09 Ιανουαρίου 2022

Οι ελπίδες για το 2022

Τα παιδιά ακούνε λόγια και παρατηρούν συμπεριφορές. Ας μην τους διδάσκουμε μίσος και φόβο …
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 4 Ιανουαρίου 2022 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-464)


Την Πρωτοχρονιά, όλοι ευχόμαστε σε συγγενείς και φίλους Υγεία και Ευτυχία, ευελπιστώντας σε ένα καλύτερο αύριο. Όμως, τα περισσότερα από αυτά που ευχόμαστε είναι στο χέρι μας να τα κάνουμε πραγματικότητα. Διαβάστε τις ευχές μου για το 2020 στους οδηγούς, τους καπνιστές, τους πιστολάδες, τους γονείς, τους αυτοδιοικητικούς και σε όλους τους συμπολίτες (βλ. ΧΝ 31/12/2019).

Για το 2021 ευχήθηκα να αξιοποιήσουμε τα διδάγματα του 2020 κατανοώντας τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις των επιλογών και των καθημερινών μας πράξεων (βλ. ΧΝ 29/12/2020). Και τι πιο μακροπρόθεσμο από την Παιδεία. Πρωταρχικά την Παιδεία που δίνουν οι γονείς στο σπίτι και φυσικά οι δάσκαλοι στο σχολείο.

Μίσος και φόβος. Έπεσα κατά τύχη σε ένα τραγούδι με τίτλο «Θα πρέπει να διδαχτείς προσεκτικά» από ένα μιούζικαλ του 1958 (Νότιος Ειρηνικός) που αναφερόταν στο ρατσισμό και τις φυλετικές διακρίσεις.

Θα πρέπει να διδαχτείς να μισείς και να φοβάσαι, θα πρέπει να διδαχτείς από χρόνο σε χρόνο, πρέπει να στο κοπανάνε στο αγαπημένο σου αυτάκι, πρέπει να στο διδάξουνε προσεκτικά.

Θα πρέπει να διδαχτείς να φοβάσαι, τους ανθρώπους με παράξενα μάτια, κι όσους έχουνε δέρμα άλλης απόχρωσης, θα πρέπει να διδαχτείς προσεκτικά.

Θα πρέπει να διδαχτείς πριν να είναι πολύ αργά, πριν να κλείσεις τα έξι, τα επτά ή τα οκτώ, να μισείς όλους τους ανθρώπους που μισούν οι συγγενείς σου, θα πρέπει (όλα αυτά) να (τα) διδαχτείς προσεκτικά.


Δυστυχώς, πολλοί προσπάθησαν στο παρελθόν να μας διδάξουν μίσος και φόβο … Μερικοί ακόμη προσπαθούν … Όμως μερικά πράγματα καρποφορούν μόνο αν τα έχουμε διδαχτεί στο σπίτι μας σε μικρή ηλικία. Όσοι είχαμε την τύχη να έχουμε αργότερα φωτισμένους δασκάλους καταλάβαμε ότι θα έπρεπε να τα ξεριζώσουμε από την καρδία μας για να μην δηλητηριάζουν την υπόλοιπη ζωή μας. 



 

Τα παιδιά ακούνε. Από ένα άλλο μιούζικαλ του 2014 (Τα μυστικά του δάσους) ξεχώρισα ένα άλλο εντυπωσιακό τραγούδι με τίτλο «Τα παιδιά (θα) ακούνε».

Πώς λες στο παιδί σου μέσα στη νύχτα ότι τίποτα δεν είναι κατάμαυρο αλλά και τίποτα δεν είναι κάτασπρο; Πώς του λες πως όλα θα πάνε καλά, όταν ξέρεις ότι ίσως να μην είναι αλήθεια; Τι κάνεις τότε;

Πρόσεξε τα πράγματα που λες, τα παιδιά θα τα ακούσουν. Πρόσεξε τα πράγματα που κάνεις, τα παιδιά θα δουν και θα μάθουν. Μπορεί τα παιδιά να μην υπακούν, αλλά τα παιδιά ακούνε. Τα παιδιά σε κοιτάζουν για να δουν προς τα πού θα στρίψουν, για να μάθουν τι σόι άνθρωποι θα γίνουν. Γι’ αυτό πρόσεξε πριν πεις «
Άκουσε με προσεκτικά», τα παιδιά ακούνε.

Πρόσεξε τι εύχεσαι (γιατί) οι ευχές είναι παιδιά. Πρόσεξε το μονοπάτι που παίρνουν (γιατί) οι ευχές επαληθεύονται και μάλιστα με κόστος. Πρόσεξε τί κατάρες ρίχνεις κι όχι μόνο στα παιδιά. Μερικές φορές η κατάρα μπορεί να κρατήσει πολύ περισσότερο από όσο προβλέπεις και να στραφεί εναντίον σου. Πρόσεξε τι παραμύθι λες που είναι και κατάρα. Τα παιδιά ακούνε.

Πώς μπορείς να πεις σ’ ένα παιδί που πετάει «
Μην γλιστρήσεις γιατί δεν θα κρατήσω τόσο σφιχτά»; Τί μπορείς να πεις ώστε με το παραμικρό να μην παρεξηγηθείς; Τί θα αφήσεις στο παιδί σου όταν πεθάνεις; Μόνο ό,τι του βάλεις στο μυαλό του. Τα πράγματα που σου είπαν η μητέρα κι ο πατέρας σου, που κι αυτοί τα είχαν κληρονομήσει.

Πρόσεχε τι λες (γιατί) τα παιδιά ακούνε. Πρόσεχε να το κάνεις κιόλας, τα παιδιά βλέπουν και μαθαίνουν, Ω οδήγησέ τα και μετά απομακρύνσου, γιατί τα παιδιά θα λάμψουν. Απάλυνε (τον λόγο σου) με πράγματα αληθινά και τα παιδιά θα μεταστραφούν απλά και μόνο για να είναι ελεύθερα.

Πρόσεξε πριν πεις «
Άκουσε με προσεκτικά» (γιατί) τα παιδιά θα ακούσουν.

Για το 2022. Μέσα στον κατακλυσμό των μηνυμάτων μίσους και φόβου. Πνιγμένοι στα κούφια λόγια από ανθρώπους που λένε χωρίς να πράττουν. Με όλο και πιο σπάνια τα φωτεινά παραδείγματα που θα μπορούσαν να γίνουν πρότυπα για τις νεότερες γενιές. Ας ευχηθούμε μερικοί φωτισμένοι γονείς να διδάξουν σωστές αρχές στα παιδιά τους με λόγο και έργα. Αν θέλουμε να έχει μέλλον αυτός ο τόπος …

Ή όπως λέει και ο σοφός Σολομώντας «παίδευε υἱόν σου, οὕτως γὰρ ἔσται εὔελπις» (εκπαίδευε το παιδί σου για να έχεις ελπίδες από αυτό, Παρ ιθ’:18)

07 Δεκεμβρίου 2021

Γράμμα από τις Βρυξέλλες

Αλαλούμ με τον κορωνοϊό, ποδήλατα και ηλεκτρικά πατίνια παντού και μια δεκαετής συζήτηση για τα θρησκευτικά στα σχολεία …
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 7 Δεκεμβρίου 2021 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-463)


Σας γράφω από τις Βρυξέλλες, τις οποίες δεν είχα επισκεφτεί για πολύ καιρό. Μου έκαναν εντύπωση μερικά πράγματα που διαπίστωσα κυκλοφορώντας στη πόλη και τα περίχωρα, αλλά και παρακολουθώντας την τοπική επικαιρότητα.

Κορωνοϊός. Διαπίστωσα φτάνοντας στο Βέλγιο, ότι η κάθε περιφέρεια ακολουθούσε δική της τακτική. Στη Φλάνδρα η χρήση της μάσκας είχε καταργηθεί στους κλειστούς χώρους … μέχρι που η δραματική αύξηση των κρουσμάτων την κατέστησε ξανά υποχρεωτική – και μάλιστα από την ηλικία των 6 ετών! Μαζί με μια σειρά άλλα μέτρα, όπως ο υποχρεωτικός εμβολιασμός των υγειονομικών.

Διαπίστωσα επίσης ότι η επίσημη Βελγική εφαρμογή για τον έλεγχο των πιστοποιητικών εμβολιασμού ΔΕΝ αναγνώριζε το ευρωπαϊκό πιστοποιητικό εμβολιασμού που είχαν εκδώσει οι ελληνικές αρχές. Έτσι δεν μπορούσα να μπω σε εστιατόρια, κινηματογράφους και μουσεία. Το επεσήμανα στην αρμόδια υπηρεσία, δεν πήρα απάντηση και υπέβαλα σχετική καταγγελία στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή για μη εφαρμογή της σχετικής νομοθεσίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Κυκλώματα πλαστογράφων. Δύο μεγάλες υποθέσεις πλαστογραφίας αποκαλύφθηκαν τον περασμένο μήνα. Ένα λάθος στην εισαγωγή των στοιχείων, αποκάλυψε έναν γιατρό που είχε εκδώσει πάνω από 2.000 πλαστά πιστοποιητικά COVID φυσικά έναντι πληρωμής. Η υπόθεση έχει ήδη παραπεμφθεί στη δικαιοσύνη.

Παράλληλα, μετά από εσωτερική έρευνα στον δήμο του Άντερλεχτ αποκαλύφθηκε κύκλωμα υπαλλήλων που εξέδιδε (φυσικά έναντι πληρωμής) πλαστές ταυτότητες, άδειες παραμονής αλλά και άδειες οδήγησης σε πρόσφυγες και μετανάστες. Ήδη έχουν συλληφθεί δύο δημοτικοί υπάλληλοι και έχουν απαγγελθεί κατηγορίες σε άλλους τρεις. Εκτιμάται, ότι κάθε χρόνο εκδίδονταν γύρω στις 1.900 πλαστές ταυτότητες και άδειες παραμονής, καθώς και 100 πλαστές άδειες κυκλοφορίας! Προς 1.200-1.800 ευρώ το κομμάτι …

Κυκλοφορία. Η κυκλοφορία στους δρόμους έχει αυξηθεί σημαντικά. Ιδιαίτερη εντύπωση μου έκαναν τα πολυάριθμα ηλεκτρικά πατίνια αλλά και τα ποδήλατα. Πολλά από τα ηλεκτρικά πατίνια ανήκουν σε ιδιωτικές εταιρείες και χρησιμοποιούνται μέσω εφαρμογών στα έξυπνα κινητά. Ο χρήστης, αφού εντοπίσει μέσω της εφαρμογής το πλησιέστερο πατίνι (όλα τα πατίνια έχουν σύστημα γεωεντοπισμού), σκανάρει τον κωδικό που βρίσκεται πάνω στο πατίνι και αρχίζει να το χρησιμοποιεί πληρώνοντας το κόστος (1 € το πρώτο λεπτό και 0,15-0,25€ το λεπτό στη συνέχεια).

Ο χρήστης θα πρέπει να είναι άνω των 18 ετών, να φοράει κράνος, να κινείται αποκλειστικά στους ποδηλατόδρομους με ταχύτητα το πολύ 25 χλμ την ώρα και, μετά την χρήση, να παρκάρει το πατίνι σε σημείο που να μην εμποδίζει την κυκλοφορία των πεζών – αναφέροντας το σημείο και στέλνοντας μια φωτογραφία για επιβεβαίωση. Μπορεί τέλος, αν θέλει, να φορτίσει το πατίνι, φυσικά έναντι αμοιβής.

Να αναφέρουμε εδώ ότι εκτός από τις πολυάριθμες υποδομές φόρτισης ηλεκτρικών οχημάτων, οι δήμοι έχουν φροντίσει να φτιάξουν καλά σηματοδοτημένους ποδηλατόδρομους αλλά και προστατευμένους χώρους στάθμευσης. Εντύπωση μου έκανε ένας τέτοιος χώρος που διέθετε στήλη συντήρησης του ποδηλάτου – με χειροκίνητη αντλία αέρα για τα λάστιχα και μια σειρά από κατσαβίδια και κλειδιά για μικροδιορθώσεις …

Απαγόρευση καπνίσματος. Η SNCB (οργανισμός σιδηροδρόμων του Βελγίου) έχει την πρόθεση να απαγορεύσει το κάπνισμα στις υπαίθριες αποβάθρες των σταθμών. Πρόσφατα μάλιστα, ξεκίνησε την πιλοτική εφαρμογή της απαγόρευσης στον σταθμό του Mechelen στην Φλάνδρα. Στόχος είναι μετά την πιλοτική αυτή φάση η απαγόρευση να επεκταθεί σε όλη τη χώρα. Σήμερα το κάπνισμα απαγορεύεται σε όλους τους εσωτερικούς χώρους των σταθμών.

Τα θρησκευτικά στο σχολείο. Έχουμε γράψει στο παρελθόν (βλ. ΧΝ 29/9/2015) για τον τρόπο που διδάσκονται τα θρησκευτικά στα σχολεία του Βελγίου. Οι γονείς δηλώνουν στην αρχή του σχολικού έτους την κατεύθυνση στην οποία θέλουν να παρακολουθήσουν το μάθημα των Θρησκευτικών τα παιδιά τους (Καθολική, Διαμαρτυρόμενη, Ορθόδοξη, Μουσουλμανική ή Ισραηλιτική). Τα παιδιά που δεν εντάσσονται σε καμία από τις παραπάνω κατευθύνσεις, επιλέγουν υποχρεωτικά το μάθημα της Ηθικής.

Το 2011 είχα παρακολουθήσει μια μεγάλη συζήτηση σχετικά με την μεταρρύθμιση αυτού του συστήματος. Είχε προταθεί τότε ο εμπλουτισμός του μαθήματος της Φιλοσοφίας με περιορισμό ή κατάργηση των Θρησκευτικών. Όμως υπήρξαν αντιδράσεις και τελικά διατηρήθηκε η υφιστάμενη κατάσταση.

Με έκπληξη διαπίστωσα ότι η συζήτηση αυτή ξανάνοιξε πρόσφατα στο Βέλγιο. Συγκεκριμένα, μια διακομματική επιτροπή στην γαλλόφωνη περιφέρεια (Βαλλονία-Βρυξέλλες) πρότεινε την μετατροπή των θρησκευτικών και της ηθικής σε μάθημα κατ’ επιλογή και την θέσπιση υποχρεωτικού δίωρου μαθήματος φιλοσοφίας και αγωγής του πολίτη. Θα έχει άραγε κάποια κατάληξη μια συζήτηση που ξεκίνησε πριν από μια δεκαετία;

Με την ευκαιρία, σας εύχομαι Καλές Γιορτές, με υγεία, ασφάλεια και όμορφα αισθήματα και ανανεώνουμε το τακτικό μας ραντεβού για το 2022, κάθε πρώτη Τρίτη του μήνα!

03 Νοεμβρίου 2021

Πρακτικές συμβουλές για ανθεκτικότητα

Μπορούμε να αντιμετωπίσουμε το δυσοίωνο μέλλον προφυλάσσοντας την υγεία μας και αναπτύσσοντας κάποιες κρίσιμες δεξιότητες …
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 2 Νοεμβρίου 2021 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-462)


Γράφαμε τον περασμένο μήνα (ΧΝ 5/10/2021) για τις δυσοίωνες μελλοντικές προοπτικές στους τομείς της πανδημίας και της κλιματικής κρίσης. Αναφερθήκαμε και σε ορισμένες κακές μας συνήθειες με τις οποίες υποθηκεύουμε το μέλλον μας … Σήμερα, οι προβλέψεις για το άμεσο μέλλον είναι ακόμη πιο δραματικές.

Οι αυξήσεις στις τιμές της ενέργειας και οι ελλείψεις σε μια σειρά βασικών βιομηχανικών προϊόντων (π.χ. ημιαγωγών) και δεξιοτήτων (π.χ. οδηγών φορτηγών) βάζουν φρένο σε μεγάλους βιομηχανικούς κλάδους (π.χ. αυτοκινητοβιομηχανία) κάτι που προβλέπεται πως θα προκαλέσει ανεργία και αυξήσεις τιμών σε βασικά καταναλωτικά αγαθά (π.χ. τρόφιμα). Παράλληλα, τα κρούσματα και οι θάνατοι από την COVID-19 έχουν πάρει ξανά την ανηφόρα, ενώ μια τουλάχιστον χώρα (Μαδαγασκάρη) αντιμετωπίζει λιμό λόγω της παρατεταμένης ξηρασίας που οφείλεται στην κλιματική αλλαγή.

Ευτυχώς, μέσα σε αυτό το περιβάλλον που ευνοεί την παράλυση λόγω «φόβου καὶ προσδοκίας τῶν ἐπερχομένων δεινών» υπάρχουν πολλά που μπορούμε να κάνουμε σε ατομικό και συλλογικό επίπεδο για να ενισχύσουμε την ατομική και συλλογική ανθεκτικότητά μας …

Πρώτα η υγεία. Όλες οι επιστημονικές μελέτες σχετικά με τις επιπτώσεις της πανδημίας δείχνουν ότι τα εμβόλια μειώνουν θεαματικά τις πιθανότητες προσβολής, μετάδοσης, νόσησης και θανάτου σε όλες τις ηλικίες. Συνεπώς δεν υπάρχει καμία επιστημονικά θεμελιωμένη δικαιολογία για όσους αποφεύγουν να εμβολιαστούν. Μάλιστα, έχει ήδη αρχίσει η αδειοδότηση των εμβολίων και για τις ηλικίες 5-11 ετών.

Επιπλέον, όπως έχουμε γράψει κατ’ επανάληψη σε αυτήν εδώ τη στήλη υπάρχουν μερικά απλά μέτρα που μπορούμε να πάρουμε σε ατομικό επίπεδο για να προφυλάξουμε τη ζωή και την υγεία μας αλλά και εκείνες των αγαπημένων μας. Κόβουμε το κάπνισμα, περιορίζουμε την κατανάλωση οινοπνευματωδών, προσέχουμε τη δίαιτά μας και κάνουμε κάθε 2-3 χρόνια γενικές εξετάσεις (τσέκ-απ). Οδηγούμε προσεκτικά σεβόμενοι τον Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας, φοράμε ζώνη και κράνος και τέλος αποφεύγουμε μπαλωθιές και άλλα επικίνδυνα κρητικά σπορ που θέτουν σε κίνδυνο ζωές …

Κρίσιμες δεξιότητες. «Αν θες να χορτάσεις έναν άνθρωπο για μία μέρα δώσε του ένα ψάρι. Αν θες να τον χορτάσεις για μια ζωή μάθε του ψάρεμα» λέει μια κινέζικη παροιμία. Όμως, δεν θα ήταν σοφό να στηριχτεί κάποιος στο ψάρεμα και το κυνήγι αφού σύμφωνα με μια ελληνική παροιμία «του κυνηγού και του ψαρά το πιάτο, δέκα φορές είναι αδειανό και μια φορά γεμάτο»!

Έχουμε γράψει στο παρελθόν για τους «λαχανόκηπους της κρίσης» (ΧΝ 18/4/2012) όταν κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου η βρετανική κυβέρνηση ξεκίνησε μια εκστρατεία για να ενθαρρύνει τους πολίτες να καλλιεργούν πατάτες, ντομάτες και άλλα λαχανικά. Αλλά και να εκτρέφουν κότες, κουνέλια, κατσίκες (για το γάλα) αλλά και χοίρους.

Ο φίλος Κώστας Λιονουδάκης που (επιμελείται τη στήλη «Ta μυστικά του κήπου» σε αυτή την εφημερίδα) έχει δημοσιεύσει πλήρεις συμβουλές για τρόπους καλλιέργειας λαχανικών σε γλάστρες, ζαρντινιέρες ακόμη και σε ταράτσες. Βέβαια, η εκτροφή πουλερικών, κουνελιών και αιγοπροβάτων είναι αδύνατη στο περιβάλλον της πόλης, αλλά όλο και κάποιο σπίτι στο χωριό μπορεί να αξιοποιηθεί, ιδίως αν η προσπάθεια γίνει στο πλαίσιο μια οικογένειας ή μιας παρέας.

Βέβαια, για όλα χρειάζεται η σχετική τεχνογνωσία. Πόσοι ξέρουν να αρμέγουν κατσίκες; Πόσες μπορούν να σφάξουν ένα κοτόπουλο; Ευτυχώς για την κηπουρική υπάρχουν πλήθος βιβλία, γεωπόνοι και άλλοι κηπουροί που μπορούν να συμβουλέψουν τους επίδοξους αγρότες και αγρότισσες.

Όμως οι δεξιότητες που έχουν σχέση με τα ζώα είναι λίγο πιο πολύπλοκες και απαιτούν πρακτική εξάσκηση. Ένα όμορφο παράδειγμα δίνει η γνωστή ηθοποιός Ζέτα Δούκα, η οποία σύμφωνα με σχετικά δημοσιεύματα, με το σύζυγό της Μιχάλη Χατζαντωνά μαθαίνουν στην κόρη τους να αρμέγει κατσίκες και να μαζεύει τα αυγά από τις κότες της γιαγιάς της …

Κλιματικός Αρμαγεδδών. Από χτες βρίσκονται σε εξέλιξη οι εργασίες της 26ης Διάσκεψης των μερών της σύμβασης-πλαισίου των Ηνωμένων Εθνών για την κλιματική αλλαγή (COP26) στη Γλασκόβη της Σκοτίας. Δυστυχώς, τα μηνύματα δεν είναι καθόλου ενθαρρυντικά. Τα έγραψε πολύ παραστατικά πριν λίγες μέρες και ο πρώην πρύτανης του Πολυτεχνείου Κρήτης Γιάννης Φίλης (ΧΝ 22/10/2021). «Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Ενέργειας (ΙΕΑ), έχει υπολογίσει ότι αν οι δεσμεύσεις των κυβερνήσεων τηρηθούν, το 2050 οι εκπομπές άνθρακα θα μειωθούν μόνο κατά 40% αντί να μηδενιστούν, όπως υπόσχονται.

Ας σημειωθεί ότι οι δεσμεύσεις αυτές, οι οποίες, ακόμη και αν τηρηθούν, θα οδηγήσουν σε καταστροφική θερμοκρασιακή άνοδο κατά 2,7°C, είναι επίσης κενές περιεχομένου συγκρινόμενες με την κούρσα εξορύξεων. Η (τελευταία επιστημονική έκθεση του ΟΗΕ πάνω στο ζήτημα των ορυκτών καυσίμων) δείχνει ξεκάθαρα ότι η παγκόσμια παραγωγή ορυκτών καυσίμων υπερβαίνει τις υποτιθέμενες δεσμεύσεις. Καμιά δέσμευση, καμιά ομιλία στις συνόδους δεν έχει αξία χωρίς συγκεκριμένο σχέδιο και δράση
».

Τι μπορούν να κάνουν οι Κρητικοί για να αποφύγουν, σε συνδυασμό με την δημιουργία λαχανόκηπων, την ερημοποίηση που συνοδεύει μακροπρόθεσμα την αύξηση της θερμοκρασίας του πλανήτη; Πρώτον και κύριο: εξοικονόμηση νερού! Είναι απαράδεκτο ορισμένοι να ξοδεύουν ασυλόγιστα το νερό για να ξεπλύνουν πεζοδρόμια και δρόμους ή για να γεμίσουν τις πισίνες τους. Το καλύτερο πότισμα γίνεται με σταγόνες τις βραδινές ώρες και με πρόγραμμα ανάλογα με τις καλλιέργειες.

Όσο για την προστασία από τις πλημμύρες, εκτός από τα αντιπλημμυρικά έργα της πολιτείας, σημαντικό είναι να μην πολλαπλασιάζουμε τις επιφάνειες από άσφαλτο, σκυρόδεμα και πλάκες που είναι αδιαπέραστες στο νερό. Μία πολύ καλή λύση πρότεινε πριν λίγες μέρες ο Δασολόγος-Περιβαλλοντολόγος Μανώλης Καπάνταης στην ιστοσελίδα dasarxeio.com. Είναι «Οι κήποι της βροχής», δηλαδή χώροι πρασίνου που έχουν σχεδιαστεί με τέτοιον τρόπο ώστε να συμβάλλουν στην αντιπλημμυρική προστασία της πόλης.

Ας ανασκουμπωθούμε λοιπόν πολίτες και τοπικές αρχές γιατί όπως λέει μια άλλη ελληνική παροιμία «Των φρονίμων τα παιδιά πριν πεινάσουν (πριν διψάσουν και πριν πλημμυρίσουν) μαγειρεύουν».

05 Οκτωβρίου 2021

Ένα δυσοίωνο μέλλον

Δυο λόγια για τον κορωνοϊό, την κλιματική κρίση και τις κακές μας συνήθειες με τις οποίες υποθηκεύουμε το μέλλον μας …
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 5 Οκτωβρίου 2021 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-461)


Κορωνοϊός. Τι δώρα θα έπρεπε να φέρει φέτος ο Άγιος Βασίλης στους περισσότερους Έλληνες; Μα φυσικά μερικά βιβλία στοιχειώδους Βιολογίας για να καταλάβουν με ποιόν τρόπο μας προστατεύουν τα εμβόλια από κάποιες μολυσματικές ασθένειες, οι οποίες στο παρελθόν θέριζαν εκατομμύρια ανθρώπους. Βέβαια, όσοι είχαν μελετήσει τα βιβλία Βιολογίας (Γυμνασίου και Λυκείου) θα είχαν μάθει για τους μηχανισμούς λειτουργίας και αναπαραγωγής των κυττάρων, το ρόλο DNA (δεσοξυριβοζονουκλεϊνικού οξέος) και RNA (ριβοζονουκλεϊνικού οξέος), καθώς και για τον τρόπο δράσης των εμβολίων.

Αν μάλιστα είχαν εντρυφήσει και λίγο στη Φυσική και τη Χημεία θα είχαν καταλάβει τη σημασία της επιστημονικής μεθόδου η οποία, για την εξαγωγή ασφαλών συμπερασμάτων, στηρίζεται στην παρατήρηση και στο πείραμα. Η Επιστήμη δεν διορθώνεται με επίκληση συναισθημάτων, ανεκδότων, πρωτοσέλιδων και ατεκμηρίωτων απόψεων ούτε με 2-3 ατάκες σε τηλεοπτικές εκπομπές. Αλλά με περισσότερη και καλύτερη επιστημονική έρευνα!

Υπάρχουν βέβαια στις μέρες μας και ανέντιμοι επιστήμονες που χρηματοδοτούνται από οργανωμένα συμφέροντα και παραποιώντας επιστημονικά δεδομένα καταλήγουν σε «επιστημονικά» συμπεράσματα που εξυπηρετούν τους πάτρωνές τους. Κάποιες παλαιότερες έρευνες που έδειχναν ότι η νικοτίνη επιδρά ευεργετικά στην COVID-19 αποσύρθηκαν όταν οι συντάκτες αποδείχτηκε ότι είχαν σχέση με την καπνοβιομηχανία. Ενώ από πρόσφατη έρευνα προέκυψε ότι οι καπνιστές που θα προσβληθούν από κορωνοϊό, έχουν 60-80% περισσότερες πιθανότητες να νοσηλευτούν και περισσότερες πιθανότητες να πεθάνουν σε σχέση με τους μη καπνιστές.

Τελικά, η μόνη λύση για την αντιμετώπιση της πανδημίας είναι τα εμβόλια. Μια μεγάλη έρευνα με 615.454 περιπτώσεις που έγινε από το Κέντρο Ελέγχου Ασθενειών (CDC) των ΗΠΑ έδειξε ότι ο εμβολιασμός μειώνει 5 φορές την πιθανότητα μόλυνσης, πάνω από 10 φορές την πιθανότητα νοσηλείας και πάνω από 10 φορές την πιθανότητα θανάτου. Αντίστοιχα ευρήματα προέκυψαν και από έρευνες στη Βρετανία και την Ιταλία


Κλιματική κρίση. Η αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης είναι ένα από τα πολυπλοκότερα προβλήματα που καλείται να αντιμετωπίσει η ανθρωπότητα, αν όχι το πολυπλοκότερο. Κι αυτό γιατί ακόμη κι αν όλοι μας αποφασίζαμε να αλλάξουμε ριζικά τρόπο ζωής αυτό δεν θα έλυνε οριστικά το πρόβλημα. Μάλιστα, το 2020 η ανθρωπότητα συμμετείχε σε ένα πείραμα, όταν λόγω της πανδημίας του κορωνοϊού κλειστήκαμε στο σπίτι, δεν χρησιμοποιήσαμε μεταφορικά μέσα και καταναλώσαμε λιγότερο. Αλλά οι εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα μειώθηκαν μόνο 7% …

Άσε που η έννοια της προσωπικής ευθύνης για την κλιματική αλλαγή προωθήθηκε από μια πετρελαϊκή εταιρεία, την BP, μέσα από το «αποτύπωμα (διοξειδίου του) άνθρακα». Πρόκειται για ένα μέτρο των εκπομπών άνθρακα ατόμων, οργανισμών, κοινοτήτων ή προϊόντων που συνδέεται με τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις των εν λόγω εκπομπών. Αλλά, ακόμη κι αν κάποιος περιόριζε κατά 100% τις εκπομπές για το υπόλοιπο της ζωής του θα πετύχαινε απλώς να εξοικονομήσει εκπομπές που αντιστοιχούν σε ένα μικρό μέρος από το διοξείδιο του άνθρακα που εκπέμπει ο ενεργειακός κλάδος παγκοσμίως.

Σε τέσσερις τομείς θα πρέπει να μειωθούν δραστικά οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου αν δεν θέλουμε να εξαφανιστούμε ως είδος: ενέργεια (υπεύθυνη για το 73,2% του συνόλου των εκπομπών), γεωργία, δασοπονία και χρήση της γης (18,4%), απόβλητα (3,2%) και συγκεκριμένοι βιομηχανικοί κλάδοι (χημική βιομηχανία, παραγωγή τσιμέντου – 5,2%). Επιπλέον , θα πρέπει να διορθώσουμε και τα λάθη του παρελθόντος μειώνοντας επιπλέον το υφιστάμενο απόθεμα διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαιρα.

Για να επιτευχθούν τα παραπάνω χρειάζεται να απαλλαγούμε από την χρήση ορυκτών καυσίμων (γαιάνθρακα, πετρελαίου, φυσικού αερίου), να αλλάξουμε τρόπο ζωής (π.χ. λιγότερο κρέας, λιγότερες μετακινήσεις), να αναδιαρθρώσουμε ριζικά ολόκληρους βιομηχανικούς κλάδους και τέλος να χρησιμοποιήσουμε εκτεταμένα προηγμένη τεχνολογία. Η οποία υπάρχει σε μεγάλο ποσοστό αλλά κοστίζει ακριβά – περίπου 10 τρισεκατομμύρια δολάρια ετησίως – χρήματα που κάποιος πρέπει να διαθέσει. Αν μάλιστα δεν μειώσουμε τις εκπομπές στους τομείς της ενέργειας και των τροφίμων, το κόστος αυτό μπορεί ακόμη και να διπλασιαστεί αν δεν θέλουμε η υπερθέρμανση του πλανήτη μας να ξεπεράσει τους 2 βαθμούς C.

Βέβαια, όλα τα παραπάνω δεν θα υλοποιηθούν εύκολα. Ήδη η μετάβαση στην εποχή χωρίς άνθρακα καθυστερεί όχι μόνο επειδή αντιδρούν τα οργανωμένα συμφέροντα, αλλά γιατί αντιδρούν και οι πολίτες που δεν θέλουν π.χ. την πυρηνική ενέργεια ούτε και την εγκατάσταση ανεμογεννητριών ή φωτοβολταϊκών στη γειτονία τους. Για να μην μιλήσουμε για τη μείωση της κατανάλωσης κρέατος, τον περιορισμό των μετακινήσεων ή τη χρήση λιγότερων συσκευών και κλιματιστικών …

Αλλαγές, οι οποίες θα προκαλέσουν σεισμό στους αντίστοιχους κλάδους με χρεωκοπίες και αύξηση της ανεργίας που με τη σειρά τους θα οδηγήσουν σε σημαντικά κοινωνικά προβλήματα. Μερικοί ίσως να ισχυριστούν ότι φταίει ο καπιταλισμός, αλλά και τα υπόλοιπα πολιτικά συστήματα δεν έχουν να επιδείξουν καλύτερες επιδόσεις στην αντιμετώπιση των προβλημάτων της κλιματικής κρίσης – ενός φαινομένου που είναι παγκόσμιο.

Κι εμείς τι κάνουμε; Φοβόμαστε και αντιδρούμε με παράλογες δικαιολογίες τον εμβολιασμό κατά της COVID-19 ενώ λόγω χρόνιας και ανεξέλεγκτης κατανάλωσης αντιβιοτικών (πρώτοι στην Ευρωπαϊκή Ένωση – βλ. ΧΝ 22/01/2019) δεν θα ανταποκριθούμε στην θεραπεία σε περίπτωση νοσηλείας. Κατέχουμε επίσης την πρώτη θέση στο κάπνισμα στην ΕΕ, μια συνήθεια που αποδεδειγμένα αποτελεί την αιτία των περισσότερων καρκίνων (βλ. ΧΝ 1/6/2021).

Συνεχίζουμε να πετάμε πλαστικά και άλλα σκουπίδια χωρίς να σκεπτόμαστε τις επιπτώσεις στο περιβάλλον, ιδίως το θαλάσσιο. Σκεπάζουμε με πλάκες τους δημόσιους χώρους χωρίς να υπολογίζουμε ότι θα γίνουν πηγές απορροής ομβρίων που με τη σειρά τους θα προκαλέσουν πλημμύρες. Περιμένουμε να μας σώσει ο τουρισμός αλλά ποιος σχεδιάζει τρόπους για να υποδεχτεί η χώρα 50 ή και παραπάνω εκατομμύρια τουρίστες σε λίγα χρόνια (το 2019 υποδέχτηκε 34 εκατ.).

Και τέλος, ενώ κάθε χρόνο καιγόμαστε, δεν εφαρμόζουμε ούτε στο ελάχιστο τις «Οδηγίες για την προστασία ανθρώπινων ζωών, οικισμών και υποδομών από δασικές πυρκαγιές» που συντάχθηκαν, ειδικά για τη χώρα μας, την περίοδο 2012-2013 από το Παγκόσμιο Κέντρο Παρακολούθησης Δασικών Πυρκαγιών και Έλληνες ειδικούς με την υποστήριξη της Ανοιχτής Μερικής Συμφωνίας για την Αντιμετώπιση των Μεγάλων Καταστροφών του Συμβουλίου της Ευρώπης (EUR–OPA). 

(Διόρθωση: Η σωστή λεζάντα της φωτογραφίας με τον ιππόκαμπο είναι η εξής «Ιππόκαμπος με χειρουργική μάσκα στο Στρατώνι Χαλκιδικής. Προτάθηκε για το βραβείο Ωκεάνιας Φωτογραφίας 2021 - Φωτογράφος Νικόλας Σαμαράς»)

01 Οκτωβρίου 2021

Προσωπικά παραδείγματα επιχειρηματικότητας

Σε οργανισμούς του ιδιωτικού και του δημόσιου τομέα
Δημοσιεύτηκε τον Οκτώβριο του 2021 στο 3ο τεύχος του περιοδικού «Άλληλον»


Πολλά έχουν γραφεί για την επιχειρηματικότητα στο δημόσιο. Σύμφωνα με έναν ορισμό «Επιχειρηματικότητα είναι το αποτέλεσμα της εφαρμογής της δημιουργικότητας και της καινοτομίας μέσω μιας οργανωμένης δομής για την κάλυψη των αναγκών και των ευκαιριών της αγοράς ή και της κοινωνίας. Πρόκειται για έννοια πολυδιάστατη, η οποία συχνά αποτελεί τον 4ο συντελεστή παραγωγής και η οποία έχει εφαρμογή τόσο στον ιδιωτικό όσο και στο δημόσιο τομέα». Όμως, εδώ δεν θα αναλύσω το ζήτημα θεωρητικά αλλά θα μοιραστώ μαζί σας μερικά πρακτικά προσωπικά παραδείγματα επιχειρηματικότητας στο πλαίσιο οργανισμών του ιδιωτικού και του δημόσιου τομέα στους οποίους εργάστηκα.

Εγκυκλοπαίδεια Πάπυρος-Larousse-Britannica. Στις αρχές της δεκαετίας του 1980, ως βοηθός αρχισυντάκτη για Τεχνολογία και Φυσική ήμουν υπεύθυνος για την χρήση της σωστής ορολογίας αλλά και για την επικαιροποίηση των άρθρων με τις τελευταίες εξελίξεις. Οι μεταφραστές που χρησιμοποιούσαμε έκαναν πολύ καλή δουλειά αλλά έπρεπε να έχουμε τον έλεγχο και από κάποιον ειδικό. Προβλεπόταν φυσικά αμοιβή για επιμέλεια αλλά για μικρά σχετικά άρθρα (1-2 σελίδες εγκυκλοπαίδειας) η αμοιβή ήταν μάλλον υποτυπώδης για έναν επαγγελματία μηχανικό ή επιστήμονα.

Έστυψα λίγο το μυαλό μου και πρότεινα την εξής διευθέτηση. Αφού εντόπιζα τον εμπειρογνώμονα που θα μπορούσε να κάνει την επιμέλεια, τον προσέγγιζα επισημαίνοντας του ότι αντί για μια υποτυπώδη «μίζερη» αμοιβή θα συμμετείχε με την υπογραφή του στην πιο σύγχρονη ελληνική εγκυκλοπαίδεια. Επιπλέον, θα του αφιέρωνα ένα από τα εβδομαδιαία άρθρα μου στο περιοδικό «Επίκαιρα» στο οποίο θα προβαλλόταν το έργο του ή η επιστημονική του εμπειρογνωμοσύνη. Τέλος, τον ενημέρωνα ότι ως συνεργάτης της Εγκυκλοπαίδειας είχε δικαίωμα αγοράς των τόμων με έκπτωση 50%.

Η ανταπόκριση ήταν ενθουσιώδης. Ο επιμελητής αφιέρωνε λίγο από τον χρόνο του και κέρδιζε προβολή και έκπτωση στην αγορά της εγκυκλοπαίδειας. Από την πλευρά της η εγκυκλοπαίδεια εξασφάλιζε άνοδο της ποιότητας χωρίς κόστος, υπογραφή των άρθρων από κάποιον ειδικό στον τομέα, καθώς και έσοδα από την πώληση των τόμων.

Αποφάσεις της Υπηρεσίας Συγχωνεύσεων. Όπως έγραψα και σε προηγούμενο άρθρο μου, ως υπάλληλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής είχα συμμετάσχει στη μελέτη του εκσυγχρονισμού της βάσης νομικών δεδομένων CELEX (σημερινή Eur-Lex). Αργότερα, στα μέσα της δεκαετίας του 1990, ως υπεύθυνος πληροφόρησης της Γενικής Διεύθυνσης Ανταγωνισμού αντιμετώπισα την εξής κατάσταση. Το πλήρες κείμενο των περισσότερων αποφάσεων της Υπηρεσίας Συγχωνεύσεων (Merger Task Force) δεν δημοσιεύονταν στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ήταν οι αποφάσεις που δεν απαιτούσαν ενδελεχή έλεγχο της συγχώνευσης (αυτές δημοσιεύονταν υποχρεωτικά στην ΕΕ) αλλά στηρίζονταν στην εξέταση της αρχικής κοινοποίησης. Ωστόσο, τα δικηγορικά γραφεία συχνά ζητούσαν και αυτές τις μη δημοσιευμένες αποφάσεις προκειμένου να γνωρίζουν το σκεπτικό ώστε να μπορούν να υποστηρίξουν αντίστοιχες δικές τους υποθέσεις στο μέλλον.

Η Υπηρεσία απασχολούσε μία υπάλληλο που φωτοτυπούσε τις εν λόγω αδημοσίευτες αποφάσεις και δύο φορές το χρόνο τις κοινοποιούσε ταχυδρομικά σε όσα δικηγορικά γραφεία περιείχε ο κατάλογος δωρεάν διανομής που είχε καταρτίσει και συντηρούσε. Όμως, η υπάλληλος πλησίαζε στην συνταξιοδότηση και τέθηκε το πρόβλημα τι θα απογίνουν οι αποφάσεις. Πρότεινα λοιπόν να τις εισάγουμε στη CELEX (η οποία είχε αρχίσει να διατίθεται δωρεάν στο κοινό) ενώ παράλληλα όσοι ήθελαν θα μπορούσαν να τις παραγγείλουν και σε έντυπη μορφή, αλλά επί πληρωμή, κάτι που ίσχυε επίσης και για την έντυπη μορφή της Επίσημης Εφημερίδας.

Η γραμματέας που δακτυλογραφούσε τις εν λόγω αποφάσεις εκπαιδεύτηκε ώστε να προσθέτει μια απλή σήμανση HTML και να τις διαβιβάζει στην Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης που διαχειριζόταν τη CELEX αλλά και όλα τα έντυπα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Με τη διαδικασία εξοικονομήθηκε το κόστος της υπαλλήλου που φωτοτυπούσε και ταχυδρομούσε τις αποφάσεις, καθώς και το κόστος των φακέλων και των ταχυδρομικών. Παράλληλα, οι συγκεκριμένες αποφάσεις είχαν συμπεριληφθεί στη βάση νομικών δεδομένων της Ευρωπαϊκής Ένωσης και ήταν προσβάσιμες σε όλους και όχι μόνο σε μερικούς προνομιούχους συνδρομητές. Και φυσικά, όσοι τις ήθελαν σε έντυπη μορφή έπρεπε να καλύψουν τα έξοδα εκτύπωσης και αποστολής.

Αυτή η ενέργεια σε συνδυασμό με την ιστοσελίδα της Γενικής Διεύθυνσης Ανταγωνισμού που άνοιξε μέσω του εξυπηρετητή Europa των Ευρωπαϊκών θεσμικών Οργάνων άλλαξε το τοπίο της εξειδικευμένης ενημέρωσης των νομικών. Κι ένας συνάδελφος του οποίου η σύζυγος εργαζόταν σε μεγάλο δικηγορικό γραφείο των Βρυξελλών με ενημέρωσε ότι πολλά γραφεία αποφάσισαν να επενδύσουν σε εξοπλισμό πληροφορικής και να συνδεθούν με το διαδίκτυο γιατί μπορούσαν πλέον να έχουν καλύτερη και φθηνότερη πληροφόρηση.

Δωρεάν πολύγλωσση διαφήμιση του 112. Το 112, ο κοινός Ευρωπαϊκός αριθμός έκτακτης ανάγκης θεσπίστηκε το 1991 στο πλαίσιο της δημιουργίας της Ενιαίας Αγοράς για να διευκολύνει την ελεύθερη μετακίνηση των πολιτών. Μέχρι το 2002 που στην Οδηγία για την καθολική υπηρεσία ενσωματώθηκε η ευθύνη των κρατών μελών σχετικά με την ενημέρωση των πολιτών «για την ύπαρξη και τη χρήση» του 112, αρμόδια για την εν λόγω ενημέρωση ήταν θεωρητικά η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Στο πλαίσιο των καθηκόντων μου στη Μονάδα Πολιτικής Προστασίας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, μου ανέθεσαν το 1999 και τον φάκελο του 112, σε συνεργασία με την αρμόδια Γενική Διεύθυνση Τηλεπικοινωνιών.

Το 2000 έγινε προφανές από το Ευρωβαρόμετρο ότι μόνο ένας Ευρωπαίος πολίτης στους πέντε (19,2%) θα καλούσε το 112 αν αντιμετώπιζε έκτακτη ανάγκη σε κάποια άλλη χώρα της ΕΕ εκτός από τη δική του. Κι έτσι μου ανέθεσαν να ενημερώσω τους ευρωπαίους για το 112 και μάλιστα σε όλες τις γλώσσες! Στην ερώτησή μου «Τι προϋπολογισμό έχουμε για κάτι τέτοιο;» η απάντηση του προϊσταμένου ήταν «μηδέν!». Κάποιος άλλος ίσως θα αδιαφορούσε, αλλά εγώ το θεώρησα προσωπική πρόκληση.

Η μελέτη του προβλήματος, η δέσμευση των χρημάτων, η διαδικασία δημόσιας σύμβασης για την επιλογή του ανάδοχου που θα υλοποιούσε μια τόσο μεγάλη ενημερωτική εκστρατεία θα απαιτούσε τουλάχιστον ένα με δύο χρόνια. Επειδή ήμουν φανατικός αναγνώστης (και για μια εποχή και εξωτερικός συνεργάτης της βραχύβιας ελληνικής έκδοσης) του περιοδικού Reader’s Digest, αποφάσισα να έλθω σε επαφή μαζί τους. Μια ευγενικότατη Ελληνίδα τρίτης γενιάς, η Ολίβια Μουσούρη, ήταν συντάκτρια στην Βρετανική έκδοση του περιοδικού και ενθουσιάστηκε με την ιδέα. Το άρθρο γράφτηκε, πήραμε, παρά την κωλυσιεργία του προϊσταμένου και μια δήλωση της αρμόδιας επιτρόπου και τελικά δημοσιεύτηκε στα αγγλικά στο τεύχος του Αυγούστου 2000.



Η Ολίβια μου έστειλε το αγγλικό τεύχος και συνέχιζε να μου στέλνει και τα τεύχη με τις μεταφράσεις του άρθρου. Σλοβακικά, τσέχικα, πολωνικά, φινλανδικά, πορτογαλικά, ισπανικά, ιταλικά, ολλανδικά, γαλλικά και τέλος, η αποθέωση, κινέζικα. Μόνο από αυτές τις εκδόσεις είχαμε πετύχει να ενημερώσουμε, δωρεάν και στη γλώσσα τους, εκατομμύρια πολίτες, οι περισσότεροι από τους οποίους, ως τουρίστες, θα γνώριζαν τι αριθμό να καλέσουν σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Τελευταίες σκέψεις. Θα μπορούσα να γράψω πολύ περισσότερα πράγματα για το πείσμα με το οποίο αγωνίστηκα για την εισαγωγή των ελληνικών χαρακτήρων και της πολυγλωσσίας γενικότερα στα συστήματα πληροφορικής της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Ή σχετικά με την πολύχρονη προσπάθεια να ενταχθεί στην νομοθεσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης η υποχρέωση των κρατών μελών να δημιουργήσουν συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης των πολιτών για επερχόμενες και εξελισσόμενες καταστροφές (άρθρο 110 του Ευρωπαϊκού Κώδικα Ηλεκτρονικών Επικοινωνιών) το λεγόμενο και «αντίστροφο» 112). Μου αρκεί ότι αυτά όπως και τα παραδείγματα επιχειρηματικότητας που ανέφερα παραπάνω, μου έδωσαν την χαρά της δημιουργίας καλύτερων συνθηκών για την επιχείρηση ή τον οργανισμό που με απασχολούσε, συμβάλλοντας ταυτόχρονα στην επίτευξη των στόχων του με σημαντική εξοικονόμηση πόρων αν όχι και επιπλέον εσόδων.

07 Σεπτεμβρίου 2021

Οι πληγές της Προστασίας του Πολίτη και το μέλλον

Η περιστολή των μελλοντικών επιπτώσεων ατυχημάτων και καταστροφών απαιτεί θαρραλέο σχεδιασμό για ένα μέλλον τελείως διαφορετικό από το παρελθόν
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 7 Σεπτεμβρίου 2021 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-460)


Το 2002, μετά από σχετικές συζητήσεις με ανθρώπους που γνώριζαν σε βάθος τα θέματα της Πολιτικής Προστασίας σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ο ευρωβουλευτής Γιώργος Κατηφόρης κατέθεσε στην Ευρωπαϊκή Συνέλευση για το μέλλον της Ευρωπαϊκής Ένωσης, στην οποία εκπροσωπούσε την Ελληνική Κυβέρνηση, ένα έγγραφο με τίτλο «Οι Συνθήκες και η προστασία των πολιτών από ατυχήματα και καταστροφές». Τον Οκτώβριο του 2009 ο Γιώργος Παπανδρέου περιλάμβανε για πρώτη φορά στην κυβέρνησή του αντί για το Υπουργείο Δημόσιας Τάξης, ένα Υπουργείο Προστασίας του Πολίτη.

Οι εξοικειωμένοι με τον τρόπο λειτουργίας των πραγμάτων σε άλλες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, γνωρίζουν πως οι αρμοδιότητες για τον σχεδιασμό και την υλοποίηση της προστασίας των πολιτών από ατυχήματα και καταστροφές ανήκουν κατ’ αρχήν στα Υπουργεία Εσωτερικών. Ενώ ο συντονισμός αστυνομίας και πυροσβεστών ανήκουν κατ’ αρχήν στην τοπική και περιφερειακή αυτοδιοίκηση.

Γιατί, όπως έχουμε γράψει και παλαιότερα, η Προστασία των πολιτών από ατυχήματα και καταστροφές αφορά πολυάριθμες υπηρεσίες και δομές και είναι κατ’ εξοχήν υπόθεση συντονισμού και συνεργασίας παρά θέμα διοίκησης και ελέγχου. Με απλά λόγια δεν είναι θέμα ιεραρχίας και πυραμίδας αλλά συντονισμού πολλών διαφορετικών υπηρεσιών ώστε να λειτουργούν σαν ορχήστρα μουσικών οργάνων. Με βασική αρχή την προτροπή που υπάρχει έξω από ορισμένες αίθουσες επιχειρήσεων «Αφήστε το Εγώ σας απέξω».

Οι πληγές της Προστασίας στην Ελλάδα. Ο πολλαπλασιασμός των υπουργείων που ασχολούνται με την προστασία των πολιτών δείχνει ότι οι ιθύνοντες δεν έχουν αντιληφθεί την σοβαρότητα της κατάστασης και προσπαθούν να βάλουν νέο κρασί σε παλιούς ασκούς. Με άλλα λόγια προσπαθούν να στήσουν μια «νέα» πολιτική προστασία με τα ίδια παλιά υλικά που αποδείχτηκαν ανεπαρκή μέχρι σήμερα.

Όμως, είναι γνωστό από την αρχαιότητα ότι «οὐδεὶς βάλλει οἶνον νέον εἰς ἀσκοὺς παλαιούς· εἰ δὲ μή, ῥήσσει ὁ οἶνος ὁ νέος τοὺς ἀσκούς, καὶ ὁ οἶνος ἐκχεῖται καὶ οἱ ἀσκοὶ ἀπολοῦνται· ἀλλὰ οἶνον νέον εἰς ἀσκοὺς καινοὺς βλητέον» (Μαρκ. β, 22). Και τα παλιά υλικά δεν έχουν να κάνουν με τους ένστολους (π.χ. της Πυροσβεστικής, της Αστυνομίας ή των Ενόπλων Δυνάμεων) από τους οποίους αντλούνται τις περισσότερες φορές οι ηγεσίες της Πολιτικής Προστασίας.

Έχουν κυρίως να κάνουν με απαρχαιωμένες νοοτροπίες ευθυνοφοβίας και συγκεντρωτισμού, καθώς και με σοβαρές ελλείψεις γνώσεων και επιχειρησιακής ικανότητας σε όλα τα επίπεδα της διοίκησης (τοπικής, περιφερειακής, εθνικής). Αλλά και με παντελή άγνοια των πολιτών για τις δικές τους ευθύνες. Κυρίως έχουν να κάνουν με σοβαρότατη έως εγκληματική άγνοια της σημασίας της πρόληψης για μια σειρά ατυχημάτων και καταστροφών με διαχρονικό αποτέλεσμα να χάνονται ανθρώπινες ζωές, περιουσίες και πολύτιμα κομμάτια του φυσικού περιβάλλοντος.

Όπως έχουμε γράψει κατ’ επανάληψη από αυτήν εδώ τη στήλη υπάρχει σοβαρότατη έλλειψη σχεδιασμού όσον αφορά την αντιμετώπιση ατυχημάτων και καταστροφών με βάση τον ετήσιο αριθμό θυμάτων και αναπηριών, το ετήσιο κόστος της απώλειας περιουσιών και υποδομών και τέλος την έκταση της υποβάθμισης του φυσικού περιβάλλοντος.

Οι ιθύνοντες μιλούν πάντα για την ενίσχυση της ετοιμότητας και της επέμβασης αναφερόμενοι σε προσλήψεις πυροσβεστών και στην αγορά επίγειων και εναέριων μέσων, ενώ υποβαθμίζεται συστηματικά η πρόληψη και ο σχεδιασμός της ελαχιστοποίησης των επιπτώσεων που απαιτούν υποπολλαπλάσιο κόστος και έχουν πολλαπλάσιο αποτέλεσμα.

Υπάρχει βέβαια το πετυχημένο παράδειγμα της αντισεισμικής πολιτικής όπου εδώ και χρόνια η έμφαση έχει δοθεί στην πρόληψη με την εφαρμογή αυστηρού αντισεισμικού κανονισμού αλλά και στην ενημέρωση και την εκπαίδευση στα σχολεία. Παράδειγμα το οποίο όμως δεν έχει εφαρμοστεί και στις άλλες μεγάλες κατηγορίες καταστροφών όπως οι πλημμύρες και οι δασικές πυρκαγιές αλλά και ατυχημάτων όπως τα τροχαία και οι μεγάλες προκλήσεις στον τομέα της υγείας. Και φυσικά, ούτε στην υπέρτατη πρόκληση της κλιματικής αλλαγής, των τεχνολογικών και υγειονομικών κινδύνων και της μετανάστευσης.

Ένα σχέδιο για το μέλλον. Διαβάζω στην τελευταία ανάρτηση του καθηγητή Ντέιβιντ Αλεξάντερ που κατέχει την έδρα Περιστολής (των επιπτώσεων) κινδύνων και καταστροφών στο Πανεπιστημιακό Κολέγιο του Λονδίνου (UCL) πως για να αντιμετωπίσουμε την ραγδαία εξελισσόμενη κλιματική κρίση θα πρέπει να πάψουμε να σχεδιάζουμε με βάση τις προηγούμενες καταστροφές αλλά να οργανωθούμε για τις καταστροφές που (γνωρίζουμε ότι) επέρχονται.

Έτσι, στον τομέα της προστασίας των πολιτών αντί να περιμένουμε την αργή εξέλιξη των πραγμάτων χρειαζόμαστε μια επανάσταση ενεργώντας σε οκτώ σημεία. Μετατροπή του σχεδιασμού και της διαχείρισης έκτακτων αναγκών σε επάγγελμα ζωτικής σημασίας σε εθνικό επίπεδο. Αξιοποίηση της τεχνολογίας για να μεταβούμε από το δόγμα διοίκηση-και-έλεγχος στο δόγμα συντονισμός-και-συνεργασία.

Εκσυγχρονισμός της κουλτούρας της πολιτικής προστασίας έτσι ώστε να γίνει ανοικτή σε όλους. Ιδιαίτερη ανάπτυξη του συστήματος της προστασίας έτσι ώστε να είναι έντονα και μόνιμα παρόν σε τοπικό επίπεδο. Εμπλοκή των πολιτών μέσω διαβούλευσης και της ανάπτυξης του οργανωμένου εθελοντισμού. Συντονισμός σε περιφερειακό επίπεδο και εναρμόνιση σε εθνικό επίπεδο – δηλαδή δημιουργία ενός ενοποιημένου, λειτουργικού συστήματος που να λειτουργεί συνδυαστικά σε όλα τα επίπεδα. Με επαρκή χρηματοδότηση, επειδή η έλλειψη πόρων θα έχει τρομερές συνέπειες. Και τέλος, βάζοντας πάνω από όλα την προστασία των ανθρώπων.

Ζούμε, γράφει ο καθηγητής, σε μια εποχή στην οποία η πραγματικότητα σημαίνει διαφορετικά πράγματα σε διαφορετικούς ανθρώπους. Ακόμη και η αντικειμενική επιστημονική αλήθεια έχει μπει στη γωνία. Πρέπει να μάθουμε να αντιμετωπίζουμε το είδος εκείνο της διαφωνίας που προκαλεί την εξάπλωση της δομικής ανομίας και την κατάρρευση των αξιών και των προτύπων. Ταυτόχρονα η κοινωνία παλεύει με ένα ισχυρό κύμα τεχνολογικών αλλαγών χωρίς να κατανοεί πόσο ευάλωτη είναι στην τεχνολογία (φανταστείτε για παράδειγμα τις επιπτώσεις από μια διακοπή ηλεκτρικού ρεύματος μεγάλης διαρκείας), ούτε τις μεθόδους που θα πρέπει να χρησιμοποιηθούν για να αντιμετωπιστεί αυτή η αδυναμία.

Ταυτόχρονα οι κυβερνήσεις δεν θέλουν να ξέρουν για την περιστολή των κινδύνων από καταστροφές ελπίζοντας πως η «στραβή» δεν θα τύχει στη διάρκεια της θητείας τους. Δεν ενδιαφέρονται ιδιαίτερα για την δημιουργία αποδοτικών και αποτελεσματικών συστημάτων αντιμετώπισης αλλά δεν υπάρχει και μεγάλη ζήτηση για κάτι τέτοιο λόγω της γενικής άγνοιας και της μοιρολατρίας όσον αφορά τις καταστροφές.

Και ας μην περιμένουμε πως η υποβολή επιστημονικών πληροφοριών στους ιθύνοντες θα τους χρησιμεύσουν για δράση. Όπως μου έλεγε και ένας παλιός προϊστάμενος Πολιτικής Προστασίας (που σημειωτέον δεν είχε πάει στο πανεπιστήμιο) «Έλα μωρέ τι ξέρουν όλοι αυτοί οι επιστήμονες με τις μεγάλες άσπρες γενειάδες».

Το μέλλον πρέπει να αντιμετωπιστεί με ευρύτητα πνεύματος, και συναίσθηση ότι δεν θα είναι ίδιο με το παρελθόν. Χάρις στις εργασίες της Διακυβερνητικής Επιτροπής για την Αλλαγή του Κλίματος γνωρίζουμε τι μας περιμένει. Στο χέρι μας είναι να προετοιμαστούμε κατάλληλα … για τα παιδιά και τα εγγόνια μας.

Πηγή: http://emergency-planning.blogspot.com/2021/08/a-five-minute-plea-for-better-civil.html
 

Δομική Ανομία (anomie) είναι η κατάσταση αστάθειας που προκύπτει από την κατάρρευση προτύπων, ηθικών αξιών και καθοδήγησης ή από την έλλειψη σκοπού και ιδεωδών (Émile Durkheim, 1893). Μπορεί να προκύψει από την σύγκρουση συστημάτων πεποιθήσεων και προκαλεί ρήξη των κοινωνικών δεσμών μεταξύ του ατόμου και της κοινότητας που καταλήγει σε δυσλειτουργική ανικανότητα ενσωμάτωσης σε τυπικές καταστάσεις της κοινωνίας π.χ. εύρεση εργασίας, επιτυχία σε διαπροσωπικές σχέσεις κλπ.

Ο νεολογισμός πρεκαριάτο (precariat) αναφέρεται στην κοινωνική τάξη ατόμων που ζουν σε καθεστώς αβεβαιότητας, χωρίς προβλεψιμότητα ή ασφάλεια κάτι που επηρεάζει την υλική και ψυχολογική τους ευημερία.

03 Αυγούστου 2021

Χιμπατζήδες ή μπονόμπο;

Καύσωνες, πυρκαγιές, πλημμύρες, πανδημίες, αυταρχικά καθεστώτα – μήπως φτάνουμε σιγά-σιγά στα όρια μας ως ανθρώπινο είδος;
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 3 Αυγούστου 2021 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-459)


Θα πρέπει να ήταν 1999 ή 2000. Ο Ιρλανδός Τομ Γκάρβεϋ, αναπληρωτής γενικός διευθυντής Περιβάλλοντος στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, έκανε μια ερώτηση στους συγκεντρωμένους υπαλλήλους της Γενικής Διεύθυνσης. «Ποιοι πιστεύουν ότι βρίσκεται σε εξέλιξη η κλιματική αλλαγή;». Ως εκπρόσωπος της Μονάδας Πολιτικής Προστασίας ήμουν ο μόνος που σήκωσα το χέρι μου …

Κι αυτό γιατί στη Μονάδα μας βλέπαμε ήδη τα σημάδια. Διαβάζαμε τις ετήσιες εκθέσεις των αντασφαλιστών που έδειχναν τάση αύξησης των φυσικών καταστροφών. Μάλιστα, υπήρχαν οι σχετικές προβλέψεις ήδη από τη δεκαετία του 1970! Θυμάμαι ένα μπλε βιβλιαράκι με την έκθεση «Τα όρια της ανάπτυξης» που συνέταξαν το 1972 Αμερικανοί επιστήμονες για λογαριασμό της Λέσχης της Ρώμης και το οποίο προέβλεπε πως ο βιομηχανικός μας πολιτισμός θα κατέρρεε μέχρι το 2040 λόγω του ζήλου των εταιρειών και των κυβερνήσεων να επιζητούν την οικονομική ανάπτυξη χωρίς να λογαριάζουν το κόστος. Τελικά, φαίνεται πως δεν έχουμε αποκλίνει καθόλου από το πρόγραμμα!

Δυστυχώς, οι αρμόδιοι επιστήμονες και πολιτικοί δεν συγκινήθηκαν. Ακόμη και το 2007 η ομάδα εργασίας Ι της Διακυβερνητικής Επιτροπής για την Κλιματική Αλλαγή ανέφερε στην έκθεσή της πως υπήρχε «χαμηλή εμπιστοσύνη» όσον αφορά τις τάσεις για το μέγεθος και τη συχνότητα φαινομένων όπως πλημμύρες, καύσωνες, ξηρασίες, δασικές πυρκαγιές και έντονα καιρικά φαινόμενα!

Κι αυτό παρόλο που μερικοί «γραφικοί» επιστήμονες φώναζαν ότι οι τάσεις υπερθέρμανσης του πλανήτη ήταν τέτοιες που σύντομα θα βλέπαμε τα καταστροφικά αποτελέσματα … Οι πετρελαϊκές εταιρείες, οι αυτοκινητοβιομηχανίες και άλλα οργανωμένα συμφέροντα αποδύθηκαν σε μια εκστρατεία διασποράς αμφιβολιών, με αποτέλεσμα οι αποφασίζοντες να διστάζουν να πάρουν τις αναγκαίες σκληρές αποφάσεις.

Σήμερα, βέβαια τα πράγματα έχουν αλλάξει. Ο καθηγητής Διαχείρισης Φυσικών Καταστροφών και Πρόεδρος της Εθνικής Ειδικής Επιτροπής για την Κλιματική Αλλαγή, Κώστας Συνολάκης δήλωνε πρόσφατα ότι με βάση τις προβλέψεις προ δεκαετίας τα πρόσφατα καταστρεπτικά φαινόμενα τα περιμέναν οι ειδικοί σε 20 χρόνια από σήμερα, δηλαδή το 2040! Παράλληλα, ο Γενικός Γραμματέας της Ακαδημίας Αθηνών και Εκπρόσωπος της Ελλάδας για την Κλιματική Αλλαγή, Χρήστος Ζερεφός εκτιμούσε πως «το κόστος των συνεπειών της κλιματικής αλλαγής σε περίπτωση μη προσαρμογής θα ανέλθει στα 700 δισεκατομμύρια μέχρι το τέλος του αιώνα» κι αυτό μόνο για την Ελλάδα!

Φοβάμαι πως τα εξαγγελλόμενα φιλόδοξα σχέδια αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής δεν θα κατορθώσουν να αναστρέψουν τα επερχόμενα δεινά. Όχι γιατί αυτοί που τα συντάσσουν ή όσοι τα εφαρμόσουν θα είναι μειωμένων ικανοτήτων. Αλλά γιατί η ίδια η κοινωνία δεν θα προλάβει να αλλάξει ριζικά τις συνήθειες της. Ακόμη κι αν το αποφασίσουμε όλοι και όλες, οι επιπτώσεις στην παγκόσμια οικονομία θα είναι τεράστιες.

Φανταστείτε τι αποτέλεσμα θα έχει μια μείωση κατά 50% των μετακινήσεων π.χ. στον τουρισμό και στο εξαγωγικό εμπόριο της Κρήτης. Μπορεί η γενικευμένη υιοθέτηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας να φαντάζει ως πανάκεια αλλά τι ενέργεια θα απαιτηθεί για να παραχθούν τα φωτοβολταϊκά και οι ανεμογεννήτριες που θα χρειαστούν για να υποκαταστήσουν τους θερμικούς σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής;

Ο πολλαπλασιασμός γεγονότων που συνδέονται με την κλιματική αλλαγή όπως ξηρασίες και δασικές πυρκαγιές (ακόμη και στη Σιβηρία), πλημμύρες και το λιώσιμο των πάγων (στους Πόλους και στην Γροιλανδία), την πανδημία του κορωνοϊού (και τις επερχόμενες πανδημίες λόγω του τρόπου με τον οποίο παράγουμε τις τροφές μας) μαζί με την τάση υιοθέτησης αυταρχικών καθεστώτων ανά την υφήλιο φαίνεται πως υποδεικνύουν και κάτι ακόμη. Ότι η ανθρωπότητα δεν μπορεί στην πραγματικότητα να διαχειριστεί τα μεγάλα προβλήματα που η ίδια δημιούργησε – όσο κι αν οι επικοινωνιολόγοι των πολιτικών προσπαθούν να μας πείσουν για το αντίθετο.

Μήπως φτάνουμε στα όριά μας ως είδος και οδηγούμαστε στο τέλος του ανθρώπινου πειράματος; Επειδή το ανθρώπινο είδος ανήκει στην τάξη των πρωτευόντων θηλαστικών (στην οποία ανήκουν οι πίθηκοι), πολλοί επιστήμονες έχουν παραλληλίσει τις κοινωνίες μας με τις κοινότητες ορισμένων άλλων πρωτευόντων (π.χ. των χιμπατζήδων). Κοινότητες που χαρακτηρίζονται από εδαφικότητα, κοινωνικότητα, φυλετισμό, ιεραρχίες κυριαρχίας. Και τελικά βία, ιδίως μεταξύ των αρσενικών.

Οι αγέλες των πρωτευόντων είναι μικρές κοινωνίες με τις δικές τους κοινωνικές δομές, πολιτικές, οικονομίες και κουλτούρες. Οι κοινωνίες αυτές χαρακτηρίζονται από ανισότητες – στην κορυφή βρίσκεται το πιο επιθετικό αρσενικό που απολαμβάνει όλα τα κέρδη – την εξουσία του οποίου αμφισβητούν διαρκώς και βίαια τα άλλα αρσενικά. Το αποτέλεσμα είναι οι δυνατότητες μακροπρόθεσμης και ευρύτερης (πέρα από την αγέλη) συνεργασίας να είναι μηδαμινές.

Άλλα είδη συνεργάζονται σε πολύ μεγάλη κλίμακα. Τα μυρμήγκια κατά εκατομμύρια. Τα ψάρια κατά χιλιάδες. Τα πουλιά κατά εκατοντάδες. Τα πρωτεύοντα είναι άπληστα, υστερόβουλα, εξουσιαστικά, βίαια. Ο εγκέφαλός τους δεν τους επιτρέπει να συνεργαστούν σε μεγάλη κλίμακα … Κι είναι τραγικό να διαπιστώνει κανείς ότι αυτό συμβαίνει δυστυχώς και στις ανθρώπινες κοινωνίες σε όλα τα επίπεδα – τοπικό, περιφερειακό, εθνικό, διεθνές.

Ωστόσο, υπάρχουν και πρωτεύοντα (π.χ. οι πίθηκοι μπονόμπο) που αντί να είναι επιθετικοί όπως οι χιμπατζήδες είναι ευγενικοί, φιλόστοργοι και ερωτικοί και χαρακτηρίζονται από γενναιοδωρία, καλοσύνη και αλτρουισμό. Θα κατορθώσουμε, ως ανθρώπινο είδος να αξιοποιήσουμε περισσότερο αυτά τα χαρακτηριστικά που ενυπάρχουν επίσης στα γενετικό μας προφίλ προκειμένου να αντιμετωπίσουμε με επιτυχία και από κοινού την επερχόμενη καταστροφή;

Το ευχόμαστε ολόψυχα …

Ο θανατηφόρος συνδυασμός καύσωνα και υγρασίας

Ο ανθρώπινος οργανισμός αντιμετωπίζει τις υψηλές θερμοκρασίες ενεργοποιώντας την λειτουργία της εφίδρωσης. Με την εξάτμιση του ιδρώτα μειώνεται η θερμοκρασία του σώματος και μπορούμε έτσι να αντιμετωπίσουμε καλύτερα τον καύσωνα. Ωστόσο, αν ο αέρας περιέχει υψηλά επίπεδα υγρασίας, η εξάτμιση του ιδρώτα είναι δύσκολη ή και αδύνατη με αποτέλεσμα να κινδυνεύουμε ακόμη και με θάνατο! 
 
Ο δείκτης που μας προειδοποιεί για τον κίνδυνο που διατρέχουμε είναι η «θερμοκρασία υγρού βολβού». Μετριέται με ένα θερμόμετρο του οποίου το κάτω μέρος (βολβός) περιβάλλεται από ένα υγρό ύφασμα που υγραίνεται συνεχώς π.χ. με ένα φιτίλι βυθισμένο σε δοχείο με νερό (βλ.σχήμα). Η ανώτατη «θερμοκρασία υγρού βολβού» που μπορεί να διαχειριστεί το ανθρώπινο σώμα είναι 35°C – αλλά κάθε θερμοκρασία άνω των 30°C είναι δυνητικά επικίνδυνη ή ακόμη και θανατηφόρα.

Οι περιοχές που δείχνουν τάσεις να προσεγγίσουν τα όρια αυτά μέσα στις επόμενες δεκαετίες είναι το Μεξικό και η Κεντρική Αμερική, ο Περσικός Κόλπος, η Ινδία, το Πακιστάν και η Νοτιοανατολική Ασία.