Ηρωικοί αρουραίοι σώζουν ανθρώπινες ζωές

Το ακόλουθο άρθρο δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 26 Οκτωβρίου 2011.

ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΚΑΙ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑ

Ηρωικοί αρουραίοι σώζουν ανθρώπινες ζωές
γράφει ο Παναγιώτης Αλεβαντής*

Μια βέλγικη μη κυβερνητική οργάνωση εκπαιδεύει αφρικανικούς αρουραίους που ανιχνεύουν νάρκες και εντοπίζουν φυματικούς με καταπληκτικά αποτελέσματα!

Τα ποντίκια και οι αρουραίοι είναι εξαιρετικά έξυπνα πλάσματα και είναι προικισμένα με εξαιρετική όσφρηση. Στην Κρήτη τα ενδημούντα είδη προκαλούν καταστροφές και θεωρούνται εχθροί προς εξολόθρευση, αλλά σε άλλα μέρη του κόσμου άλλα είδη ποντικών έχουν αξιοποιηθεί προς όφελος του ανθρώπου. Ένα φωτεινό παράδειγμα είναι οι γιγάντιοι αφρικανικοί αρουραίοι (Cricetomys gambianus). Ένας βέλγος μηχανικός, ο Μπάρτ Βίτγιενς που από μικρός ασχολιόταν ερασιτεχνικά με διάφορα τρωκτικά σκέφτηκε να αντιμετωπίσει το μεγάλο πρόβλημα των ναρκοπεδίων στην Αφρική, που κάθε χρόνο σκοτώνουν χιλιάδες ανυποψίαστους χωρικούς, εκπαιδεύοντας τα συμπαθητικά και έξυπνα αυτά τρωκτικά. Το 1998, με χρηματοδότηση της Διεύθυνσης για τη Διεθνή Συνεργασία του βελγικού υπουργείου των εξωτερικών, δημιούργησε την APOPO* (διαβάζεται Αποπό), μια ΜΚΟ που εκπαιδεύει αρουραίους για τον εντοπισμό ναρκών και την εκκαθάριση των ναρκοπεδίων. Το 2004, η πρώτη ενδεκαμελής ομάδα αρουραίων-ναρκαλιευτών πέρασε με επιτυχία τις εξετάσεις αναγνώρισης από το εθνικό ίδρυμα εκκαθάρισης ναρκών της Μοζαμβίκης, και άρχισε τις εργασίες εκκαθάρισης ναρκοπεδίων.

Ο λογότυπος του Ηρωϊκού Αρουραίου (HeroRat)

Οι αρουραίοι εκπαιδεύονται αρχικά να εντοπίζουν τη μυρωδιά των εκρηκτικών που περιέχουν οι νάρκες και να αμείβονται όταν ξύνουν το έδαφος υποδεικνύοντας που βρίσκονται τα εκρηκτικά. Στη συνέχεια για να πάρουν το επίσημο «δίπλωμα» του ναρκαλιευτή πρέπει να εντοπίσουν όλες τις νάρκες που έχουν κρύψει οι εκπαιδευτές σε ένα προσομοιωμένο ναρκοπέδιο. Στη συνέχεια είναι έτοιμοι να αναλάβουν δράση, μαζί με τους εκπαιδευτές τους, με τους οποίους έχουν αναπτύξει ιδιαίτερους δεσμούς. Επειδή οι αρουραίοι του συγκεκριμένου είδους δεν ξεπερνούν σε βάρος το ενάμιση κιλό δεν κινδυνεύουν όταν περπατούν πάνω από τις νάρκες κατά προσωπικού αφού αυτές συνήθως ενεργοποιούνται όταν δεχτούν βάρος πάνω από τρία κιλά. Έτσι αποδεικνύονται αποτελεσματικότεροι από τους σκύλους-ναρκαλιευτές και η εκπαίδευσή τους στοιχίζει το ένα πέμπτο εκείνης των σκύλων. Συνολικά η εκκαθάριση ναρκοπεδίων με τους αρουραίους στοιχίζει 60% λιγότερο σε σχέση με τις κλασσικές μεθόδους.

Οι αρουραίοι εκπαιδεύονται να αναγνωρίζουν τη μυρωδιά των εκρηκτικών ή της φυματίωσης στο εργαστήριο - για κάθε πετυχημένη αναγνώριση λαμβάνουν αμοιβή ... (Φωτο ΑΡΟΡΟ, Sylvain Piraux)

Όμως οι εξαιρετικές οσφρητικές δυνατότητες των γιγάντιων αφρικανικών αρουραίων τέθηκαν και στην υπηρεσία της ιατρικής. Στην Αφρική οι νάρκες σκοτώνουν 60.000 ανθρώπους το χρόνο ενώ η φυματίωση γύρω στα δύο εκατομμύρια. Η διάγνωση της ασθένειας στηρίζεται στον εντοπισμό των βακίλων με μια εξέταση σάλιου με μικροσκόπιο. Όπως είναι φυσικό στα πρώιμα στάδια της αρρώστιας ο εντοπισμός με τη μέθοδο αυτή είναι εξαιρετικά δύσκολος και πολλοί φυματικοί δεν εντοπίζονται. Όμως αν κάτι ξεφεύγει από το ανθρώπινο μάτι δεν μπορεί να ξεφύγει από τη μύτη των αρουραίων. Οι εκπαιδευμένοι στον εντοπισμό της φυματίωσης αρουραίοι έχουν αποδειχτεί σωτήριοι αφού εντοπίζουν 30 με 40% περισσότερους φυματικούς σε σχέση με την κλασσική μέθοδο. Αν αναλογιστούμε ότι κάθε φυματικός επιμολύνει 15 περίπου άτομα το χρόνο γίνεται κατανοητή η αξία της έγκαιρης διάγνωσης μιας αρρώστιας που σήμερα θεραπεύεται αν διαγνωστεί έγκαιρα.

Για να πάρουν «δίπλωμα» ναρκαλιευτή οι αρουραίοι πρέπει να εντοπίσουν όλες τις νάρκες σε ένα τεχνητό ναρκοπέδιο (Φωτό APOPO, Xavier Rossi)

Οι αρουραίοι-διάγνωσης δεν έχουν ακόμη πάρει επίσημο δίπλωμα. Η Αποπό έχει ξεκινήσει από το 2010 ένα τριετές ερευνητικό πρόγραμμα για να συγκρίνει την αποτελεσματικότητα της συγκεκριμένης μεθόδου διάγνωσης με άλλες μεθόδους, να καταλήξει στην ημιαυτοματοποίησή της και να εξετάσει το συναφές κόστος. Ένα άλλο ερευνητικό πρόγραμμα που βρίσκεται σε πρώιμο στάδιο περιλαμβάνει τον εντοπισμό παγιδευμένων σε ερείπια ατόμων με τη χρήση αρουραίων που κουβαλούν στην πλάτη τους μικροσκοπικές κάμερες. Και οι πιθανές εφαρμογές είναι ατέλειωτες. Περιλαμβάνουν τον εντοπισμό ρυπαντών στο έδαφος, επικίνδυνων ουσιών σε φορτία ή εκρηκτικών σε αποσκευές. Με κόστος υποπολλαπλάσιο σε σχέση με πολύπλοκες και ευαίσθητες ηλεκτρονικές συσκευές και συστήματα …

Οι αρουραίοι έχουν καταπληκτική όσφρηση που συνδυάζεται με την ικανότητα να χαρτογραφούν αποτελεσματικότατα στον εγκέφαλό τους τις διάφορες μυρωδιές (Φωτό APOPO, Xavier Rossi)

Τα ποντίκια εκπαιδεύονται στην Τανζανία και εκκαθαρίζουν ναρκοπέδια στη Μοζαμβίκη και στην Ταϋλάνδη. Η Αποπό έχει αναγνωριστεί από την Διεθνή Διάσκεψη της Περιοχής των Μεγάλων Λιμνών μια διακυβερνητική οργάνωση που περιλαμβάνει ένδεκα αφρικανικές χώρες (Αγκόλα, Μπουρούντι, Κεντροαφρικανική Δημοκρατία, τα δύο Κονγκό, Κένυα, Ουγκάντα, Ρουάντα, Σουδάν, Τανζανία και Γκάμπια) που λόγω των πολύχρονων πολέμων και εμφύλιων συρράξεων βρίθουν από άναρχα κατεσπαρμένα ναρκοπέδια.

Οι αρουραίοι συνδέονται με τους εκπαιδευτές τους και αποτελούν μια αποτελεσματική ομάδα υψηλών επιδόσεων (Φωτό APOPO, Xavier Rossi)

Παρακολουθώ και υποστηρίζω την Αποπό εδώ και χρόνια. Όπως είπαμε πρόκειται για μια μη κυβερνητική οργάνωση που λειτουργεί με χορηγίες και εισφορές. Για να χρηματοδοτήσει τις δραστηριότητές της δημιούργησε την έννοια του «Αρουραίου Ήρωα» (HeroRat). Εκτός από τα μπλουζάκια, τα φλιτζανάκια και τα άλλα προϊόντα με το λογότυπο της οργάνωσης που μπορεί να αγοράσει, ο φανατικός υποστηρικτής μπορεί να υιοθετήσει και έναν εκπαιδευόμενο αρουραίο και η οργάνωση θα του στέλνει νέα για την πρόοδο του και τις επιτυχίες του. Το παράδειγμά της είναι αξιοθαύμαστο γιατί αποδεικνύει ότι οι τοπικές κοινότητες που αντιμετωπίζουν θανάσιμες απειλές μπορούν, αξιοποιώντας με μικρά μέσα τοπικούς πόρους, να λύσουν προβλήματα που έμοιαζαν πριν από λίγο ανυπέρβλητα. Με αυτή τη έννοια οι ήρωες δεν είναι τα ποντίκια αλλά οι εκπαιδευτές και οι ναρκαλιευτές που τα συνοδεύουν και τα αξιοποιούν.

* Φυσικός, υπάλληλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Οι απόψεις είναι προσωπικές και δεν εκφράζουν κατ’ ανάγκη την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. http://alevantis.blogspot.com Με στοιχεία από την www.apopo.org (APOPO ακρωνύμιο που αντιστοιχεί στον τίτλο της οργάνωσης στα ολλανδικά Anti-Persoonsmijnen Ontmijnende ProductOntwikkeling δηλ. Ανάπτυξη προϊόντων για τον εντοπισμό ναρκών κατά προσωπικού)

Τις πταίει;

Το ακόλουθο άρθρο δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 18 Οκτωβρίου 2011.

ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΚΑΙ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑ

Τις πταίει;
γράφει ο Παναγιώτης Αλεβαντής*

Πριν κατηγορήσουμε το κράτος που δεν διαθέτει δεκάδες υπαλλήλους για να τρέχουν πίσω από κάθε ανεύθυνο πολίτη, ας αναλογιστούμε τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις από μερικές πράξεις μας σε περίπτωση ατυχήματος ή καταστροφής

Για τους επερχόμενους σεισμούς. Πριν από λίγα χρόνια περπατώντας στα Χανιά είδα σε πολλές μεριές κάτι καινούργιες πινακίδες. Όταν πλησίασα και τις μελέτησα διαπίστωσα με υπερηφάνεια ότι υποδείκνυαν τους χώρους καταφυγής και παροχής βοήθειας για την πόλη των Χανίων σε περίπτωση σεισμού. Ήταν μια πρωτοβουλία της τότε νομαρχιακής αυτοδιοίκησης Χανίων και συνδυαζόταν ασφαλώς με τα σχέδια έκτακτης ανάγκης για την αντιμετώπιση των επιπτώσεων από έναν καταστροφικό σεισμό. Στο χάρτη, κάθε οικοδομικό τετράγωνο αντιστοιχούσε σε κάποιο ανοικτό χώρο στον οποίο θα μπορούσαν να καταφύγουν οι κάτοικοι. Έτσι θα μπορούσε να αποφευχθεί ο άσκοπος πανικός και η άναρχη διασπορά. Και θα μπορούσε να κερδηθεί πολύτιμος χρόνος.

Κατεστραμένη πινακίδα χώρων συγκέντρωσης σε περίπτωση σεισμού μπροσταά στο Λύκειο της οδού Παρδάλη στη Νέα Χώρα

Δυστυχώς, φέτος που περπάτησα ξανά στους ίδιους δρόμους διαπίστωσα ότι οι πινακίδες είχαν γεμίσει μουτζούρες και αυτοκόλλητες διαφημίσεις που τις αχρήστευσαν πλήρως. Φανταστείτε τι θα συμβεί σε περίπτωση σεισμού όταν ο κόσμος δεν θα ξέρει προς τα πού να κινηθεί και που να κατασκηνώσει ή να ζητήσει βοήθεια. Κι όταν οι τηλεοράσεις θα ωρύονται για την «ανοργανωσιά του κράτους» ας αναφερθούν και στους ανεύθυνους πολίτες που κατέστρεψαν τις πινακίδες. Εκτός κι αν κάποιοι εθελοντές έχουν εντωμεταξύ αναλάβει να τις καθαρίσουν σε συνεργασία φυσικά με την Περιφερειακή Ενότητα Χανίων …

Το κράνος, αχ αυτό το κράνος! Παρατηρώ κάθε φορά που κυκλοφορώ στα Χανιά τους μοτοσικλετιστές και τους ποδηλάτες. Τους έχω κατατάξει σε τρεις κατηγορίες. Οι έξυπνοι φοράνε το κράνος τους και, το κυριότερο, το έχουν δέσει σωστά. Οι βλάκες δεν φορούν κράνος θεωρώντας ότι το κρανίο τους είναι πιο σκληρό από το οδόστρωμα, το πεζοδρόμιο ή το αυτοκίνητο που θα τους προκαλέσει βαριά διάσειση ή κάταγμα και θα τους στείλει στο νοσοκομείο ή και πιο μακριά. Υπάρχουν όμως και οι βλάκες με περικεφαλαία! Που ενώ έχουν βάλει το κράνος, δεν το έχουν δέσει σωστά, με αποτέλεσμα ενώ θεωρούν πως είναι προστατευμένοι, να αντιμετωπίζουν και τον κίνδυνο να τους σκοτώσει το ίδιο το κράνος! Σταμάτησα έναν και του ζήτησα να τον φωτογραφίσω για την εφημερίδα αλλά με αγριοκοίταξε και απομακρύνθηκε βιαστικά.

Σε περίπτωση δυστυχήματος κάποια μάνα θα κλαίει το (όχι και τόσο) αδικοχαμένο παλικάρι

Ελπίζω οι ασφαλιστικές εταιρείες σε περίπτωση ατυχήματος με μοτοσικλετιστή να αρνούνται την αποζημίωση αν το θύμα δεν φορά κράνος ή αν δεν το έχει δέσει σωστά. Και η τροχαία μπορεί να επιβάλλει το προβλεπόμενο από τον Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας πρόστιμο (350 ευρώ) αλλά και την προβλεπόμενη δεκαήμερη αφαίρεση διπλώματος όχι μόνο σε όσους δεν φορούν κράνος αλλά και σε όσους δεν το φορούν σωστά.

Το κράνος που δεν έχει δεθεί σωστά μπορεί να φύγει ανά πάσα στιγμή ή ακόμη και να τραυματίσει τον οδηγό σε περίπτωση ατυχήματος

Η τρέλα δεν πάει στα βουνά. Στην Κρήτη ορισμένοι έχουν μανία με τις πινακίδες. Η εφημερίδα έχει κατ’ επανάληψη δημοσιεύσει φωτογραφίες από κατεστραμμένες πινακίδες αλλά εγώ θα σταθώ σε ορισμένες πινακίδες που όταν είναι κατεστραμμένες θέτουν σε κίνδυνο τη ζωή οδηγών και πεζών. Για παράδειγμα, μια κατεστραμμένη πινακίδα ορίου ταχύτητας θα προκαλέσει ατύχημα επειδή ο οδηγός δεν θα μειώσει ταχύτητα στο συγκεκριμένο σημείο με αποτέλεσμα να χάσει τον έλεγχο του οχήματος ή να μην προλάβει να φρενάρει έγκαιρα όταν αντιληφτεί έναν διερχόμενο πεζό.

Στην παραλία Καλαθά η μουτζουρωμένη πινακίδα πριν από κλειστή στροφή μειωμένης ορατότητας ...

Αλλά και οι πινακίδες που δείχνουν την κατεύθυνση προς κάποιο χωριό ή πόλη μπορούν να προκαλέσουν ατύχημα αν είναι κατεστραμμένες ή δυσδιάκριτες. Ο οδηγός που δεν γνωρίζει το δρόμο ή που επισκέπτεται για πρώτη φορά μια τοποθεσία θα αντιληφτεί την πινακίδα τελευταία στιγμή και θα φρενάρει ή θα αναγκαστεί να κάνει επί τόπου στροφή για να γυρίσει πίσω όταν αντιληφθεί ότι έχει περάσει την πινακίδα. Και τα δύο είναι επικίνδυνα και μπορούν να προκαλέσουν ατύχημα ιδίως σε περιοχές με στροφές και κακή ορατότητα ή με ολισθηρό οδόστρωμα.

Ο Κώδικας Οδικής Κυκλοφορίας είναι ιδιαίτερα αυστηρός αφού προβλέπει ότι «απαγορεύεται η καταστροφή, παραποίηση, μετάθεση, αλλοίωση και γενικά η με οποιονδήποτε τρόπο επενέργεια στις πινακίδες σήμανσης». Οι παραβάτες αντιμετωπίζουν σοβαρό πρόστιμο (2.000 ευρώ), ποινή φυλάκισης έως ένα χρόνο, ενώ θα πρέπει να πληρώσουν και την αντικατάσταση των πινακίδων. Μπορείτε νε ενημερώσετε τη Διεύθυνση Τεχνικών Υπηρεσιών του Δήμου (τηλέφωνο 15240) ή της Περιφερειακής Ενότητας Χανίων (τηλέφωνα 28213 44615, 28213 44601) αλλά και την αστυνομία σε περίπτωση που είναι δυνατή η σύλληψη των δραστών.

Η καταστροφή των πινακίδων δεν είναι πράξη εκδήλωσης «αγανάκτησης» κατά του κράτους αλλά πράξη ανεύθυνων ατόμων που μπορεί να έχει καταστρεπτικά αποτελέσματα για τους συμπολίτες μας. Κι ας θυμηθούμε πως «Έξυπνος δεν είναι αυτός που κάνει το γενναίο, αλλά εκείνος που θωρεί μην τύχει το μοιραίο!»

* Φυσικός, υπάλληλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Οι απόψεις είναι προσωπικές και δεν εκφράζουν κατ’ ανάγκη την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. http://alevantis.blogspot.com

Εύφημη μνεία για το ΕΚΑΒ τση Κρήτης!

Το ακόλουθο άρθρο δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 11 Οκτωβρίου 2011.

ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΚΑΙ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑ

Εύφημη μνεία για το ΕΚΑΒ τση Κρήτης!
γράφει ο Παναγιώτης Αλεβαντής*

Το ενιαίο συντονιστικό κέντρο του ΕΚΑΒ στην Κρήτη καλύπτει όλο το νησί, χρησιμοποιεί πρωτοποριακό λογισμικό για τη διαχείριση των κλήσεων και των ασθενοφόρων και χάρη στις προσπάθειες του διευθυντή του έχει γίνει το καλύτερο ΕΚΑΒ της Ελλάδας.

Πριν από λίγες εβδομάδες επισκέφτηκα το Ενιαίο Συντονιστικό Κέντρο διαχείρισης κλήσεων του ΕΚΑΒ της Κρήτης. Έχοντας επισκεφτεί αρκετά αντίστοιχα κέντρα στο εξωτερικό μπορώ να σας πω ότι εντυπωσιάστηκα από το επίπεδο της οργάνωσης και του εξοπλισμού αλλά και από την διάθεση εξυπηρέτησης του προσωπικού που θύμιζε αυτό που θα έπρεπε να χαρακτηρίζει όλες τις ελληνικές δημόσιες υπηρεσίες.

Από τη στιγμή που κάποιος θα τηλεφωνήσει στο 166 στην Κρήτη (ή στο 112 για ιατρική βοήθεια) μπαίνει σε κίνηση ένα ολόκληρο σύστημα. Ο τηλεφωνητής καταγράφει σε μια ηλεκτρονική «Κάρτα Περιστατικού» όλες τις πληροφορίες που αφορούν την κλήση και με βάση ένα προκαθορισμένο ηλεκτρονικό πρωτόκολλο ερωταποκρίσεων αποφασίζει για το ασθενοφόρο (όχημα ή μοτοσυκλέτα) που θα αποσταλεί στον τόπο του ατυχήματος ή του περιστατικού.

Όλα τα ασθενοφόρα έχουν εξοπλισμό κινητών μονάδων. Ανάλογα με τη σοβαρότητα του περιστατικού, που καθορίζεται με βάση συγκεκριμένο πρωτόκολλο, μετακινούνται επίσης στον τόπο του συμβάντος και οι γιατροί υπηρεσίας με δίκυκλη μηχανή ή με όχημα ταχείας επέμβασης (μικρό αυτοκίνητο). Εκεί αξιολογούν, εκτιμούν και αντιμετωπίζουν δίνοντας τις πρώτες βοήθειες και εφόσον το κρίνουν αναγκαίο συνοδεύουν τον ασθενή με το διαθέσιμο ασθενοφόρο στο νοσοκομείο.

Τα ασθενοφόρα είναι εφοδιασμένα με συστήματα γεωγραφικού εντοπισμού θέσης (GPRS). Ορισμένα ασθενοφόρα έχουν τη δυνατότητα να συνδεθούν με το κέντρο για την τηλεματική παρακολούθηση ζωτικών παραμέτρων (βιοσημάτων) του ασθενή κατά την διακομιδή (ηλεκτροκαρδιογράφημα, καρδιακός και αναπνευστικός ρυθμός, πίεση, κλπ.). Τα συστήματα αυτά δεν λειτουργούν προσωρινά λόγω αναβάθμισης.

Ένας από τους σταθμούς εργασίας των χειριστών του Συντονιστικού Κέντρου του ΕΚΑΒ Κρήτης. Το σύστημα αναπτύχθηκε από το ΙΤΕ.

Οι ηλεκτρονικές «Κάρτες Περιστατικού» τροφοδοτούν το πληροφοριακό σύστημα διαχείρισης επειγόντων περιστατικών που επιτρέπει στη συνέχεια την στατιστική ανάλυση των περιστατικών. Από αυτή τη στατιστική ανάλυση προκύπτει για παράδειγμα ότι στο 42% του συνόλου των ατυχημάτων εμπλέκονται ξένοι παραθεριστές. Παράλληλα, το σύστημα θα περιλαμβάνει στο μέλλον και ηλεκτρονικό φάκελο με το Ιστορικό Χρόνιων Ασθενών που θα τροφοδοτηθεί με εθελοντική συμμετοχή των ασθενών και σε συνεργασία με Κέντρα Υγείας, ΚΑΠΗ, ΚΗΦΗ και υπηρεσιών Βοήθειας στο σπίτι (ήδη συμπεριλαμβάνει πάνω από 4.000 εγγραφές). Έτσι, όταν κάποιος καρδιοπαθής θα τηλεφωνήσει στο 166 ο τηλεφωνητής θα ενημερώνεται αυτόματα για την ταυτότητα του καλούντος, το ιστορικό του και τι αγωγή παίρνει κι έτσι θα μπορεί να δώσει καλύτερες οδηγίες τόσο στους παριστάμενους όσο και στα πληρώματα των ασθενοφόρων που θα στείλει επιτόπου.

Το ηλεκτρονικό σύστημα διαχείρισης περιστατικών επιτρέπει τη στατιστική ανάλυση, που αποτελεί τη βάση για καλύτερο σχεδιασμό και βελτίωση των διαδικασιών.

Το πληροφοριακό σύστημα διαχείρισης επειγόντων περιστατικών έχει αναπτυχθεί στο πλαίσιο στενής συνεργασίας μεταξύ ΕΚΑΒ και του γειτονικού Ινστιτούτου Τεχνολογίας και Έρευνας (ΙΤΕ) και αποτελεί την καλύτερη απόδειξη του τι μπορεί να προκύψει από τη συνεργασία με ένα ερευνητικό ίδρυμα πάνω σε θέματα που αφορούν την προστασία των πολιτών από ατυχήματα και καταστροφές.
Όμως ΕΚΑΒ είναι κυρίως οι άνθρωποι και όχι οι ηλεκτρονικοί υπολογιστές και τα συστήματα. Έτσι το ΕΚΑΒ της Κρήτης έχει ένα πλούσιο πρόγραμμα εκπαίδευσης του προσωπικού. Για τους γιατρούς το πρόγραμμα αυτό περιλαμβάνει μηνιαία παρουσίαση περιστατικών στα Πληρώματα-Διασώστες καθώς και ετήσιο Μετεκπαιδευτικό Πρόγραμμα Επείγουσας Προνοσοκομειακής Ιατρικής, για γιατρούς, με συμμετοχή διακεκριμένων ελλήνων επιστημόνων, διάρκειας 400 ωρών.

Το πρωτόκολλο καθορισμού της σοβαρότητας του ατυχήματος στηρίζεται σε προτεραιότητες που επισημαίνονται χρωματικά και το ακολουθούν οι χειριστές του Κέντρου υποβοηθούμενοι από υπολογιστή

Για τα πληρώματα των ασθενοφόρων λειτουργεί ΙΕΚ-ΕΚΑΒ στο Ηράκλειο και στα Χανιά ενώ οργανώνεται και σε ετήσια βάση, συνεχιζόμενη εκπαίδευση των πληρωμάτων με ανανεωνόμενη θεματολογία διάρκειας 10 ωρών. Οι μοτοσικλετιστές εκπαιδεύονται στην Σχολή της Αστυνομίας στην Αμυγδαλέζα. Τέλος, οι Συντονιστές παρακολουθούν, σε ετήσια βάση, συνεχιζόμενη εκπαίδευση σε χρήση πρωτοκόλλων και στη λειτουργία του Συντονιστικού Κέντρου διάρκειας 10 ωρών. Παράλληλα, το προσωπικό του ΕΚΑΒ εκπαιδεύει άλλες υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης (ΕΜΑΚ Πυροσβεστική, Αστυνομικές Ακαδημίες Κρήτης, ειδική μονάδα Λιμενικών) στην παροχή πρώτων βοηθειών.

Επιπρόσθετα, το ΕΚΑΒ σε συνεργασία με την Πρωτοβάθμια και Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση, οργάνωσε ένα πρόγραμμα συνεχιζόμενης εκπαίδευσης σχολείων που υλοποιήθηκε κατά το σχολικό έτος 2010-2011. Πρόκειται για εβδομαδιαίο πρόγραμμα (2 σχολεία ανά εβδομάδα, ένα Δημοτικό και ένα Γυμνάσιο ή Λύκειο-24 μαθητές) στο οποίο συμμετείχαν περίπου 1.100 παιδιά και 100 Δάσκαλοι-Καθηγητές. Το πρόγραμμα κάλυψε τα εξής θέματα (στηριγμένα σε προγράμματα εγκεκριμένα από το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο): κυκλοφοριακή αγωγή, πρώτες βοήθειες, βασική υποστήριξη της ζωής (για Δημοτικά και Γυμνάσια), βασική υποστήριξη της ζωής και χρήση αυτόματων απινιδωτών (για Λύκεια). Για το σχολικό έτος 2011-2012 τα σεμινάρια για τα σχολεία θα ξεκινήσουν από τις 16 Οκτωβρίου 2011. Τέλος, το ΕΚΑΒ οργανώνει και εκπαίδευση του κοινού στην βασική υποστήριξη ζωής και τη χρήση Αυτόματου Εξωτερικού απινιδωτή (περίπου 100 σεμινάρια το χρόνο).

Οι προσπάθειες του ΕΚΑΒ της Κρήτης και του Διευθυντή Δημήτρη Βουρβαχάκη αξίζουν όχι μόνο επαίνους αλλά και την ολόθερμη υποστήριξη των αρχών, των χορηγών και του κοινού. Η επιστημονική και τεχνολογική πρόοδος επιβάλλει την αναβάθμιση συστημάτων και διεργασιών καθώς και την συνεχή εκπαίδευση του ανθρώπινου δυναμικού. Παράλληλα, η αυξανόμενη πολυπλοκότητα της κοινωνίας μας απαιτεί επίσης την ευαισθητοποίηση και ενημέρωση του κοινού για την έγκαιρη αντιμετώπιση καρδιακών, εγκεφαλικών και τραυματισμών. Το ΕΚΑΒ της Κρήτης βρίσκεται στην πρωτοπορία της επείγουσας ιατρικής βοήθειας στην Ελλάδα και με τα μέσα που διαθέτει μπορεί να ανταποκριθεί σωστά στην αποστολή του.

* Φυσικός, υπάλληλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Οι απόψεις είναι προσωπικές και δεν εκφράζουν κατ’ ανάγκη την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. http://alevantis.blogspot.com

Τι μας διδάσκει η Αργεντινή

Το ακόλουθο άρθρο δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 4 Οκτωβρίου 2011.

ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΚΑΙ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑ

Τι μας διδάσκει η Αργεντινή
γράφει ο Παναγιώτης Αλεβαντής*

Μερικές διαπιστώσεις του Πατρίκ Λαγκαντέκ, ειδικού στην πρόληψη και τη διαχείριση κρίσεων σε χαοτικά και αχαρτογράφητα περιβάλλοντα, στα οποία δεν εφαρμόζονται πλέον τα συμβατικά αναλυτικά εργαλεία συλλογιστικής και διαχείρισης.

Μιλήσαμε την περασμένη εβδομάδα για καταστροφές κρίσεις και ρήξεις. Η περίπτωση ένρηξης (implosion, το αντίθετο της έκρηξης) της Αργεντινής το 2001 παραλληλίζεται συχνά με την κατάσταση που βιώνει σήμερα η Ελλάδα. Μεταφράζω, χωρίς σχολιασμό, ορισμένα συμπεράσματα από ένα προφητικό βιβλιαράκι με τίτλο «Ταξίδι στην καρδιά μιας ένρηξης: τι μας διδάσκει η Αργεντινή» που εξέδωσε το 2003 ο Λαγκαντέκ (μαζί με την αργεντινή επικοινωνιολόγο Λάουρα Μπερτόνε) στο οποίο απαριθμεί τις εμπειρίες του από μιαν επιτόπια αποστολή, αμέσως μετά τα γεγονότα του 2001.

“Όταν οι κοινωνίες βρίσκονται στο επίκεντρο του κυκλώνα που προκαλούν οι μεγάλες μεταμορφώσεις, με την πληθώρα των εκπληκτικών «νέων δεδομένων», οι συνηθισμένες διαδικασίες, οι συμβάσεις αναφοράς παύουν να λειτουργούν. Τα θεσμικά όργανα δεν μπορούν να επικοινωνήσουν με τις «βάρβαρες» νέες πραγματικότητες, οι οποίες ξεφεύγουν από την εικόνα που έχουν για τον κόσμο, και για τις οποίες δεν μπορούν να χρησιμοποιήσουν τα καθημερινά τους εργαλεία, με αποτέλεσμα να βρίσκονται σε κατάσταση αδυναμίας και σύγχυσης. Οι πολίτες κατακλύζονται από δυσπιστία. Οι μηχανισμοί της διάσπασης ενεργοποιούνται. Το σύνθημα «Ποτέ πια!» αντικαθίσταται από το σύνθημα «Να φύγουν όλοι!».

Στην Αργεντινή, το σύνθημα «Ποτέ πια» ...

Συχνά προσπαθούμε να πείσουμε τους εαυτούς μας ότι το υπέρτατο εργαλείο για την αντιμετώπιση των σημερινών ρήξεων είναι η «επικοινωνία» την οποία ανακαλύψαμε στις κρίσεις της δεκαετίας του 1980 και επισημοποιήσαμε στις κρίσεις της δεκαετίας του 1990. Όμως, αυτό το σημαντικό εργαλείο – με απλά λόγια να μην κρύβουμε αυτά που γνωρίζουμε – αποδεικνύεται ανεπαρκές. Το πρόβλημα δεν είναι πια να ενημερώσουμε αλλά να έχουμε κάτι να πούμε εφαρμόζοντας ταυτόχρονα τρόπους διακυβέρνησης που να έχουν κάποιο νόημα. Όταν τίθεται σε αμφισβήτηση το «κοινωνικό συμβόλαιο», το πρόβλημα δεν είναι να δίνουμε ανά πάσα στιγμή απαντήσεις που δεν λένε τίποτα, αλλά να αποδεχτούμε τη συζήτηση για τα θέματα που επιβάλλεται να συζητηθούν. Δεν επείγει να ασχοληθούμε με το περιτύλιγμα αλλά με την αναδιοργάνωση των επιθυμιών μας, των σχεδίων μας και των τρόπων δράσης μας. Αυτό προϋποθέτει μια περίοδο σιωπής, αυτοεξέτασης, ακρόασης, πρωτοβουλιών εκτός των συμβατικών πλαισίων, με ανάληψη ρίσκου και σε αχαρτογράφητα μονοπάτια. Προϋποθέτει ατομική και συλλογική ευθύνη που θα μας επιτρέψει να κατασκευάσουμε ένα νόημα, κάποιες προοπτικές, κάποια άμεση πρόοδο. Προϋποθέτει την κατασκευή γεφυρών όταν όλα πιέζουν προς τη διάσπαση και την απομόνωση σε όλο και πιο απόμακρες και ευάλωτες νησίδες.

... αντικαταστάθηκε από το σύνθημε «Να φύγουν όλοι!»

Το πιο δύσκολο είναι να ανεχτεί κανείς την αναποφασιστικότητα. Κατά τις περιόδους των μεγάλων αλλαγών οι βεβαιότητες υπονομεύονται, οι προφανείς καταστάσεις που δεν συζητήθηκαν μετατρέπονται σε εύθρυπτες και διαβλητές υποθέσεις, οι διαδικασίες αποσταθεροποιούνται, τα εργαλεία εκτροχιάζονται. Τα σταθερά σημεία εξαφανίζονται, οι δεσμοί διαλύονται. Κι ενώ οι αιμορραγίες μεγαλώνουν, οι απαιτήσεις επιδεινώνονται, ο χρόνος επιταχύνεται, τα χάσματα διευρύνονται. Το άτομο, συνηθισμένο σε σταθερά και αδιαμφισβήτητα πλαίσια, σε προκαθορισμένες ισορροπίες (τρόπος ζωής, ανέσεις) απαιτεί άμεση επιστροφή στις συνηθισμένες συνθήκες αλλά και ριζικά νέες απαντήσεις στο ύψος των προκλήσεων που παρατηρεί (και τις οποίες οι υπεύθυνοι δεν τολμούν να αναφέρουν φοβούμενοι ότι θα επιταχύνουν τον «πανικό»). Τα θεσμικά όργανα, σαν δυσκίνητα βαπόρια δεν είναι φτιαγμένα για πολύ βαθιά νερά. Κάθε προοπτική αλλαγής πορείας, κανόνων, αναφορών τα μπλοκάρει τελείως.

Ο Patrick Lagadec

Μερικές προσωπικές μαρτυρίες. Όταν πρότεινα την έννοια του μείζονος τεχνολογικού κινδύνου, ξεσηκώθηκε κατακραυγή. «Για τους βιομήχανους είστε ο διάβολος!» μου είπαν το 1982 στην τηλεόραση. Όταν, το 1989 με κάλεσε το ΝΑΤΟ να μιλήσω σε υψηλούς αξιωματούχους σχετικά με τους νέους κινδύνους και τα πολιτικά σχέδια αντιμετώπισης κρίσεων, ο στρατηγός που μου έδωσε το λόγο μου είπε εμπιστευτικά «Κυρίως, μην τους φοβίσετε!». Πρέπει να καταλάβουμε αυτές τις αντιδράσεις. Όλη η εκπαίδευση, όλη η διαδικασία επιλογής των στελεχών έχουν εστιαστεί στην ικανότητα αντιμετώπισης συμβατικών καταστάσεων με βάση κωδικοποιημένες λογικές και έχουν στηριχτεί στην άποψη ότι κάθε αμφισβήτηση εκτός των προκαθορισμένων πλαισίων θεωρείται αντιδεοντολογική και ανεύθυνη. Ταυτόχρονα, πολυάριθμα παραδείγματα από τις καθημερινές προσωπικές εμπειρίες του καθενός δείχνουν ότι κάθε παράβαση αυτού του πλαισίου πληρώνεται αμέσως και πολύ ακριβά … στις εσωτερικές συγκρούσεις εξουσίας της διοίκησης, αποδεικνύοντας ότι τα καθιερωμένα συστήματα είναι ανίκανα να προβλέψουν και να αντιμετωπίσουν τις καταστάσεις ρήξης.

Ταξίδι στην καρδιά μιας ένρηξης, τι μας διδάσκει η Αργεντινή

Οι κλασσικές γραμμές άμυνας αποδεικνύονται «χάρτινες», ο σπασμός επιδεινώνεται και κάθε λογική ανάλυση απορρίπτεται ενδόμυχα. Ταυτόχρονα, παρατηρείται μια όλο και βαθύτερη διάλυση, αναπτύσσονται όλο και πιο αναιτιολόγητες και αλλοπρόσαλλες δράσεις, υιοθετούνται πεπαλαιωμένα οράματα και πρακτικές. Η πιο αυθόρμητη αντίδραση είναι η υποχώρηση: «Ο σώζων εαυτόν, σωθήτω!» Αλλά γρήγορα αποκαλύπτεται ότι αυτό δεν αποτελεί λύση σε έναν κόσμο όπου από κάθε μεριά αντιμετωπίζουμε την ίδια λογική της ρήξης. Δεν περισσεύει χρόνος για να αποφύγουμε τις περιπλοκές που έχουν ενσωματωθεί στην ίδια την υφή των οργανωτικών μας δομών. Ενώ θα αντιμετωπίσουμε όλο και πιο βίαια αυτά τα μη συμβατικά περιβάλλοντα που συνοδεύουν αναγκαστικά τις μεγάλες σύγχρονες αλλαγές και σχετίζονται άμεσα με το κίνημα της παγκοσμιοποίησης σε όλες τις πτυχές της συλλογικής μας ζωής – και σε κάθε μορφή του περιβάλλοντος μας, φυσικό, βιολογικό, τεχνολογικό, κοινωνικοοικονομικό, πολιτιστικό, πνευματικό.

Η αποστολή μας στην Αργεντινή έδειξε τα όρια των μεγάλων οργανισμών όταν αντιμετωπίζουν αταξία άγνωστου μεγέθους σε σχέση με τις «βιολογικές» τους απαιτήσεις. Απέδειξε επίσης την ανάγκη αποκατάστασης του ιστού, της ζωτικής ενέργειας, της συλλογικής εμπιστοσύνης, που επιτρέπουν να δρομολογηθούν στέρεα θεμελιωμένα έργα και πρωτοβουλίες, που με τη σειρά τους θα αποτελέσουν τα στηρίγματα για την αντιμετώπιση των ιστορικών προκλήσεων. Πρέπει να αναληφθούν δράσεις εξαιρετικά περιορισμένες, που ίσως φανούν γελοίες ή και αφελείς, αλλά που θα αποτελέσουν το λίπασμα πάνω στο οποίο θα αναπτυχθούν οι νέες ρίζες. Οι δράσεις αυτές πρέπει να συνδυαστούν έτσι ώστε οι ομάδες των ανεξάρτητων δράσεων να συγκλίνουν και να αποδώσουν τις επιθυμητές μεταβολές. Τα μεγάλα θεσμικά όργανα πρέπει να κινητοποιηθούν στο πλαίσιο μιας τέτοιας προοπτικής για αλληλοσυμπλήρωση των προσπαθειών. Από αυτές εξαρτάται η ταχύτατη θέσπιση των μηχανισμών που θα εξασφαλίσουν την ανάσχεση της κρίσιμης αιμορραγίας, τη στήριξη της ανασυγκρότησης, με τρόπους που δεν θα καταπνίγουν τα ευαίσθητα σημάδια νέας ζωής.

Οι ρήξεις είναι εδώ και καθημερινά γίνονται όλο και πιο πιεστικές. Μαζί με τα θεσμικά όργανα, η κοινωνία των πολιτών πρέπει να έχει το θάρρος να απορρίψει την συνθηκολόγηση μπροστά στα γεγονότα ή την εγκατάλειψη στην καθημερινότητα και να επινοήσει τακτικές επιβίωσης αντίστοιχες των μεγάλων πιθανών σεισμών και κυρίως να καταστρώσει στρατηγικές ανασυγκρότησης.”

* Φυσικός, υπάλληλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Οι απόψεις είναι προσωπικές και δεν εκφράζουν κατ’ ανάγκη την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. http://alevantis.blogspot.com Με στοιχεία από το βιβλίο «Voyage au cœur d’une implosion; Ce que l’Argentine nous apprend», των Patrick Lagadec και Laura Bertone, Eyrolles, 2003.

GR-Καταστροφή, κρίση, ρήξη

Το ακόλουθο άρθρο δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 27 Σεπτεμβρίου 2011.

ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΚΑΙ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑ

Καταστροφή, κρίση, ρήξη
γράφει ο Παναγιώτης Αλεβαντής*

Για να καταλάβουμε την οικονομική κρίση από την σκοπιά της διαχείρισης καταστροφών απαιτείται να κατανοήσουμε μερικές βασικές έννοιες που συχνά θεωρούνται δεδομένες.

Ασχολούμαι μερικά χρόνια τώρα με τις καταστροφές και τα ατυχήματα και με αφορμή την κατάσταση που αντιμετωπίζει η χώρα, νομίζω ότι χρειάζεται να ξεκαθαρίσουμε μερικούς ορισμούς για να ξέρουμε γιατί μιλάμε. Έκτακτη ανάγκη θεωρούμε ένα σύνθετο γεγονός για την αντιμετώπιση του οποίου υπάρχουν σχέδια και δομές (π.χ. ένα τροχαίο ατύχημα, μια πυρκαγιά, μια συμπλοκή). Μείζον περιστατικό είναι μια έκτακτη ανάγκη για την οποία υπάρχουν ειδικές διευθετήσεις (π.χ. ένα ατύχημα σε χημική βιομηχανία, μια καραμπόλα στην εθνική οδό, ένας σεισμός). Τέλος, καταστροφή είναι μια διαταραχή με απώλειες που είναι μεγαλύτερες από τους διαθέσιμους πόρους.

Ένα τροχαίο ατύχημα - μια τυπική περίπτωση έκτακτης ανάγκης

Όσο σαφή είναι τα πράγματα στην περίπτωση της έκτακτης ανάγκης και του μείζονος περιστατικού, τόσο πολύπλοκα είναι στην περίπτωση της καταστροφής. Δεν μπορούμε να ξέρουμε αν μια έκτακτη ανάγκη ή ένα μείζον περιστατικό είναι πράγματι καταστροφή παρά μόνον όταν εκτιμήσουμε τις ανάγκες επί τόπου. Έτσι, ένας σεισμός μπορεί να εξελιχθεί σε καταστροφή αν π.χ. έχει πολύ μεγάλη έκταση ή αν έχουν πληγεί και οι δομές που θα τον αντιμετώπιζαν. Μια πυρκαγιά μπορεί να εξελιχθεί σε καταστροφή αν π.χ. εκδηλωθεί σε σημείο όπου δεν υπάρχουν διαθέσιμες δυνάμεις πυρόσβεσης. Έτσι, η διαχείριση των καταστροφών απαιτεί πάντα μερικές (δύσκολες) επιλογές και αποφάσεις. Στην ιατρική καταστροφών (όταν τα θύματα είναι περισσότερα από όσα μπορούν να περιθάλψουν οι διαθέσιμοι ιατρικοί πόροι) οι γιατροί εφαρμόζουν το triage (επιλογή) με βάση επιστημονικά κριτήρια π.χ. αντιμετωπίζουν ορισμένες παθολογίες που έχουν μεγάλες πιθανότητες επιβίωσης και όχι άλλες για τις οποίες η πιθανότητες επιβίωσης είναι μηδαμινές (δηλαδή τα θύματα δεν έχουν καμία πιθανότητα επιβίωσης ακόμη και αν τους παρασχεθεί όλη η διαθέσιμη περίθαλψη).

Μια καραμπόλα στην εθνική αποτελεί μείζον περιστατικό

Η διαχείριση ατυχημάτων, έκτακτων αναγκών, μειζόνων περιστατικών και καταστροφών απαιτεί πολυκλαδική αντιμετώπιση και περιλαμβάνει διάφορες φάσεις πριν από το συμβάν (ανάλυση επικινδυνότητας και πρόληψη), κατά τη διάρκεια του συμβάντος (επέμβαση) και μετά το συμβάν (αποκατάσταση). Απαιτεί επίσης σε όλες τις φάσεις επικοινωνίες και πληροφόρηση καθώς και ενημέρωση και εκπαίδευση του κοινού και των επαγγελματιών που ασχολούνται με τις επιμέρους απειλές (π.χ. μηχανικοί για τους σεισμούς, γιατροί για τις επιδημίες, πυροσβέστες για τις πυρκαγιές). Αποτελεί ολόκληρη επιστήμη, η οποία δυστυχώς στην Ελλάδα δεν έχει αναπτυχθεί όσο θα έπρεπε.

Στην καταστροφή οι διαθέσιμοι πόροι δεν επαρκούν για την αντιμετώπιση της κατάστασης

Στις περιπτώσεις που η διαχείριση της έκτακτης ανάγκης ή της καταστροφής εξελιχθεί ομαλά όλοι πάνε στα σπίτια τους κουρασμένοι και σχετικά ευχαριστημένοι (εκτός βέβαια από τα θύματα και τους γιατρούς αλλά και τους ψυχολόγους που συνήθως ασχολούνται επί βδομάδες ή και επί χρόνια με τα θύματα). Όμως συχνά τα πράγματα δεν εξελίσσονται με βάση τα σχέδια και τότε έχουμε μια κρίση. Κρίση είναι μια έκτακτη ανάγκη, ένα μείζον περιστατικό ή μια καταστροφή κατά τη διάρκεια της οποίας οι αρμόδιοι για την αντιμετώπιση βρίσκονται ξαφνικά στο επίκεντρο δημόσιας αμφισβήτησης που προέρχεται τόσο από το εξωτερικό (π.χ. τον τύπο) όσο και από το εσωτερικό των οργανισμών των οποίων προΐστανται. Έτσι ακούμε ότι π.χ. η Αστυνομία ή η Πυροσβεστική δεν έκαναν καλά τη δουλειά τους από τους δημοσιογράφους αλλά και από μέλη των ίδιων των σωμάτων ασφαλείας που θεωρούν π.χ. ότι οι προϊστάμενοί τους δεν έχουν διαθέσει τους απαραίτητους πόρους ή ότι δεν εφαρμόζουν αξιοκρατικά κριτήρια στις προαγωγές.

Το κύριο χαρακτηριστικό της κρίσης είναι η κατάκριση

Με βάση τα παραπάνω, ο όρος «διαχείριση κρίσεων», που συχνά-πυκνά ακούμε στις τηλεοράσεις είναι μια αντίφαση. Αν η διαχείριση έχει γίνει σωστά εκ των προτέρων δεν φτάνουμε ποτέ στο στάδιο της κρίσης. Αν έχουμε κρίση τότε δεν έχουμε διαχειριστεί σωστά την κατάσταση πολύ πριν περάσουμε στη φάση της κρίσης. Ο σωστός όρος είναι «αντιμετώπιση κρίσεων» και ευτυχώς υπάρχουν μέθοδοι και τρόποι με τους οποίους οι αρμόδιοι μπορούν να χρησιμοποιήσουν για να αντιμετωπίσουν μία κρίση.

Όμως υπάρχει και επόμενο στάδιο, η ρήξη. Ρήξη (rupture) είναι μια κατάσταση που χαρακτηρίζεται από απότομες και μη αναστρέψιμες ασυνέχειες οι οποίες προκαλούν αποδόμηση και ανασύσταση των θεμελιωδών και ρυθμιστικών αρχών ενός συνόλου αλληλεξαρτώμενων συστημάτων. Τα σημεία αναφοράς καταρρέουν, αμφισβητούνται γενικά όχι μόνον συγκεκριμένοι οργανισμοί αλλά και οι ίδιες οι κρατικές δομές και τα θεσμικά όργανα, οι αξίες, οι κανόνες του παιχνιδιού, οι επιστημονικές υποθέσεις, οι ταυτότητες, οι θεωρήσεις ακόμη και η γλώσσα. Δεν αμφισβητείται π.χ. μια συγκεκριμένη κυβέρνηση αλλά ο ίδιος ο τρόπος διακυβέρνησης.

Με βάση τα παραπάνω είναι προφανές ότι στη σημερινή Ελλάδα ζούμε τις απαρχές μιας ρήξης. Το τραγικό είναι ότι πολύ λίγοι φαίνεται να το αντιλαμβάνονται και ακόμη λιγότεροι έχουν τα κότσια να προτείνουν και κυρίως να εφαρμόσουν τα μέτρα εκείνα που θα μπορούσαν να συμβάλλουν στην αντιμετώπιση της κατάστασης. Φυσικά η αντιμετώπιση της ρήξης δεν είναι απλή υπόθεση και απαιτεί αλλαγή συμπεριφορών, αξιών ακόμη και κανόνων του παιχνιδιού. Απαιτεί «ρήξη» με το παρελθόν και θεραπεία των παθολογιών που οδήγησαν στην γενικευμένη κρίση. Απαιτεί όσον το δυνατόν πιο ανοικτό διάλογο με όλους τους φορείς χωρίς προκαταλήψεις και προηγούμενα. Αξιοποίηση όλων των ανθρώπινων πόρων που διαθέτει η χώρα επίσης χωρίς προκαταλήψεις και υστεροβουλίες. Θέσπιση νέων οραμάτων, νέων στόχων γύρω από τους οποίους θα συσπειρωθούν όλοι.

Γιατί αν η ρήξη δεν αποτελέσει τη βάση για μια δημιουργική αναγέννηση, το επόμενο στάδιο είναι η ένρηξη (το αντίθετο της έκρηξης - implosion) μια γενική κατάρρευση που διαλύει όχι μόνο τις δομές αλλά και τον ίδιο τον κοινωνικό ιστό και οδηγεί την κοινωνία σε αποσταθεροποίηση και εκτροχιασμό. Κανείς δεν θέλει να ζήσει μια τέτοια κατάσταση που θα μοιάζει πολύ με αυτές που έζησαν οι γονείς και οι παππούδες αλλά και πιο πρόσφατα χώρες όπως η Αργεντινή. Αλλά με τα διδάγματα που αντλήσαμε από την Αργεντινή θα ασχοληθούμε την επόμενη εβδομάδα.

* Φυσικός, υπάλληλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Οι απόψεις είναι προσωπικές και δεν εκφράζουν κατ’ ανάγκη την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. http://alevantis.blogspot.com. Με στοιχεία από τα βιβλία του Patrick Lagadec (http://www.patricklagadec.net).

GR-Μικρά ενδιαφέροντα …

Το ακόλουθο άρθρο δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 21 Σεπτεμβρίου 2011.

 

ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΚΑΙ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑ

Μικρά ενδιαφέροντα …
γράφει ο Παναγιώτης Αλεβαντής*

 

Ένα ρομπότ προσομοίωσης έκτακτων περιστατικών. Μια επιφάνεια για την εκπαίδευση των ηλικιωμένων στο προσεκτικό περπάτημα μετά από πτώση ή εγχείριση. Η σημασία της έγκαιρης αναγνώρισης των συμπτωμάτων του εγκεφαλικού.

 

Από το Μάιο μέχρι τα μέσα Αυγούστου, πέρασα αρκετές ώρες στις αίθουσες αναμονής του πανεπιστημιακού νοσοκομείου του Άγιου Λουκά (St Luc) στις Βρυξέλλες. Το νοσοκομείο άρχισε να λειτουργεί το 1976 και υπάγεται στο γαλλόφωνο πανεπιστήμιο της Λουβέν (Louvain), το οποίο δημιουργήθηκε το 1968 όταν αποσχίσθηκε από το αντίστοιχο φλαμανδόφωνο της Λέβεν (Leuven). Ξεφυλλίζοντας αρκετά τεύχη του διμηνιαίου περιοδικού του πανεπιστημιακού νοσοκομείου μου έκαναν εντύπωση ορισμένα θέματα που μου φάνηκαν ιδιαίτερα ενδιαφέροντα.

Το ρομπότ χρησιμεύει για την εκπαίδευση των γιατρών στην αντιμετώπιση επειγόντων περιστατικών (φωτο www.laerdal.com)

Ένα ρομπότ προσομοίωσης έκτακτων περιστατικών. Ο Σιμόν (το πραγματικό του όνομα είναι SimMan 3G) είναι μια εξελιγμένη κούκλα που επιτρέπει την προσομοίωση διάφορων έκτακτων ιατρικών περιστατικών για την εκπαίδευση των νέων γιατρών. Ο Σιμόν αναπνέει, έχει καρδιακό σφυγμό, η κοιλιά του και οι πνεύμονές του γουργουρίζουν, τα μάτια του ανοιγοκλείνουν και δακρύζουν, η μύτη του τρέχει, τα χείλια του μπλαβίζουν, ο λαιμός του μπορεί να διογκωθεί, ο σφυγμός του μοιάζει πραγματικός και μπορεί ακόμη και να ιδρώσει. Μπορεί να προσομοιώσει σπασμούς, να αντιδράσει στα φάρμακα, να αιμορραγήσει, να δεχτεί ενέσεις και ενδοφλέβιες μεταγγίσεις, ακόμη και να «πεθάνει». Συνδέεται ασύρματα με ένα κέντρο ελέγχου που επιτρέπει στον διδάσκοντα να παρακολουθήσει το σενάριο της ασθένειας αλλά και τις ζωτικές του παραμέτρους (πίεση, καρδιακός ρυθμός κλπ.) ανάλογα με τις «επεμβάσεις» των μαθητών. Οι εκπαιδευτικές επεμβάσεις μαγνητοσκοπούνται και αποτελούν αντικείμενο περαιτέρω μαθήματος για τους φοιτητές πριν από το στάδιο της πρακτικής τους άσκησης με πραγματικούς ασθενείς. Ο Σιμόν ανήκει σε μια ολόκληρη οικογένεια σύγχρονων εκπαιδευτικών ρομπότ που περιλαμβάνουν βρέφη, παιδιά και εφήβους. Κοστίζει γύρω στα 10.000 € και χωρίς να αποτελεί υποκατάστατο της εκπαίδευσης με πραγματικούς ασθενείς σίγουρα χρησιμεύει στην εξοικείωση με τις συνθήκες που επικρατούν στα τμήματα επειγόντων περιστατικών.

Η οικογένεια του Σιμόν περιλαμβάνει εγγύους, μωρά, παιδιά και εφήβους (φωτο www.laerdal.com)

Για να μην πάτε από πέσιμο. Οι ηλικιωμένοι είναι πιο επιρρεπείς να σκοντάψουν και να πέσουν ιδίως όταν λόγω κάποιας ασθένειας έχουν χάσει την ευστάθειά τους και την αίσθηση της ισορροπίας. Στο τμήμα γηριατρικής οι κινησιοθεραπευτές έχουν κατασκευάσει μια διαδρομή από δυνητικά επικίνδυνες επιφάνειες που ενδέχεται να συναντήσει ο ασθενής στην καθημερινή του ζωή. Πρόκειται για 16 συνολικά διαφορετικές επιφάνειες που περιλαμβάνουν γλιστερά ή υπερυψωμένα πεζοδρόμια, ξεκολλημένες μοκέτες, διπλωμένα χαλιά, σκάλες, επιφάνειες με χόρτα και άλλες. Οι ηλικιωμένοι που ξαναρχίζουν να περπατούν μετά από ένα πέσιμο, ή μετά από εγχείριση τοποθέτησης τεχνητού ισχίου ή επιγονατίδας, μετά από εγκεφαλικό ή και όσοι πάσχουν από νευρολογικές ασθένειες όπως για παράδειγμα Πάρκινσον, μαθαίνουν να προσέχουν περισσότερο τα βήματά τους και να αποφεύγουν τις κακοτοπιές. Βέβαια για το άμεσο περιβάλλον τους καλύτερο είναι να φροντίσουν, οι ίδιοι ή οι οικείοι τους, να επιδιορθώσουν τις μικρές ατέλειες στα χαλιά και τα πατώματα, έτσι ώστε να προληφθούν τα ενδεχόμενα ατυχήματα. Η διαδρομή αποφυγής των πτώσεων έχει κατασκευαστεί με ελάχιστα έξοδα από υλικά που υπάρχουν στο εμπόριο. Υφίσταται στο εξωτερικό του νοσοκομείου αλλά και σε εσωτερικούς χώρους, αφού οι συχνές βροχές δεν επιτρέπουν πάντα τις δραστηριότητες στο ύπαιθρο.

Τμήμα της διαδρομής με τις επικίνδυνες επιφάνειες για την εκπαίδευση των ηλικιωμένων στο προσεκτικό περπάτημα  (πηγή - www.saintluc.be)

Μάθετε να αναγνωρίζετε το εγκεφαλικό επεισόδιο. Το εγκεφαλικό επεισόδιο οφείλεται σε εγκεφαλικό θρόμβο ή αιμορραγία. Μπορεί να επιφέρει βαριές αναπηρίες όπως πλήρη ή μερική παράλυση ή διαταραχές της όρασης, της ομιλίας και της βάδισης. Με τα πρώτα συμπτώματα απαιτείται η άμεση μετάβαση στα επείγοντα προκειμένου να γίνει σωστή διάγνωση για τα αίτια του εγκεφαλικού (θρόμβωση ή αιμορραγία) και να εφαρμοστεί η σωστή θεραπεία. Συχνά όμως δεν αντιλαμβανόμαστε εγκαίρως τα συμπτώματα του εγκεφαλικού κι έτσι χάνουμε πολύτιμο χρόνο με συχνά τραγικά αποτελέσματα. Τα συμπτώματα αυτά είναι:

1. Αδυναμία, μούδιασμα ή παράλυση της μιας πλευράς του σώματος, ενός χεριού ή ενός ποδιού συμπεριλαμβανομένου ή όχι του κάτω μέρους του προσώπου.
2. Δυσκολία στην άρθρωση και στην έκφραση, σύγχυση και δυσκολία στην κίνηση της γλώσσας.
3. Ξαφνική απώλεια της αίσθησης σε ένα χέρι, σε ένα πόδι ή στο μισό μέρος του προσώπου.
4. Διαταραχές της όρασης που περιλαμβάνουν απώλεια της όρασης στο ένα ή και στα δύο μάτια.
5. Ζαλάδες, απώλεια ισορροπίας, δυσκολίες βαδίσματος, απώλεια συντονισμού των κινήσεων.
6. Έντονος επίπονος πονοκέφαλος που εμφανίζεται ξαφνικά χωρίς να υπάρχει γνωστή αιτία.
7. Έντονη όσφρηση καμένου.

Διπλωμένο χαλί που αποτελεί κίνδυνο για πτώση όχι μόνο των ηλικιωμένων αλλά και των νέων ... (πηγή - www.saintluc.be)

Με βάση τα παραπάνω η αναγνώριση των πρώιμων ενδείξεων του εγκεφαλικού επεισοδίου μπορεί να αποβεί χρησιμότατη για να βοηθήσουμε γονείς, παππούδες και γιαγιάδες αλλά και νεώτερους συνανθρώπους μας που ενδέχεται να προσβληθούν από εγκεφαλικό λόγω υπέρτασης, καρδιαγγειακής νόσου, υψηλής χοληστερίνης ή διαβήτη. Πριν από λίγες εβδομάδες έμαθα ότι έπαθε εγκεφαλικό ένας γερμανός συνάδελφος κάτω των 30 ετών. Ευτυχώς έφτασε έγκαιρα στο νοσοκομείο και τώρα σιγά σιγά αναρρώνει και μαθαίνει να περπατά ξανά. Αντίθετα, μια άλλη φίλη κάτω των 30 που δεν μεταφέρθηκε έγκαιρα στο νοσοκομείο διατηρεί κάποια σοβαρά προβλήματα κινητικότητας. Γι’ αυτό καλόν είναι να θυμόμαστε ότι η ταχύτητα της επέμβασης είναι κρίσιμης σημασίας. Όσο πιο γρήγορα ειδοποιήσουμε το ΕΚΑΒ (166 ή 112) τόσο το καλύτερο …

* Φυσικός, υπάλληλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Οι απόψεις είναι προσωπικές και δεν εκφράζουν κατ’ ανάγκη την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. http://alevantis.blogspot.com. Με στοιχεία από το www.saintluc.be.

GR-Για μια νύχτα χωρίς τροχαία …

Το ακόλουθο άρθρο δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 17 Σεπτεμβρίου 2011.

ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΚΑΙ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑ

Για μια νύχτα χωρίς τροχαία …
γράφει ο Παναγιώτης Αλεβαντής*

Για 5η χρονιά το Ινστιτούτο Οδικής Ασφάλειας «Πάνος Μυλωνάς» διοργανώνει την «Ευρωπαϊκή Νύχτα χωρίς Ατυχήματα» σε μεγάλες πόλεις και νησιά της Ελλάδας και ψάχνει για εθελοντές συνεργάτες.

Το Σάββατο 15 Οκτωβρίου 2011 διοργανώνεται και στις 27 χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης η «Ευρωπαϊκή Νύχτα χωρίς Ατυχήματα». Πρόκειται για μια ιδέα που γεννήθηκε στο Βέλγιο το 1995 από τους Υπεύθυνους Νέους Οδηγούς και απευθύνεται κυρίως σε νέους που διασκεδάζουν σε νυκτερινά κέντρα, αλλά και σε όλους όσους θέλουν να κάνουν κάτι για να μειωθεί ή και να μηδενιστεί η γάγγραινα των τροχαίων δυστυχημάτων.

Η «Ευρωπαϊκή Νύχτα χωρίς Ατυχήματα» στηρίζεται στην παρατήρηση ότι ο αριθμός των σοβαρών τροχαίων με θύματα νέους σημειώνει θεαματική αύξηση το Σαββατοκύριακο. Πράγματι, οι νέοι διασκεδάζουν περισσότερο Σάββατο και Κυριακή βράδυ με κατανάλωση οινοπνευματωδών αλλά συχνά και άλλων ψυχοτρόπων ουσιών με αποτέλεσμα, επειδή συνήθως αναπτύσσουν και υπερβολική ταχύτητα, να γίνονται θύματα τροχαίων πολύ ευκολότερα. Έτσι, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υποστήριξε την θέσπιση της «Ευρωπαϊκής Νύχτας χωρίς Ατυχήματα» το τρίτο Σαββατοκύριακο του Οκτωβρίου, ελπίζοντας ότι αντίστοιχες δράσεις ευαισθητοποίησης θα διοργανώνονται και άλλα Σαββατοκύριακα καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους.

Σε τι συνίσταται η «Ευρωπαϊκή Νύχτα χωρίς Ατυχήματα»; Όπως αναφέρει σε σχετική ανακοίνωσή του το Ινστιτούτο Οδικής Ασφάλειας «Πάνος Μυλωνάς» (www.ioas.gr), σε κάθε νυχτερινό κέντρο βρίσκονται 3-6 εθελοντές που βοηθάνε στην ομαλή διεξαγωγή της εκδήλωσης. Ο ρόλος των εθελοντών είναι να ορίζουν μαζί με τις παρέες που έρχονται να διασκεδάσουν, τον «Οδηγό της παρέας», ο οποίος αφού αποδεχτεί τον τίτλο του φοράει ή παίρνει ένα βραχιολάκι και είναι υποχρεωμένος να μην καταναλώσει οινοπνευματώδη όλο το βράδυ. Όταν είναι η ώρα να αναχωρήσει από το νυχτερινό κέντρο θα μπορεί να κάνει, με τη δική του θέληση ένα φιλικό αλκοτέστ, που θα γίνεται από την ομάδα των εθελοντών, για να διαπιστωθεί αν τήρησε την υπόσχεση του. Εάν ο «Οδηγός της παρέας» έχει πράγματι διατηρήσει τον έλεγχο και δεν έχει πιει, επιβραβεύεται με ένα αναμνηστικό δώρο ενώ σε αντίθετη περίπτωση οι εθελοντές θα τον/την συμβουλεύσουν να αφήσει το όχημα και να γυρίσει σπίτι του/της με ταξί ή να οδηγήσει κάποιος από την παρέα που δεν έχει καταναλώσει οινοπνευματώδη.

Κατανομή των τροχαίων ατυχημάτων ανά εκατομμύριο κατοίκους, ανά ημέρα της εβδομάδας και ώρα της ημέρας - ΕΕ των 22, 2008 - πηγή βάση δεδομένων CARE

Για να διοργανώσει την εκδήλωση, το Ινστιτούτο Οδικής Ασφάλειας χρειάζεται τη βοήθεια εθελοντών προκειμένου να προωθηθεί η ιδέα του νηφάλιου «Οδηγού της Παρέας» στα στέκια των νέων της πόλης κατά τη διάρκεια της βραδιάς και να γίνει κοινός τόπος το σύνθημα «Δεν πίνω όταν οδηγώ». Επικοινωνώντας με το Ινστιτούτο μέχρι την Παρασκευή 23 Σεπτεμβρίου 2011 (τηλ. 210 8620150, e-mail info@ioas.gr) οι ενδιαφερόμενοι θα λάβουν περισσότερες λεπτομέρειες και καθοδήγηση, ενώ είναι δυνατόν να έρθει στα Χανιά άτομο του Ινστιτούτου με εμπειρία από προηγούμενες Νύχτες Χωρίς Ατυχήματα.

1-Ο «Οδηγός της παρέας» ξεχωρίζει με το βραχιολάκι που φορά πριν από την διασκέδαση ... - πηγή Ι.Ο.ΑΣ

Η μαζική ευαισθητοποίηση των οδηγών στα Χανιά και στην Κρήτη γενικότερα, κρίνεται παραπάνω από επιβεβλημένη με δεδομένη την επικινδυνότητα του οδικού δικτύου της Κρήτης. Σε παλαιότερη μελέτη της εταιρείας Συγκοινωνιακές Λύσεις, του Ινστιτούτου Οδικής Ασφάλειας και της ΕΛΠΑ για την επικινδυνότητα του ελληνικού οδικού δικτύου κατά την διετία 2005-2007, οι κύριοι οδικοί άξονες της Κρήτης χαρακτηρίστηκαν ως μεγάλης ή αυξημένης επικινδυνότητας. Για την συγκεκριμένη μελέτη χρησιμοποιήθηκε η μεθοδολογία του Ευρωπαϊκού Προγράμματος Αξιολόγησης Οδών (EuroRAP – European Road Assessment Programme, www.eurorap.org) προκειμένου να αξιολογηθεί η οδική ασφάλεια του διευρωπαϊκού οδικού δικτύου της Ελλάδας και να συνταχθούν χάρτες με τις επικινδυνότητες βάσει του δείκτη «τροχαίων δυστυχημάτων με νεκρούς ανά διανυθέντα οχηματοχιλιόμετρα». Οι χάρτες αυτοί προβλέπεται να επεκταθούν αργότερα και στα υπόλοιπα τμήματα του εθνικού και του επαρχιακού δικτύου.

2-... μετά τη διασκέδαση ο «Οδηγός της παρέας» υποβάλλεται με τη θέλησή του σε αλκοτέστ ...  - πηγή Ι.Ο.ΑΣ

Όπως κατ’ επανάληψη έχουν επισημάνει πολλοί αρθρογράφοι στα Χ.Ν. οι βασικότερες αιτίες πρόκλησης θανατηφόρων τροχαίων συμβάντων είναι η υπερβολική ταχύτητα, η απόσπαση προσοχής κατά την οδήγηση (κυρίως λόγω χρήσης κινητών τηλεφώνων), η οδήγηση σε κατάσταση μέθης καθώς και η παραβίαση σηματοδότη και προτεραιότητας γενικώς. Οι πρωτοβουλίες του Ινστιτούτου Οδικής Ασφάλειας «Πάνος Μυλωνάς» αποσκοπούν στην υποστήριξη και προώθηση δραστηριοτήτων σε θέματα τα οποία προάγουν την οδική ασφάλεια, την κυκλοφοριακή αγωγή, τη μελέτη, έρευνα, ενημέρωση και εκπαίδευση, στοχεύοντας κατ’ εξοχήν στην πρόληψη και μείωση των τροχαίων ατυχημάτων.

3- ... και αν πράγματι δεν έχει καταναλώσει οινοπνευματώδη πέρνει κάποια αναμνηστικά δώρα ! -  - πηγή Ι.Ο.ΑΣ

Αφορμή για την ίδρυσή του Ινστιτούτου ήταν ο θάνατος σε ηλικία 22 ετών από τροχαίο του Πάνου Μυλωνά, τεταρτοετή φοιτητή του Τμήματος Μηχανολόγων και Αεροναυπηγών Μηχανικών του Πανεπιστημίου Πατρών και συντάκτη του ειδικού Τύπου του αυτοκινήτου. Στόχος του Ινστιτούτου είναι η ευαισθητοποίηση και ενημέρωση των πολιτών, αλλά και η ενεργοποίηση όλων των δυνάμεων του ιδιωτικού αλλά και του δημόσιου τομέα για να πάψει επιτέλους η χώρα μας να έχει τη θλιβερή πρωτιά σε θανάτους από τροχαία ατυχήματα στην Ευρώπη των οποίων, σύμφωνα με τις στατιστικές, τα περισσότερα θύματα είναι νέοι.

Η μαζική συμμετοχή στην «Ευρωπαϊκή Νύχτα χωρίς Ατυχήματα» θα είναι ο καλύτερος τρόπος για να δείξουν οι νέοι ότι διαλέγουν να διασκεδάσουν υπεύθυνα και με ασφάλεια προστατεύοντας όχι μόνο τη δική τους ζωή αλλά και εκείνη των συνανθρώπων τους καθώς και την ευτυχία και την ψυχική υγεία των αγαπημένων τους που δεν θα χρειαστεί να τους κλάψουν νεκρούς ή να τους περιποιούνται ως ανάπηρους εξαιτίας μιας «πρόσκαιρης απόλαυσης» …

* Φυσικός, υπάλληλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Οι απόψεις είναι προσωπικές και δεν εκφράζουν κατ’ ανάγκη την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. http://alevantis.blogspot.com