Aἰδώς Ἀργεῖοι !!!

Ντροπή για τη σύμπραξη κυβέρνησης και καπνοβιομηχανίας. Ντροπή για το εμπόριο επιρροής από πολιτικούς. Ντροπή για τις ελλείψεις σε βασικές υποδομές (αποχέτευση, οδικό δίκτυο)

(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 2 Ιουνίου 2026 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-518)

Αυτή τη φράση, χρησιμοποιούσαν στην Ιλιάδα η Ήρα, ο Αγαμέμνονας, ο Ποσειδώνας και ο Αίας για επιπλήξουν τους Έλληνες πολεμιστές για τη δειλία τους απέναντι στους Τρώες, όταν αυτοί απειλούσαν να κάψουν τα πλοία τους. Στις μέρες μας χρησιμοποιείται για να επιπλήξει άτομα ή ομάδες όταν εκδηλώνουν ανάρμοστη συμπεριφορά ή ανεύθυνη στάση.

Κάπνισμα. Η φράση τουτίτλου, ήρθε στο νου μου με αφορμή τον προχτεσινό εορτασμό της Παγκόσμιας Ημέρας κατά του Καπνίσματος στις 31 Μαΐου. Το μήνυμα του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) για τον φετινό εορτασμό ήταν «Αποκαλύπτοντας και αντιμετωπίζοντας την ελκυστική παραπλάνηση των εξαρτησιογόνων προϊόντων καπνού» με στόχο την ενημέρωση και ευαισθητοποίηση του κοινού σχετικά με τον εθισμό στη νικοτίνη και τις σοβαρές επιπτώσεις του καπνίσματος και του ατμίσματος στην υγεία.

Όπως αναφέρει το σχετικό δελτίο τύπου του Εθνικού Οργανισμού Δημόσιας Υγείας (ΕΟΔΥ) «παρά τη σημαντική πρόοδο που έχει επιτευχθεί τα τελευταία χρόνια στον περιορισμό του καπνίσματος, η προώθηση των νέων προϊόντων καπνού και νικοτίνης (ηλεκτρονικά τσιγάρα, προϊόντα νικοτίνης, θερμαινόμενα προϊόντα καπνού, κ.α.), τα έχει καταστήσει ιδιαίτερα ελκυστικά, κυρίως στους νέους.

Μάλιστα, ο Vinayak M Prasad, επικεφαλής της Μονάδας Ελέγχου του Καπνού του ΠΟΥ, δήλωσε ότι “Οι γεύσεις, η προσεγμένη συσκευασία και οι παραπλανητικές πρακτικές προώθησης χρησιμοποιούνται ώστε ιδιαίτερα εθιστικά και επιβλαβή προϊόντα να παρουσιάζονται ως σύγχρονα και ελκυστικά. Το αποτέλεσμα είναι ένας φαύλος κύκλος εθισμού που απειλεί να υπονομεύσει την πολυετή πρόοδο στον έλεγχο του καπνίσματος”».

Επισημαίνεται πάντως ότι, όπως προκύπτει από τα δεδομένα της ΑΑΔΕ (βλ σχετικό γράφημα), ο ισχυρισμός για περιορισμό του καπνίσματος δεν ισχύει αφού τα έσοδα από τη φορολογία καπνικών προϊόντων αυξάνονται σταθερά μετά την κάμψη που παρατηρήθηκε λόγω COVID.

Λίγες μέρες πριν, μεγάλη ελληνική καπνοβιομηχανία σε εκδήλωση για τα 95 χρόνια από την ίδρυσή της παρουσίασε στο πλαίσιο δράσεων «εταιρικής κοινωνικής ευθύνης» μια «νέα πλατφόρμα πολλαπλών δράσεων με ορίζοντα πενταετίας, που εδράζονται σε τρεις πυλώνες: εκπαίδευση, απασχόληση, κοινωνία. Η πρωτοβουλία έχει στόχο να στηρίξει τη νέα γενιά στην Ελλάδα, ενισχύοντας τις δεξιότητες, την αυτοπεποίθηση και τις επαγγελματικές της προοπτικές …». Στην εκδήλωση, στην οποία παρευρέθηκαν μέλη της κυβέρνησης, βουλευτές και εκπρόσωποι της τοπικής αυτοδιοίκησης, μίλησε ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας επαινώντας την εταιρεία η οποία μεταξύ άλλων «στηρίζει την Πολιτεία με παροχές και χορηγίες κοινωνικής προσφοράς. Σε συνεργασία με την Πολιτεία εργάζεται για την αποτροπή της πρόσβασης των ανηλίκων σε προϊόντα καπνού και νικοτίνης».

Όλα τα παραπάνω έρχονται σε ευθεία αντίθεση με τις αποφάσεις της Διάσκεψης των Συμβαλλόμενων Μερών της Συμφωνίας Πλαίσιο του ΠΟΥ για τον έλεγχο του Καπνίσματος, οι οποίες συστήνουν, μεταξύ άλλων, τη λήψη μέτρων για «να αποφεύγονται οι συγκρούσεις συμφερόντων για τους κυβερνητικούς αξιωματούχους και υπαλλήλους» και να «αποκανονικοποιηθούν και, στο μέτρο του δυνατού, να ρυθμισθούν οι δραστηριότητες που περιγράφονται ως “κοινωνικά υπεύθυνες” από την καπνοβιομηχανία, συμπεριλαμβανομένων, μεταξύ άλλων, των δραστηριοτήτων που περιγράφονται ως “εταιρικής κοινωνικής ευθύνης”».

Στο παρελθόν είχαμε γράψει για τον «συνεταιρισμό κράτους και καπνοβιομηχανίας» (βλ. ΧΝ 6/6/2023 και 1/6/2020), ο οποίος το 2025 απέφερε στα κρατικά ταμεία έσοδα από φόρους 2,97 δισ. €. Βέβαια, από τη φορολογία καπνικών προϊόντων όλες οι χώρες έχουν έσοδα. Όμως μόνο στην Ελλάδα αυτός ο συνεταιρισμός – που οδηγεί σε εξάρτηση από τη νικοτίνη, σε δεκάδες χιλιάδες ετήσιους θανάτους από καρκίνους, χρόνιες αναπνευστικές πνευμονοπάθειες, καθώς και σε ρύπανση του περιβάλλοντος από τα αποτσίγαρα – επικυρώνεται επίσημα, δημόσια και διαχρονικά, στο υψηλότερο πολιτειακό επίπεδο του Προέδρου της Δημοκρατίας και του Πρωθυπουργού. Αιδώς Αργείοι!!!

Πελατειακό κράτος. Σε συνέντευξη, στο πλαίσιο του Οικονομικού Φόρουμ των Δελφών, η Ευρωπαία Γενική Εισαγγελέας Λάουρα Κιόβεσι ανέφερε ότι «ως εισαγγελείς βλέπουμε διαφθορά, κατάχρηση εξουσίας, απάτη, εμπόριο επιρροής. Αυτά είναι εγκλήματα. Και ορίζονται ως εγκλήματα στην ελληνική νομοθεσία και σε όλες σχεδόν τις νομοθεσίες των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Και κανένας στον κόσμο δεν θα με πείσει ότι αυτές οι κατηγορίες αποτελούν μέρος της περιγραφής καθηκόντων των πολιτικών, στην Ελλάδα ή κάπου στην ΕΕ».

Τί είναι το εμπόριο επιρροής; Όταν ένα πρόσωπο, που ασκεί δημόσια εξουσία, είναι επιφορτισμένο με δημόσια υπηρεσία ή κατέχει δημόσιο εκλεγμένο αξίωμα, καταχράται την επιρροή του με σκοπό να εξασφαλίσει από μια αρχή ή μια δημόσια διοίκηση διακρίσεις, θέσεις εργασίας, συμβάσεις ή οποιαδήποτε άλλη ευνοϊκή απόφαση για τον εαυτό του ή για λογαριασμό τρίτου, έναντι ανταλλάγματος που μπορεί να είναι χρηματικό ή άλλης φύσεως (π.χ. δωρεά, δώρο, υποστήριξη στις εκλογές).

Πώς αντιμετωπίζεται το εμπόριο επιρροής σε Ελλάδα και Γαλλία; Το άρθρο 237Α του Ελληνικού Ποινικού Κώδικα σχετικά με την «Εμπορία επιρροής και τους Μεσάζοντες» προβλέπει «φυλάκιση τουλάχιστον ενός έτους και χρηματική ποινή από 5.000 έως 50.000 ευρώ». Αντίστοιχα, ο Γαλλικός Ποινικός Κώδικας στο Άρθρο 432-11 για την «παθητική διαφθορά και την αθέμιτη άσκηση επιρροής από πρόσωπα που ασκούν δημόσιο λειτούργημα» προβλέπει «δεκαετή φυλάκιση και πρόστιμο 1.000.000 €».Το πρόστιμο διπλασιάζεται όταν τα αδικήματα διαπράττονται από οργανωμένη συμμορία. Προβλέπεται μείωση της φυλάκισης στα 3,3 έτη αν ο δράστης συνεργαστεί με τις αρχές για τη διακοπή της παράβασης ή την ταυτοποίηση των λοιπών δραστών ή συνεργών (άρθρο 432-11-1). Αιδώς Αργείοι !!!

Περιβάλλον. Πολύς λόγος έγινε την περασμένη εβδομάδα για το συνέδριο «Επενδύοντας στην αλλαγή: Η Κρήτη σε μετάβαση» που οργάνωσε το περιοδικό Economist στο Μεγάλο Αρσενάλι στα Χανιά με τη συμμετοχή (και εδώ) του Προέδρου της Δημοκρατίας και του Πρωθυπουργού. Μίλησαν για τουριστική ανάπτυξη, για την αλλοίωση της φυσιογνωμίας του νησιού, την ηλεκτρική διασύνδεση και τα μεγάλα έργα υποδομών. Αναρωτιέμαι αν απόλαυσαν και τη μυρωδιά από τα λύματα που χύνονται συχνά στο παλιό λιμάνι ή αν ο Δήμος και η ΔΕΥΑΧ τους ξενάγησαν στα έργα του αντλιοστασίου στην Παχιά Άμμο στο Σταυρό για να τους δείξουν την πρόοδο των έργων υποδομής στον τομέα της αποχέτευσης …

Αλλά και σε τι κατάσταση βρίσκεται το οδικό δίκτυο στην άμεση περιοχή μας. Για παράδειγμα, ο δρόμος για το Σταυρό χωρίς πεζοδρόμια, με λακκούβες και εξογκώματα, χωρίς δίκτυο απορροής ομβρίων, χωρίς χώρους στάθμευσης στον Καλαθά, στον Τερσανά και στο Σταυρό. Όπως κι ο δρόμος του Βλητέ και τόσοι άλλοι … Τι να την κάνουμε την τουριστική ανάπτυξη όταν θα πλημμυρίζουμε από λύματα μέσα στην πόλη και στις ομορφότερες παραλίες μας. Ή όταν οι τουρίστες δεν θα μπορούν να μετακινηθούν μέσα και γύρω από τα Χανιά λόγω κακού οδικού δικτύου και κυκλοφοριακής συμφόρησης, … Αιδώς Αργείοι !!!

Γράμμα από τη Μελβούρνη

Διδάγματα από τη διαχείριση της πρόληψης πλημμυρών και της αντιμετώπισης δασικών πυρκαγιών
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 3 Φεβρουαρίου 2026 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-515)

Πλημμύρες. Περπατώντας στη γειτονιά που μένουμε στα περίχωρα της Μελβούρνης, συνάντησα ένα ρέμα (το ρέμα Stony Hill). Ξέρετε, σαν κι αυτά που πλημμυρίζουν όταν βρέχει καταρρακτωδώς ενώ τον περισσότερο χρόνο είναι χωρίς νερό. Ακολουθώντας το, έφτασα σε μια περιοχή με λιμνούλες. Μια πινακίδα ενημέρωνε πως επρόκειτο για λεκάνη επιβράδυνσης της ροής σε περίπτωση ραγδαίας βροχόπτωσης. Το νερό μπορεί να συγκρατηθεί εδώ και να διοχετευθεί στη συνέχεια στον χείμαρρο, αποτρέποντας τον κίνδυνο πλημμύρας των κατοικιών που βρίσκονται σε κάποια απόσταση από την κοίτη του χειμάρρου.

Οι λιμνούλες αποτελούν επίσης υδροβιότοπο που είναι τόπος κατοικίας και αναπαραγωγής για πάπιες και άλλα υδρόβια πουλιά και ζώα. Το νερό παραμένει σε αυτές επί κάποιες μέρες, φιλτράρεται από διάφορα απόβλητα και στη συνέχεια συνεχίζει την πορεία του προς τον κόλπο που αποτελεί το φυσικό λιμάνι της Μελβούρνης (Port Philip). Με τη διαδικασία αυτή απομακρύνεται το άζωτο κι έτσι μειώνεται ο κίνδυνος να εμφανιστούν εξάρσεις φυτοπλαγκτόν.

Η κοίτη του ρέματος είναι γεμάτη από φυτά, στις όχθες υπάρχουν δρομάκια για όσους θέλουν να περπατήσουν ή να γυμναστούν τρέχοντας, ενώ λίγο ψηλότερα υπάρχουν πάρκα και παιδικές χαρές. Οι περίοικοι με ενημέρωσαν ότι η κοίτη καθαρίζεται περιοδικά πριν από τον χειμώνα για να αποφευχθούν οι πλημμύρες.

Την ίδια περίοδο οι πλημμύρες στη Γλυφάδα μου θύμισαν τις πλημμύρες στο ρέμα της Πικροδάφνης αλλά και παρόμοια φαινόμενα στον Κλαδισό, στη Σούδα και σε άλλα σημεία της Περιφερειακής Ενότητας Χανίων αλλά και της Κρήτης γενικότερα (π.χ. Αγία Πελαγία Ηρακλείου).

Κατά τη γνώμη μου χρειάζεται οι μελέτες για τις λεκάνες απορροής που έχουν συνταχθεί από την Γενική Γραμματεία Υδάτων να μετατραπούν σε έργα διευθέτησης της ροής του νερού σε περίπτωση καταρρακτώδους βροχής. Τα έργα αυτά σίγουρα θα απαιτήσουν την κατεδάφιση όχι μόνο των παράνομων αλλά και αρκετών «νόμιμων» κατασκευών που έχουν εμφανιστεί μέσα στις κοίτες ρεμάτων αλλά και κανονικών ποταμών.


Κι όλοι αυτοί που έκτισαν, συχνά με αιματηρές οικονομίες δίπλα ή και μέσα στο ρέμα τι θα απογίνουν; Προσωπικά θυμήθηκα αυτό που είχε προτείνει κάποτε ο αείμνηστος Τσαρούχης, απευθυνόμενος σε υποψηφίους (εθνικούς) ευεργέτες: Αν θέλετε να κάνετε καλό, πάρτε ένα τετράγωνο και κατεδαφίστε το, βάζοντας αντί της συνηθισμένης επιγραφής («Ανηγέρθη δαπάναις του τάδε») την επιγραφή: «Κατεδαφίσθη δαπάναις του δείνα».

Πυρκαγιές. Πριν από λίγες μέρες ο ουρανός της ευρύτερης περιοχής της Μελβούρνης καλύφθηκε από μια ομίχλη που μύριζε καπνίλα. Προερχόταν από μια πυρκαγιά που είχε ξεσπάσει στη δασική περιοχή του εθνικού πάρκου Ότγουεϊ, 200 περίπου χιλιόμετρα νοτιοδυτικά της Μελβούρνης. Δόθηκε μάλιστα και οδηγία εκκένωσης αρκετών χωριών στην περιοχή.

Σε μια πλήρη ενημέρωση για την κατάσταση στην περιοχή, με έκπληξη διάβασα ότι «Υπάρχουν τρία κέντρα παροχής βοήθειας προς τα οποία μπορούν να κατευθυνθούν οι κάτοικοι, δύο στο Colac και ένα στο προάστιο Geelong της πόλης Grovedale». Εκτός από την διαρκή διαδικτυακή ενημέρωση από τις αρχές πολιτικής προστασίας της Πολιτείας της Βικτόρια, υπάρχει σε επίπεδο τοπικής αυτοδιοίκησης, ειδική σελίδα στο διαδίκτυο και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης με όλες τις σχετικές πληροφορίες για τα κέντρα παροχής βοήθειας.

Στο Colac, το ένα κέντρο παροχής βοήθειας λειτούργησε στο πνευματικό κέντρο της πόλης. Παρείχε πρόσβαση στο διαδίκτυο, σημεία φόρτισης ηλεκτρονικών συσκευών και κινητών, δημόσιες τουαλέτες (και χώροι αλλαγής για βρέφη), εφημερίδες, τσάι και καφέ. Το άλλο κέντρο λειτούργησε στον εκθεσιακό χώρο του δήμου και εκεί απευθύνθηκαν όσοι κινούνταν με τροχόσπιτα ή αυτοκινούμενα και όσοι είχαν ζώα.

Προβλέπεται επίσης προσωρινή φιλοξενία. «… για μη ασφαλισμένα άτομα και οικογένειες, όπου μπορούν να μείνουν μέχρι να καθαριστούν, να επισκευαστούν ή να ξανακτιστούν τα σπίτια τους». Οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να επικοινωνούν τηλεφωνικά με έναν υπεύθυνο υποστήριξης αποκατάστασης – για όσους δεν μιλούν τη γλώσσα παρέχεται τηλεφωνική υπηρεσία ταυτόχρονης διερμηνείας. Σε ορισμένα σημεία όπου οι ιδιωτικές δεξαμενές πόσιμου νερού μολύνθηκαν υπάρχει πρόβλεψη για άπαξ χορήγηση ποσότητας 20.000 λίτρων καθαρού πόσιμου νερού.

Όσον αφορά την κατάσταση στη χώρα μας, έχουμε γράψει και στο παρελθόν ότι η απλή ειδοποίηση για εκκένωση μιας περιοχής λόγω επερχόμενης ή εξελισσόμενης καταστροφής δεν αρκεί (βλ. ΧΝ 4/10/2022). Πρέπει να έχουν δημιουργηθεί (από τις αρχές της τοπικής αυτοδιοίκησης κυρίως) οι υποδομές, αφενός υποδοχής των ανθρώπων που εγκαταλείπουν σπίτια και περιουσίες, και, αφετέρου της διαχείρισης των αναγκών τους στη συνέχεια. Φυσικά, η αποκατάσταση αυθαίρετων κτηρίων ή με αμφισβητούμενο ιδιοκτησιακό καθεστώς δεν μπορεί να χρηματοδοτηθεί με αποτέλεσμα συχνά να υπάρχουν διαμαρτυρίες και μακροχρόνιες εκκρεμότητες (π.χ. σεισμόπληκτοι Αρκαλοχωρίου).

Ἀρχὴ ἄνδρα δείκνυσιν …

… ἀλλὰ καὶ ἀρχὴν ἀνήρ» δηλαδή «Η εξουσία φανερώνει το ποιόν του ανθρώπου, αλλά και ο άνθρωπος, αναδεικνύει το ποιόν της εξουσίας»
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 2 Δεκεμβρίου 2025 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-513)

Το πρώτο μέρος του αρχαίου αυτού γνωμικού οφείλεται στον Βία τον Πριηνέα, έναν από τους Επτά Σοφούς της αρχαιότητας. Πράγματι, οι δυνατότητες, οι ικανότητες και (κυρίως) ο χαρακτήρας του ανθρώπου αποκαλύπτονται κατά τη διαχείριση αξιωμάτων. Την φράση αυτή την βρίσκουμε και στην «Αντιγόνη» του Σοφοκλή, όπου ο Κρέοντας υποστηρίζει ότι η εξουσία αποκαλύπτει τον πραγματικό χαρακτήρα του άνδρα.

Το γνωμικό συμπλήρωσε ο ένδοξος Θηβαίος στρατηγός Επαμεινώνδας, ο οποίος νίκησε στα Λεύκτρα (371 π.Χ.) τους θεωρούμενους αήττητους Σπαρτιάτες, αναδεικνύοντας τη Θήβα ηγεμόνα της Ελλάδος. Κι αυτό, παρόλο που οι Θηβαίοι, για να τον εξευτελίσουν, τον είχαν εκλέξει «τελέαρχο» δηλαδή υπεύθυνο για την καθαριότητα των δρόμων από σκουπίδια και περιττώματα ...

Επικίνδυνοι ηγέτες. Στο παρελθόν, έχουμε αναφερθεί από αυτήν εδώ η στήλη στους επικίνδυνους πολιτικούς (βλ. ΧΝ 4/6/2024 και 23/5/2012) αλλά και στον ρόλο που παίζουν οι ηγεσίες στην αντιμετώπιση καταστροφών και κρίσεων (βλ. ΧΝ 1/5/2012) ηφηφη.

Παρακολουθώντας την πρόσφατη επικαιρότητα θυμήθηκα την πρώτη τηλεοπτική συνέντευξη μετά τη Μεταπολίτευση που έδωσε στον Πάνο Παναγιωτόπουλο και τον ΑΝΤ1 ο πρώην βασιλέας Κωνσταντίνος (23/1/1993). Διηγούμενος τις δραματικές στιγμές του Απριλιανού πραξικοπήματος όπως τις έζησε, ανέφερε μεταξύ άλλων ότι ζήτησε να μιλήσει «σε όλους τους στρατηγούς οι οποίοι ήταν μέσα στο Πεντάγωνο κλεισμένοι» … και τους είπε «ότι εγώ αυτή τη στιγμή είμαι αρχιστράτηγος διότι ο βασιλιάς Παύλος πέθανε.

Αν ζούσε, αυτή τη στιγμή θα ήμουν λοχαγός». Αυτή η φράση, μου είχε κάνει τεράστια εντύπωση τότε που την άκουσα για πρώτη φορά, όταν η μητέρα ενός καλού φίλου έφερε την κασέτα με τη συνέντευξη στις Βρυξέλλες και μας κάλεσε (μάλλον μας υποχρέωσε), να την δούμε. Πριν να γράψω αυτό το άρθρο την ξαναβρήκα στο διαδίκτυο και μου έκανε ακριβώς την ίδια εντύπωση. Ήταν βασιλέας και αρχιστράτηγος αλλά ένοιωθε λοχαγός. Κατά τη γνώμη μου οι συνταγματάρχες τον είχαν «ψαρώσει» όπως λέγαμε στο στρατό. Με αποτέλεσμα λόγω ανικανότητας να χάσει τη βασιλεία …

Ιθάκη και Πρώτη Φορά Αριστερά. Παρακολούθησα με ενδιαφέρον τις πολυάριθμες αναφορές στον έντυπο και ηλεκτρονικό τύπο στο πρόσφατο βιβλίο του πρώην πρωθυπουργού Αλέξη Τσίπρα. Προσωπικά, με όλα αυτά που διάβασα αποφάσισα να μην αγοράσω τουλάχιστον το τυπωμένο βιβλίο. Πρώτον, γιατί ένα βιβλίο 762 σελίδων που έχει ήδη τυπωθεί σε 35.000 αντίτυπα έχει απαιτήσει την κοπή αρκετών χιλιάδων δένδρων. Κάτι απαράδεκτο για εκείνον που στις εκλογές του 2019 πρότεινε «στρατηγική συμπόρευση της Αριστεράς με την Οικολογία».

Δεύτερον, επειδή έχω ήδη αναφερθεί σε παλαιότερα άρθρα μου στην δραματική ιστορία της διαπραγμάτευσης του 2015 (βλ. «Ελλάδα εναντίον Ευρωζώνης: η κρυφή ιστορία ενός μπρα ντε φερ» που δημοσιεύτηκε στο ιστολόγιό μου στις 15/3/2015 και το άρθρο «Εμμονικοί ανήλικοι» στα ΧΝ 24/9/2019). Δυστυχώς επιβεβαιώνεται σήμερα, από τα δημοσιευμένα αποσπάσματα του βιβλίου, κάτι που έγραφα τότε: «Αδιάβαστοι, ασυντόνιστοι, με επιπόλαιες ιδέες και μη πρακτικά εφαρμόσιμες προτάσεις, ευτυχώς δεν εφάρμοσαν το σχέδιο “στάχτη και μπούρμπερη”».

Και τρίτον, επειδή με το βιβλίο επιχειρείται να κανονιστούν ανοικτοί λογαριασμοί με τον άκομψο τρόπο της παραδοσιακής αριστεράς. Δημόσιες κατηγορίες εναντίον στελεχών για λάθη και αποφάσεις της ηγεσίας. Ευτυχώς, δεν ζούμε σε καθεστώς Σοβιετίας όπου όσοι κρίνονταν ανίκανοι ή βάρος για το καθεστώς προωθούνταν με στημένες, ή και χωρίς, δίκες στο γνωστό γκούλαγκ ...

Κι ένα υστερόγραφο για την αποχέτευση. Ψάχνοντας στο αρχείο των Χανιώτικων Νέων στο πλαίσιο της έρευνας για το άρθρο του περασμένου μήνα «Το μέλλον της αποχέτευσης στα Χανιά» (ΧΝ 14/10/2025) έπεσα πάνω σε ένα πολύ ενδιαφέρον άρθρο με τίτλο «Σκουπίδια και αποχέτευση: τα επίκαιρα και καυτά προβλήματα των Χανίων». Δημοσιεύτηκε στις 28/10/1987 με την υπογραφή του αείμνηστου Δημήτρη Βλησίδη, καταξιωμένου αγωνιστή της Αριστεράς και τότε αντιδημάρχου Χανίων.

Από το δημοσίευμα προκύπτει ότι η απόφαση για την κατασκευή κεντρικού αποχετευτικού αγωγού για τη συλλογή των λυμάτων από τη Νέα Χώρα ως το Κουμ-Καπί, με τελικό προορισμό την περιοχή του Κουμπελή, είχε ληφθεί τουλάχιστον μια δεκαετία πριν, πιθανότατα επί δημαρχίας Αντώνη Μαρή (1975-1979). Εκεί, σύμφωνα με το άρθρο του Βλησίδη, άρχισαν επίσης να αδειάζουν τα βυτιοφόρα και τα βοθρολύματα από άλλες περιοχές. Μάλιστα, το Μάιο του 1981, επί δημαρχίας του επόμενου δημάρχου, του Γιάννη Κλωνιζάκη (1979-1982), δημιουργήθηκε με προεδρικό διάταγμα η ΔΕΥΑΧ, η οποία ξεκίνησε το 1984-85 επί δημαρχίας Γιώργου Κατσανεβάκη (1983-1990) τη μελέτη και στη συνέχεια την κατασκευή του βιολογικού, που άρχισε να λειτουργεί το 1995 επί δημαρχίας Γιώργου Tζανακάκη (1991-2002).

Μάλιστα, ο Βλησίδης αντικρούει όσους κατέκριναν τη Δημοτική αρχή επειδή επέτρεψε το άδειασμα των βυτιοφόρων στο Κουμπελή μετά την απαγόρευση του Κουρουπητού από τους Ακρωτηριανούς. Με τον τρόπο αυτό, γράφει, αποφεύχθηκε το ανεξέλεγκτο άδειασμα των βυτιοφόρων σε «απόμερες ακτές ή χαράδρες του Νομού». Κι έτσι, «τουλάχιστον ξέρομε ότι επιβαρύνεται μόνο η ακτή του Κουμπελή, κακό, πολύ κακό, αλλά αναπόφευκτο και αναγκαίο για την ώρα».

Ωστόσο, το πράγμα γίνεται χειρότερο γιατί λίγους μήνες μετά, στις 3/8/1988 δημοσιεύτηκε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως υπουργική απόφαση για την «Έγκριση γενικού πολεοδομικού σχεδίου του δήμου Χανίων και της κοινότητας Σούδας και τμημάτων των δήμων Μουρνιών, Νέας Κυδωνίας και των κοινοτήτων Νεροκούρου, Περιβολίων Βαμβακόπουλου του πολεοδομικού συγκροτήματος Χανίων» στην οποία προβλέπεται η δημιουργία Πολεοδομικής Ενότητας (ΠΕ) «22 Κουμπελή».

Η απόφαση προβλέπει τη δημιουργία εγκατάστασης βιολογικού καθαρισμού των λυμάτων χωρίς όμως να ορίζει ρητά την χωροθέτησή της δίπλα στην ΠΕ Κουμπελή. Η εν λόγω απόφαση αναφέρεται στην πρώτη Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΜΠΕ) για τον Βιολογικό Καθαρισμό Χανίων στη θέση Κουμπελής του Αυγούστου 1993, χωρίς βέβαια να αναφέρεται κάποια επίσημη απόφαση χωροθέτησης της εγκατάστασης στη συγκεκριμένη τοποθεσία. Μάλιστα στη ΜΠΕ αναφέρεται ότι «Για την ΠΕ 22 (Κουμπελής) υπάρχει η δυνατότητα με την ολοκλήρωση των έργων υποδομής να αρχίσει η οικοδόμηση της περιοχής».

Συμπέρασμα. Ο Κουμπελής επιλέχτηκε ως χώρος απόρριψης αστικών λυμάτων κατά τη δεκαετία του 1970. Αναγκαστικά εκεί τοποθετήθηκε και η εγκατάσταση του βιολογικού καθαρισμού με βάση μελέτες που συντάχθηκαν κατά τη δεκαετία του 1980 ενώ η κατασκευή υλοποιήθηκε κατά τη δεκαετία του 1990. Μέχρι το 1993 που συντάχθηκε η σχετική ΜΠΕ φαίνεται πως δεν είχε αρχίσει η ανοικοδόμηση του ομώνυμου οικισμού. Αλήθεια, ποιος ωφελήθηκε από την πώληση των οικοπέδων της ΠΕ Κουμπελή; Και πόσες πολιτικές καριέρες κτίστηκαν με ανεκπλήρωτες υποσχέσεις σχετικά με την αποχέτευση των Χανίων;

Το μέλλον της αποχέτευσης στα Χανιά

Η υλοποίηση της νέας Οδηγίας για τα αστικά απόβλητα απαιτεί επειγόντως μελέτες και εκτιμήσεις κόστους
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 11 Νοεμβρίου 2025 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-512)

Ιστορία και κοινή λογική. Τα Χανιώτικα Νέα αναφέρονται τακτικά στα προβλήματα που έχουν οι κάτοικοι με την αποχέτευση στα Χανιά, όπως οι δυσοσμίες στην Παλιά Πόλη και στο Κουμπελή, αλλά και οι διαρροές λυμάτων από υπερχειλίσεις αγωγών στη Νέα Χώρα και αλλού. Παράλληλα, η αύξηση της δυναμικότητας του Κουμπελή και η επέκταση του δικτύου αποχέτευσης, σε περιβαλλοντικά ευαίσθητες περιοχές όπως η Παχιά Άμμος στον Σταυρό ή στον Καλαθά, χωρίς τις προβλεπόμενες από το νόμο, δημόσια διαθέσιμες, μελέτες περιβαλλοντικών επιπτώσεων, προκαλεί αντιδράσεις των κατοίκων.

Παράλληλα, όπως έδειξαν για άλλη μία φορά οι πρόσφατες πλημμύρες και υπερχειλίσεις αγωγών σε πολλά σημεία των Χανίων (Σούδα, Νέα Χώρα, Κλαδισός κλπ.) υπάρχει σοβαρό πρόβλημα και στην απομάκρυνση των νερών της βροχής, για τα οποία, στις περισσότερες περιοχές, δεν υπάρχουν δίκτυα ομβρίων προσαρμοσμένα στις εντεινόμενες βροχοπτώσεις λόγω της κλιματικής αλλαγής.

Οι αιτίες αυτών των προβλημάτων θα πρέπει κατ’ αρχάς να αναζητηθούν στα δύο εθνικά σχέδια αναδιοργάνωσης της τοπικής και περιφερειακής αυτοδιοίκησης, το σχέδιο Καποδίστριας (1997) και το σχέδιο Καλλικράτης (2010). Το αποτέλεσμα ήταν στο Δήμο Χανίων να συμπεριληφθούν και οι Δήμοι Ακρωτηρίου, Σούδας, Ελευθερίου Βενιζέλου, Θερίσου, Νέας Κυδωνίας και Κεραμιών.

Τα λύματα από όλα τα κτήρια των παραπάνω Δημοτικών Διαμερισμάτων (πλην Κεραμιών) αποφασίστηκε να διοχετευθούν μέσω δικτύων αποχέτευσης στην μοναδική εγκατάσταση επεξεργασίας λυμάτων (ΕΕΛ) στο Κουμπελή – κάτι που, λόγω της μορφολογίας του εδάφους απαίτησε μέχρι σήμερα τη λειτουργία 28 αντλιοστασίων … Επίσης, στην ΕΕΛ προστίθενται και «τα βοθρολύματα από ολόκληρο το Νομό Χανίων, καθώς και τα υγρά απόβλητα των βιομηχανικών/ παραγωγικών μονάδων που είναι ομοειδή ως προς τη σύσταση τους με τα αστικά λύματα».

Επιπλέον, λόγω της οικιστικής ανάπτυξης, οι μονοκατοικίες αντικαταστάθηκαν από πολυκατοικίες, ενώ στα χωράφια κτίστηκαν βίλες και ξενοδοχειακές μονάδες. Λογικά, τα δίκτυα και η εγκατάσταση του Κουμπελή που σχεδιάστηκαν με δεδομένα της δεκαετίας του 1990 έχουν φτάσει στα όρια των δυνατοτήτων τους, ακόμη κι αν οι αρμόδιοι δεν θέλουν να το παραδεχτούν δημόσια.

(Δες και συμπλήρωμα στο άρθρο του επόμενου μήνα σχετικά με το ιστορικό της αποχέτευσης στα Χανιά και την επιλογή του Κουμπελή για την εγκατάσταση του βιολογικού καθαρισμού)

Νέα δεδομένα. Από την 1/1/2025 ισχύει στην Ευρωπαϊκή Ένωση η νέα Οδηγία (η 2024/3019), για την επεξεργασία των αστικών λυμάτων. Θα πρέπει να έχει ενσωματωθεί στην ελληνική νομοθεσία μέχρι τις 31/7/2027 ενώ μέχρι την 1/1/2028, η Ελλάδα θα πρέπει να έχει καταρτίσει Εθνικό Πρόγραμμα Εφαρμογής της εν λόγω Οδηγίας. Το πρόγραμμα αυτό θα πρέπει να στηρίζεται σε αξιολόγηση της υφιστάμενης κατάστασης εφαρμογής της προηγούμενης αντίστοιχης οδηγίας του 1991 και να περιλαμβάνει «εκτίμηση των επενδύσεων που απαιτούνται για την ανακαίνιση, την αναβάθμιση ή την αντικατάσταση των υφιστάμενων υποδομών επεξεργασίας αστικών λυμάτων, συμπεριλαμβανομένων των δικτύων αποχέτευσης», καθώς και «προσδιορισμό ή, κατ’ ελάχιστον, ένδειξη των πιθανών πηγών δημόσιας χρηματοδότησης, όταν αυτές χρειάζονται για να συμπληρωθούν τα τέλη χρήσης».

Με τη νέα Οδηγία, εισάγονται ορισμένες καινοτομίες που πρέπει να ληφθούν υπόψη στο πλαίσιο των «ολοκληρωμένων σχεδίων διαχείρισης αστικών λυμάτων» που πρέπει να καταρτιστούν για κάθε «περιοχή αποστράγγισης οικισμών με ισοδύναμο πληθυσμό πάνω από 100.000 κατοίκους». Ένας στόχος αφορά τη «μείωση της ρύπανσης από υπερχειλίσεις λόγω νεροποντής» κι αυτό με τη λήψη «προληπτικών μέτρων … για την αποφυγή της εισόδου μη ρυπασμένων όμβριων υδάτων στα δίκτυα αποχέτευσης».


Αυτό μπορεί να επιτευχθεί με «μέτρα που προάγουν τη φυσική συγκράτηση ή την αξιοποίηση των όμβριων υδάτων, και μέτρα για την αύξηση των πράσινων και των γαλάζιων χώρων στις αστικές περιοχές προκειμένου να μειωθούν οι υπερχειλίσεις λόγω νεροποντής ή για τον περιορισμό των αδιαπέραστων επιφανειών στους οικισμούς». Τέτοια μέτρα είναι οι λιμνούλες συγκέντρωσης ομβρίων και η μετατροπή αδιαπέραστων επιφανειών σε απορροφητικές (π.χ. χώροι στάθμευσης, πλακόστρωτες πλατείες – βλ. ΧΝ 2/10/2018).

Η νέα Οδηγία απαιτεί επίσης την εισαγωγή στις ΕΕΛ της τριτοβάθμιας και της τεταρτοβάθμιας επεξεργασίας. Σήμερα, στο Κουμπελή από την πρωτοβάθμια (απομάκρυνση μεγάλων ανόργανων υλικών, αιωρούμενων στερεών και άμμου), τη δευτεροβάθμια (αερόβια επεξεργασία με μικροοργανισμούς, απολύμανση, αναερόβια χώνευση) και την μερική τριτοβάθμια (απομάκρυνση αζώτου δηλ. απονιτρικοποίηση) επεξεργασία των λυμάτων, παράγεται λυματολάσπη (διατίθεται στο Χώρο Υγειονομικής Ταφής Κορακιάς), βιοαέριο (καλύπτει μέρος των ενεργειακών αναγκών της ΕΕΛ) και νερό άρδευσης (μόνο για τις ανάγκες της ΕΕΛ).

Σε πολλές χώρες επαναχρησιμοποιείται ευρύτερα στη γεωργία το νερό άρδευσης, και, μετά από περαιτέρω κατεργασία, η παραγόμενη λυματολάσπη ως λίπασμα. Η Οδηγία προβλέπει ευρύτερη χρήση του παραγόμενου βιοαερίου αλλά και ανανεώσιμων πηγών ενέργειας προκειμένου η επεξεργασία των λυμάτων και η λειτουργία των δικτύων αποχέτευσης να μην καταναλώνει ενέργεια από εξωτερικές πηγές (ενεργειακή ουδετερότητα). Επίσης, η Οδηγία προβλέπει ότι οι ΕΕΛ και τα δίκτυα αποχέτευσης πρέπει «να σχεδιάζονται, να κατασκευάζονται, να λειτουργούν και να συντηρούνται με τρόπο που να εξασφαλίζει επαρκείς αποδόσεις υπό όλες τις συνήθεις τοπικές κλιματικές συνθήκες» και να λαμβάνονται ταυτόχρονα υπόψη «οι εποχιακές διακυμάνσεις του φορτίου και η ευπάθεια στην κλιματική αλλαγή».

Η επέκταση της τριτοβάθμιας επεξεργασίας προβλέπει απομάκρυνση εκτός από το άζωτο και του φωσφόρου, ενώ η τεταρτοβάθμια επεξεργασία περιλαμβάνει την απομάκρυνση επιλεγμένων φαρμάκων (π.χ. αντιβιοτικά), και άλλων χημικών ουσιών (αντιοξειδωτικά, επιβραδυντικά φλόγας, απολυμαντικά, καλλυντικά, εντομοκτόνα), καθώς και μικροπλαστικά. Ιδιαίτερη σημασία δίνουν οι επιστήμονες στις υπέρ- και πολύ-φθοριωμένες αλκυλιωμενες ενώσεις (PFAS) οι οποίες επειδή δεν διασπώνται χαρακτηρίζονται και ως «αιώνια χημικά». Μέρος του κόστους της τεταρτοβάθμιας επεξεργασίας θα κληθούν να καλύψουν οι βιομηχανίες φαρμάκων και καλλυντικών …

Αποκέντρωση και συμμετοχή του κοινού. Η Οδηγία προβλέπει επίσης ότι ακόμη και οικισμοί με ισοδύναμο πληθυσμό 1.000 κατοίκους θα πρέπει να συνδεθούν σε δίκτυο αποχέτευσης. Και το ερώτημα είναι θα σχεδιαστεί και πάλι η επέκταση των δικτύων αποχέτευσης με επιπλέον ενεργοβόρα αντλιοστάσια που θα προωθούν τα λύματα σε μια κεντρική ΕΕΛ (Κουμπελή), ή θα επιλεγούν πιο οικολογικές λύσεις. Όπως οι τεχνητοί υγροβιότοποι που παρουσιάστηκαν σε πρόσφατη σχετική Ημερίδα την οποία οργάνωσε το Εργαστήριο Τεχνολογίας και Διαχείρισης Περιβάλλοντος του Πολυτεχνείου Κρήτης (καθηγητής Αλέξανδρος Στεφανάκης) (βλ. ΧΝ 25/10/2025). Πρόκειται για μια πολλά υποσχόμενη πράσινη τεχνολογία που έχει δοκιμαστεί επί σειρά ετών σε πολλά μέρη του κόσμου, πρόσφατα ακόμη και στη ΔΕΥΑΧ (πειραματικά).

Στην Οδηγία ενσωματώνονται επίσης διατάξεις περί ενημέρωσης του ενδιαφερόμενου κοινού σε επίπεδο οικισμού καθώς και προβλέψεις για την δυνατότητα προσφυγής στη δικαιοσύνη από θιγόμενα άτομα, ιδίως αν έχει προκληθεί βλάβη της υγείας. Δικαίωμα προσφυγής έχουν και «μη κυβερνητικές οργανώσεις που προάγουν την προστασία του περιβάλλοντος ή της ανθρώπινης υγείας».

Οι διατάξεις αυτές συμπληρώνουν τις διατάξεις της Οδηγίας 2011/92/ΕΕ για την εκτίμηση των επιπτώσεων ορισμένων σχεδίων δημοσίων και ιδιωτικών έργων στο περιβάλλον. Οδηγία η οποία καταστρατηγήθηκε το 2016 όταν αποφασίστηκε η επέκταση της δυναμικότητας του Κουμπελή από ισοδύναμο πληθυσμό 150.000 κατοίκων σε 170.000 κατοίκους, χωρίς να δημοσιοποιηθεί η σχετική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΜΠΕ) ούτε να οργανωθεί η υποχρεωτική δημόσια διαβούλευση με βάση την ισχύουσα από τότε νομοθεσία της ΕΕ.

Τέλος η Οδηγία προβλέπει υποχρέωση εξασφάλισης της πρόσβασης σε υποδομές υγιεινής και αποχέτευσης «για όλους, ιδίως τις ευάλωτες και περιθωριοποιημένες ομάδες». Μάλιστα, σε όλους τους οικισμούς ι.π. 10.000 κατοίκων και άνω πρέπει να προβλεφθεί η «δημιουργία επαρκούς αριθμού εγκαταστάσεων υγιεινής σε δημόσιους χώρους, με ελεύθερη και, ιδίως για τις γυναίκες, ασφαλή πρόσβαση». Για οικισμούς με ι.π. 5.000 κατοίκων και άνω οι αρμόδιες αρχές πρέπει να διαθέτουν «επαρκή αριθμό δωρεάν εγκαταστάσεων υγιεινής σε δημόσια κτίρια, ιδίως σε διοικητικά κτίρια». Και τέλος, ενθαρρύνεται η «διάθεση εγκαταστάσεων υγιεινής για όλους, δωρεάν ή με μικρό τέλος εξυπηρέτησης, σε εστιατόρια, καταστήματα και παρόμοιους προσβάσιμους στο κοινό ιδιωτικούς χώρους».

Το μέλλον. Η εφαρμογή της Οδηγίας θα απαιτήσει σημαντικές επενδύσεις. Οι επενδύσεις ως γνωστόν απαιτούν σωστές, κοστολογημένες μελέτες, αφού η υλοποίηση των σχετικών έργων θα γίνει με ορίζοντα 20ετίας. Ποιος θα αναλάβει να κάνει μια πρώτη προμελέτη με μια πρώτη εκτίμηση του κόστους; Μήπως ο δήμος που λειτουργεί με ορίζοντα 4ετίας και στόχο τις επόμενες εκλογές; Μήπως οι υπηρεσίες που κινούνται δημοσιοϋπαλληλικά, προσπαθώντας συχνά να ικανοποιήσουν τον εκάστοτε πολιτικό τους προϊστάμενο; Βέβαια, θεωρώ ότι όσο πιο γρήγορα καταρτιστεί και τεθεί στη δημόσια συζήτηση μια τέτοια προμελέτη, τόσο πιο εύκολα θα βρεθεί και η απαραίτητη χρηματοδότηση για την υλοποίηση του έργου. Μήπως πρέπει να αναλάβουν δράση το Πολυτεχνείο, το Τεχνικό Επιμελητήριο, ή ακόμη και μια σύμπραξη εταιρειών ή και φιλανθρωπικών ιδρυμάτων (π.χ. Ωνάσειο, Ίδρυμα Σταύρου Νιάρχου, …);