Νέα από το συνέδριο του 112 στη Ρίγα

Τα προβλήματα του 112 για τους ταξιδιώτες, ο αδύναμος κρίκος της έγκαιρης προειδοποίησης και οι προετοιμασίες των Βαλτικών χωρών για το ενδεχόμενο ρωσικής εισβολής

(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 5 Μαΐου 2026 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-517)

Από τις 15 έως τις 17 Απριλίου βρέθηκα στη Ρίγα της Λετονίας για να παρακολουθήσω το ετήσιο συνέδριο και έκθεση του 112, που διοργανώνει η Ένωση για τον Ευρωπαϊκό Αριθμό Επείγουσας Κλήσης 112 (EENA). Τρία κυρίως θέματα ήταν, κατά τη γνώμη μου, άξια προσοχής.

Ανθεκτικότητα των δικτύων επικοινωνιών. Το Νοέμβριο του 2023 η λειτουργία του δικτύου τηλεπικοινωνιών OPTUS στην Αυστραλία διακόπηκε επί 12 ώρες. Επηρεάστηκαν 10,2 εκατ. πελάτες όλων των δικτύων κινητής, σταθερής και διαδικτυακής επικοινωνίας, ενώ πάνω από 2.000 χρήστες δεν μπόρεσαν να επικοινωνήσουν με το 000, τον εθνικό αριθμό επειγόντων της Αυστραλίας. Ένα χρόνο αργότερα, η εθνική αρχή τηλεπικοινωνιών της χώρας επέβαλε στην εταιρεία πρόστιμο 12 εκατ. δολάρια Αυστραλίας (A$) – περίπου 7,4 εκατ. €. Παράλληλα, η εταιρεία πλήρωσε και αποζημιώσεις 481.000 A$ (περίπου 290.000 €) σε μεμονωμένους χρήστες.

Από την έρευνα που έκανε το αρμόδιο Υπουργείο Υποδομών και ανακοινώθηκε στο συνέδριο, προέκυψε ότι το πρόβλημα προήλθε από την προβληματική αναβάθμιση του λογισμικού ενός δρομολογητή (router), σε συνδυασμό με κακή διαμόρφωση άλλων δρομολογητών σε ολόκληρο το δίκτυο. Παρόμοια προβλήματα έχουν σημειωθεί και αλλού, ήτοι σε Καναδά και Ιαπωνία (2022), στη Βρετανία (2023), στην Ισπανία (2024) και στις ΗΠΑ (2025). Τα προβλήματα αυτά συνδέονται και με τη μετάβαση από τα δίκτυα κινητής τηλεφωνίας 2G/3G στα δίκτυα 4G/5G που λειτουργούν πλήρως μέσω διαδικτύου (δηλ. με βάση το πρωτόκολλο TCP/IP).

Από την έρευνα των Αυστραλών, αλλά και την ανακοίνωση της Διεθνούς Ένωσης Κινητής Τηλεφωνίας (GSMA) στο συνέδριο, προκύπτει ότι απαιτούνται περισσότεροι και πιο ενδελεχείς έλεγχοι κατά την εισαγωγή αναβαθμίσεων και διορθωτικών αρχείων (ή μπαλωμάτων – patches) στα συστήματα. Κι αυτό γιατί πρέπει να μελετηθούν κάθε φορά οι επιπτώσεις στην εξαιρετικά πολύπλοκη αρχιτεκτονική των συστημάτων πληροφορικής που βρίσκονται στην καρδιά των σύγχρονων δικτύων τηλεπικοινωνιών. Η Αυστραλία πάντως, από το 2025 δημιούργησε ειδική υπηρεσία «θεματοφύλακα», με αποστολή την διασφάλιση της λειτουργικής ακεραιότητας των επικοινωνιών έκτακτης ανάγκης με εκτεταμένες εξουσίες ελέγχου των τηλεπικοινωνιακών παρόχων και υποχρέωση πλήρους εποπτείας όλης της αλυσίδας.

Επίσης, η μετάβαση από τα δίκτυα 2G/3G στα δίκτυα 4G/5G πρέπει να γίνει πολύ προσεκτικά, επειδή επιπλέον, σύμφωνα με δοκιμές που έγιναν από τη Σουηδική και άλλες υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης, πολλές συσκευές κινητών τηλεφώνων δεν είναι συμβατές με τα νέα αυτά δίκτυα. Γι’ αυτό και η EENA ζητά την αναβολή της πλήρους κατάργησης των παλαιότερων δικτύων 2G/3G επειδή σε πολλές περιπτώσεις κλήσης του 112 στο εξωτερικό (δηλ. σε περιαγωγή) δεν διαβιβάζεται σωστά (ή και καθόλου) η τοποθεσία του καλούντος.

Ο αδύναμος κρίκος της έγκαιρης προειδοποίησης. Ολόκληρη τη δεύτερη μέρα του συνεδρίου υπήρχαν συνεδρίες για την έγκαιρη προειδοποίηση του πληθυσμού σε περιπτώσεις επικείμενης ή εξελισσόμενης καταστροφής. Σε όλες τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης εκτός από τη Σλοβακία, την Ιρλανδία και την Κύπρο, λειτουργεί σήμερα σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης κινητών. Είτε μέσω γεωεντοπισμένων γραπτών μηνυμάτων (location-based SMS), είτε μέσω μηνυμάτων κυψελοειδούς εκπομπής (cell broadcasting) – σύστημα που προβλέπεται να λειτουργήσει επίσης σε Κύπρο και Σλοβακία εντός του 2026 και στην Ιρλανδία το 2027.

Ωστόσο, όπως τόνισε ένας ομιλητής: «Η τεχνολογία επιδίδει το μήνυμα αλλά τη σωτηρία την φέρνει το ανθρώπινο οικοσύστημα». Ειδική συνεδρία ήταν αφιερωμένη στην ενθάρρυνση των πολιτών πριν από τον συναγερμό με στόχο τη δημιουργία προετοιμασμένων κοινοτήτων. Από έρευνα πολιτών στο πλαίσιο του Ευρωενωσιακού έργου ARTEMis (AleRT and Impact-Forecast Standards for Emergency Management – Προειδοποίηση και επιπτώσεις – Πρότυπα πρόβλεψης για διαχείριση επειγόντων) προέκυψαν ορισμένα ενδιαφέροντα συμπεράσματα.

Ποσοστό 67% των ερωτηθέντων δήλωσε άγνοια σχετικά με την πρόσβαση σε βοήθεια ή σε καταφύγια σε περίπτωση καταστροφής. Μόνο το 14% απάντησε ότι γνώριζε τα τοπικά σχέδια έκτακτης ανάγκης ή τα σχέδια εκκένωσης. Και μόνο το 19% δήλωσε ότι είχε καλή πληροφόρηση από τις τοπικές αρχές πριν, κατά τη διάρκεια ή μετά κάποια καταστροφή. Τέλος, το 79% δήλωσε έτοιμο να συμμετάσχει σε σχετικές εκπαιδεύσεις και ασκήσεις.

Στην ίδια συνεδρία η Υπουργός Ετοιμότητας και Αντιμετώπισης Καταστάσεων Έκτακτης Ανάγκης της Καναδικής πολιτείας Οντάριο παρουσίασε την οργάνωση του πολιτειακού Σώματος Πολιτικής Προστασίας (Ontario Corps) που συντονίζει όλες τις εθελοντικές οργανώσεις της Πολιτείας. Επεμβαίνει εντός 24 έως 72 ωρών από την ενεργοποίηση του από τις αρχές και αναπτύσσει εξειδικευμένο προσωπικό και εξοπλισμό, εγκαθιστά καταλύματα έκτακτης ανάγκης με θέρμανση και κλιματισμό, διεξάγει ιατρικούς ελέγχους, μοιράζει εφόδια (τρόφιμα, φαγητό, νερό κλπ.) σε κατοίκους και υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης, απομακρύνει μπάζα και βοηθά στην προετοιμασία αντιμετώπισης πλημμυρών (π.χ. τοποθέτηση σάκων με άμμο).

Το Σώμα Πολιτικής Προστασίας διαχειρίζεται επίσης τις κλήσεις στο 211 που παρέχει βοήθεια και πληροφόρηση σε περιπτώσεις μη επειγόντων περιστατικών (π.χ. διευθύνσεις καταφυγίων με θέρμανση ή κλιματισμό, πληροφορίες για κυβερνητικά προγράμματα και υπηρεσίες). Το 211 εξασφαλίζει ότι ο αριθμός κλήσεων έκτακτης ανάγκης 911 παραμένει διαθέσιμος για τις πραγματικές έκτακτες ανάγκες … Έχουμε αναφερθεί και παλιότερα σε παρόμοιο αριθμό (311) που λειτουργεί στη Νέα Υόρκη (βλ. ΧΝ 6/3/2012).

Ο φόβος του πολέμου. Τον Δεκέμβριο σε άλλη εκδήλωση της EENA στις Βρυξέλλες, ο Ουκρανός υφυπουργός εσωτερικών παρουσίασε το ενιαίο σύστημα του 112 που δημιουργήθηκε μέσα στον πόλεμο. Στο πρόσφατο συνέδριο παρουσίασε σχετική εφαρμογή για κινητά με την οποία οι πολίτες έχουν πρόσβαση στο 112 ακόμη και όταν το δίκτυο δεν λειτουργεί. Η Εσθονία προχώρησε στην ταχύτατη εγκατάσταση της έγκαιρης προειδοποίησης μέσω μηνυμάτων κυψελοειδούς εκπομπής μετά από ανάλυση της πιθανότητας Ρωσικής εισβολής. Για τον ίδιο λόγο, η Λετονία, αναδιοργανώνει τις υπηρεσίες πολιτικής προστασίας και πολιτικής άμυνας ενοποιώντας τα σχετικά συστήματα.

Τένις και Αβορίγινες

Συνεχίζω και αυτό το μήνα με τις εντυπώσεις μου από τη Μελβούρνη
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 3 Μαρτίου 2026 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-516)

Όταν βρίσκεσαι στη Μελβούρνη το δεύτερο δεκαπενθήμερο του Ιανουαρίου δεν μπορείς να μην παρακολουθήσεις κάποιους αγώνες στο Ανοιχτό Πρωτάθλημα Τένις της Αυστραλίας (Australian Open). Δύο αθλητές μου έκαναν ιδιαίτερη εντύπωση. Κατ’ αρχάς η Έλενα Ριμπάκινα (Elena Rybakina) από το Καζακστάν, που κατέκτησε το κύπελλο στην κατηγορία των γυναικών. Μια σεμνή κοπέλα αλλά με εξαιρετικό σερβίς και υψηλής ισχύος χτυπήματα εδάφους. Και φυσικά ο Αλεξάντερ Ζβέρεφ (Alexander Zverev), ο οποίος έφτασε μέχρι τα ημιτελικά. Εκεί, έχασε από τον Κάρλος Αλκαράθ (Carlos Alcaraz), ο οποίος στη συνέχεια κατέκτησε το κύπελο αφού νίκησε στον τελικό τον θρυλικό Νόβακ Τζόκοβιτς (Novak Djokovic).

Λοιπόν, ο Ζβέρεφ είναι διαβητικός από την ηλικία των 3 ετών! Το ανακοίνωσε επίσημα το 2022 την χρονιά που δημιούργησε το ομώνυμο ίδρυμα, το οποίο υποστηρίζει διαβητικούς, ιδίως παιδιά που πάσχουν από διαβήτη τύπου 1. Παράλληλα, ενισχύει την πρόληψη του διαβήτη τύπου 2 προάγοντας την υγιεινή ζωή και την άσκηση. Έχει ενισχύσει ένα νοσοκομείο στην πόλη Βάνγκα στο Κονγκό και παρέχει συνεχή υποστήριξη σε παιδιά με διαβήτη τύπου 1 στο Νεπάλ.

Στηρίζει επίσης μια σειρά από οργανισμούς στην Γερμανία. Το Κέντρο Διαβήτη του νοσοκομείου παίδων στο Bult του Ανόβερου. Το ίδρυμα Dianiño, το οποίο διαθέτει νταντάδες σε οικογένειες με διαβητικά παιδιά όταν αντιμετωπίζουν δύσκολες καταστάσεις. Και τέλος την γερμανική διαδικτυακή πρωτοβουλία Diabetes Kids (Παιδιά με διαβήτη) που οργανώνει διάφορες εκδηλώσεις (κατασκηνώσεις, διαδικτυακές ενημερώσεις κ.ά.).

Φυσικά δεν πρέπει να παραλείψουμε και τον Τζόκοβιτς, ο οποίος με το ομώνυμο ίδρυμά του στη Σερβία, κτίζει σχολεία. βοηθά παιδιά (κυρίως προσχολικής ηλικίας), εκπαιδεύει δασκάλους και υποστηρίζει γονείς, όλα με στόχο να εξασφαλιστούν καλύτερες και ασφαλέστερες συνθήκες εκπαίδευσης.

Οι Αβορίγινες, μου είχαν κινήσει την περιέργεια από την πρώτη φορά που είχα επισκεφτεί την Αυστραλία. Οι άνθρωποι που εφηύραν το μπούμερανγκ, που μπορούσαν να διασχίσουν απ’ άκρου εις άκρο την Αυστραλία με βάση προφορικές οδηγίες, που έζησαν δεκάδες χιλιάδες χρόνια χωρίς να εξαντλήσουν τους φυσικούς πόρους από τους οποίους εξαρτιόταν, σίγουρα δεν ήταν απολίτιστοι όπως τους θεώρησαν οι πρώτοι άποικοι από την «πολιτισμένη» Δύση.


Συμμετείχα σε έναν από τους καθημερινούς περιπάτους ξενάγησης του μουσείου που ανήκει στο Καταπίστευμα για την Κληρονομιά των Κούρι (KHT). Η ξεναγός μας εξήγησε ότι ο όρος καλύπτει τους λαούς της Βικτώρια και της νότιας Νέας Νότιας Ουαλίας, δύο από τις πολιτείες της Αυστραλίας. Οι φυλές που ζουν στην περιοχή της Μελβούρνης μιλάνε πέντε γλώσσες, τις οποίες χρησιμοποιούν εναλλάξ κι έτσι δεν χρειάζονται μεταξύ τους διερμηνέα.

Γενικά, στην Αυστραλία υπάρχουν πάνω από 250 γλώσσες και περίπου 800 διάλεκτοι των Πρώτων Λαών, το 90% των οποίων απειλούνται με εξαφάνιση. Μπορεί οι Αβορίγινες να ταξιδεύουν διερχόμενοι από τα εδάφη άλλων φυλών αλλά έχουν πάντα μαζί τους ένα «διαβατήριο». Είναι ένα σκαλισμένο με πυρογραφία ραβδί που περιλαμβάνει πληροφορίες για τον σκοπό του ταξιδιού.

Όταν γεννιέται το παιδί, το τυλίγουν μέσα σε μια γούνα από πόσουμ – ένα μαρσιποφόρο ζωάκι με γούνα που στα ελληνικά το έχουν πει δίδελφυς ή μαρσιπόμυς. Στη συνέχεια καθώς το παιδί μεγαλώνει προσθέτουν γούνες από άλλα πόσουμ και αυτό συνεχίζεται και στην ενήλικη ζωή του ατόμου. Στην πίσω πλευρά του χνουδωτού μέρους ζωγραφίζουν με κουκκίδες τις σημαντικές, καλές ή κακές στιγμές, της ζωής του ατόμου. Παράδειγμα μιας κακιάς στιγμής είναι π.χ. όταν κάποιος σκοτώσει δύο αντί για ένα ζώο, αφού αυτό δείχνει ότι καταχράται τους φυσικούς πόρους της περιοχής κάτι που διαταράσσει την βιωσιμότητα του περιβάλλοντος.

Οι Αβορίγινες δεν χωρίζουν το χρόνο στις τέσσερεις εποχές που έχουμε στα μέρη μας. Ανάλογα με τη φυλή στην οποία ανήκουν έχουν έξη ή και επτά εποχές. Για παράδειγμα, οι φυλές στην περιοχή της Μελβούρνης έχουν επτά εποχές – εποχή καγκουρό και μήλων, εποχή ξηρασίας (καλοκαίρι), εποχή χελιών και εποχή φασκωλομυός (wombat) (φθινόπωρο και δύο από τους μήνες του χειμώνα), εποχή ορχιδέας (ένας μήνας του χειμώνα), εποχή των γυρίνων (δύο μήνες της άνοιξης), εποχή ανθοφορίας του χόρτου (τελευταίος μήνας της άνοιξης). Υπενθυμίζεται ότι η Αυστραλία βρίσκεται στο νότιο ημισφαίριο, όπου οι εποχές είναι αντίστροφες από το βόρειο.

Η ξεναγός μας παρουσίασε μια σειρά από ακόντια που χρησιμοποιούσαν οι Αβορίγινες – για ψάρεμα, για να ακινητοποιούν φίδια, για μικρότερα και μεγαλύτερα ζώα και για εκπαίδευση. Μας έδειξε επίσης διαφόρων ειδών ρόπαλα και μπούμερανγκ σε σχήμα 7 ή L καθώς και ασπίδες – μερικές πολύ χρήσιμες για την αντιμετώπιση των καγκουρό. Τέλος, παγίδες για χέλια που αφήνουν τα μικρά και συλλαμβάνουν μόνο τα μεγαλύτερα. Έχουν βρεθεί ίχνη καλλιέργειας χελιών πριν από 6.600 χρόνια στη λίμνη Condah, δυτικά της Μελβούρνης.

Γράμμα από τη Μελβούρνη

Διδάγματα από τη διαχείριση της πρόληψης πλημμυρών και της αντιμετώπισης δασικών πυρκαγιών
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 3 Φεβρουαρίου 2026 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-515)

Πλημμύρες. Περπατώντας στη γειτονιά που μένουμε στα περίχωρα της Μελβούρνης, συνάντησα ένα ρέμα (το ρέμα Stony Hill). Ξέρετε, σαν κι αυτά που πλημμυρίζουν όταν βρέχει καταρρακτωδώς ενώ τον περισσότερο χρόνο είναι χωρίς νερό. Ακολουθώντας το, έφτασα σε μια περιοχή με λιμνούλες. Μια πινακίδα ενημέρωνε πως επρόκειτο για λεκάνη επιβράδυνσης της ροής σε περίπτωση ραγδαίας βροχόπτωσης. Το νερό μπορεί να συγκρατηθεί εδώ και να διοχετευθεί στη συνέχεια στον χείμαρρο, αποτρέποντας τον κίνδυνο πλημμύρας των κατοικιών που βρίσκονται σε κάποια απόσταση από την κοίτη του χειμάρρου.

Οι λιμνούλες αποτελούν επίσης υδροβιότοπο που είναι τόπος κατοικίας και αναπαραγωγής για πάπιες και άλλα υδρόβια πουλιά και ζώα. Το νερό παραμένει σε αυτές επί κάποιες μέρες, φιλτράρεται από διάφορα απόβλητα και στη συνέχεια συνεχίζει την πορεία του προς τον κόλπο που αποτελεί το φυσικό λιμάνι της Μελβούρνης (Port Philip). Με τη διαδικασία αυτή απομακρύνεται το άζωτο κι έτσι μειώνεται ο κίνδυνος να εμφανιστούν εξάρσεις φυτοπλαγκτόν.

Η κοίτη του ρέματος είναι γεμάτη από φυτά, στις όχθες υπάρχουν δρομάκια για όσους θέλουν να περπατήσουν ή να γυμναστούν τρέχοντας, ενώ λίγο ψηλότερα υπάρχουν πάρκα και παιδικές χαρές. Οι περίοικοι με ενημέρωσαν ότι η κοίτη καθαρίζεται περιοδικά πριν από τον χειμώνα για να αποφευχθούν οι πλημμύρες.

Την ίδια περίοδο οι πλημμύρες στη Γλυφάδα μου θύμισαν τις πλημμύρες στο ρέμα της Πικροδάφνης αλλά και παρόμοια φαινόμενα στον Κλαδισό, στη Σούδα και σε άλλα σημεία της Περιφερειακής Ενότητας Χανίων αλλά και της Κρήτης γενικότερα (π.χ. Αγία Πελαγία Ηρακλείου).

Κατά τη γνώμη μου χρειάζεται οι μελέτες για τις λεκάνες απορροής που έχουν συνταχθεί από την Γενική Γραμματεία Υδάτων να μετατραπούν σε έργα διευθέτησης της ροής του νερού σε περίπτωση καταρρακτώδους βροχής. Τα έργα αυτά σίγουρα θα απαιτήσουν την κατεδάφιση όχι μόνο των παράνομων αλλά και αρκετών «νόμιμων» κατασκευών που έχουν εμφανιστεί μέσα στις κοίτες ρεμάτων αλλά και κανονικών ποταμών.


Κι όλοι αυτοί που έκτισαν, συχνά με αιματηρές οικονομίες δίπλα ή και μέσα στο ρέμα τι θα απογίνουν; Προσωπικά θυμήθηκα αυτό που είχε προτείνει κάποτε ο αείμνηστος Τσαρούχης, απευθυνόμενος σε υποψηφίους (εθνικούς) ευεργέτες: Αν θέλετε να κάνετε καλό, πάρτε ένα τετράγωνο και κατεδαφίστε το, βάζοντας αντί της συνηθισμένης επιγραφής («Ανηγέρθη δαπάναις του τάδε») την επιγραφή: «Κατεδαφίσθη δαπάναις του δείνα».

Πυρκαγιές. Πριν από λίγες μέρες ο ουρανός της ευρύτερης περιοχής της Μελβούρνης καλύφθηκε από μια ομίχλη που μύριζε καπνίλα. Προερχόταν από μια πυρκαγιά που είχε ξεσπάσει στη δασική περιοχή του εθνικού πάρκου Ότγουεϊ, 200 περίπου χιλιόμετρα νοτιοδυτικά της Μελβούρνης. Δόθηκε μάλιστα και οδηγία εκκένωσης αρκετών χωριών στην περιοχή.

Σε μια πλήρη ενημέρωση για την κατάσταση στην περιοχή, με έκπληξη διάβασα ότι «Υπάρχουν τρία κέντρα παροχής βοήθειας προς τα οποία μπορούν να κατευθυνθούν οι κάτοικοι, δύο στο Colac και ένα στο προάστιο Geelong της πόλης Grovedale». Εκτός από την διαρκή διαδικτυακή ενημέρωση από τις αρχές πολιτικής προστασίας της Πολιτείας της Βικτόρια, υπάρχει σε επίπεδο τοπικής αυτοδιοίκησης, ειδική σελίδα στο διαδίκτυο και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης με όλες τις σχετικές πληροφορίες για τα κέντρα παροχής βοήθειας.

Στο Colac, το ένα κέντρο παροχής βοήθειας λειτούργησε στο πνευματικό κέντρο της πόλης. Παρείχε πρόσβαση στο διαδίκτυο, σημεία φόρτισης ηλεκτρονικών συσκευών και κινητών, δημόσιες τουαλέτες (και χώροι αλλαγής για βρέφη), εφημερίδες, τσάι και καφέ. Το άλλο κέντρο λειτούργησε στον εκθεσιακό χώρο του δήμου και εκεί απευθύνθηκαν όσοι κινούνταν με τροχόσπιτα ή αυτοκινούμενα και όσοι είχαν ζώα.

Προβλέπεται επίσης προσωρινή φιλοξενία. «… για μη ασφαλισμένα άτομα και οικογένειες, όπου μπορούν να μείνουν μέχρι να καθαριστούν, να επισκευαστούν ή να ξανακτιστούν τα σπίτια τους». Οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να επικοινωνούν τηλεφωνικά με έναν υπεύθυνο υποστήριξης αποκατάστασης – για όσους δεν μιλούν τη γλώσσα παρέχεται τηλεφωνική υπηρεσία ταυτόχρονης διερμηνείας. Σε ορισμένα σημεία όπου οι ιδιωτικές δεξαμενές πόσιμου νερού μολύνθηκαν υπάρχει πρόβλεψη για άπαξ χορήγηση ποσότητας 20.000 λίτρων καθαρού πόσιμου νερού.

Όσον αφορά την κατάσταση στη χώρα μας, έχουμε γράψει και στο παρελθόν ότι η απλή ειδοποίηση για εκκένωση μιας περιοχής λόγω επερχόμενης ή εξελισσόμενης καταστροφής δεν αρκεί (βλ. ΧΝ 4/10/2022). Πρέπει να έχουν δημιουργηθεί (από τις αρχές της τοπικής αυτοδιοίκησης κυρίως) οι υποδομές, αφενός υποδοχής των ανθρώπων που εγκαταλείπουν σπίτια και περιουσίες, και, αφετέρου της διαχείρισης των αναγκών τους στη συνέχεια. Φυσικά, η αποκατάσταση αυθαίρετων κτηρίων ή με αμφισβητούμενο ιδιοκτησιακό καθεστώς δεν μπορεί να χρηματοδοτηθεί με αποτέλεσμα συχνά να υπάρχουν διαμαρτυρίες και μακροχρόνιες εκκρεμότητες (π.χ. σεισμόπληκτοι Αρκαλοχωρίου).

Ευχές για το 2026

Με ιδιαίτερη αναφορά στην ανάπτυξη της κριτικής σκέψης στα παιδιά και τους εφήβους

(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 6 Ιανουαρίου 2026 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-514)

Αγαπητοί αναγνώστες δεχτείτε τις Καλύτερες Ευχές μου για το 2026! Να το περάσετε με Υγεία, Όμορφα Αισθήματα και Οικογενειακή Ευτυχία! Για πραγματικά καλύτερη Υγεία σκεφθείτε σοβαρά να εγκαταλείψετε μερικές εξόχως βλαβερές συνήθειες, όπως κάπνισμα, κακή διατροφή, υπερβολική ταχύτητα. Και οι ευχές για Αγάπη και Ειρήνη θα ευοδωθούν καλύτερα ας πάψουμε να πιστεύουμε, συχνά και με φανατισμό, κράτη, οργανώσεις και ηγέτες που ξεκινούν πολέμους, οργανώνουν τρομοκρατικές επιθέσεις και σκοτώνουν ανυπεράσπιστους αμάχους ακόμη και παιδιά. Κι αυτό μπορεί να επιτευχθεί μόνο με ενίσχυση της Κριτικής Σκέψης μας.

Το 2026 έχει οριστεί από τον ΟΗΕ ως Διεθνές Έτος Μετακινούμενης Κτηνοτροφίας προκειμένου να ενισχυθεί η ευαισθητοποίηση στην κοινωνική αξία αυτού του κλάδου. Να προωθηθούν οι σχετικές γνώσεις, η καινοτομία και η δημιουργία συνασπισμών για την αντιμετώπιση των σύγχρονων αναγκών. Να υποστηριχθούν τεκμηριωμένες πολιτικές και νομοθεσίες υποστήριξης βιώσιμων τρόπων βιοπορισμού και διαχείρισης της μετακινούμενης κτηνοτροφίας. Και τέλος να ενισχυθούν κοινωνικά υπεύθυνες επενδύσεις για την αντιμετώπιση των προκλήσεων που αντιμετωπίζει η μετακινούμενη κτηνοτροφία κατά τον 21ο αιώνα.

Ο ΟΗΕ έχει επίσης ανακηρύξει το 2026 ως Διεθνές Έτος Εθελοντών αναγνωρίζοντας τον εθελοντισμό ως βασική κινητήρια δύναμη για την επίτευξη της βιώσιμης ανάπτυξης. Στόχος είναι η προβολή του σημαντικού ρόλου των εθελοντών για την προώθηση παγκόσμιων στόχων, την ενίσχυση της ανθεκτικότητας και την προώθηση της συλλογικής προόδου. Οι κυβερνήσεις, οι οργανώσεις και οι κοινότητες ενθαρρύνονται να αναγνωρίσουν και να υποστηρίξουν τους εθελοντές μέσω της δημιουργίας ασφαλούς, συμπεριληπτικού περιβάλλοντος και την ενσωμάτωση του εθελοντισμού στις πολιτικές.

Σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης θα έχουμε το 2026 την προεδρία της Κύπρου (1ο εξάμηνο) και της Ιρλανδίας (2ο εξάμηνο), ενώ από την 1η Ιανουαρίου, η Βουλγαρία αποτελεί την 21η χώρα της ζώνης του €υρώ. Όσον αφορά διεθνείς αθλητικές διοργανώσεις, τον Φεβρουάριο και το Μάρτιο θα διεξαχθούν οι 25οι Χειμερινοί Ολυμπιακοί και Παραολυμπιακοί Αγώνες στην Ιταλία - συγκεκριμένα στο Μιλάνο και την Κορτίνα ντ'Αμπέτσο. Τέλος, από τις 11 Ιουνίου έως τις 19 Ιουλίου θα διεξαχθεί στον Καναδά το Μεξικό και τις ΗΠΑ το Παγκόσμιο Κύπελο Ποδοσφαίρου της FIFA.

Ενίσχυση της κριτικής σκέψης. Στο παρελθόν, έχουμε αναφερθεί από αυτή τη στήλη στη σημασία της κριτικής σκέψης για την αντιμετώπιση των επερχόμενων απειλών και της παραπληροφόρησης (βλ. ΧΝ 1/4/2024). Παρακολούθησα πρόσφατα μια ενδιαφέρουσα διαδικτυακή ομιλία του καθηγητή Γιώργου Μητακίδη με θέμα «Κριτική Σκέψη στην Εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης» που οργάνωσε η Ομάδα Χωρίς Όνομα (ΟΧΟ). Ο Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) ορίζει την Κριτική Σκέψη ως την «αμφισβήτηση και αξιολόγηση ιδεών και λύσεων» και την αναφέρει ως μια από τις βασικές δεξιότητες που θα απαιτούνται από πολλούς κλάδους της οικονομίας στο άμεσο μέλλον. Γι’ αυτό και την έχει συμπεριλάβει ως αναπόσπαστο μέρος πολλών πτυχών του Οδηγού Μάθησης για το 2030 (OECD Learning Compass 2030).

Όμως, πώς μπορεί άραγε να διδαχτεί η κριτική σκέψη; Σε προηγούμενο άρθρο μου ανέφερα την εμπειρία της κόρης μου (βλ. ΧΝ 4/2/2025). Ψάχνοντας στο διαδίκτυο βρήκα ένα άρθρο (στα αγγλικά και μεταφρασμένο στα ελληνικά) που καλύπτει το θέμα αρκετά διεξοδικά, όσον αφορά γονείς και εκπαιδευτικούς. Στην πράξη διαχωρίζει τα παιδιά ανάλογα με την ηλικία και προτείνει στους γονείς και τους εκπαιδευτικούς να συζητούν μαζί τους θέτοντας διάφορες «ανοικτές» ερωτήσεις έτσι ώστε να τα προτρέπουν να αρχίσουν να σκέπτονται.

Μερικά παραδείγματα ερωτήσεων για παιδιά προσχολικής ηλικίας και νηπιαγωγείου: Αν έπρεπε να ανταλλάξεις ένα παιχνίδι σου με έναν φίλο/μία φίλη σου, ποιο θα διάλεγες και γιατί; Αν το κατοικίδιό σου μπορούσε να μιλήσει για μια μέρα τι θα ήθελες να συζητήσεις μαζί του; Αν είχες ένα μαγαζί τι θα ήθελες να πουλάς σε αυτό; Για παιδιά δημοτικού: Πώς μπορεί κάποιος να γίνει ειδικός σε ένα θέμα; Αν μπορούσες να ήσουν γονιός για μια μέρα τί αλλαγές θα έκανες στους κανόνες του σπιτιού σου; Αν έπρεπε να χάσεις μια από τις πέντε αισθήσεις σου ποια θα διάλεγες να αποχωριστείς;

Για παιδιά γυμνασίου: Γιατί οι ενήλικες δεν τηρούν τους κανόνες που θεσπίζουν για τα παιδιά τους; Τι πράγμα στο σχολείο σου δεν θα ήθελες να αλλάξει με τίποτα; Γιατί είναι σημαντικό να μαθαίνουμε περισσότερες ξένες γλώσσες; Για παιδιά λυκείου: Τι χαρακτηριστικά έχεις που σε κάνουν μοναδικό/-η στην τάξη σου; Ποιο ήταν το μεγαλύτερό σου επίτευγμα τον περασμένο μήνα; Ποιες παγκόσμιες αλλαγές επιθυμείς να δεις να επέρχονται σε 30 χρόνια από τώρα; Και μερικά παραδείγματα συμπληρωματικών ερωτήσεων: Τί διδάγματα ζωής μπορείς να αποκομίσεις από μια (συγκεκριμένη) κατάσταση; Πώς μπορείς να εφαρμόσεις στην πραγματική σου ζωή τα διδάγματα που αποκόμισες από την μελέτη ενός βιβλίου; Τι παραδοχές έχεις κάνει στο πλαίσιο της αντιμετώπισης ενός (συγκεκριμένου) προβλήματος;

Συμπεράσματα. Όσοι και όσες θέλουν να βοηθήσουν τα παιδιά να παρακολουθήσουν τον ταχύτατα μεταβαλλόμενο κόσμο μας, ας αρχίσουν να τους ζητάνε να απαντήσουν σε τέτοιες ερωτήσεις, έτσι ώστε να συνηθίσουν να αναλύουν τα πράγματα κριτικά πριν καταλήξουν σε συμπεράσματα. Ας αφιερώσουν ένα πεντάλεπτο κάθε μέρα για να συζητούν διάφορα θέματα εντάσσοντας τέτοιες ερωτήσεις στη συζήτηση. Αυτό μπορεί να γίνει στην τάξη, στο τραπέζι κατά τη διάρκεια του γεύματος ή του δείπνου, ή κάθε φορά που θα σας δίνεται η ευκαιρία να διδάξετε κάτι και να διεγείρετε την κριτική σκέψη στα παιδιά.