Γράμμα από τη Μελβούρνη

Διδάγματα από τη διαχείριση της πρόληψης πλημμυρών και της αντιμετώπισης δασικών πυρκαγιών
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 3 Φεβρουαρίου 2026 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-515)

Πλημμύρες. Περπατώντας στη γειτονιά που μένουμε στα περίχωρα της Μελβούρνης, συνάντησα ένα ρέμα (το ρέμα Stony Hill). Ξέρετε, σαν κι αυτά που πλημμυρίζουν όταν βρέχει καταρρακτωδώς ενώ τον περισσότερο χρόνο είναι χωρίς νερό. Ακολουθώντας το, έφτασα σε μια περιοχή με λιμνούλες. Μια πινακίδα ενημέρωνε πως επρόκειτο για λεκάνη επιβράδυνσης της ροής σε περίπτωση ραγδαίας βροχόπτωσης. Το νερό μπορεί να συγκρατηθεί εδώ και να διοχετευθεί στη συνέχεια στον χείμαρρο, αποτρέποντας τον κίνδυνο πλημμύρας των κατοικιών που βρίσκονται σε κάποια απόσταση από την κοίτη του χειμάρρου.

Οι λιμνούλες αποτελούν επίσης υδροβιότοπο που είναι τόπος κατοικίας και αναπαραγωγής για πάπιες και άλλα υδρόβια πουλιά και ζώα. Το νερό παραμένει σε αυτές επί κάποιες μέρες, φιλτράρεται από διάφορα απόβλητα και στη συνέχεια συνεχίζει την πορεία του προς τον κόλπο που αποτελεί το φυσικό λιμάνι της Μελβούρνης (Port Philip). Με τη διαδικασία αυτή απομακρύνεται το άζωτο κι έτσι μειώνεται ο κίνδυνος να εμφανιστούν εξάρσεις φυτοπλαγκτόν.

Η κοίτη του ρέματος είναι γεμάτη από φυτά, στις όχθες υπάρχουν δρομάκια για όσους θέλουν να περπατήσουν ή να γυμναστούν τρέχοντας, ενώ λίγο ψηλότερα υπάρχουν πάρκα και παιδικές χαρές. Οι περίοικοι με ενημέρωσαν ότι η κοίτη καθαρίζεται περιοδικά πριν από τον χειμώνα για να αποφευχθούν οι πλημμύρες.

Την ίδια περίοδο οι πλημμύρες στη Γλυφάδα μου θύμισαν τις πλημμύρες στο ρέμα της Πικροδάφνης αλλά και παρόμοια φαινόμενα στον Κλαδισό, στη Σούδα και σε άλλα σημεία της Περιφερειακής Ενότητας Χανίων αλλά και της Κρήτης γενικότερα (π.χ. Αγία Πελαγία Ηρακλείου).

Κατά τη γνώμη μου χρειάζεται οι μελέτες για τις λεκάνες απορροής που έχουν συνταχθεί από την Γενική Γραμματεία Υδάτων να μετατραπούν σε έργα διευθέτησης της ροής του νερού σε περίπτωση καταρρακτώδους βροχής. Τα έργα αυτά σίγουρα θα απαιτήσουν την κατεδάφιση όχι μόνο των παράνομων αλλά και αρκετών «νόμιμων» κατασκευών που έχουν εμφανιστεί μέσα στις κοίτες ρεμάτων αλλά και κανονικών ποταμών.


Κι όλοι αυτοί που έκτισαν, συχνά με αιματηρές οικονομίες δίπλα ή και μέσα στο ρέμα τι θα απογίνουν; Προσωπικά θυμήθηκα αυτό που είχε προτείνει κάποτε ο αείμνηστος Τσαρούχης, απευθυνόμενος σε υποψηφίους (εθνικούς) ευεργέτες: Αν θέλετε να κάνετε καλό, πάρτε ένα τετράγωνο και κατεδαφίστε το, βάζοντας αντί της συνηθισμένης επιγραφής («Ανηγέρθη δαπάναις του τάδε») την επιγραφή: «Κατεδαφίσθη δαπάναις του δείνα».

Πυρκαγιές. Πριν από λίγες μέρες ο ουρανός της ευρύτερης περιοχής της Μελβούρνης καλύφθηκε από μια ομίχλη που μύριζε καπνίλα. Προερχόταν από μια πυρκαγιά που είχε ξεσπάσει στη δασική περιοχή του εθνικού πάρκου Ότγουεϊ, 200 περίπου χιλιόμετρα νοτιοδυτικά της Μελβούρνης. Δόθηκε μάλιστα και οδηγία εκκένωσης αρκετών χωριών στην περιοχή.

Σε μια πλήρη ενημέρωση για την κατάσταση στην περιοχή, με έκπληξη διάβασα ότι «Υπάρχουν τρία κέντρα παροχής βοήθειας προς τα οποία μπορούν να κατευθυνθούν οι κάτοικοι, δύο στο Colac και ένα στο προάστιο Geelong της πόλης Grovedale». Εκτός από την διαρκή διαδικτυακή ενημέρωση από τις αρχές πολιτικής προστασίας της Πολιτείας της Βικτόρια, υπάρχει σε επίπεδο τοπικής αυτοδιοίκησης, ειδική σελίδα στο διαδίκτυο και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης με όλες τις σχετικές πληροφορίες για τα κέντρα παροχής βοήθειας.

Στο Colac, το ένα κέντρο παροχής βοήθειας λειτούργησε στο πνευματικό κέντρο της πόλης. Παρείχε πρόσβαση στο διαδίκτυο, σημεία φόρτισης ηλεκτρονικών συσκευών και κινητών, δημόσιες τουαλέτες (και χώροι αλλαγής για βρέφη), εφημερίδες, τσάι και καφέ. Το άλλο κέντρο λειτούργησε στον εκθεσιακό χώρο του δήμου και εκεί απευθύνθηκαν όσοι κινούνταν με τροχόσπιτα ή αυτοκινούμενα και όσοι είχαν ζώα.

Προβλέπεται επίσης προσωρινή φιλοξενία. «… για μη ασφαλισμένα άτομα και οικογένειες, όπου μπορούν να μείνουν μέχρι να καθαριστούν, να επισκευαστούν ή να ξανακτιστούν τα σπίτια τους». Οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να επικοινωνούν τηλεφωνικά με έναν υπεύθυνο υποστήριξης αποκατάστασης – για όσους δεν μιλούν τη γλώσσα παρέχεται τηλεφωνική υπηρεσία ταυτόχρονης διερμηνείας. Σε ορισμένα σημεία όπου οι ιδιωτικές δεξαμενές πόσιμου νερού μολύνθηκαν υπάρχει πρόβλεψη για άπαξ χορήγηση ποσότητας 20.000 λίτρων καθαρού πόσιμου νερού.

Όσον αφορά την κατάσταση στη χώρα μας, έχουμε γράψει και στο παρελθόν ότι η απλή ειδοποίηση για εκκένωση μιας περιοχής λόγω επερχόμενης ή εξελισσόμενης καταστροφής δεν αρκεί (βλ. ΧΝ 4/10/2022). Πρέπει να έχουν δημιουργηθεί (από τις αρχές της τοπικής αυτοδιοίκησης κυρίως) οι υποδομές, αφενός υποδοχής των ανθρώπων που εγκαταλείπουν σπίτια και περιουσίες, και, αφετέρου της διαχείρισης των αναγκών τους στη συνέχεια. Φυσικά, η αποκατάσταση αυθαίρετων κτηρίων ή με αμφισβητούμενο ιδιοκτησιακό καθεστώς δεν μπορεί να χρηματοδοτηθεί με αποτέλεσμα συχνά να υπάρχουν διαμαρτυρίες και μακροχρόνιες εκκρεμότητες (π.χ. σεισμόπληκτοι Αρκαλοχωρίου).

Ευχές για το 2026

Με ιδιαίτερη αναφορά στην ανάπτυξη της κριτικής σκέψης στα παιδιά και τους εφήβους

(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 6 Ιανουαρίου 2026 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-514)

Αγαπητοί αναγνώστες δεχτείτε τις Καλύτερες Ευχές μου για το 2026! Να το περάσετε με Υγεία, Όμορφα Αισθήματα και Οικογενειακή Ευτυχία! Για πραγματικά καλύτερη Υγεία σκεφθείτε σοβαρά να εγκαταλείψετε μερικές εξόχως βλαβερές συνήθειες, όπως κάπνισμα, κακή διατροφή, υπερβολική ταχύτητα. Και οι ευχές για Αγάπη και Ειρήνη θα ευοδωθούν καλύτερα ας πάψουμε να πιστεύουμε, συχνά και με φανατισμό, κράτη, οργανώσεις και ηγέτες που ξεκινούν πολέμους, οργανώνουν τρομοκρατικές επιθέσεις και σκοτώνουν ανυπεράσπιστους αμάχους ακόμη και παιδιά. Κι αυτό μπορεί να επιτευχθεί μόνο με ενίσχυση της Κριτικής Σκέψης μας.

Το 2026 έχει οριστεί από τον ΟΗΕ ως Διεθνές Έτος Μετακινούμενης Κτηνοτροφίας προκειμένου να ενισχυθεί η ευαισθητοποίηση στην κοινωνική αξία αυτού του κλάδου. Να προωθηθούν οι σχετικές γνώσεις, η καινοτομία και η δημιουργία συνασπισμών για την αντιμετώπιση των σύγχρονων αναγκών. Να υποστηριχθούν τεκμηριωμένες πολιτικές και νομοθεσίες υποστήριξης βιώσιμων τρόπων βιοπορισμού και διαχείρισης της μετακινούμενης κτηνοτροφίας. Και τέλος να ενισχυθούν κοινωνικά υπεύθυνες επενδύσεις για την αντιμετώπιση των προκλήσεων που αντιμετωπίζει η μετακινούμενη κτηνοτροφία κατά τον 21ο αιώνα.

Ο ΟΗΕ έχει επίσης ανακηρύξει το 2026 ως Διεθνές Έτος Εθελοντών αναγνωρίζοντας τον εθελοντισμό ως βασική κινητήρια δύναμη για την επίτευξη της βιώσιμης ανάπτυξης. Στόχος είναι η προβολή του σημαντικού ρόλου των εθελοντών για την προώθηση παγκόσμιων στόχων, την ενίσχυση της ανθεκτικότητας και την προώθηση της συλλογικής προόδου. Οι κυβερνήσεις, οι οργανώσεις και οι κοινότητες ενθαρρύνονται να αναγνωρίσουν και να υποστηρίξουν τους εθελοντές μέσω της δημιουργίας ασφαλούς, συμπεριληπτικού περιβάλλοντος και την ενσωμάτωση του εθελοντισμού στις πολιτικές.

Σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης θα έχουμε το 2026 την προεδρία της Κύπρου (1ο εξάμηνο) και της Ιρλανδίας (2ο εξάμηνο), ενώ από την 1η Ιανουαρίου, η Βουλγαρία αποτελεί την 21η χώρα της ζώνης του €υρώ. Όσον αφορά διεθνείς αθλητικές διοργανώσεις, τον Φεβρουάριο και το Μάρτιο θα διεξαχθούν οι 25οι Χειμερινοί Ολυμπιακοί και Παραολυμπιακοί Αγώνες στην Ιταλία - συγκεκριμένα στο Μιλάνο και την Κορτίνα ντ'Αμπέτσο. Τέλος, από τις 11 Ιουνίου έως τις 19 Ιουλίου θα διεξαχθεί στον Καναδά το Μεξικό και τις ΗΠΑ το Παγκόσμιο Κύπελο Ποδοσφαίρου της FIFA.

Ενίσχυση της κριτικής σκέψης. Στο παρελθόν, έχουμε αναφερθεί από αυτή τη στήλη στη σημασία της κριτικής σκέψης για την αντιμετώπιση των επερχόμενων απειλών και της παραπληροφόρησης (βλ. ΧΝ 1/4/2024). Παρακολούθησα πρόσφατα μια ενδιαφέρουσα διαδικτυακή ομιλία του καθηγητή Γιώργου Μητακίδη με θέμα «Κριτική Σκέψη στην Εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης» που οργάνωσε η Ομάδα Χωρίς Όνομα (ΟΧΟ). Ο Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) ορίζει την Κριτική Σκέψη ως την «αμφισβήτηση και αξιολόγηση ιδεών και λύσεων» και την αναφέρει ως μια από τις βασικές δεξιότητες που θα απαιτούνται από πολλούς κλάδους της οικονομίας στο άμεσο μέλλον. Γι’ αυτό και την έχει συμπεριλάβει ως αναπόσπαστο μέρος πολλών πτυχών του Οδηγού Μάθησης για το 2030 (OECD Learning Compass 2030).

Όμως, πώς μπορεί άραγε να διδαχτεί η κριτική σκέψη; Σε προηγούμενο άρθρο μου ανέφερα την εμπειρία της κόρης μου (βλ. ΧΝ 4/2/2025). Ψάχνοντας στο διαδίκτυο βρήκα ένα άρθρο (στα αγγλικά και μεταφρασμένο στα ελληνικά) που καλύπτει το θέμα αρκετά διεξοδικά, όσον αφορά γονείς και εκπαιδευτικούς. Στην πράξη διαχωρίζει τα παιδιά ανάλογα με την ηλικία και προτείνει στους γονείς και τους εκπαιδευτικούς να συζητούν μαζί τους θέτοντας διάφορες «ανοικτές» ερωτήσεις έτσι ώστε να τα προτρέπουν να αρχίσουν να σκέπτονται.

Μερικά παραδείγματα ερωτήσεων για παιδιά προσχολικής ηλικίας και νηπιαγωγείου: Αν έπρεπε να ανταλλάξεις ένα παιχνίδι σου με έναν φίλο/μία φίλη σου, ποιο θα διάλεγες και γιατί; Αν το κατοικίδιό σου μπορούσε να μιλήσει για μια μέρα τι θα ήθελες να συζητήσεις μαζί του; Αν είχες ένα μαγαζί τι θα ήθελες να πουλάς σε αυτό; Για παιδιά δημοτικού: Πώς μπορεί κάποιος να γίνει ειδικός σε ένα θέμα; Αν μπορούσες να ήσουν γονιός για μια μέρα τί αλλαγές θα έκανες στους κανόνες του σπιτιού σου; Αν έπρεπε να χάσεις μια από τις πέντε αισθήσεις σου ποια θα διάλεγες να αποχωριστείς;

Για παιδιά γυμνασίου: Γιατί οι ενήλικες δεν τηρούν τους κανόνες που θεσπίζουν για τα παιδιά τους; Τι πράγμα στο σχολείο σου δεν θα ήθελες να αλλάξει με τίποτα; Γιατί είναι σημαντικό να μαθαίνουμε περισσότερες ξένες γλώσσες; Για παιδιά λυκείου: Τι χαρακτηριστικά έχεις που σε κάνουν μοναδικό/-η στην τάξη σου; Ποιο ήταν το μεγαλύτερό σου επίτευγμα τον περασμένο μήνα; Ποιες παγκόσμιες αλλαγές επιθυμείς να δεις να επέρχονται σε 30 χρόνια από τώρα; Και μερικά παραδείγματα συμπληρωματικών ερωτήσεων: Τί διδάγματα ζωής μπορείς να αποκομίσεις από μια (συγκεκριμένη) κατάσταση; Πώς μπορείς να εφαρμόσεις στην πραγματική σου ζωή τα διδάγματα που αποκόμισες από την μελέτη ενός βιβλίου; Τι παραδοχές έχεις κάνει στο πλαίσιο της αντιμετώπισης ενός (συγκεκριμένου) προβλήματος;

Συμπεράσματα. Όσοι και όσες θέλουν να βοηθήσουν τα παιδιά να παρακολουθήσουν τον ταχύτατα μεταβαλλόμενο κόσμο μας, ας αρχίσουν να τους ζητάνε να απαντήσουν σε τέτοιες ερωτήσεις, έτσι ώστε να συνηθίσουν να αναλύουν τα πράγματα κριτικά πριν καταλήξουν σε συμπεράσματα. Ας αφιερώσουν ένα πεντάλεπτο κάθε μέρα για να συζητούν διάφορα θέματα εντάσσοντας τέτοιες ερωτήσεις στη συζήτηση. Αυτό μπορεί να γίνει στην τάξη, στο τραπέζι κατά τη διάρκεια του γεύματος ή του δείπνου, ή κάθε φορά που θα σας δίνεται η ευκαιρία να διδάξετε κάτι και να διεγείρετε την κριτική σκέψη στα παιδιά.