Κακατσάκη) στην έκδοση μιας επιλογής από τα άρθρα μου στα Χανιώτικα Νέα. Γι’ αυτό, το σημερινό είναι το τελευταίο εβδομαδιαίο άρθρο. Θα συνεχίσουμε βέβαια την επικοινωνία σε μηνιαία βάση κάθε πρώτη Τρίτη του μήνα.

Ευχαριστώντας θερμά όλο το προσωπικό της εφημερίδας για την άψογη 10ετή συνεργασία, εύχομαι σε όλους και όλες να πετύχουμε την ελαχιστοποίηση, αν όχι τον μηδενισμό, των δυσμενών επιπτώσεων από ατυχήματα και καταστροφές!

Λέω σας με μαντινάδες, κόψετε τις κουζουλάδες!

Φίλοι, φοβάστε το σεισμό, και τρέμετε την κρίση,
κι από το κάπνισμα μαθές πάτε κι απ' το μεθύσι!
Το κάπνισμα γιατί χαλά πνευμόνια και καρδιές,
κι οι τσικουδιές σκοτώνουνε με στραβοτιμονιές.
Κι άμα μιλάς στο κινητό την ώρα π' οδηγείς,
είναι σα να πιες τσικουδιές χίλιες και δεκατρείς!
Ο έξυπνος αν τάχει πιει αφήνει το τιμόνι,
σε κάποιον που ’χει πιεί νερό, γκαζόζα με λεμόνι.

Στα κοπελάκια δείχνομε τι είναι ασφαλές,
στη στράτα, στο χωράφι μας, στο σπίτι, στις ελιές!
Ο έξυπνος δεν είναι αυτός που κάνει το γενναίο,
αλλά εκείνος που θωρεί μην τύχει το μοιραίο!

Θα το ξαναθυμίσουμε, και θα το ξαναπούμε,
γιατί οι περισσότεροι φαίνεται λησμονούνε.
Το πρώτο και σημαντικό είναι να μην ξεχνούμε,
να κόψομε το κάπνισμα για να ευημερούμε.
Να τρώμε λίγα λιπαρά, πολύ να περπατούμε,
Πίεση, βάρος, ζάχαρο να παρακολουθούμε.
Φρούτα πολλά, λαχανικά μα λίγες τσικουδιές,
αυτά προσθέτουν στη ζωή εννιά χρόνια μαθές!
Ένα τσεκ-απ να κάνουμε την κάθε διετία,
κι απ’ τω γιατρώ τση συμβουλές θα έχουμε υγεία.

Η Κρήτη και οι Κρητικοί θέλω ασφαλείς να είστε
κι όλα τα ατυχήματα να τα εκμηδενίστε!

(ΧΝ 6/6/2012, 10/9/2013)