03 Ιανουαρίου 2023

Το 2023 ας περιορίσουμε τις σπατάλες

Στα τρόφιμα, τα φάρμακα και τις συσκευασίες στα ταχυφαγεία …
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 3 Ιανουαρίου 2023 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-477)


Ας αρχίσουμε με τις ευχές για Καλή Χρονιά, με Υγεία, Όμορφα Αισθήματα και Αλυπία! Ευχήθηκα για πρώτη φορά περισσότερη Αλυπία, (δηλαδή απουσία ψυχικής θλίψης και στενοχώριας), στο τέλος του 2020 (βλ. ΧΝ 29/12/2020). Πρόκειται για μια έννοια στην οποία έχουν αναφερθεί ο σοφιστής Αντιφών ο Αθηναίος αλλά και ο Κλαύδιος Γαληνός, ο σπουδαίος Έλληνας ιατρός της αρχαιότητας (βλ. ΧΝ 20/11/2020). Όμως η κυριότερη πρόκληση που θα πρέπει να αντιμετωπίσουμε στο άμεσο μέλλον είναι ο περιορισμός της σπατάλης!

Τρόφιμα. Βρισκόμουν αυτές τις μέρες στις Βρυξέλλες και άκουσα μια εντυπωσιακή ραδιοφωνική διαφήμιση. «Περάστε όλοι στο τραπέζι!», λέει η μητέρα. «Μα γιατί έβαλες ένα παραπάνω πιάτο; Περιμένουμε κάποιον;» ρωτάει ο γιος. «Είναι για τον σκουπιδοντενεκέ! Για να μας θυμίζει ότι πετάμε τόσα πολλά τρόφιμα!» απαντάει ο πατέρας. Η περιφέρεια της Βαλλονίας έχει δρομολογήσει το σχέδιο REGAL (από τα αρχικά των λέξεων Μείωση της σπατάλης τροφίμων – Reduction des Gaspillages Alimentaires) υπενθυμίζοντας ότι η εξοικονόμηση κάνει καλό στο πορτοφόλι αλλά και στον πλανήτη.

Αυτό ήταν και το μήνυμα πρόσφατης δημοσίευσης του WWF Ελλάς (βλ. ΧΝ. 30/12/2022) με 10 συμβουλές για τη μείωση της σπατάλης τροφίμων κατά την εορταστική περίοδο. Συμβουλές που θα πρέπει να κρατήσουμε για όλο τον χρόνο, στις οικογενειακές συνάξεις, στις ταβέρνες με τους φίλους, και στις εκδρομές. Ας μη μιμούμεθα τον Διονύση Παπαγιαννόπουλο στην περίφημη σκηνή της ταινίας «Ο Αχόρταγος», όπου παραγγέλνει το καταπέτασμα αν και λέει «δεν πεινάω, απλώς θέλω να τσιμπήσω κάτι» …

Η Ελλάδα βρίσκεται στην τρίτη θέση στην Ευρωπαϊκή Ένωση (μετά την Κύπρο και τη Δανία), αναφορικά με τη σπατάλη τροφίμων από νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Σε ετήσια βάση κάθε Έλληνας σπαταλάει 191 κιλά τρόφιμα όταν ο μέσος όρος στην Ευρωπαϊκή Ένωση είναι 127 κιλά. Όπως σημείωσε πρόσφατα στο ethnos.gr ο Δημήτρης Νέντας, γενικός διευθυντής του Ιδρύματος «Τράπεζα Τροφίμων», τα μισά από τα σπαταλώμενα τρόφιμα θα αρκούσαν για να τραφούν ολόκληρο τον χρόνο όλοι οι φτωχοί της χώρας!

Φάρμακα. Κατά τις πρώτες φάσεις της πανδημίας του κορωνοϊού διαπιστώθηκαν σοβαρά προβλήματα στην διάθεση των εμβολίων (βλ. ΧΝ 2/3/2021). Δεν αρκούσε η διάθεση της δραστικής ουσίας αλλά απαιτούνταν και φιαλίδια υψηλών προδιαγραφών για την αποθήκευση τους, καθώς και σύριγγες για την χορήγησή τους. Μάθαμε τότε πως πάνω από τη μισή παγκόσμια παραγωγή αυτών των δύο αντικειμένων βρισκόταν είτε στην Κίνα (φιαλίδια), είτε στην Ινδία (σύριγγες)!

Σήμερα, διαπιστώνουμε ότι η πλειοψηφία των δραστικών φαρμακευτικών ουσιών, τις οποίες χρησιμοποιούμε για την παρασκευή των φαρμάκων που καταναλώνουμε, παράγεται επίσης εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης. Και συγκεκριμένα στην Ινδία, η οποία από το 2018 είχε θέσει ως στρατηγικό της στόχο να καταστεί παγκόσμιος ηγέτης στον τομέα αυτόν. Παράλληλα, ορισμένες μεγάλες Ευρωπαϊκές φαρμακοβιομηχανίες προειδοποίησαν πρόσφατα την Ευρωπαϊκή Επιτροπή ότι προτίθενται να σταματήσουν την παραγωγή ορισμένων γενόσημων φαρμάκων λόγω μεγάλης αύξησης του ενεργειακού κόστους παραγωγής τους.

Έτσι δεν αποτελεί έκπληξη η πρόσφατη ανακοίνωση του Πανελλήνιου Ιατρικού Συλλόγου (ΠΙΣ) που καλεί την κυβέρνηση να προβλέψει τη χορήγηση των όλων των συνταγογραφούμενων φαρμάκων (και όχι μόνο των αντιβιοτικών) αποκλειστικά με ιατρική συνταγή. Μόνο με αυτόν τον τρόπο λέει ο ΠΙΣ θα «… υπάρξει εξοικονόμηση και ορθολογική χρήση των φαρμάκων, τα οποία πρέπει να έχουν στη διάθεσή τους όσοι ασθενείς τα έχουν πραγματικά ανάγκη και όχι να τα σπαταλάμε με πρακτικές πολυφαρμακίας και αντιεπιστημονικής χορήγησής τους».

Σε σχετική τηλεοπτική του παρέμβαση ο Πρόεδρος του ΠΙΣ Αθανάσιος Εξαδάκτυλος επεσήμανε ότι: «Πηγαίνουμε στο φαρμακείο χωρίς να συμβουλευτούμε τον γιατρό και έπειτα από σύσταση φεύγουμε με μια σακούλα σκευάσματα και φάρμακα. Είναι απλό. Η χρήση των φαρμάκων θα περιοριστεί όταν θα χορηγούνται εκεί που πρέπει, στις δοσολογίες που πρέπει και όταν πρέπει. Ο μόνος που μπορεί να το πει αυτό είναι ο γιατρός και αυτό συμβαίνει παντού σε όλον τον κόσμο». Επεσήμανε επίσης ότι η κατανάλωση αντιβιοτικών στην Ελλάδα μειώθηκε κατά 20% μετά την απαίτηση για τη χορήγησή τους μόνο με ιατρική συνταγή.

Σκεύη μιας χρήσης. Ένας κλάδος που χαρακτηρίζεται από μεγάλη σπατάλη υλικών είναι τα ταχυφαγεία (fast-food). Τα χάμπουργκερ, οι τηγανιτές πατάτες, οι σαλάτες και τα αναψυκτικά σερβίρονται σε πλαστικές, χαρτονένιες ή χάρτινες συσκευασίες, με πλαστικά ή ξύλινα σκεύη και με πλαστικοποιημένα χάρτινα ποτήρια.

Έτσι, από την 1η Ιανουαρίου στη Γαλλία, τα ταχυφαγεία θα πρέπει να χρησιμοποιούν υποχρεωτικά για την επί τόπου κατανάλωση επαναχρησιμοποιούμενα επιτραπέζια σκεύη (ποτήρια, πιάτα, μαχαιροπίρουνα κλπ.). Σε περίπτωση μη συμμόρφωσης το πρόστιμο θα είναι 7.500€! Το μέτρο ισχύει για όλα τα μεγάλα ταχυφαγεία (McDonald’s, Quick, KFC, Domino’s Pizza, Burger King, κλπ.) αλλά έχει δοθεί περίοδος χάριτος για τα καταστήματα που μπορούν να εξυπηρετήσουν μέχρι 20 πελάτες ταυτόχρονα.

Παρόμοια διάταξη σχεδιάζει να θεσπίσει και η Βελγίδα υπουργός περιβάλλοντος, αλλά οι εκπρόσωποι του κλάδου, παρόλο που δεν αντιτίθενται κατ’ αρχήν στο μέτρο, ζητούν κάποιες προσαρμογές.

06 Δεκεμβρίου 2022

Καλές και κακές ειδήσεις

Για την καταναγκαστική εργασία, τα φύκια, το τεχνητό αίμα και την κλιματική αλλαγή
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 6 Δεκεμβρίου 2022 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-476)


Θα ξεκινήσω απαριθμώντας μερικές καλές ειδήσεις που δυστυχώς περνούν απαρατήρητες μέσα στον ορυμαγδό από ειδήσεις για κακουργήματα, θανατηφόρους πολέμους, απειλές πολέμων για πλουτοπαραγωγικούς πόρους, αυξήσεις τιμών και προβλέψεις για επερχόμενες ελλείψεις.

Εργασιακά κάτεργα. Πολλά από τα φτηνά καταναλωτικά ευρωπαϊκά ή (κυρίως) εισαγόμενα προϊόντα, παράγονται σε άθλιες συνθήκες καταναγκαστικής εργασίας σε τρίτες χώρες (π.χ. Ινδία, Κίνα Πακιστάν), μερικές φορές ακόμη και από πολιτικούς κρατούμενους. Σήμερα, εκτιμάται ότι 27,6 εκατομμύρια άνθρωποι απασχολούνται παγκοσμίως υπό συνθήκες καταναγκαστικής εργασίας, σε πολλούς κλάδους.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή με πρόταση κανονισμού για την απαγόρευση των προϊόντων καταναγκαστικής εργασίας, την οποία κατέθεσε στα μέσα Σεπτεμβρίου, στοχεύει στην αντιμετώπιση του φαινομένου στην ενωσιακή αγορά. Όταν εγκριθεί (μετά από διαβουλεύσεις με το Ευρωκοινοβούλιο και το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο) ο κανονισμός θα καλύπτει όλα τα προϊόντα, χωρίς να στοχεύει συγκεκριμένες εταιρείες ή κλάδους παραγωγής.

Η υλοποίηση της νέας νομοθεσίας θα εξαρτηθεί βέβαια και από τη στενή συνεργασία με παγκόσμιους εταίρους. Τα κράτη μέλη θα έχουν τη δυνατότητα να αποσύρουν από την ευρωπαϊκή αγορά προϊόντα καταναγκαστικής εργασίας, κατόπιν έρευνας. Παράλληλα, οι τελωνειακές αρχές της ΕΕ θα εντοπίζουν και θα σταματούν τα προϊόντα καταναγκαστικής εργασίας στα ευρωπαϊκά σύνορα.

 

Καλλιεργήστε φύκια. Στα μέσα Νοεμβρίου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε ένα πρόγραμμα 23 δράσεων για να ενισχύσει τον τομέα των φυκιών στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Στους στόχους των δράσεων περιλαμβάνονται η βελτίωση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος, η αύξηση της κοινωνικής ευαισθητοποίησης και αποδοχής των φυκιών και των προϊόντων με βάση τα φύκια από τους καταναλωτές, καθώς και η κάλυψη των κενών στους τομείς της γνώσης, της έρευνας και της τεχνολογίας.

Οι δράσεις αφορούν την ανάπτυξη νέας εργαλειοθήκης για τους καλλιεργητές φυκιών, η πρόβλεψη της διευκόλυνσης του εντοπισμού βέλτιστων τοποθεσιών για καλλιέργεια θαλάσσιων μακροφυκών καθώς και η προσθήκη της καλλιέργειας θαλάσσιων μακροφυκών στα θαλάσσια χωροταξικά σχέδια. Προβλέπεται επίσης η ανάπτυξη, προτύπων για τα συστατικά και τους επιμολυντές των φυκιών, καθώς και για τα βιοκαύσιμα από φύκια.

Παράλληλα, θα αξιολογηθεί το δυναμικό της αγοράς, η αποδοτικότητα και η ασφάλεια των υλικών με βάση τα φύκια όταν χρησιμοποιούνται σε προϊόντα λίπανσης. Θα εξετασθεί επίσης η αγορά των φυκιών και θα προταθούν μηχανισμοί τόνωσης της αγοράς και στήριξης της μεταφοράς τεχνολογίας από την έρευνα στην αγορά. Θα χρηματοδοτηθούν πιλοτικά έργα για τον επαγγελματικό αναπροσανατολισμό και τη στήριξη καινοτόμων ΜΜΕ και έργων στον τομέα των φυκιών.

Θα εξετασθούν οι ευκαιρίες μετριασμού της κλιματικής αλλαγής μέσω των θαλάσσιων μακροφυκών, καθώς και ο ρόλος τους ως καταβοθρών γαλάζιου άνθρακα. Παράλληλα, προβλέπεται η στήριξη, της ανάπτυξης νέων και βελτιωμένων μεθόδων παραγωγής και συστημάτων καλλιέργειας και επεξεργασίας φυκιών. Τέλος, θα υποστηριχτούν δράσεις ευαισθητοποίησης και ανάλυσης της διαθεσιμότητας δεδομένων σχετικά με τα φύκια. Οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να ενημερώνονται σχετικά συμμετέχοντας στο φόρουμ EU4Algae.

Τεχνητό αίμα. Ερευνητές από τα πανεπιστήμια του Μπρίστολ, του Κέμπριτζ και της υπηρεσίας αιμοδοσίας του βρετανικού ΕΣΥ ξεκίνησαν κλινικές δοκιμές μετάγγισης τεχνητού αίματος, το οποίο ελπίζεται να είναι αποτελεσματικότερο από το κανονικό μεταγγιζόμενο αίμα. Με βάση τις σχετικές έρευνες, που έχουν ξεκινήσει από το 2009, το τεχνητό αίμα παράγεται από κανονικό αίμα τα ερυθρά αιμοσφαίρια του οποίου πολλαπλασιάζονται με τη βοήθεια ευέλικτων βλαστοκυττάρων.

Στο παρόν στάδιο των ερευνών στόχος είναι να εξετασθεί αν τα τεχνητά παραγόμενα ερυθρά αιμοσφαίρια μπορούν να επιβιώσουν στο σώμα τον ίδιο χρόνο με τα κανονικά. Αν διαρκούν περισσότερο θα είναι δυνατόν, σε ασθενείς που χρειάζονται συχνές μεταγγίσεις, αυτές να πραγματοποιούνται αραιότερα (ανά 6 εβδομάδες σε σύγκριση με 2-3 εβδομάδες σήμερα) με αποτέλεσμα να συσσωρεύεται λιγότερος σίδηρος στο αίμα. Προς τον σκοπό αυτό τα τεχνητά παραγόμενα ερυθρά αιμοσφαίρια επισημαίνονται με ακίνδυνη ραδιενεργό ουσία. Πρόκειται για ένα σημαντικό στάδιο στην πορεία για την παραγωγή τεχνητού αίματος. Οι ερευνητές προβλέπουν ότι η εισαγωγή νέων θεραπειών με βάση τεχνητό αίμα θα απαιτήσει από 5 έως 15 έτη ερευνών. Μέχρι τότε θα απαιτείται πάντα η συμβολή των εθελοντών αιμοδοτών …

Προ δύο κακών … «Όταν βρίσκεστε “προ δύο κακών” το αρχαίο ρητό προβλέπει “το μη χείρον βέλτιστον”. Δηλαδή με κάποιον τρόπο θεωρεί ότι έχετε καθήκον να επιλέξετε το λιγότερο κακό αφού είναι ανεύθυνο να αρνηθείτε την επιλογή. Ωστόσο, η αδυναμία του επιχειρήματος ήταν πάντα ότι όσοι επιλέγουν το “μη χείρον” λησμονούν πολύ γρήγορα ότι σε κάθε περίπτωση επέλεξαν κάτι κακό».

Αυτή η αποστροφή της πολιτικής φιλοσόφου Άννας Άρεντ σε ένα κείμενο που έγραψε το 1964 με τίτλο «Προσωπική ευθύνη υπό καθεστώς δικτατορίας», μου υπενθύμισε τις συζητήσεις που γίνονται για ορισμένα από τα μέτρα που προτείνονται για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής. Και συγκεκριμένα για τη χρήση φυσικού αερίου (λιγότερο ρυπογόνου από άλλα ορυκτά καύσιμα), αλλά και πυρηνικής ενέργειας …

Να σημειωθεί ότι η τελευταία έκθεση της Διακυβερνητικής Επιτροπής για την Κλιματική Αλλαγή (IPCC) αναφέρει ότι «τα κατεστημένα οικονομικά και πολιτικά συμφέροντα οργάνωσαν και χρηματοδότησαν εκστρατείες παραπληροφόρησης και αντίθεσης όσον αφορά την κλιματική αλλαγή» και ότι η «ρητορική και η παραπληροφόρηση σχετικά με την κλιματική αλλαγή και η σκόπιμη υπονόμευση της επιστήμης» που προέκυψαν «συνέβαλαν στην παρανόηση της επιστημονικής ομοφωνίας, στη δημιουργία αβεβαιότητας, άγνοιας κινδύνου, στην υποβάθμιση του επείγοντος και στην εναντίωση».

Κι όλα αυτά μου θύμισαν μια τουρκική παροιμία που αλίευσα στο διαδίκτυο: «Το δάσος συρρικνωνόταν αλλά τα δέντρα συνέχιζαν να ψηφίζουν το τσεκούρι, γιατί το τσεκούρι ήταν έξυπνο και είχε πείσει τα δέντρα πως επειδή το στειλιάρι του ήταν από ξύλο, ήταν κι αυτό ένα από αυτά».

01 Νοεμβρίου 2022

Με αφορμή την εθνική γιορτή

Ένα τηλεγραφικό ημερολόγιο, μια έκθεση «Περί ελευθερίας» και ένα κείμενο για τους νέους βαρβάρους …
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα την 1η Νοεμβρίου 2022 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-475)


Οι εθνικές γιορτές ξυπνούν συνήθως αναμνήσεις από τα σχολικά μου χρόνια. Φέτος, η 28η Οκτωβρίου με γύρισε πίσω σε δύο καθηγητές που σημάδεψαν την πορεία μου στο Γυμνάσιο. Και σε έναν καλό φίλο, δάσκαλο από τη Γαλλία.

Το ημερολόγιο. Από μικρός είχα πρόβλημα με το μάθημα της έκθεσης. Συνήθως, οι εκθέσεις μου ήταν κατακόκκινες από τα ορθογραφικά λάθη και φυσικά δεν ήταν ποτέ τόσο καλές που να αξιωθούν να διαβαστούν δημόσια στην τάξη. Εκτός από δύο περιπτώσεις στην τρίτη Γυμνασίου. Τότε που στα Αρχαία και τα Νέα Ελληνικά, είχα την τύχη να έχω καθηγητή έναν καταπληκτικό φιλόλογο και πρώην Βαλκανιονίκη τον Τάσο Γεωργαντόπουλο.

Ο Γεωργαντόπουλος, στο μάθημα της Έκθεσης, μας ζήτησε δύο φορές, πριν από τις διακοπές Χριστουγέννων και Πάσχα, να γράψουμε ημερολόγιο για το πώς περάσαμε στις διακοπές. «Προσέξτε», μας είπε, «δεν θέλω να γράψετε μεγάλα κείμενα αλλά σύντομα και περιεκτικά, τηλεγραφικά».

Κι εδώ έρχεται και κολλάει η 28η Οκτωβρίου. Ο πατέρας μου έφερνε πάντα εφημερίδα στο σπίτι και από την πρώτη Γυμνασίου κάθε εβδομάδα μου αγόραζε και το περιοδικό «Η Διάπλασις των Παίδων». Εκεί, σε σχετικά επετειακά αφιερώματα, πρέπει να είχα διαβάσει αποσπάσματα από το Ημερολόγιο του Ιωάννη Μεταξά. Αποφάσισα να μιμηθώ το τηλεγραφικό στυλ … και, ω του θαύματος, και oι δύο εκθέσεις μου διαβάστηκαν στην τάξη μετά πολλών επαίνων …

Χρόνια αργότερα, σε μιάν άλλη επέτειο της εθνικής εορτής, διαπίστωσα ότι μια καλή φίλη και παλιά συνεργάτιδα από την Εγκυκλοπαίδεια Πάπυρος-Larousse-Britannica, η Ιωάννα Φωκά, ήταν εγγονή του Ιωάννη Μεταξά και είχε δημιουργήσει και σχετικό ιστότοπο όπου μπορεί κανείς να βρει και τους τέσσερεις τόμους του Ημερολογίου και άλλες πληροφορίες για τον άνθρωπο που προετοίμασε την Ελλάδα να αντισταθεί στις δυνάμεις του φασισμού.

Περί ελευθερίας. Κι αυτό με φέρνει στον άλλο αξιαγάπητο καθηγητή στα Νέα Ελληνικά στην τρίτη του εξατάξιου τότε Γυμνασίου (σημερινή τρίτη Λυκείου), τον φιλόλογο Σπύρο Ξανθάκη. Είχαμε ακούσει πως ο Ξανθάκης είχε προβλήματα με τη Χούντα αλλά το σχολείο μας, η Λεόντειος, τον είχε κρατήσει γιατί δεν μπορούσε να βρει αλλού δουλειά.

Ο Ξανθάκης κατ’ αρχάς με έκανε να μην φοβάμαι την Έκθεση. «Μόλις σας δώσουν το θέμα», μας είχε πει «γράψτε κάπου πρόχειρα τις σκέψεις που σας έρχονται στο μυαλό. Γράψτε 2-3 προτάσεις εισάγοντας το θέμα κι έχετε τον πρόλογο. Δομήστε τις πρόχειρες σκέψεις σας και κλείστε με κάποιο συμπέρασμα, να και ο επίλογος».

Όμως, ο λόγος που τον θυμάμαι στις εθνικές γιορτές, είναι άλλος. Εν μέσω απριλιανής δικτατορίας (σχολικό έτος 1970-71) μπήκε μια μέρα στην τάξη και μας είπε πως θα κάναμε προφορική έκθεση «Περί ελευθερίας». Όταν χρόνια αργότερα ανέφερα την περίπτωση σε κάποιον παλιό συμμαθητή, μου έκανε τρομερή εντύπωση που δεν θυμόταν αυτό το γεγονός το οποίο εμένα με είχε σημαδέψει …

Μπορείς να είσαι ελεύθερος όταν δεν έχεις τα προς το ζην; Μπορείς να είσαι ελεύθερος όταν δεν έχεις τα μέσα να σπουδάσεις ή να συντηρήσεις την οικογένειά σου; Όταν δεν μπορείς να πεις τη γνώμη σου χωρίς να φοβάσαι; Και φυσικά μέχρι πού φτάνει η ελευθερία σου; Πώς θα σεβαστείς την ελευθερία του άλλου; Τι σημαίνει ευνομούμενη κοινωνία που την απαρτίζουν ελεύθεροι άνθρωποι;

Ήταν τα ερωτήματα που ο υπέροχος εκείνος άνθρωπος μας έθεσε προς συζήτηση, σε μας που σε λίγες εβδομάδες θα θεωρούμεθα «ακαδημαϊκοί πολίτες». Ερωτήματα τα οποία σήμερα φαίνεται πως δεν απασχολούν αρκετούς συμπολίτες μας, ιδίως νεότερης ηλικίας, που εκφοβίζουν συμμαθητές, προπηλακίζουν καθηγητές, βανδαλίζουν δημόσιες και ιδιωτικές περιουσίες, εμποδίζουν την κυκλοφορία, συγκρούονται με την αστυνομία και τόσα άλλα.

Οι νέοι βάρβαροι. Κι αυτό μου θύμισε τον καλό φίλο και δάσκαλο Bernard Provin , ο οποίος πριν από 20 χρόνια μου είχε στείλει το παρακάτω προφητικό κείμενο με τίτλο «Αρχίζει μια νέα εποχή της βαρβαρότητας».

Βρίσκονται ανάμεσά μας, ασκώντας την τυραννία τους χωρίς ίχνος ανθρωπιάς. Έχουν μπολιαστεί με μίσος για τον άλλο, από μια εκπαίδευση που έχει φτιαχτεί συνειδητά και σε δημόσια θέα, με κανόνα την χαλαρότητα. Εκπαίδευση, η οποία τους δίδαξε καθημερινά να μην σέβονται παρά μόνο ένα μοναδικό νόμο: την άμεση ικανοποίηση των θέλω τους με βάση το ένστικτό τους, δηλαδή τις παρορμήσεις τους. Γεννήθηκαν εκεί που απουσιάζει κάθε κανόνας εκτός από τον δικό τους και μεγάλωσαν με τις ευλογίες ποιμένων χωρίς καταπίεση, χωρίς τιμωρία, χωρίς να απαιτείται από αυτούς ούτε και η ελάχιστη υπακοή.

Μεγάλωσαν χωρίς να σέβονται τίποτα από αυτά που αξίζουν σεβασμό. Υψώνοντας τη φωνή ώστε οι επιθυμίες τους να γίνονται διαταγές που πρέπει να εκτελεστούν άμεσα. Αρνούμενοι να αναβάλουν την ικανοποίηση της επιθυμίας, την απαιτούν πλέον να υλοποιείται αμέσως μόλις τη διατυπώσουν. Μεγάλωσαν μισώντας γονείς και φίλους, χρησιμοποιώντας τη γροθιά ως μέσο πειθούς, ασκώντας τις επιταγές τους σε μικρότερους, άρρωστους, αδύναμους, άπορους, γέρους και μοναχικούς. Και θα ηγηθούν ενός πολιτισμού που αρχίζει να χαροπαλεύει.

Επιθυμούν και δεν αφήνουν στους άλλους παρά μία μόνο επιλογή, την υπακοή. Αποδομούν χωρίς να δέχονται κριτική, καταστρέφουν χωρίς να αντέχουν τιμωρία, περιφρονούν αλλά περιμένουν να τους υπηρετήσουν οι καταφρονημένοι, προσβάλουν και περιμένουν να ξεχαστεί η προσβολή, χαίρονται να βλέπουν τους άλλους να υποφέρουν. Μάλιστα χαίρονται όταν μπορούν να προσθέσουν θλίψη και πόνο, όταν βλέπουν το θύμα να υποφέρει άδικα αλλά αυτοί να το χτυπούν με χαρά μέχρι να το εξοντώσουν.

Είναι επαναστάτες, σκληροί, αδίστακτοι, άπιστοι άδικοι, χαρούμενοι όταν θριαμβεύει το κακό, είναι οι σημερινοί τύραννοι. Οι νέοι αυτοί βάρβαροι είναι τα παιδιά.


Το κείμενο (το οποίο μετέφρασα από τα Γαλλικά), αναφερόταν βέβαια στους νεαρούς Γάλλους της ορεινής περιοχής των Βοσγίων (Vosges) και κάθε ομοιότητα με σημερινά φαινόμενα σχολικού εκφοβισμού στα καθ’ ημάς ίσως να μην αποτελεί ατυχή σύμπτωση …

04 Οκτωβρίου 2022

Το πριν και το μετά

Ο κοινός ευρωπαϊκός αριθμός επειγόντων (112) και η έγκαιρη προειδοποίηση για επερχόμενες καταστροφές (αντίστροφο 112) - σύντομη ανασκόπηση και προτάσεις για ορθολογικότερη αξιοποίηση
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 4 Οκτωβρίου 2022 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-474)


Η χώρα μας υπερηφανεύεται, και δικαίως, για το σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης σε περιπτώσεις επικείμενης ή εξελισσόμενης καταστροφής. Το γνωστό πλέον «112» που έχει ήδη χρησιμοποιηθεί εκτεταμένα για να προφυλάξει τους πολίτες σε περιπτώσεις πυρκαγιών και έντονων καιρικών φαινομένων.

Αριθμός επειγόντων. Το 1991, με απόφαση του Συμβουλίου Υπουργών, θεσπίστηκε το 112, ως ο ενιαίος Ευρωπαϊκός αριθμός κλήσεων έκτακτης ανάγκης. Στο πλαίσιο της ελευθερίας διακίνησης των πολιτών στην Ενιαία Ευρωπαϊκή Αγορά, το 112 παρέχει πρόσβαση στις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης (ασθενοφόρα, αστυνομία, πυροσβεστική, λιμενικό) κάθε φορά που απειλείται ζωή ή περιουσία. Στη συνέχεια, οι προβλέψεις για το 112 ενσωματώθηκαν στην Οδηγία για την καθολική υπηρεσία στις τηλεπικοινωνίες και τέλος στον Ευρωπαϊκό Κώδικα Ηλεκτρονικών Επικοινωνιών.

Η κλήση στο 112 εξασφαλίζει αυτόματο γεωεντοπισμό του καλούντος με ακρίβεια δεκάδων μέτρων, κάτι που επιτυγχάνεται με τον προηγμένο γεωεντοπισμό (AML) των (έξυπνων) κινητών. Εξασφαλίζει επίσης τον συντονισμό των υπηρεσιών έκτακτης ανάγκης, κάτι που απαιτείται στις περισσότερες περιπτώσεις ατυχημάτων όταν π.χ. απαιτείται απεγκλωβισμός τραυματιών και ρύθμιση της κυκλοφορίας.

Σε αρκετές χώρες η κλήση στο 112 καταλήγει σε ένα ενιαίο τηλεφωνικό κέντρο το οποίο είναι στελεχωμένο με χειριστές από όλες τις εμπλεκόμενες υπηρεσίες. Πρόκειται για την οικονομικότερη λύση αλλά και την αποτελεσματικότερη όσον αφορά την ποιότητα της παρεχόμενης υπηρεσίας προς όσους καλούν το 112 για βοήθεια.

Αντίστροφο 112. Η Ευρωπαϊκή Ένωση του Αριθμού Επειγόντων (EENA) αγωνίστηκε από τα μέσα της δεκαετίας του 2000, με υπομνήματα προς τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα, για την ανάγκη πρόβλεψης ενός υποχρεωτικού συστήματος έγκαιρης προειδοποίησης των πολιτών για επερχόμενες ή εξελισσόμενες καταστροφές. Δυστυχώς, χρειάστηκαν οι τρομοκρατικές επιθέσεις στο Παρίσι το Νοέμβριο του 2015 προκειμένου, μετά από πρόταση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου να θεσπιστεί τελικά Δεκέμβριο του 2018 ένα τέτοιο σύστημα που είναι υποχρεωτικό για όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση από τις 21 Ιουνίου του 2022.

Παράλληλα, στο πλαίσιο του έργου εκσυγχρονισμού και αναβάθμισης των υπηρεσιών του 112 στην Ελλάδα (ξεκίνησε το 2012), προβλέφθηκε και η ενσωμάτωση συστήματος έγκαιρης προειδοποίησης. Μετά από διαδοχικές καθυστερήσεις το σύστημα άρχισε να λειτουργεί στο τέλος του 2019 και έκτοτε έχει χρησιμοποιηθεί πολλές φορές, ιδίως σε μεγάλες πυρκαγιές και σε επερχόμενα επικίνδυνα καιρικά φαινόμενα, αλλά και στο πλαίσιο της επιδημίας του κορωνοϊού.

Απαραίτητες βελτιώσεις. Μέχρι σήμερα, το 112 λειτουργεί παράλληλα με τους επιμέρους αριθμούς έκτακτης ανάγκης (166 ασθενοφόρα, 100 αστυνομία, 199 πυροσβεστική και 108 λιμενικό). Στο πλαίσιο του παραπάνω έργου εκσυγχρονισμού του 112 προβλέπεται η ενοποίηση των επιμέρους αριθμών, με την οποία αφενός θα εξοικονομηθούν πόροι και αφετέρου θα εξασφαλιστεί καλύτερη εξυπηρέτηση των κλήσεων.

Η αποτελεσματική αξιοποίηση του 112 προϋποθέτει επίσης ενημέρωση του κοινού για την ύπαρξη και τη χρήση του, κάτι που μπορεί σε κάθε περίπτωση να σώσει ανθρώπινες ζωές. Ιδιαίτερα σημαντική είναι η συστηματική και επαναλαμβανόμενη ενημέρωση/εκπαίδευση μαθητών αλλά και οργανωμένων ομάδων νέων (π.χ. Πρόσκοποι, αθλητικά σωματεία). Αυτό μάλιστα μπορεί να γίνει και με την υποστήριξη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

Ένα μεγάλο πρόβλημα που απασχολεί όλες τις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης είναι και ο περιορισμός των ψευδών κλήσεων στο 112. Αυτές μπορούν να περιοριστούν με ποινικοποίηση του αδικήματος σε συνδυασμό με τον γεωεντοπισμό του καλούντος όπως έχει γίνει π.χ. στη Βουλγαρία. Αλλά γι’ αυτό θα πρέπει να έχει προηγηθεί εκτεταμένη ενημέρωση του κοινού.

Ένα σημαντικό κενό αποτελεί η έλλειψη αξιολόγησης της ποιότητας των παρεχόμενων υπηρεσιών από τις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης. Η εν λόγω αξιολόγηση μπορεί να γίνει με αντικειμενικό και αδιάβλητο τρόπο με τη μεθοδολογία που αναπτύχθηκε από την Ένωση των Καταναλωτών της Πορτογαλίας (DECO) ενόψει της ενίσχυσης των υπηρεσιών έκτακτης ανάγκης για το Euro2014. Αξιολογούνται όλα τα στάδια της κλήσης στο κέντρο 112 (χρόνος απόκρισης, πρωτόκολλο αλληλεπίδρασης), ο χρόνος άφιξης της βοήθειας και η ανταπόκριση των αφικνούμενων μέσων για την αντιμετώπιση του περιστατικού.

Σε αυτό το πλαίσιο θα πρέπει να καθιερωθεί μέγιστος χρόνος επέμβασης σε συνδυασμό με ενίσχυση των διαθέσιμων μέσων με βάση μελέτη αναγκών και δυνατότητας πρόσβασης. Σε αρκετές χώρες (π.χ. Βρετανία, Κάτω Χώρες) έχει θεσπιστεί μέγιστος χρόνος επέμβασης 10’ λεπτά σε αστικές περιοχές και 20’ λεπτά σε μη αστικές περιοχές. Βάση γι’ αυτό αποτελεί η μελέτη της επιδημιολογίας των ατυχημάτων σε συνδυασμό με τον εξοπλισμό των οχημάτων με συστήματα γεωεντοπισμού αλλά και με τον χρόνο διαδρομής προς τα σημεία περίθαλψης από το υφιστάμενο οδικό δίκτυο. Έτσι, είναι δυνατή η διασπορά των μέσων στον χώρο (ανάλογα και με την ώρα της ημέρας).

Τέλος, απομένει ο εξορθολογισμός της χρήσης της έγκαιρης προειδοποίησης σε συνδυασμό με μέτρα πρόληψης και ετοιμότητας. Μέτρα πρόληψης για πυρκαγιές, πλημμύρες και επικίνδυνα καιρικά φαινόμενα έχει δημοσιεύσει η Γενική Γραμματεία Πολιτικής Προστασίας. Κάθε χρόνο πολίτες και Τοπική Αυτοδιοίκηση καλούνται να απομακρύνουν την καύσιμη ύλη από οικόπεδα και περιαστικά δάση. Επιπλέον, πριν να κληθούν οι πολίτες να εγκαταλείψουν τις περιουσίες τους θα πρέπει να έχουν προβλεφθεί, από την Τοπική Αυτοδιοίκηση, χώροι και μέσα υποδοχής και περίθαλψης.

06 Σεπτεμβρίου 2022

Περί αθλητισμού και εξαρτήσεων

Το παράδειγμα της Ισλανδίας που μείωσε δραματικά τις εξαρτήσεις στους νέους, ωθώντας τους σε αθλητικές και καλλιτεχνικές δραστηριότητες
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 6 Σεπτεμβρίου 2022 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-473)


Όλοι συγκινούμαστε με τις επιτυχίες των Ελλήνων αθλητών σε ευρωπαϊκούς και παγκόσμιους αγώνες, όλοι χειροκροτούμε και ίσως δακρύζουμε όταν ακούμε τον εθνικό μας ύμνο και βλέπουμε τη σημαία μας στις επίσημες απονομές. Παράλληλα όμως, βλέπουμε και διαβάζουμε τις προβληματικές συνθήκες υπό τις οποίες προπονούνται όλοι αυτοί οι υπέροχοι αθλητές και αθλήτριες, σε συχνά βανδαλισμένες ή υποτυπώδεις εγκαταστάσεις. Συχνά επίσης, τους και τις ακούμε να παραπονούνται για έλλειψη υποστήριξης από την Πολιτεία.

Παράλληλα, οι ειδήσεις για υπερβολική κατανάλωση αλκοολούχων ποτών από εφήβους αλλά και από νήπια λαμβάνουν ανησυχητικές διαστάσεις, ιδίως στην Κρήτη. Από την άλλη πλευρά η τελευταία έρευνα του Ευρωβαρόμετρου (2020) δείχνει ότι στην Ελλάδα οι νέοι 15-24 ετών καπνίζουν τσιγάρα, πουράκια και πίπες σε ποσοστό 31% πολύ παραπάνω από τον μέσο ευρωπαϊκό όρο που είναι 20%.

Από την ίδια έρευνα προκύπτει ότι στην Ελλάδα καπνίζει τα παραπάνω προϊόντα το 42% του πληθυσμού, ποσοστό που μας κατατάσσει πρώτους στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Θα πρέπει επίσης να αναφερθεί η ευρεία χρήση ναργιλέδων από νέους σε μαγαζιά υγειονομικού ενδιαφέροντος χωρίς κανέναν έλεγχο από τις υγειονομικές αρχές …

Υπάρχει άραγε κάποια στρατηγική που θα οδηγούσε στη μείωση των εξαρτήσεων από τις παραπάνω ουσίες αλλά και από τα κλασσικά ναρκωτικά ή και από τα βιντεοπαιχνίδια; Πριν από λίγες μέρες έπεσα πάνω σε ένα άρθρο που εξηγούσε τη στρατηγική που ακολούθησε η Ισλανδία για να μειώσει τις παραπάνω εξαρτήσεις με βάση σχετικές επιστημονικές έρευνες.
 

 
Το παράδειγμα της Ισλανδίας. Στο μέσον της δεκαετίας του 1990 οι έφηβοι της Ισλανδίας ήταν ανάμεσα στους μεγαλύτερος πότες και καπνιστές στην Ευρώπη. Σήμερα, η χώρα αυτή βρίσκεται στην πρώτη θέση της κατάταξης των Ευρωπαϊκών χωρών όσον αφορά τον υγιεινότερο τρόπο ζωής των εφήβων. Το ποσοστό των νέων ηλικίας 15-16 ετών που είχαν μεθύσει το προηγούμενο μήνα έπεσε από 42% το 1998 σε 5% το 2016. Αντίστοιχα το ποσοστό που είχε κάνει χρήση κάνναβης έπεσε από 17% σε 7%. Και οι καπνιστές μειώθηκαν από 23% σε μόλις 3%.

Πώς πέτυχαν αυτήν τη θεαματική εξέλιξη οι Ισλανδοί; Στηρίχτηκαν στις βιοχημικές διεργασίες που βρίσκονται στη βάση των εξαρτήσεων. Ο Αμερικάνος καθηγητής ψυχολογίας Χάρβεϋ Μίλκμαν, που σήμερα διδάσκει στο Πανεπιστήμιο του Ρέικιαβικ κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η επιλογή της χρήσης οινοπνεύματος ή κάποιου ναρκωτικού εξαρτάται από τον τρόπο με τον οποίο το ανθρώπινο σώμα έχει συνηθίσει να αντιμετωπίζει το στρες και το άγχος.

Από τις έρευνες προκύπτει ότι υπάρχουν πολλές διαφορετικές ουσίες που προκαλούν τις σχετικές βιοχημικές διεργασίες στον εγκέφαλο, οι οποίες στη συνέχεια προκαλούν τις εξαρτήσεις. Έτσι οι επιστήμονες έψαξαν να βρουν δράσεις που διεγείρουν τις ίδιες διεργασίες στον εγκέφαλο. Ο Μίλκμαν αντί για την εξάρτηση από το τσιγάρο, το αλκοόλ, την Κόκα-Κόλα, τα ενεργειακά ποτά ή ορισμένα τρόφιμα αποφάσισε να προτείνει στους εφήβους κάτι καλύτερο. Διαπίστωσε ότι ο χορός, η μουσική ή τα αθλήματα προκαλούσαν παρόμοιες βιοχημικές διεργασίες στον εγκέφαλο δίνοντας μια ακίνδυνη λύση για την αντιμετώπιση του στρες και του άγχους, αφού σε συναισθηματικό επίπεδο είχαν το ίδιο αποτέλεσμα με τις παραπάνω ουσίες.

Έτσι προτάθηκαν στους νέους Ισλανδούς δωρεάν προγράμματα και μαθήματα σε αθλητικές ή καλλιτεχνικές δραστηριότητες της επιλογής τους. Το κράτος χρηματοδότησε επιπλέον διδακτικές ώρες τρεις φορές την εβδομάδα στα σχολεία. Αρχικά, ζητήθηκε από τους νέους να συμμετέχουν σε ένα τέτοιο πρόγραμμα για τρεις μήνες. Τελικά, οι περισσότεροι συνέχισαν επί πάνω από πέντε χρόνια!

Ταυτόχρονα, για να αντιμετωπιστούν τα προβλήματα των εξαρτήσεων από τη νικοτίνη και τα οινοπνευματώδη, η Ισλανδία απαγόρευσε δια νόμου τη διαφήμιση των σχετικών προϊόντων και δημιούργησε ειδικευμένες οργανώσεις για τους γονείς, οι οποίες σε συνεργασία με τα σχολεία βοηθούν τους μαθητές να αντιμετωπίσουν τα ψυχολογικά τους προβλήματα.

Οι Ισλανδοί επιστήμονες προτείνουν να εφαρμοστούν παρόμοιες μέθοδοι και σε άλλες χώρες. Αλλά ποιοι θα επιτρέψουν κάτι τέτοιο π.χ. στην Ελλάδα; Οι πολυεθνικές καπνοβιομηχανίες και οι εταιρείες κατασκευής και πώλησης οινοπνευματωδών ποτών σίγουρα δεν θα ενθουσιαστούν αν δουν τις πωλήσεις τους να μειώνονται, ιδίως μεταξύ των εφήβων τους οποίους προσπαθούν να κάνουν δια βίου πελάτες τους …

Επιπλέον, όπως έχουμε γράψει κατ’ επανάληψη από αυτήν εδώ τη στήλη και το ίδιο το κράτος θα δει τα φορολογικά του έσοδα να μειώνονται δραστικά από τη φορολογία των καπνικών προϊόντων και των αλκοολούχων ποτών. Έσοδα που συναγωνίζονται, αν δεν ξεπερνούν κιόλας, εκείνα από τον ΕΝΦΙΑ και άλλους φόρους. Ίσως, γι’ αυτό, ενώ ο νόμος απαγορεύει τη διαφήμιση καπνικών προϊόντων το Υπουργείο Υγείας «παρέλειψε» από τη σχετική κοινή υπουργική απόφαση το παράρτημα με τα πρόστιμα για τις διαφημίσεις των αντίστοιχων προϊόντων …

30 Αυγούστου 2022

Ενεργειακές καινοτομίες

Έξυπνα φωτοβολταϊκά λουλούδια, κομψά αιολικά δένδρα και καινοτόμες μπαταρίες για το μέλλον
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 30 Αυγούστου 2022 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-472)


Το Εξυπνολούλουδο. Το 2015, όταν είχα πια επιστρέψει στην Ελλάδα, άρχισα να ενδιαφέρομαι για την εγκατάσταση φωτοβολταϊκών ή και αιολικών πηγών ενέργειας για το σπίτι μου στο Σταυρό. Είχα τότε ανακαλύψει το Smartflower, ένα αυτόνομο, ρομποτικό σύστημα φωτοβολταϊκών που κατασκεύαζε μια Αυστριακή εταιρεία. Οι επανειλημμένες προσπάθειές μου για επικοινωνία απέτυχαν. Το 2018 πληροφορήθηκα ότι η εταιρεία χρεοκόπησε και εξαγοράστηκε από μια εταιρεία στις ΗΠΑ.

Εκτός από την αισθητική του, η καινοτομία του Εξυπνολούλουδου είναι ότι παρακολουθεί την πορεία του ήλιου, έχει δηλαδή μεγαλύτερη απόδοση από ένα κλασσικό επίπεδο φωτοβολταϊκό της ίδιας επιφάνειας που εγκαθίσταται σε μια σκεπή. Επιπλέον, μόλις η ταχύτητα του ανέμου ξεπεράσει μια ορισμένη τιμή διπλώνει ώστε να μην υποστεί βλάβη. Διπλώνει επίσης και μετά τη δύση του ήλιου και μένει έτσι μέχρι το πρώτο φως της επόμενης ημέρας.

Ο χώρος που απαιτεί για την εγκατάσταση είναι ένα κύβος με διαστάσεις 5 μέτρα και μπορεί να εγκατασταθεί σε κήπους, εισόδους κτηρίων ή ταράτσες. Ένα μόνο Εξυπνολούλουδο αρκεί για να καλύψει τις ενεργειακές ανάγκες ενός μέσου σπιτιού – άλλο μοντέλο καλύπτει την φόρτιση ηλεκτρικών αυτοκινήτων. Κάθε σύστημα περιλαμβάνει και τον δικό του μετατροπέα (inverter).

Προσωπικά, απογοητευμένος από την αδιαφορία της (αυστριακής και αμερικάνικης) εταιρείας αποφάσισα να εγκαταστήσω ένα κλασσικό φωτοβολταϊκό στέγης σε συνεργασία με μια Χανιώτικη εταιρεία (Τ&Τ Ενεργειακή). Αφού δρομολογήθηκε η εγκατάσταση, μου τηλεφώνησε ο Έλληνας αντιπρόσωπος (Master-Robotics) του Εξυπνολούλουδου που έχει ήδη πραγματοποιήσει τρεις εγκαταστάσεις στην Ελλάδα. Δυστυχώς, τη δεδομένη χρονική στιγμή δεν ήταν δυνατόν για οικονομικούς κυρίως λόγους να εγκαταστήσω και ένα Εξυπνολούλοδο παράλληλα με το σύστημα που είχα παραγγείλει.

To Ανεμόδενδρο. Στους σχεδιασμούς μου ήταν πάντα και η εγκατάσταση μιας μικρής ανεμογεννήτριας κατακόρυφου άξονα, μέχρι που έπεσα πάνω στο γαλλικής κατασκευής Wind Tree, ένα μεταλλικό δέντρο που αντί για φύλλα έχει μικρές ανεμογεννήτριες, τα Aeroleaf (Αερόφυλλα). Ένα τέτοιο Ανεμόδενδρο, με 36 Αερόφυλλα μπορεί επίσης να καλύψει τις ενεργειακές ανάγκες ενός μέσου σπιτιού. Το πλεονέκτημά του είναι ότι λειτουργεί όλο το 24ωρο ακόμη και με τον παραμικρό άνεμο, από οποιαδήποτε κατεύθυνση και αν φυσάει, ακόμη κι αν αυτός μεταβάλλεται συνεχώς.

Το Ανεμόδενδρο, μπορεί να εγκατασταθεί και σε αστικό περιβάλλον. Διατίθεται σε μικρότερη διαμορφώσιμη μορφή (με 18, 24 ή 30 Αερόφυλλα) ή και σε μορφή Θάμνου (με 12 Αερόφυλλα και σε συνδυασμό με φωτοβολταϊκά «πέταλα». Οι διαστάσεις ποικίλουν σε ύψος (από 6 περίπου μέτρα για τον Θάμνο έως 10 για το Ανεμόδενδρο) και διάμετρο (από 5 περίπου μέτρα για τον Θάμνο έως 8 για το Ανεμόδενδρο). Το σύστημα περιλαμβάνει επίσης μετατροπέα.

Το μέλλον των μπαταριών. Η χρήση των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας συνδέεται άρρηκτα και με τη χρήση αποδοτικών μπαταριών για αποθήκευση της ενέργειας ώστε αυτή να είναι δυνατόν να χρησιμοποιηθεί όταν η πηγή δεν είναι διαθέσιμη π.χ. το βράδυ όταν δεν υπάρχει ήλιος, σε περιόδους νηνεμίας ή πάνω σε κάθε είδους οχήματα. Σήμερα, οι πιο αποδοτικές μπαταρίες χρησιμοποιούν λίθιο, ένα μέταλλο του οποίου η εκμετάλλευση αντιμετωπίζει αρκετές προκλήσεις. Αν και άφθονο στη φύση, θεωρείται σπάνιο γιατί δεν υπάρχουν πολλά μέρη εξόρυξης και κατεργασίας.

Η εξόρυξη και η παραγωγή του επιβαρύνουν ιδιαίτερα το περιβάλλον. Και τέλος, εκτός από το υψηλό κόστος, οι μπαταρίες λιθίου παρουσιάζουν σημαντικά προβλήματα – απαιτούν τη χρήση και άλλων σπάνιων μεταλλευμάτων (νικέλιο, μαγγάνιο και κοβάλτιο), υπερθερμαίνονται (και εκρήγνυνται) αν φορτιστούν γρήγορα, αντέχουν σε λίγες σχετικά επαναφορτίσεις (1.000), είναι εύφλεκτες και τοξικές, η απόδοσή τους πέφτει σε ακραίες θερμοκρασίες και τέλος τα περιβλήματά τους και η μεταφορά τους κοστίζουν ακριβά.

Αντίθετα, οι μπαταρίες νατρίου που προτείνει η αμερικανική εταιρεία Natron χρησιμοποιούν ως βάση το νάτριο που ως χλωριούχο νάτριο (απλό αλάτι) βρίσκεται άφθονο στη φύση. Φορτίζονται γρήγορα χωρίς να υπερθερμαίνονται, αντέχουν σε πάνω από 50.000 επαναφορτίσεις, δεν αναφλέγονται και μεταφέρονται εύκολα. Το κυριότερο μειονέκτημα τους είναι ότι ενέργεια που αποθηκεύουν ανά χιλιόγραμμο (ενεργειακή πυκνότητα) είναι μικρότερη από εκείνη των μπαταριών λιθίου και γι’ αυτό απαιτούν μεγαλύτερο όγκο για να την αποθηκεύσουν.

Βέβαια, και οι πρώτες μπαταρίες λιθίου είχαν κι αυτές χαμηλή ενεργειακή πυκνότητα, κάτι που με τον καιρό βελτιώθηκε. Αυτό σημαίνει ότι δεν θα δούμε σύντομα μπαταρίες νατρίου για ηλεκτρικά οχήματα ενώ προβλέπεται να αρχίσουν να χρησιμοποιούνται σύντομα σε κέντρα αποθήκευσης δεδομένων (ως εφεδρικές), σε περονοφόρα ανυψωτικά (κλάρκ) και σε δίκτυα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.

Πολλά γράφονται και για τις πυρηνικές μπαταρίες της εταιρείας NDB η οποία ισχυρίζεται ότι ενσωματώνει ραδιενεργά απόβλητα από πυρηνικούς αντιδραστήρες ισχύος για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από την ακτινοβολία εκπέμπεται κατά την διάσπασή τους. Η εταιρεία προβλέπει να παρουσιάσει πραγματικά προϊόντα στο κοντινό μέλλον. παρά τις επιφυλάξεις που έχουν διατυπωθεί σχετικά με την δυνατότητα υλοποίησης όσων ισχυρίζονται οι επιστήμονες της εταιρείας. Ότι δηλαδή οι μπαταρίες αυτές μπορούν να τροφοδοτούν ηλεκτρικές συσκευές όπως κινητά τηλέφωνα ή ηλεκτρικά αυτοκίνητα επί εκατοντάδες ή και χιλιάδες χρόνια.

Σε άλλο επίπεδο, οι Ελβετοί έθεσαν σε λειτουργία τον Ιούλιο μια γιγαντιαία υδατομπαταρία που λειτουργεί αξιοποιώντας υδροηλεκτρική ενέργεια. Κατασκεύασαν δύο φράγματα δημιουργώντας δύο τεχνητές λίμνες με μεγάλη διαφορά υψομέτρου. Οι δύο λίμνες συνδέονται με μια σήραγγα μέσα στην οποία υπάρχουν έξη υδροστρόβιλοι που μπορούν να λειτουργούν για την παραγωγή ηλεκτρισμού ή αντίστροφα για την άντληση νερού.

Η εν λόγω υδατομπαταρία στο Νάντ ντε Ντράνς (η κατασκευή του σταθμού διήρκεσε 14 χρόνια) λειτουργεί ως εξής. Όταν στο Ελβετικό ηλεκτρικό δίκτυο υπάρχει πλεονάζουσα ενέργεια, αυτή τροφοδοτεί τους στροβίλους, οι οποίοι αντλούν νερό από την χαμηλότερη τεχνητή λίμνη προς την υψηλότερη. Όταν στο δίκτυο απαιτείται επιπλέον ενέργεια, οι στρόβιλοι λειτουργούν αντίστροφα χρησιμοποιώντας το αποθηκευμένο νερό για την παραγωγή υδροηλεκτρικής ενέργειας την οποία διοχετεύουν στο δίκτυο. Η αποθηκευτική ικανότητα αυτής της υδατομπαταρίας είναι 20 εκατ. κιλοβατώρες, ενέργεια που μπορεί να τροφοδοτήσει μέχρι 900.000 νοικοκυριά.

Παρόμοιες υδατομπαταρίες υπάρχουν στις ΗΠΑ (αντιστοιχούν σε συνολική αποθηκευτική ικανότητα 553 εκατ. κιλοβατώρες) και στην Κίνα, η οποία σχεδιάζει να τετραπλασιάσει την αντίστοιχη αποθηκευτική της ικανότητα φθάνοντας τις 100 εκατ. κιλοβατώρες μέχρι το 2030.

02 Αυγούστου 2022

Περί πρόληψης

Συνεχίζοντας τις αλλοπρόσαλλες συμπεριφορές υποθηκεύουμε το μέλλον των παιδιών μας, της χώρας μας και του πλανήτη …
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 2 Αυγούστου 2022 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-471)


Σε μια συνέντευξη που είχα δώσει το 2012 στο ελληνόφωνο περιοδικό ΠΡΟΣΩΠΑ των Βρυξελλών ανέφερα πως είχα καταλήξει «στο συμπέρασμα ότι η πρόληψη είναι η κατ’ εξοχήν έκφραση του homo sapiens, του «λογικού» ανθρώπου όπως θέλουμε να θεωρούμε τους εαυτούς μας». Τα ατυχήματα και οι καταστροφές που ταλανίζουν τη χώρα μας, αλλά και τον αναπτυγμένο κόσμο γενικότερα, δείχνουν ότι για το ανθρώπινο είδος η «λογική» δεν τρέχει από τα μπατζάκια μας …

Από αυτήν εδώ τη στήλη έχουμε κατ’ επανάληψη γράψει για την πρόληψη επιμέρους ατυχημάτων και καταστροφών. Για τα τροχαία, τις (αστικές και δασικές) πυρκαγιές και τις πλημμύρες. Για τις επιπτώσεις στην υγεία από το κάπνισμα, την έλλειψη άσκησης και την κακή διατροφή. Αλλά και για μερικά από τα μέτρα που θα πρέπει να πάρουμε τάχιστα για να περιορίσουμε τις επιπτώσεις από την αλλαγή του κλίματος.

Φυσικά, οι συμβουλές από αυτή τη στήλη αφορούν κυρίως την αυτοπροστασία των πολιτών και λιγότερο προτάσεις προς τις τοπικές, περιφερειακές και εθνικές αρχές. Στόχος είναι πάντα η ανάπτυξη μιας «κουλτούρας πρόληψης» από πολίτες και αρχές σε όλα τα επίπεδα διοίκησης. Είναι τραγικό να θρηνούμε καθημερινά θύματα, λόγω απροσεξίας και αδιαφορίας πολιτών και πολιτείας … Και θεωρώ ότι είναι ακόμη τραγικότερο όταν διαπιστώνει σιγά-σιγά κανείς ότι όλες οι προσπάθειες να αλλάξει η κατάσταση προσκρούουν στην ίδια την κοινωνία και τις συνήθειες που διδάσκονται και διαιωνίζονται στο πλαίσιο της οικογένειας.

Μια από τις σοβαρότερες αιτίες των τροχαίων είναι η κατανάλωση οινοπνευματωδών από τον οδηγό. Όσες ενημερωτικές εκστρατείες κι αν γίνουν στα σχολεία, ακυρώνονται τη στιγμή που τα παιδιά θα δουν τους γονείς τους να πιάνουν το τιμόνι μεθυσμένοι ή πολύ κουρασμένοι, να μην φορούν ζώνη ή να προσπαθούν να προσπεράσουν αντικανονικά αναπτύσσοντας υπερβολική ταχύτητα. Όταν ανεβαίνουν στη μοτοσυκλέτα χωρίς κράνος ή όταν δεν χρησιμοποιούν παιδικά καθίσματα για τα μωρά και τα νήπια.

Μου έλεγε μια φίλη τις προάλλες για μια παρουσίαση που έγινε σε ένα σχολείο από έναν αστυνομικό και έναν πυροσβέστη για θέματα τροχαίων και πυρκαγιών. Ένα παιδάκι, αποκάλεσε τον αστυνομικό «μπάτσο» χωρίς να αντιδράσει κανένας από τους ενήλικες που ήταν παρόντες. Πώς θα αντιμετωπίσει ο αυριανός πολίτης τον αστυνομικό όταν θα του κάνει μια παρατήρηση ή θα του επιβάλει ένα πρόστιμο για μια παράβαση;

Άλλο παράδειγμα. Ο Σύλλογος «Ακαπνίστας», στην προσπάθειά του να ευαισθητοποιήσει τους μαθητές της Πέμπτης και Έκτης Δημοτικού, καθώς και εκείνους της Α’ και Β’ Γυμνασίου για τις αρνητικές επιπτώσεις της βλαβερής συνήθειας του καπνίσματος, παρουσιάζει στα σχολεία τη δράση «Μαθαίνω να μην καπνίζω». Κάθε χρόνο η δράση εγκρίνεται από τις αρμόδιες υπηρεσίες του Υπουργείου Παιδείας και ενημερώνονται σχετικά όλες οι σχολικές μονάδες. Ωστόσο, οι περισσότεροι δάσκαλοι και καθηγητές δεν εκδηλώνουν ενδιαφέρον να οργανωθούν οι σχετικές παρουσιάσεις γιατί, όπως μας εξήγησε μια δασκάλα, είναι οι ίδιοι καπνιστές …

Κάθε καλοκαίρι η χώρα μας υποφέρει από δασικές πυρκαγιές. Κάθε χρόνο η Πυροσβεστική Υπηρεσία ανακοινώνει ότι από 1η Μαΐου έως 31η Οκτωβρίου (αντιπυρική περίοδος) ισχύουν ορισμένες απαγορεύσεις. ΔΕN καίμε σκουπίδια ή ξερά χόρτα και κλαδιά. ΔΕΝ ανάβουμε υπαίθριες ψησταριές σε δάση ή σε χώρους που υπάρχουν ξερά χόρτα. Αποφεύγουμε εργασίες που ενδέχεται να προκαλέσουν πυρκαγιά (π.χ. ηλεκτροσυγκολλήσεις, χρήση εργαλείων που δημιουργούν σπινθήρες). ΔΕΝ πετάμε αναμμένα τσιγάρα. ΔΕΝ αφήνουμε σκουπίδια στα δάση γιατί υπάρχει κίνδυνος ανάφλεξης.

Επιπλέον, κάθε χρόνο καλούνται οι πολίτες και οι οργανισμοί τοπικής αυτοδιοίκησης να μειώσουν την καύσιμη ύλη απομακρύνοντας ξερόχορτα και κλαδιά από οικόπεδα και περιαστικά δάση. Ελάχιστοι το κάνουν ευσυνείδητα πριν αρχίσει η αντιπυρική περίοδος όπως και λίγοι εφαρμόζουν τις απαγορεύσεις της Πυροσβεστικής. Αντίθετα, οι περισσότεροι, όταν ξεσπάσει πυρκαγιά αναρωτιούνται «πού είναι το κράτος;»…

Τα ίδια λίγο πολύ και με άλλα ατυχήματα και καταστροφές. Τα έχουμε πει ακόμη και με μαντινάδες από αυτήν εδώ τη στήλη. «Ο έξυπνος δεν είναι αυτός που κάνει το γενναίο, αλλά εκείνος που θωρεί μην τύχει το μοιραίο!». Όμως, η χρόνια αδιαφορία πολιτών και πολιτείας, τα ημίμετρα, η αδράνεια λόγω του «πολιτικού κόστους» και των πιέσεων που ασκούν μικρά και μεγάλα οργανωμένα συμφέροντα δεν προμηνύουν τίποτα καλό. Ταυτόχρονα, τα σύννεφα της κλιματικής κατάρρευσης συγκεντρώνονται απειλητικά και η καταστροφή πλησιάζει με όλο και ταχύτερο ρυθμό.

Πράγματι, ο στόχος να μην αυξηθεί η μέση θερμοκρασία του πλανήτη πάνω από τον 1,5°C μέχρι το 2030 φαίνεται πως δεν θα επιτευχθεί. Ο ηφαιστειολόγος Bill McGuire (προφέρεται Μακγκουάιρ), ομότιμος καθηγητής γεωφυσικών και κλιματικών απειλών στο Πανεπιστημιακό Κολέγιο του Λονδίνου (UCL) στο νέο του βιβλίο Hothouse Earth (Η Γη ως καυτό θερμοκήπιο) προβλέπει ότι μέχρι εκείνη τη χρονιά το όριο αυτό θα έχει ξεπεραστεί. Μάλιστα, η αύξηση της μέσης θερμοκρασίας κατά 2°C θα έχει ως αποτέλεσμα έντονους καύσωνες, ακραίες ξηρασίες, καταστροφικές πλημμύρες, μειωμένη γεωργική παραγωγή και κύματα προσφύγων, ταχύτατο λιώσιμο των πάγων και αυξανόμενα επίπεδα της στάθμης της θάλασσας.

Όλα αυτά που αρχίζουμε ήδη να τα βλέπουμε όλο και συχνότερα σε παγκόσμιο επίπεδο, θα αποσταθεροποιήσουν σοβαρά την παγκόσμια κοινωνία. Ακόμη και με βάση τις πιο αισιόδοξες εκτιμήσεις για τις δεσμεύσεις που ανέλαβαν τα κράτη για μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου στην τελευταία σύνοδο για την κλιματική αλλαγή στη Γλασκόβη, οι μέσες θερμοκρασίες προβλέπεται να αυξηθούν από 2,4 έως 3°C.

Γι’ αυτό, ο καθηγητής McGuire υποστηρίζει ότι στην πράξη δεν μπορούμε να κάνουμε και πολλά πράγματα για να αποφύγουμε την επερχόμενη κλιματική κατάρρευση. Προτείνει, αντίθετα, να προσαρμοστούμε στις συνθήκες του «καυτού θερμοκηπίου» που θα αντιμετωπίσουμε σε λίγα χρόνια και να προσπαθήσουμε να αναστείλουμε την περαιτέρω υποβάθμιση της ζοφερής αυτής κατάστασης.

«Θα χαθούμε, γιατί αδικήσαμε!». Αυτή η φράση του Στρατηγού Μακρυγιάννη έρχεται στο νου όταν αναλογίζομαι τις αδικίες που συνεχίζουμε να κάνουμε στους εαυτούς μας, στη φύση αλλά κυρίως στα παιδιά και τα εγγόνια μας, στα οποία θα κληροδοτήσουμε έναν κόσμο όπου η ζωή θα μοιάζει πραγματικά με κόλαση.

Υ.Γ. Βλ. και Climate Endgame: Exploring catastrophic climate change scenarios, Climate Endgame, Potential for global heating to end humanity 'dangerously underexplored'