11 Σεπτεμβρίου 2018

Ανταπόκριση από Βρυξέλλες

Για τις επικείμενες δημοτικές και περιφερειακές εκλογές, τις αφισοκολλήσεις και την πλήρη απαγόρευση της πλαστικής σακούλας μιας χρήσης …
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 11 Σεπτεμβρίου 2018 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-344)

Φθινοπωρινές οι Βρυξέλλες. Με λίγη βροχή αλλά και κουφόβραση. Και με πολλά δημόσια έργα. Δηλαδή με προβλήματα κυκλοφορίας. Ευτυχώς, κάθε πρωί οι περισσότεροι ραδιοφωνικοί σταθμοί μεταδίδουν περιοδικά πληροφορίες για τα μποτιλιαρίσματα και τους μέσους χρόνους κάθε σημαντικής διαδρομής. Στο δακτύλιο αλλά και μέσα στην πόλη.

Έχουμε αναφερθεί παλιότερα στο γαλλόφωνο κέντρο παρακολούθησης της οδικής κυκλοφορίας στο Βέλγιο. Το κέντρο PEREX (προφέρεται Περέξ) (βλ. Χ.Ν. 21/12/2011). Όμως, σήμερα θα αναφερθούμε στις δημοτικές και περιφερειακές εκλογές που θα διεξαχθούν στις 14 Οκτωβρίου. Καθώς και στο θέμα της καθαριότητας και των σκουπιδιών.

Δημοτικές και περιφερειακές εκλογές. Στο Βέλγιο οι δημοτικές και περιφερειακές εκλογές διοργανώνονται ανά εξαετία. Την ψήφο διεκδικούν υποψήφιοι από διάφορους σχηματισμούς. Οι εκλεγμένοι δημοτικοί σύμβουλοι (conseillers communaux) από κάθε λίστα αποτελούν πολιτική ομάδα. Σύμφωνα με τον Κώδικα Τοπικής Δημοκρατίας και Αποκέντρωσης, οι ομάδες οφείλουν να καταλήξουν εντός συγκεκριμένης προθεσμίας σε συμφωνία για τη διοίκηση του δήμου (κάτι σαν προγραμματική συμφωνία τοπικής κυβέρνησης συνεργασίας).

Δήμαρχος εκλέγεται ο υποψήφιος που συγκέντρωσε τους περισσότερους ψήφους από την παράταξη η οποία πλειοψήφησε και η οποία έχει ψηφίσει την προγραμματική συμφωνία. Δήμαρχος μπορεί να διοριστεί και άτομο που δεν έχει εκλεγεί στο δημοτικό συμβούλιο, αλλά που δηλώνει ότι ανήκει σε μια παράταξη.

Εάν εντός τριών μηνών από την έκδοση των αποτελεσμάτων δεν έχει κατατεθεί και ψηφιστεί κατά πλειοψηφία προγραμματική συμφωνία, η Περιφερειακή Κυβέρνηση διορίζει επίτροπο που εκτελεί χρέη υπηρεσιακού δημάρχου. Ο δήμος διοικείται από το δήμαρχο (bourgmestre) και το διοικητικό συμβούλιο (collège) που το αποτελούν οι αντιδήμαρχοι (échevins), δηλαδή δημοτικοί σύμβουλοι που εκλέγονται από το δημοτικό συμβούλιο. Ένας από τους αντιδημάρχους πρέπει να είναι γυναίκα.

Αν παραιτηθούν όλοι οι αντιδήμαρχοι, τότε πρέπει εντός 30 ημερών να ψηφιστεί νέα προγραμματική συμφωνία αλλιώς ξαναγίνονται εκλογές. Όλα τα παραπάνω σημαίνουν ότι ευνοούνται οι «δημοτικές κυβερνήσεις» συνεργασίας. Επίσης, δεν υπάρχει δεύτερος γύρος στις δημοτικές εκλογές.

Οι δήμοι μπορούν να αναθέσουν τη διαχείριση δημοτικών ιδρυμάτων και υπηρεσιών σε δημοτικές επιχειρήσεις και να συνεργαστούν με άλλους δήμους στο πλαίσιο διαδημοτικών επιχειρήσεων. Το δημοτικό συμβούλιο εκλέγει τους αντιπροσώπους του δήμου σε αυτές τις επιχειρήσεις και τους οργανισμούς, ο σπουδαιότερος από τους οποίους είναι το τοπικό δημόσιο κέντρο κοινωνικής δράσης (C.P.A.S) που εξασφαλίζει ότι όλοι οι κάτοικοι του δήμου έχουν τα μέσα να ζήσουν με ανθρώπινη αξιοπρέπεια.

Καθαριότητα. Πριν από τις εκλογές, κάθε δήμος εγκαθιστά πλαίσια σε συγκεκριμένα σημεία υψηλής ορατότητας όπου κάθε παράταξη έχει συγκεκριμένο χώρο για αφισοκόλληση. Οι φίλοι ή οι συγγενείς των πολιτικών που θέλουν να τους βοηθήσουν μπορούν να βάλουν αφίσες στις αυλές τους ή στα παράθυρα των διαμερισμάτων τους ή ακόμη στις προθήκες των καταστημάτων τους.

Μερικοί υποψήφιοι νοικιάζουν επίσης περιφερόμενες διαφημιστικές πινακίδες, αλλά δεν υπάρχουν φεϊγβολάν, ή πανό και καθόλου ηχορύπανση. Η αντιπαράθεση των υποψηφίων γίνεται μέσω ραδιοφωνικών εκπομπών. μέσω των εφημερίδων και (λιγότερο) μέσω της τηλεόρασης. Με δύσκολες ερωτήσεις από δημοσιογράφους που δεν φοβούνται να προκαλέσουν τους υποψηφίους, οι οποίοι συχνά καταπίνουν τη γλώσσα τους …

Άλλη καινοτομία στις Βρυξέλλες είναι η πλήρης απαγόρευση της πλαστικής σακούλας μιας χρήσης από το φθινόπωρο του 2017. Επιτρέπονται μόνο οι επαναχρησιμοποιήσιμες τσάντες. Και η περιφέρεια έχει γεμίσει την πόλη με αφίσες που υπενθυμίζουν στους κατοίκους να μην ξεχάσουν να πάρουν την τσάντα τους. Φυσικά, οι επιχειρήσεις έχουν προσαρμοστεί και αν δεν έχεις τη δική σου τσάντα θα πρέπει ή να αγοράσεις μια επαναχρησιμοποιήσιμη ή να κουβαλήσεις τα ψώνια σου στο χέρι …

Συνάντησα επίσης και ένα σύστημα που μοίραζε δωρεάν σακούλες για τις ακαθαρσίες των σκύλων. Με μια τεράστια αφίσα που υπενθύμιζε στους ιδιοκτήτες σκύλων τις υποχρεώσεις τους και έδινε χρήσιμες πληροφορίες για τις διαθέσιμες σκυλο-τουαλέτες, καθώς και δωρεάν τηλέφωνα και ιστοσελίδες για περισσότερες πληροφορίες.

Δυστυχώς, σε ορισμένες γειτονιές εξακολουθούν να υπάρχουν προβλήματα καθαριότητας κυρίως από μικροαντικείμενα που έχουν πεταχτεί στους δρόμους. Αλλά και από τα πολυάριθμα αποτσίγαρα. Να υπενθυμίσουμε ότι τα πρόστιμα για ρύπανση κυμαίνονται από 50 έως 62.000 ευρώ και υπάρχουν επιθεωρητές καθαριότητας που κυκλοφορούν και τα επιβάλουν. Σε σοβαρές περιπτώσεις προβλέπεται και ποινική διαδικασία …

Δημόσιοι λαχανόκηποι. Κι έξω από ένα εμπορικό κέντρο να και κάτι κουτιά γεμάτα χώμα στα οποία μια οικολογική οργάνωση της γειτονιάς είχε φυτέψει λαχανόκηπο! Είχαν απομείνει μερικές ντομάτες και μερικά λαχανάκια Βρυξελλών. Δίπλα στα κουτιά υπήρχε δεξαμενή με νερό και ένα ποτιστήρι για το πότισμα … Στόχος ήταν η ευαισθητοποίηση των κατοίκων στα πλεονεκτήματα της οικολογικής γεωργίας καθώς και στις εύκολες μεθόδους καλλιέργειας …

Με λύπη αναλογίστηκα την τραγική κατάσταση που επικρατεί στα Χανιά με τις ανεξέλεγκτες χωματερές, την έλλειψη συστήματος συλλογής ορισμένων επικίνδυνων αποβλήτων και τις επικείμενες εκλογικές αναμετρήσεις. Όπου, θα ακουστούν πάλι υποσχέσεις οι οποίες δυστυχώς θα δεσμεύουν μόνον όσους αφελείς τις ακούσουν και τις πιστέψουν …

04 Σεπτεμβρίου 2018

Περί πολιτικής προστασίας (πέμπτο και τελευταίο μέρος)

Ο μεγαλύτερος κίνδυνος για τους πολίτες προέρχεται συχνά από την ίδια την διοίκηση που αποδεικνύεται κατώτερη των περιστάσεων
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 4 Σεπτεμβρίου 2018 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-343)

Στη στήλη αυτή προσπαθήσαμε τις τέσσερεις προηγούμενες εβδομάδες να εξηγήσουμε, όσο πιο απλά γίνεται, μερικές από τις πτυχές του πολύπλοκου συστήματος της πολιτικής προστασίας. Που περιλαμβάνει τρεις φάσεις: «Πρόληψη και Μετριασμός επιπτώσεων», «Ετοιμότητα και Επέμβαση» και «Αποκατάσταση και ανάλυση μετά την καταστροφή». Και τρεις οριζόντιες δραστηριότητες: «Ανάλυση επικινδυνότητας», «Διοίκηση, Έλεγχος, Επικοινωνία, Συντονισμός και Πληροφόρηση (ή C4I)», και τέλος «Ενημέρωση και εκπαίδευση».

Το παραπάνω πολύπλοκο σύστημα αφορά γενικά την προστασία των πολιτών από ατυχήματα και καταστροφές. Δεν αφορά δηλαδή μόνο τις μεγάλες φυσικές καταστροφές. Και το κλειδί είναι πάντα η «Ανάλυση της επικινδυνότητας». Δηλαδή, ποιοι είναι οι κίνδυνοι που μας απειλούν και ποιες είναι οι πιθανότητες να χάσουμε τη ζωή, την υγεία ή την περιουσία μας από αυτούς. Πιθανότητες που μπορούν να μετριαστούν ή ακόμη και να εκμηδενιστούν αν ληφθούν τα ενδεικνυόμενα προληπτικά μέτρα.

Ανάλυση επικινδυνότητας. Από την ανάλυση των διαθέσιμων στατιστικών προκύπτει μια ενδιαφέρουσα εικόνα. Οι κύριες αιτίες θανάτου στην Ελλάδα είναι με τη σειρά: καρδιοπάθειες και εγκεφαλικά, νόσος Αλζχάιμερ, νεοπλασίες (καρκίνοι), χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ) και τροχαία. Παράλληλα, τα κυριότερα προβλήματα υγείας που συνδέονται συχνά και με μακροχρόνια αναπηρία περιλαμβάνουν: πόνους μέσης και αυχένα, διαταραχές αισθητηρίων οργάνων, πονοκεφάλους, κατάθλιψη και άγχος, δερματικές και στοματικές παθήσεις, τραυματισμούς από πτώσεις και τροχαία, καθώς και ΧΑΠ.

Σε ποιες επικίνδυνες συμπεριφορές και συνήθειες οφείλονται τα παραπάνω; Κάπνισμα, κακή διατροφή, έλλειψη άσκησης, κατανάλωση οινοπνευματωδών, κακή οδηγική συμπεριφορά, κακή καθημερινή υγιεινή. Δυστυχώς, η πρόληψη σε όλους αυτούς τους τομείς είναι ελλιπέστατη. Οι πολίτες την αγνοούν και η πολιτεία δίνει πάντα προτεραιότητα στην περίθαλψη ενώ με σαφώς μικρότερο κόστος θα είχε πετύχει καλύτερα αποτελέσματα.

Υπάρχουν όμως και οι μεγάλες φυσικές καταστροφές που απειλούν περιουσίες. Σεισμοί και κατολισθήσεις, πλημμύρες και έντονα καιρικά φαινόμενα, δασικές και αστικές πυρκαγιές. Για τους σεισμούς, έχει προβλεφθεί σχετική νομοθεσία (ο Γενικός Οικοδομικός Κανονισμός). Και έχουν ευαισθητοποιηθεί στην εφαρμογή της οι ιδιοκτήτες και οι μηχανικοί. Δυστυχώς για τις άλλες απειλές οι επί σειρά ετών εμπειρίες έχουν αποδείξει ότι η πρόληψη (σε μερικές δε περιπτώσεις και η επέμβαση) είναι ελλιπέστατη. Ακόμη κι αν είναι πλέον γνωστό ότι οι απειλές αυτές θα ενταθούν στο άμεσο μέλλον λόγω της κλιματικής αλλαγής.

Τέλος, υπάρχουν και ορισμένες απειλές (π.χ. τρομοκρατία), οι οποίες ενώ είναι στατιστικά περιορισμένες, δημιουργούν αισθήματα ανασφάλειας και φόβου στην κοινή γνώμη, με αποτέλεσμα να απαιτούν ιδιαίτερες επενδύσεις για πρόληψη και ετοιμότητα.

Κίνδυνοι λόγω ανευθυνότητας. Το 2008, σε μιαν ημερίδα που οργανώσαμε στο Ηράκλειο με τον τότε ευρωβουλευτή Σταύρο Αρναουτάκη («Η προστασία του πολίτη από ατυχήματα και καταστροφές, μια ευκαιρία για ανάπτυξη»), είχαν συμμετάσχει και πολλοί υπεύθυνοι πολιτικής προστασίας από τους Δήμους και τους Νομούς της Κρήτης.

Όταν ρωτήθηκαν να προσδιορίσουν τους τρεις σοβαρότερους κινδύνους που αντιμετώπιζαν τότε οι τοπικές κοινωνίες και που θα αποτελούσαν απειλή για την ανάπτυξη της περιοχής στα επόμενα 5 έως 10 χρόνια, ένας από τους συμμετέχοντες απάντησε «Η ίδια η διοίκηση η οποία είναι απροετοίμαστη να αντιμετωπίσει νέες προκλήσεις …». Και ως απάντηση προτάθηκε η μεταφορά τεχνογνωσίας από τα ΑΕΙ/ΤΕΙ της Κρήτης και η ενίσχυση των φορέων της αυτοδιοίκησης με επιστήμονες με γνώσεις στους σχετικούς τομείς.

Δεν ξέρω πόσοι διάβασαν και ενστερνίστηκαν τα πορίσματα εκείνης της ημερίδας αλλά και των πολυάριθμων άλλων εκδηλώσεων και της πλούσιας σχετικής βιβλιογραφίας. Για να καταρτίσουν λεπτομερή σχέδια αντιμετώπισης ατυχημάτων και καταστροφών στο νησί μας και στην πόλη μας. Αν κρίνουμε από τα αποτελέσματα μάλλον κανένας …

Μερικά παραδείγματα για τα οποία η εφημερίδα μας έχει δημοσιεύσει κατ’ επανάληψη ρεπορτάζ. Οι κίνδυνοι στην Παλιά Πόλη για τους οποίους οι συσκέψεις και οι συζητήσεις επαναλαμβάνονται χωρίς ορατό αποτέλεσμα. Οι απειλές δασικής πυρκαγιάς σε περιαστικά δάση όπως στον Άγιο Ματθαίο, στους Αγίους Αποστόλους και την Πολυτεχνειούπολη. Οι επαναλαμβανόμενες πλημμύρες σε αρκετά σημεία της πόλης (π.χ. κέντρο, Κλαδισό, Σούδα). Για να μη μιλήσουμε για την έλλειψη φωτεινού σηματοδότη στα σημεία εκείνα του δρόμου προς τα Κουνουπιδιανά όπου χρειάζονται περισσότερο (έξω από το Λύκειο και απέναντι από του Χαλκιαδάκη). Εκεί που έχασαν τη ζωή τους δύο νέα παιδιά πριν από ένα χρόνο …

Πρόσφατα δημοσιεύθηκαν από την Περιφέρεια οι χώροι καταφυγής πληθυσμού για τον Δήμο Χανίων. Μένω στο Σταυρό αλλά δεν κατόρθωσα να εντοπίσω ούτε κάποιο «Γήπεδο Σταυρού» (όπως αναφέρει αναρτημένος κατάλογος) ούτε τον «Ελεύθερο χώρο στον Σταυρό» (που αναφέρει ο αναρτημένος χάρτης). Μόνο περιφραγμένα οικόπεδα ή ακατάλληλοι χώροι με βάτα και θάμνους …

Ο υπεύθυνος πολιτικής προστασίας μου δήλωσε (σε γραπτή διαδικτυακή επικοινωνία την οποία στη συνέχεια διέγραψε) ότι τα στοιχεία είχαν κοινοποιηθεί από το Δήμο, και ότι δεν έγινε καμία επαλήθευση. Προφανώς δεν έγινε επαλήθευση ούτε στον χάρτη με τις οδούς διαφυγής. Όπου ο μονόδρομος της Περίδου εμφανίζεται ως οδός διαφυγής προς την αντίθετη κατεύθυνση … Φανταστείτε την κυκλοφοριακή συμφόρηση αν κάποιος προσπαθήσει να διαφύγει μέσα στον πανικό με το αυτοκίνητό του …

Αλλά να διαφύγει κάποιος από τι; Από σεισμό; Από παλιρροϊκό κύμα (τσουνάμι); Από πυρκαγιά; Οι οδηγίες δεν το ξεκαθαρίζουν. Οι χώροι συγκέντρωσης κοντά σε παραλίες (π.χ. Ανατολική Τάφρος) που είναι ίσως κατάλληλοι για συγκέντρωση των κατοίκων πυκνοδομημένων περιοχών μετά από σεισμό, είναι τελείως ακατάλληλοι σε περίπτωση τσουνάμι. Οι χώροι έξω από εκκλησίες με καμπαναριά (π.χ. Άγιος Παντελεήμονας) ίσως να είναι επικίνδυνοι σε περίπτωση σεισμού. Και οι δασωμένοι χώροι (π.χ. Τάφοι Βενιζέλου, Πολυτεχνείο) σίγουρα δεν ενδείκνυνται ως καταφύγια σε περίπτωση δασικής πυρκαγιάς.

Η πολιτική προστασία είναι ο κατ’ εξοχήν τομέας που αποδεικνύει στην πράξη τις διοικητικές ικανότητες των υπεύθυνων. Ή την έλλειψη τους …

28 Αυγούστου 2018

Περί πολιτικής προστασίας (τέταρτο μέρος)

Η ενημέρωση και η εκπαίδευση των πολιτών μπορεί να αρχίσει από τα παιδιά που μπορούν να μάθουν να προστατεύονται παίζοντας …
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 28 Αυγούστου 2018 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-342)

Μια σημαντική συνιστώσα του συστήματος προστασίας των πολιτών από ατυχήματα και καταστροφές είναι η Ενημέρωση και η Εκπαίδευση. Πρόκειται για οριζόντια δραστηριότητα που αφορά όσους και όσες ασχολούνται με τις τρεις φάσεις της πολιτικής προστασίας (πρόληψη, επέμβαση, αποκατάσταση) αλλά και με τις οριζόντιες δραστηριότητες (ανάλυση επικινδυνότητας, διοίκηση, έλεγχος, επικοινωνίες, συντονισμός και πληροφόρηση – C4I).

Όλοι και όλες πρέπει να είναι ενήμεροι και εκπαιδευμένοι με βάση τις τελευταίες εξελίξεις στον τομέα τους. Και αυτό δεν επιτυγχάνεται μόνο με παρουσιάσεις, σεμινάρια και εκπαιδεύσεις αλλά – ιδίως στην περίπτωση της επέμβασης – και με πραγματικές ασκήσεις ή ασκήσεις επί χάρτου. Ωστόσο, η ενημέρωση και η εκπαίδευση είναι μια δραστηριότητα που αφορά κυρίως τους πολίτες.

Οι πολίτες πρέπει να μάθουν, ει δυνατόν από μικρή ηλικία, πώς να αυτοπροστεύονται και μάλιστα από διάφορες απειλές, κάθε μια από τις οποίες αποτελεί αντικείμενο διαφορετικών υπηρεσιών και διαδικασιών προστασίας (π.χ. σεισμός, πυρκαγιά, πλημμύρα αλλά και τροχαία, ατυχήματα στο σπίτι και στην ψυχαγωγία). Αυτό σημαίνει ότι η ενημέρωση και η εκπαίδευση πρέπει να παρέχονται κατά ενιαίο τρόπο, όπως εξάλλου και η πληροφόρηση σε περίπτωση καταστροφής.

Όμως είναι πρακτικά αδύνατον να εκπαιδεύσει κανείς τον πληθυσμό μιας ολόκληρης χώρας, ιδίως όταν οι περισσότεροι έχουν συνηθίσει στην ανευθυνότητα, στην αδιαφορία και στις επικίνδυνες συμπεριφορές. Μια μέθοδος, που έχει πετύχει στην περίπτωση της αντισεισμικής προστασίας στη χώρα μας, είναι η εκπαίδευση των παιδιών, μέσω του σχολικού προγράμματος του ΟΑΣΠ. Μάλιστα, έχει παρατηρηθεί ότι τα παιδιά καθοδηγούν στη συνέχεια και την υπόλοιπη οικογένεια …

Εκτός από την ελληνική εμπειρία στον τομέα των σεισμών, παρόμοιες βέλτιστες πρακτικές έχουν εφαρμοστεί και σε άλλες χώρες. Στη Βρετανία, με το πάρκο ασφαλείας Safewise. Στην Ιταλία, με το πρόγραμμα Scuola Sicura. Και στην Πορτογαλία, με τον ήρωα τηλεοπτικού προγράμματος Tinóni e companhia.

Όλα τα παραπάνω παρουσιάστηκαν στο πλαίσιο ενός διακρατικού προγράμματος για την «Ενημέρωση των πολιτών», του οποίου είχα την ευθύνη παρακολούθησης όταν ήμουν στη μονάδα πολιτικής προστασίας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Και το συμπέρασμα ήταν πως ο μόνος τρόπος να προσεγγίσει κανείς τα παιδιά είναι μέσα από το παιχνίδι («Μαθαίνω να προστατεύομαι παίζοντας»).

Πάρκο ασφάλειας. Οι παραπάνω ιδέες παρουσιάστηκαν το 2001 στην Θεσσαλονίκη σε μιαν ημερίδα του ΟΟΣΑ σχετικά με τα ασφαλή σχολεία. Αμέσως συνεπήραν τον τότε έλληνα εκπρόσωπο Μανώλη Μπαλτά, που ως Διευθύνων Σύμβουλος του Οργανισμού Σχολικών Κτηρίων παρακολουθούσε τα σχετικά προγράμματα του ΟΟΣΑ για την Πρόληψη και Ασφάλεια στον Σχολικό Χώρο.

Το 2008, σε μιαν ημερίδα που οργανώσαμε στο Ηράκλειο με τον τότε ευρωβουλευτή Σταύρο Αρναουτάκη, ο Μανώλης Μπαλτάς παρουσίασε την ολοκληρωμένη πρότασή του για το Πάρκο Ασφάλειας – την Ντίσνεϋλαντ της Ασφάλειας όπως το λέω (από όπου και αντλώ τα παρακάτω στοιχεία).

Ένα τέτοιο πάρκο μπορεί να περιλαμβάνει σειρά από περιοχές δυνητικής πρόκλησης τραυματισμών ή «επικίνδυνες» ζώνες σε συνδυασμό με σενάρια εκπαίδευσης για την πρόληψη και προστασία από διάφορους κινδύνους. Από φυσικές καταστροφές (σεισμοί, πυρκαγιές, πλημμύρες, ανεμοθύελλες, ηφαίστεια κλπ.). Κίνδυνοι στο αστικό περιβάλλον (στο σπίτι, στο δρόμο, στο αυτοκίνητο, στο λεωφορείο, στους δημόσιους χώρους, στο αεροπλάνο κλπ.). Στο αγροτικό περιβάλλον (στο αγροτικό σπίτι, στο χωράφι, από κατοικίδια και μη ζώα κλπ.). Και στη φύση (στο βουνό, στο δάσος, στα χιόνια, στη θάλασσα κλπ.).

Κίνδυνοι από τις νέες τεχνολογίες (ανεξέλεγκτη διάδοση της πληροφορίας, ψευδείς ειδήσεις, ασφάλεια στο διαδίκτυο). Αλλά και από το σύγχρονο κοινωνικό περιβάλλον (τοξικές ουσίες, μολυσματικές ασθένειες, αρνητικά πρότυπα ή αντικοινωνικές συμπεριφορές όπως ναρκωτικά, αλκοόλ, AIDS, τρομοκρατία, διατροφική αλυσίδα, αρνητικά πρότυπα ζωής, αθλητισμός και ντόπινγκ).

Στο Πάρκο Ασφάλειας αναπαρίστανται σε φυσική κλίμακα (1:1) υποδομές που συναντάμε στην καθημερινότητα και σε όλα τα πεδία όπου δημιουργούνται κίνδυνοι και απειλές. Είναι ένα «χωριό» σε φυσικό μέγεθος, με φυσικά πραγματικά υλικά στη βάση ενιαίου σχεδίου με βάση τα σενάρια εκπαίδευσης από την καθημερινή ζωή στο σπίτι, στο δρόμο, στο κατάστημα, στο αυτοκίνητο, στο πάρκο, στο αγρόκτημα, στην παραλία, στη θάλασσα, στο δρόμο και το «σκοτεινό δρομάκι», στο βουνό, στο δάσος, στο χιόνι κλπ.

Η αλληλουχία των υποδομών παρακολουθεί τα θεματικά πεδία «κινδύνου» και τα εκπαιδευτικά σενάρια. Το Πάρκο Ασφαλείας αποτελεί, ως σύνολο, έναν ενιαίο «προσομοιωτή» πολλαπλών εφαρμογών ζωής και έκθεσης του ανθρώπου σε κάθε είδους φυσική, υλική και κοινωνική απειλή. Θα καταλάβει έκταση από 20 έως 40 στρέμματα και θα κοστίσει από περίπου 3,5 έως 8 εκατ. ευρώ ανάλογα με τους εκπαιδευτικούς σταθμούς που θα κατασκευαστούν.

Οι μελέτες για το Πάρκο έχουν γίνει και δεν απομένει παρά η υλοποίησή του με βάση ένα μοντέλο ιδιοκτησίας και διαχείρισης – από δημόσιο φορέα (Δήμος, Περιφέρεια, Υπουργείο), από ιδιωτικό οργανισμό ή ως σύμπραξη δημόσιου-ιδιωτικού τομέα (ΣΔΙΤ). Σε όλες τις περιπτώσεις κυριαρχεί το κοινωνικό στοιχείο της επένδυσης αλλά ταυτόχρονα η επένδυση πρέπει να είναι βιώσιμη για να ζήσει στο μέλλοντα χρόνο.

Η πέμπτη και τελευταία συνέχεια την επόμενη εβδομάδα.

21 Αυγούστου 2018

Περί πολιτικής προστασίας (τρίτο μέρος)

Οι επικοινωνίες έκτακτης ανάγκης αποτελούν πρωταρχικής σημασίας μέρος του συστήματος πολιτικής προστασίας …
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 21 Αυγούστου 2018 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-341)

Σεπτέμβριος του 2002, στο Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Τηλεπικοινωνιακών Προτύπων (ETSI) στη Σοφία-Αντίπολη κοντά στις Κάννες. Πρώτη συνάντηση της ομάδας τυποποίησης των τηλεπικοινωνιών έκτακτης ανάγκης (EMTEL). Πώς όμως ορίζεται ο συγκεκριμένος τομέας; Στην παρουσίασή μου προτείνω έναν ορισμό, τον οποίο υιοθετεί ομόφωνα η ομάδα και έκτοτε καθιερώνεται για όλες τις σχετικές εργασίες τυποποίησης παγκοσμίως.

Οι επικοινωνίες έκτακτης ανάγκης περιλαμβάνουν τέσσερεις συνιστώσες. Επικοινωνία των πολιτών που βρίσκονται σε κίνδυνο με τις αρχές και τις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης. Επικοινωνία των αρχών και των υπηρεσιών μεταξύ τους. Επικοινωνία των αρχών με τους πολίτες σε περιπτώσεις επικείμενης ή εξελισσόμενης έκτακτης ανάγκης ή καταστροφής. Και τέλος επικοινωνία των πολιτών μεταξύ τους σε περιπτώσεις καταστροφών.

112, ο Ευρωπαϊκός αριθμός επειγόντων. Έχουμε ξαναγράψει αρκετές φορές για το 112. Τον ευρωπαϊκό αριθμό κλήσεως έκτακτης ανάγκης. Τον καλούμε μόνο όταν κινδυνεύει ζωή ή περιουσία. Και μας φέρνει σε επαφή με όλες τις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης (αστυνομία, ασθενοφόρα του ΕΚΑΒ, πυροσβεστική και Λιμενικό). Δυστυχώς, είναι σχεδόν άγνωστος στους Έλληνες αφού σε περίπτωση ατυχήματος μόνο 6% θα τον καλούσε στην Ελλάδα και 14% στην υπόλοιπη Ευρωπαϊκή Ένωση.

Δεν λειτουργεί για άτομα με αναπηρία και ο χρόνος γεωεντοπισμού του καλούντος είναι 8' λεπτά και 40" δευτερόλεπτα, ο δεύτερος μεγαλύτερος στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Από τις 7,7 εκατ. κλήσεις που έγιναν το 2017 στις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκη, τα 2,0 εκατ. (περίπου το 26% του συνόλου) έγιναν στο 112. Αλλά δυστυχώς, ποσοστό 96,93% από αυτές ήταν λανθασμένες ή απατηλές. Λόγω έλλειψης ενημέρωσης αλλά και επειδή δεν υπάρχει δυνατότητα ελέγχου αφού όσοι τηλεφωνούν άσκοπα στο 112 δεν τιμωρούνται (όπως σε άλλες χώρες).

Από το 2011 έχει ξεκινήσει, με χρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΣΠΑ), ένα έργο αναβάθμισης και εκσυγχρονισμού του 112 με στόχο την κατάργηση των εθνικών αριθμών έκτακτης ανάγκης (100, 166, 199, 108). Δυστυχώς, οι αναδιοργανώσεις της πολιτικής προστασίας, οι γραφειοκρατικές διαδικασίες και οι αλλαγές κυβερνήσεων καθυστέρησαν το έργο. Το οποίο ελπίζεται ότι θα έχει ολοκληρωθεί στις αρχές του 2019.

Ωστόσο, παρόλο, που το 2011 οι προδιαγραφές του εν λόγω έργου ήταν σύγχρονες και πρωτοποριακές, το τελικό σύστημα θα πρέπει να αναβαθμιστεί τουλάχιστον με την μεταγενέστερη τεχνολογία του προηγμένου γεωεντοπισμού κινητών (AML). Η συγκεκριμένη τεχνολογία επιτρέπει τον γεωεντοπισμό των έξυπνων κινητών με ακρίβεια δεκάδων μέτρων αντί των χιλιομέτρων που επιτρέπει ο γεωεντοπισμός με βάση τις κεραίες κινητής τηλεφωνίας (βλ. Χ.Ν. 15/5/2018).

Αντίστροφο 112 για έγκαιρη προειδοποίηση. Κάποτε ο κόσμος μάθαινε για μια πυρκαγιά όταν χτυπούσαν οι καμπάνες. Οι σειρήνες ηχούσαν σε περίπτωση επικείμενου βομβαρδισμού. Και οι αρχές γύριζαν με ένα μεγάφωνο για να ενημερώσουν τους πολίτες. Σήμερα υπάρχουν νέες μέθοδοι, οι οποίες δυστυχώς δεν χρησιμοποιούνται ακόμη στην χώρα μας. Αυτές περιλαμβάνουν:

Εκπομπή μηνυμάτων στα κινητά που είναι συνδεδεμένα με συγκεκριμένες κεραίες κινητής τηλεφωνίας (cell broadcasting). Αποστολή γραπτών μηνυμάτων (SMS) σε συγκεκριμένες ομάδες πληθυσμού. Εκπομπή μηνυμάτων RDS (Radio Data System) από ραδιοφωνικούς σταθμούς FM και λήψη τους από κατάλληλα εξοπλισμένα ραδιόφωνα. Τέτοια μηνύματα χρησιμοποιούνται ευρέως για ειδοποιήσεις οδικής κυκλοφορίας και ενεργοποιούν αυτόματα τα ραδιόφωνα στα αυτοκίνητα διακόπτοντας τις άλλες εκπομπές.

Με την διάδοση της ψηφιακής τηλεόρασης και ραδιοφωνίας θα είναι δυνατή επίσης η ενεργοποίηση ραδιοτηλεοπτικών δεκτών για την μετάδοση μηνυμάτων έγκαιρης προειδοποίησης. Η αξιοποίηση όμως των ήδη διαθέσιμων και των νέων τεχνολογιών απαιτεί οργάνωση από τις αρμόδιες αρχές. Και φυσικά συμφωνίες με τους αντίστοιχους παρόχους κινητής τηλεφωνίας και τους ραδιοτηλεοπτικούς σταθμούς για την μετάδοση τέτοιων μηνυμάτων – που με βάση την ευρωπαϊκή νομοθεσία μπορεί να γίνει χωρίς κόστος …

Επικοινωνίες των αρχών μεταξύ τους. Παραδοσιακά οι υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης χρησιμοποιούν τα δικά τους συστήματα ασύρματης επικοινωνίας, τα οποία συχνά είναι ασύμβατα μεταξύ τους, λειτουργούν σε διαφορετικές συχνότητες ή δεν λειτουργούν καθόλου αν έχει καταστραφεί η υποδομή (π.χ. κεραίες κινητής, αναμεταδότες). Χρησιμοποιούνται επίσης ψηφιακά συστήματα επικοινωνίας με κωδικοποίηση που εξασφαλίζει το απόρρητο της επικοινωνίας (π.χ. TETRA). Πολλά από αυτά τα συστήματα είναι παλαιότερης τεχνολογίας και επιτρέπουν μόνο την μετάδοση φωνής και καθόλου ή πολύ αργά τη μετάδοση δεδομένων (εικόνα, βίντεο, χαρτογραφία).

Οι επικοινωνίες μεταξύ των αρχών εντάσσονται στη δραστηριότητα Διοίκηση, Έλεγχος, Επικοινωνία, Συντονισμός και Πληροφόρηση (γνωστή και ως C4I προφέρεται σιφοράι) που αποτελεί νευραλγικό κομμάτι κάθε επέμβασης πολιτικής προστασίας. Δυστυχώς, στην Ελλάδα δεν έχουμε κατορθώσει να αποκτήσουμε ένα τέτοιο σύστημα, αν και αυτό είχε κριθεί απαραίτητο ήδη από την εποχή των Ολυμπιακών Αγώνων της Αθήνας. Μάλιστα, εκτός από το περιττό κόστος με το οποίο έχει επιβαρυνθεί η ελληνική πολιτεία εκκρεμεί ακόμη και σχετική διαδικασία ενώπιον των δικαστηρίων, 14 χρόνια μετά την ολοκλήρωση των αγώνων …

Επικοινωνίες μεταξύ των πολιτών. Μόλις μάθουμε για κάποιο μεγάλο ατύχημα ή καταστροφή, επιχειρούμε αμέσως να επικοινωνήσουμε με τους δικούς μας στην πληγείσα περιοχή. Αυτό επιβαρύνει τα δίκτυα τηλεπικοινωνιών αλλά και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και δημιουργεί πρόσθετα προβλήματα – ιδίως όταν συνοδεύεται από τη διάδοση ανεπιβεβαίωτων φημών.

Ευτυχώς, μεγάλες εταιρείες πληροφορικής δραστηριοποιούνται σε αυτόν τον τομέα (βλ. Χ.Ν. 22/5/2018) υποστηρίζοντας της υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης και τους πολίτες. Η Google διαθέτει μιαν εξειδικευμένη ομάδα αντιμετώπισης κρίσεων που συνδυάζει τις επίσημα επιβεβαιωμένες πληροφορίες με τα δικά της εργαλεία χαρτογράφησης για τον εντοπισμό προσώπων και την παρακολούθηση της εξέλιξης μεγάλων καταστροφών. Η Facebook έχει αναπτύξει την εφαρμογή Safety check για τον έλεγχο της ασφάλειας αγαπημένων προσώπων που έτυχε να βρίσκονται σε τόπους μεγάλων καταστροφών ή τρομοκρατικών επιθέσεων.

Την επόμενη εβδομάδα το τέταρτο μέρος για την Ενημέρωση και την Εκπαίδευση.

14 Αυγούστου 2018

Περί πολιτικής προστασίας (μέρος δεύτερο)

Η φάση της Επέμβασης σε περίπτωση καταστροφής πρέπει να λειτουργεί σαν μια ορχήστρα έτοιμη, αν χρειαστεί, ακόμη και να αυτοσχεδιάσει …
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 14 Αυγούστου 2018 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-340)

Την περασμένη εβδομάδα περιγράψαμε τις τρεις φάσεις (Πρόληψη, Επέμβαση και Αποκατάσταση) και τις τρεις οριζόντιες δραστηριότητες (Ανάλυση επικινδυνότητας, C4I και Εκπαίδευση) που συναποτελούν το πολύπλοκο σύστημα της πολιτικής προστασίας.

Η ορχήστρα της επέμβασης. Φανταστείτε τη φάση της επέμβασης σαν μιαν ορχήστρα κλασσικής μουσικής. Τα έγχορδα, τα πνευστά, τα κρουστά. Κάθε όργανο παίζει το δικό του μέρος με βάση την παρτιτούρα που έχει μπροστά του το αντίστοιχο μέλος της ορχήστρας. Η πυροσβεστική, η αστυνομία, τα ασθενοφόρα. Οι παρτιτούρες είναι τα σχέδια έκτακτης ανάγκης. Αν η ορχήστρα έχει κάνει πολλές δοκιμές και ο μαέστρος έχει εντοπίσει και διορθώσει τα λάθη, τότε η συναυλία θα είναι επιτυχημένη.

Όμως στην πολιτική προστασία δεν έχουμε μόνο έκτακτες ανάγκες που αντιμετωπίζονται με βάση προκαθορισμένα και δοκιμασμένα σχέδια. Έχουμε και καταστροφές, όπου τα διαθέσιμα μέσα είναι εξ ορισμού λιγότερα από τις ανάγκες. Αλλά και κρίσεις, όταν μαζί με την έκτακτη ανάγκη, ή την καταστροφή το σύστημα αντιμετωπίζει δημόσια αμφισβήτηση.

Ιδιαίτερα στις καταστροφές, οι αρμόδιοι πρέπει να πάρουν σκληρές αποφάσεις διαθέτοντας τους περιορισμένους πόρους στις πιο πιεστικές ανάγκες. Κάτι που σημαίνει πως μερικοί πολίτες θα ζήσουν και άλλοι όχι. Ευτυχώς, και γι’ αυτές τις περιπτώσεις υπάρχουν κάποιοι κανόνες (π.χ. στο πλαίσιο της ιατρικής καταστροφών). Στις περιπτώσεις αυτές η ορχήστρα της κλασσικής μουσικής μετατρέπεται σε ορχήστρα τζάζ. Και πρέπει να αυτοσχεδιάσει. Αλλά με τρόπο που να εξασφαλίσει αρμονικό ήχο – δηλαδή τη σωτηρία ανθρώπινης ζωής και περιουσίας. Κάτι που είναι δυνατόν μόνο αν πληρούνται ορισμένες προϋποθέσεις.

Προϋποθέσεις επιτυχούς επέμβασης. Για να αποδώσει μια ορχήστρα θα πρέπει οι μουσικοί να έχουν συνεργαστεί με επιτυχία στις πρόβες. Να έχουν γνωριστεί και να έχουν υποτάξει τους προσωπικούς τους εγωισμούς στις οδηγίες και τον συντονισμό του διευθυντή της ορχήστρας. Ο οποίος με τη σειρά του δεν μπορεί βέβαια να υπάρξει χωρίς την ορχήστρα. Αφήστε το «εγώ» σας στην πόρτα. Μια φράση-κλειδί που πρέπει να υπάρχει στην είσοδο κάθε αίθουσας διαχείρισης καταστροφών και αποτελεί την πρώτη προϋπόθεση.

Η αρμονική συνεργασία απαιτεί επίσης και πολυάριθμες πρόβες. Το 1992, νέος ακόμη στον κόσμο της πολιτικής προστασίας παρεκάλεσα τον εθνικό εκπρόσωπο του Βελγίου στην επιτροπή των εθνικών εμπειρογνωμόνων της ΕΕ να μου εξηγήσει περί τίνος ακριβώς πρόκειται. «Έλα στην διημερίδα για την αναθεώρηση του σχεδίου αντιμετώπισης καταστροφών της περιφέρειας Βρυξελλών και θα καταλάβεις», μου είπε.

Ένας από τους ομιλητές ήταν και ο H.C. Ernst, διοικητής της πυροσβεστικής υπηρεσίας του Άμστερνταμ, ο οποίος είχε συντονίσει την επέμβαση μετά την πτώση ενός αεροσκάφους στην πόλη τον Οκτώβριο του 1992. «Τι είναι απολύτως απαραίτητο για μιαν πετυχημένη επέμβαση;», τον ρώτησαν οι πυροσβέστες των Βρυξελλών. «Τρία πράγματα» απάντησε. «Άσκηση, άσκηση, άσκηση!». Πρόκειται για την δεύτερη προϋπόθεση.

Η τρίτη προϋπόθεση αφορά τις επικοινωνίες. Για να υπάρξει όμως επικοινωνία μεταξύ των δυνάμεων που επεμβαίνουν επιτόπου και των συντονιστών στην αίθουσα επιχειρήσεων θα πρέπει όλοι να μιλούν την ίδια γλώσσα. Αλλά και να χρησιμοποιούν όλοι ένα κοινό σύστημα τηλεπικοινωνιών το οποίο να επιτρέπει τη διαβίβαση φωνής, (στατικής και κινούμενης) εικόνας από τους επεμβαίνοντες και από εξωτερικές πηγές (δορυφόροι, δρόνοι κλπ.) και τον συνδυασμό όλων πάνω σε χάρτες που επικαιροποιούνται σε πραγματικό χρόνο.

Απαραίτητη επίσης προϋπόθεση επιτυχούς επέμβασης είναι η επιχείρηση να διευθύνεται από έμπειρο και ικανό ανώτατο στέλεχος σε άμεση επαφή με όλες τις αρμόδιες υπηρεσίες αλλά και με τον αρμόδιο πολιτικό προϊστάμενο. Με ηγετικό προφίλ και με ικανότητα διαχείρισης της πολυπλοκότητας και άμεσης λήψης αποφάσεων. Και με ικανότητα υποβολής εναλλακτικών προτάσεων στον αρμόδιο πολιτικό προϊστάμενο, ο οποίος στις περισσότερες χώρες με αναπτυγμένη πολιτική προστασία είναι ο εκλεγμένος δήμαρχος, περιφερειάρχης ή (πρωθ)υπουργός – ανάλογα με τη συγκεκριμένη γεωγραφική περιοχή ευθύνης του.

Σημαντικά είναι τέλος και τα σχέδια που διέπουν τη διαδικασία αναβάθμισης της επέμβασης. Είπαμε πως η καταστροφή είναι μια κατάσταση στην οποία οι ανάγκες ξεπερνούν τους διαθέσιμους πόρους. Οπόταν ο διευθύνων θα πρέπει να γνωρίζει κάθε στιγμή τις ακριβείς ανάγκες και τις δυνάμεις που διαθέτει ο ίδιος αλλά και οι γείτονές του. Έτσι ώστε να μπορεί να ζητήσει ενισχύσεις από τον γειτονικό δήμο, την γειτονική περιφέρεια, τις κεντρικές κρατικές υπηρεσίες ή την Ευρωπαϊκή Ένωση – μέσω των κατάλληλων επιχειρησιακά δοκιμασμένων μηχανισμών.

Αντί επιλόγου. Αντί για κάποια εύκολη κριτική των υπηρεσιών πολιτικής προστασίας σχετικά με την διαχείριση πρόσφατων ή και προγενέστερων καταστροφών, ας αναφέρουμε ένα ανέκδοτο. «Ο διευθύνων σύμβουλος μεγάλης εταιρείας μην μπορώντας να παρακολουθήσει την Ημιτελή Συμφωνία του Σούμπερτ, έδωσε τα εισιτήρια σε έναν από τους αντιπροέδρους, ζητώντας να του μεταφέρει τις εντυπώσεις του από τη συναυλία. Ο τυπικότατος αντιπρόεδρος υπέβαλλε το ακόλουθο υπόμνημα: 


ΥΠΟΜΝΗΜΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΗΜΙΤΕΛΗ ΣΥΜΦΩΝΙΑ ΤΟΥ ΣΟΥΜΠΕΡΤ

1) Για πολύ χρόνο, τα όμποε δεν έκαναν τίποτε. Ο αριθμός τους θα πρέπει να μειωθεί και η δουλειά τους να κατανεμηθεί στα υπόλοιπα μέλη της ορχήστρας, με σκοπό την αποφυγή περιόδων αδράνειας.

2) Δώδεκα βιολιά έπαιζαν ταυτόχρονα τις ίδιες νότες. Πρόκειται για περιττή επικάλυψη και το προσωπικό σε αυτό το τμήμα θα πρέπει να μειωθεί δραστικά. Αν απαιτείται όγκος ήχου, μπορεί να χρησιμοποιηθεί ενισχυτής.

3) Το γεγονός ότι ακούγονται μόνο νότες αξίας 3/4 και 3/8 σημαίνει ότι μπορούν να προσληφθούν ερασιτέχνες μουσικοί (φθηνότερο κόστος παραγωγής).

4) Η επανάληψη του περάσματος των εγχόρδων από τα πνευστά, δεν φαίνεται να εξυπηρετεί κάποιον συγκεκριμένο σκοπό. Αν όλες αυτές οι επαναλήψεις περικοπούν, το κονσέρτο θα διαρκεί πολύ λιγότερο χρόνο από τα εικοσιπέντε λεπτά που διαρκεί τώρα.

5) Η συμφωνία είχε δύο κινήσεις. Αν ο Σούμπερτ δεν κατάφερε να ολοκληρώσει τους σκοπούς του στο τέλος της πρώτης κίνησης, θα έπρεπε να σταματήσει εκεί. Η δεύτερη κίνηση είναι περιττή και θα πρέπει να περικοπεί.

Έχοντας υπ' όψη τα παραπάνω, μπορούμε να συμπεράνουμε πως, αν ο Σούμπερτ έδινε προσοχή σ' αυτά τα λεπτά ζητήματα, πιθανώς, θα είχε το χρόνο να ολοκληρώσει τη συμφωνία του. Επισυνάπτω την παρτιτούρα με όλες τις προτεινόμενες αλλαγές.».

Την επόμενη εβδομάδα το τρίτο μέρος σχετικά με τις επικοινωνίες έκτακτης ανάγκης.

07 Αυγούστου 2018

Περί πολιτικής προστασίας (πρώτο μέρος)

Πρόκειται για ένα πολύπλοκο σύστημα το οποίο πρέπει να σχεδιαστεί προσεκτικά και να δοκιμαστεί σε πολυάριθμες ασκήσεις …
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 7 Αυγούστου 2018 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-339)

Ιούνιος του 1999. Ο προϊστάμενος του τμήματος πολιτικής προστασίας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής μου αναθέτει να βρω τρόπο ηλεκτρονικής διασύνδεσης ανάμεσα στις πολιτικές προστασίες των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Έτσι ώστε σε περιπτώσεις μεγάλων καταστροφών να μπορούν να συνεργάζονται σε πραγματικό χρόνο. Μετά από συνεννοήσεις με τους υπεύθυνους του κοινοτικού προγράμματος διασύνδεσης των δημόσιων διοικήσεων (IDA) συντάσσω το σχέδιο ενός τεκμηριωμένου αιτήματος και το υποβάλλω προς υπογραφή.

«Τι με βάζεις να υπογράψω;» με ρωτάει κοιτώντας με στα μάτια. «Την ευρωπαϊκή πολιτική προστασία του εικοστού πρώτου αιώνα» απαντώ χωρίς να διστάσω… Πράγματι, το Κοινό Σύστημα Επικοινωνιών και Πληροφόρησης Έκτακτης Ανάγκης (CECIS προφέρεται Σέσις) αποτελεί από το 2003 και μέχρι σήμερα την καρδιά του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Πολιτικής Προστασίας, όπως με διαβεβαίωσε ο σημερινός τμηματάρχης πολιτικής προστασίας, τον οποίο συνάντησα τον Απρίλιο στη Λιουμπλιάνα.

Το CECIS εξασφαλίζει την άμεση διαβίβαση και τον συντονισμό των αιτημάτων για την παροχή βοήθειας σε περιπτώσεις καταστροφών που δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν με τα διαθέσιμα εθνικά μέσα. Πυροσβεστικά αεροπλάνα, σκηνές και φίλτρα νερού για σεισμόπληκτους, μέσα καταπολέμησης θαλάσσιας ρύπανσης, ομάδες διασωστών και εμπειρογνωμόνων είναι μερικοί από τους πόρους που διατίθενται μέσω του CECIS. Το οποίο λειτουργεί με ευθύνη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής που καλύπτει και τα έξοδα μεταφοράς όλων των παραπάνω στον τόπο της καταστροφής.

Τι είναι η Πολιτική Προστασία. Έχοντας υπηρετήσει επί μια πενταετία στην ευρωπαϊκή πολιτική προστασία είχα την ευκαιρία να παρακολουθήσω πολυάριθμες σχετικές εκπαιδεύσεις, ασκήσεις, συνέδρια και παρουσιάσεις σε αρκετά κράτη μέλη. Διάβασα αμέτρητες εκθέσεις, αναφορές και βιβλία σχετικά με το αντικείμενο. Συνάντησα και συζήτησα πυροσβέστες, διασώστες, εμπειρογνώμονες, διαχειριστές καταστροφών από πολλές χώρες.

Και κατάλαβα ένα πράγμα: η προστασία του πολίτη από ατυχήματα και καταστροφές είναι μια εξαιρετικά πολύπλοκη υπόθεση που δεν πρέπει να ανατίθεται σε ανθρώπους οι οποίοι δεν μπορούν να διαχειριστούν την πολυπλοκότητα. Αποτελεί μια από τις θεμελιώδεις (ή κυριαρχικές) αρμοδιότητες της πολιτείας που δεν μπορούν να εκχωρηθούν στην ιδιωτική πρωτοβουλία. Και περιλαμβάνει τρεις συγκεκριμένες φάσεις αλλά και τρεις οριζόντιες δραστηριότητες.

Οι τρεις φάσεις, αντιστοιχούν στο πορτοκαλί τρίγωνο που βλέπουμε στο έμβλημα της πολιτικής προστασίας. Είναι με τη σειρά: Πρόληψη (και ελαχιστοποίηση των επιπτώσεων). (Ετοιμότητα και) Επέμβαση. Αποκατάσταση (και ανάλυση μετά την καταστροφή). Οι οριζόντιες δραστηριότητες περιλαμβάνουν με τη σειρά: Ανάλυση επικινδυνότητας. Διοίκηση, Έλεγχο, Επικοινωνία, Συντονισμό και Πληροφόρηση (C4I). Ενημέρωση και εκπαίδευση.

Όλα τα παραπάνω υλοποιούνται από διαφορετικές υπηρεσίες ανάλογα με τον τύπο της απειλής. Ωστόσο, στην Επέμβαση εμπλέκονται πάντα οι ίδιες υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης οι οποίες όμως ενεργούν με διαφορετική κάθε φορά μεθοδολογία. Διαφορετική μεθοδολογία χρησιμοποιείται επίσης ανάλογα με την απειλή για την Ανάλυση της επικινδυνότητας.

Για παράδειγμα, όσον αφορά την Πρόληψη των επιπτώσεων των σεισμών, αρμόδιοι είναι οι μηχανικοί με βάση τις οδηγίες του Οργανισμού Αντισεισμικού Σχεδιασμού και Προστασίας. Για τα αντιπλημμυρικά έργα οι Δήμοι και οι Περιφέρειες και για την πρόληψη των πυρκαγιών η Δασική Υπηρεσία. Για τα τροχαία οι υπεύθυνοι του οδικού δικτύου, η τροχαία που διενεργεί ελέγχους και οι ίδιοι οι οδηγοί ανάλογα με την συμπεριφορά τους στο δρόμο.

Η Επέμβαση σε περίπτωση ατυχήματος ή καταστροφής εμπίπτει πάντα στις ίδιες υπηρεσίες. Στους πυροσβέστες της Πυροσβεστικής και τους διασώστες του Εθνικού Κέντρου Άμεσης Βοήθειας (ΕΚΑΒ). Και στην Αστυνομία για την τήρηση της τάξεως και τον έλεγχο της κυκλοφορίας. Όμως, στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες εμπλέκονται και τα μέσα μαζικής επικοινωνίας. Γι’ αυτό και συμμετέχουν ισότιμα στην κατάρτιση των σχεδίων έκτακτης ανάγκης και στις συναφείς ασκήσεις. Όπως συμμετέχει και η δικαστική εξουσία που καλείται σχεδόν πάντα να διερευνήσει τις ευθύνες και τις παραλήψεις, ιδίως όταν υπάρχουν θύματα και ζημιές.

Όταν μια καταστροφή εκτείνεται με μεγάλη γεωγραφική περιοχή ή διαρκεί μεγάλη χρονική περίοδο, στην επέμβαση εμπλέκονται και τα βαρέα λεγόμενα μέσα. Στρατός και μη κυβερνητικές και εθελοντικές οργανώσεις όπως π.χ. ο Ερυθρός Σταυρός. Στην Αποκατάσταση εμπλέκονται οι ίδιοι φορείς που εμπλέκονται στην Πρόληψη αλλά και οι ασφαλιστές ή το κράτος που πρέπει να καταβάλουν αποζημιώσεις και βοηθήματα. Τέλος, από την Ανάλυση μετά την καταστροφή προκύπτουν διδάγματα για βελτίωση δομών, διαδικασιών και σχεδίων.

Η Ενημέρωση και η εκπαίδευση συνδέονται και με τις τρεις φάσεις και αφορούν όχι μόνο τους εμπλεκόμενους αλλά και τους πολίτες. Η εκπαίδευση περιλαμβάνει οπωσδήποτε ασκήσεις, συχνά με τη συμμετοχή του κοινού που έτσι ευαισθητοποιείται και γνωρίζει πως ακριβώς πρέπει να αντιδράσει σε κάθε περίπτωση. Τέλος, η δραστηριότητα της Διοίκησης, του Ελέγχου, της Επικοινωνίας, του Συντονισμού και της Πληροφόρησης (η γνωστή και ως C4I προφέρεται σιφοράι) αποτελεί νευραλγικό κομμάτι της επέμβασης.

Περιλαμβάνει την ενημέρωση των αρχών από τους πολίτες (μέσω του 112), την επικοινωνία και τον συντονισμό των αρχών και των υπηρεσιών μεταξύ τους σε πραγματικό χρόνο. Και την πληροφόρηση των πολιτών για επικείμενες ή εν εξελίξει καταστροφές (έγκαιρη προειδοποίηση). Στο επίκεντρο βρίσκεται ένα κέντρο επιχειρήσεων στο οποίο εκπροσωπούνται όλες οι υπηρεσίες που εμπλέκονται στην επέμβαση.

Κέντρο το οποίο λειτουργεί 24 ώρες το 24ώρο, 7 ημέρες την εβδομάδα, και το οποίο εφαρμόζει σε τοπικό, περιφερειακό ή εθνικό επίπεδο τα σχέδια που έχουν καταρτίζονται, δοκιμάζονται σε ασκήσεις και επικαιροποιούνται συνεχώς.

Την επόμενη εβδομάδα θα μιλήσουμε με λεπτομέρειες για τον συντονισμό και τις επικοινωνίες έκτακτης ανάγκης.

17 Ιουλίου 2018

Αντίο μνημόνιο, καλώς ήλθες εξάμηνο …

Η έξοδος από τα μνημόνια σημαίνει αυστηρό έλεγχο των προϋπολογισμών και της προόδου των μεταρρυθμίσεων καθώς και τριμηνιαίες εκθέσεις προόδου …
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 17 Ιουλίου 2018 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-338)

«Τελειώνουμε με το μνημόνιο… και η Ελλάδα γίνεται “νορμάλ” χώρα. Δεν θα υπάρχει 4ο μνημόνιο. Δεν θα έχουμε εποπτεία “τύπου τρόικας”. Η Ελλάδα θα μπει στο ευρωπαϊκό εξάμηνο όπως κάθε χώρα …». Μερικές από τις πρόσφατες δηλώσεις κυβερνητικών αξιωματούχων και του Ευρωπαίου Επιτρόπου Οικονομικών Υποθέσεων Πιέρ Μοσκοβισί πριν από τις επίσημες ανακοινώσεις των αποφάσεων για «ενεργοποίηση του μεταπρογραμματικού πλαισίου ενισχυμένης εποπτείας». Ας δούμε με απλά λόγια περί τίνος ακριβώς πρόκειται.

Το ευρωπαϊκό εξάμηνο. Το κοινό ευρωπαϊκό νόμισμα δεν συνοδεύτηκε από μια κοινή οικονομική πολιτική ούτε από την πολιτική ένωση της Ευρώπης. Για να επιτευχθεί ο αναγκαίος συντονισμός των οικονομικών και δημοσιονομικών πολιτικών των κρατών μελών θεσπίστηκε το Σύμφωνο Σταθερότητας και Ανάπτυξης. Η χρηματοπιστωτική κρίση επέβαλε την θέσπιση της διαδικασίας του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου που συμπληρώθηκε στη συνέχεια με σειρά νομοθετικών μέτρων για καλύτερο συντονισμό.

Σήμερα, στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου συντονίζονται οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις (για την προώθηση της ανάπτυξης και την τόνωση της απασχόλησης σύμφωνα και με τη στρατηγική «Ευρώπη 2020»), οι δημοσιονομικές πολιτικές (για να διασφαλισθεί η βιωσιμότητα των δημοσίων οικονομικών με την αποφυγή υπερβολικού δημόσιου χρέους) και η πρόληψη των υπερβολικών μακροοικονομικών ανισορροπιών (υπερβολικά ελλείμματα, φούσκες στην αγορά ακινήτων κλπ.).

Βασικά εργαλεία του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου είναι οι περιοδικές οικονομικές προβλέψεις, η ετήσια επισκόπηση της ανάπτυξης, η έκθεση του μηχανισμού επαγρύπνησης, η κοινή έκθεση για την απασχόληση και η σύσταση για την ευρωζώνη. Πρόκειται για έγγραφα που δημοσιεύει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και πρέπει να λαμβάνονται υπόψη από τα κράτη μέλη κατά τη διαμόρφωση των εθνικών τους πολιτικών, ιδιαίτερα των προϋπολογισμών τους.

Η Επιτροπή εκδίδει επίσης μια έκθεση και μια σύσταση ανά χώρα που επικεντρώνονται στα προγράμματα μεταρρυθμίσεων και τις ανισορροπίες. Τέλος, για τα σχέδια των προϋπολογισμών που υποβάλουν τα κράτη μέλη στην Επιτροπή και την Ευρωομάδα (Eurogroup), η Επιτροπή και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο διατυπώνουν γνωμοδοτήσεις, με βάση τις οποίες το Συμβούλιο εκδίδει σχετικές συστάσεις – τις οποίες θα πρέπει να λάβουν υπόψη τους τα κράτη μέλη στους τελικούς τους προϋπολογισμούς.

Τα κράτη μέλη υποβάλουν επίσης εθνικά προγράμματα μεταρρυθμίσεων (για τις οικονομικές πολιτικές) και τριετείς δημοσιονομικές προβλέψεις γνωστές ως Προγράμματα Σταθερότητας (για τις χώρες της ευρωζώνης) και Προγράμματα Σύγκλισης (για όλες τις υπόλοιπες).

Υπερβολικό έλλειμμα και ενισχυμένη εποπτεία. Tο Σύμφωνο Σταθερότητας και Ανάπτυξης προβλέπει κριτήρια για το έλλειμμα (κάτω από 3% του ΑΕΠ) και το χρέος (λιγότερο από 60% του ΑΕΠ). Για τη χώρα που τα υπερβαίνει δρομολογείται η διαδικασία υπερβολικού ελλείμματος και η χώρα υπάγεται σε επιπλέον εποπτεία ανά 3μηνο ή 6μηνο με βάση οι οικονομικές προβλέψεις και τα στοιχεία της Eurostat. Αν το έλλειμμα δεν μειωθεί επαρκώς προβλέπεται η επιβολή προστίμων (0,2% του ΑΕΠ ή 0,5% του ΑΕΠ σε περίπτωση παραποιημένων στατιστικών). Τα πρόστιμα μπορεί να περιλαμβάνουν αναστολή της χρηματοδότησης από τα περιφερειακά ταμεία (π.χ. ΕΣΠΑ) ή και αναθεώρηση της πολιτικής δανεισμού της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων έναντι του εν λόγω κράτους.

Όσον αφορά την ενισχυμένη εποπτεία, η νομοθεσία προβλέπει ότι «η Επιτροπή … πραγματοποιεί τακτικές αποστολές επιθεώρησης» και «κοινοποιεί ανά τρίμηνο την εκτίμησή της στην αρμόδια επιτροπή του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου … (εκτίμηση στην οποία εξετάζεται) … αν χρειάζονται περαιτέρω μέτρα». Επιπλέον, «τα κράτη μέλη που είχαν υπαχθεί σε πρόγραμμα» μακροοικονομικής προσαρμογής (μνημόνιο) «παραμένουν υπό εποπτεία μετά το πρόγραμμα εφόσον δεν έχει εξοφληθεί τουλάχιστον το 75% της χρηματοδοτικής συνδρομής» που έχουν λάβει.

Ελληνικές δεσμεύσεις. Όλα τα παραπάνω θα ισχύσουν και για την Ελλάδα την επομένη της λήξης των μνημονίων. Επιπλέον, η χώρα μας έχει δεσμευθεί να εφαρμόσει (με βάση συγκεκριμένα χρονοδιαγράμματα) μέτρα δημοσιονομικής πολιτικής και μεταρρυθμίσεις. Συγκεκριμένα, στον δημοσιονομικό τομέα: πρωτογενές πλεόνασμα 3,5% του ΑΕΠ μεσοπρόθεσμα, αναθεώρηση του ΕΝΦΙΑ με βάση τις πραγματικές αξίες, ενίσχυση του προσωπικού της ΑΑΔΕ και πλήρη ψηφιοποίηση της συλλογής φόρων, υλοποίηση των προτάσεων του Ελληνικού Ελεγκτικού Συνεδρίου για μεταρρυθμίσεις στη δημόσια διοίκηση και εφαρμογή ενιαίου λογιστικού σχεδίου σε όλο το δημόσιο.

Στον τομέα της κοινωνικής πρόνοιας: εκσυγχρονισμός με τη βοήθεια της Υπηρεσίας Στήριξης Διαρθρωτικών Μεταρρυθμίσεων, ολοκλήρωση της οργάνωσης του ΕΦΚΑ, εκσυγχρονισμός του συστήματος πρωτοβάθμιας περίθαλψης (120 ΤΟΜΥ μέχρι το τέλος του 2018 και 240 συνολικά μέχρι το τέλος του 2020), κεντρικός φορέας προμηθειών υγείας, μεταρρύθμιση των προγραμμάτων κοινωνικής προστασίας (ιδίως για τα ΑΜεΑ) και των επιδοτήσεων εισιτηρίου, ολοκλήρωση των πυλώνων του Κοινωνικού Εισοδήματος Αλληλεγγύης.

Στον τομέα της δημοσιονομικής σταθερότητας: εξυγίανση του τραπεζικού τομέα (ιδίως των μη εξυπηρετούμενων δανείων), οικονομική εκπαίδευση των δικαστών, ολοκλήρωση της ψηφιοποίησης της απονομής δικαιοσύνης, μεταρρύθμιση του Ελληνικού Ταμείου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας, χαλάρωση των ελέγχων στην κίνηση κεφαλαίων. Στον τομέα των αγορών εργασίας και προϊόντων: ετήσια επικαιροποίηση του κατώτατου μισθού, σχέδιο δράσης για την αδήλωτη εργασία, μεταρρύθμιση και ψηφιοποίηση της αδειοδότησης των επενδύσεων, ολοκλήρωση του κτηματολογίου, μεταρρύθμιση του ενεργειακού τομέα (δημοπρασίες τύπου ΝΟΜΕ, μοντέλα στόχου και πώληση των λιγνιτικών μονάδων της ΔΕΗ).

Στον τομέα των ιδιωτικοποιήσεων: ολοκλήρωση διαδικασιών για Διεθνή Αερολιμένα Αθηνών, Ελληνικό, ΔΕΣΦΑ, ΕΛΠΕ, Μαρίνα Αλίμου, Εγνατία, Εμπορικό τμήμα ΔΕΠΑ, ΕΥΔΑΠ, ΕΥΑΘ, περιφερειακούς λιμένες Αλεξανδρούπολης, Καβάλας, Ηγουμενίτσας και Κέρκυρας, υπόγειες δεξαμενές Καβάλας, δίκτυο ΔΕΠΑ, μετοχές ΔΕΗ και άλλα στοιχεία με βάση προτάσεις του ΤΑΙΠΕΔ και διάλογο με τις αρχές.

Στον τομέα της δημόσιας διοίκησης: εκσυγχρονισμός της διοίκησης ανθρωπίνων πόρων, διορισμός γενικών γραμματέων και γενικών διευθυντών, ολοκλήρωση της κινητικότητας και της αξιολόγησης, ψηφιακό οργανόγραμμα για όλες της δημόσιες υπηρεσίες και σύνδεση με την ενιαία αρχή πληρωμών, κωδικοποίηση εργατικού δικαίου και ολοκλήρωση της εθνικής πύλης για την κωδικοποίηση και μεταρρύθμιση της ελληνικής νομοθεσίας, εφαρμογή των συστάσεων κατά της διαφθοράς.

Είναι προφανές ότι σε αυτή τη νέα διαδικασία προοδεύουν μόνον οι καλοί μαθητές …