Μυρωμένες ιστορίες

Υπάρχει σήμερα στα Χανιά κάποιος εμπνευσμένος ηγέτης που θα κινήσει τις διαδικασίες κατάρτισης μιας μελέτης για το μέλλον της αποχέτευσης με ορίζοντα 20ετίας;
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα την 1η Σεπτεμβρίου 2026 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-521)

Ο Θεμιστοκλής έκτισε «ξύλινα τείχη» (δηλαδή στόλο από τριήρεις) και στη ναυμαχία της Σαλαμίνας προστάτευσε την Αθήνα από τους Πέρσες. Ο Μέγας Κωνσταντίνος μεταφέροντας την πρωτεύουσα από τη Ρώμη στην Κωνσταντινούπολη, παράτεινε τη ζωή της αυτοκρατορίας κατά μία χιλιετία. Ο Χαρίλαος Τρικούπης φτιάχνοντας το ελληνικό σιδηροδρομικό δίκτυο και διανοίγοντας τη Διώρυγα της Κορίνθου έθεσε τις βάσεις για τον αστικό και οικονομικό εκσυγχρονισμό της χώρας. Ο Ελευθέριος Βενιζέλος οραματίστηκε και εν μέρει υλοποίησε τη Μεγάλη Ελλάδα. Εμπνευσμένοι ηγέτες που έβλεπαν στο μέλλον και έμειναν στην ιστορία.

Στις 15 Οκτωβρίου 2025 σύλλογοι από το Κουμπελή, τη Νέα Χώρα, την Παλιά Πόλη, τον Καλαθά και το Σταυρό οργάνωσαν μιάν εσπερίδα με θέμα «Καθαρά Χανιά – Καθαρό Μέλλον / Αποχετευτικό Δίκτυο Χανίων – Προβλήματα, Επιπτώσεις & Βιώσιμες Λύσεις». Παρουσιάστηκαν τα διαχρονικά προβλήματα της αποχέτευσης στα Χανιά, πώς λειτουργούν οι βιολογικοί καθαρισμοί και οι προβλέψεις της νέας ευρωπαϊκής νομοθεσίας για την επεξεργασία αστικών αποβλήτων. Προσκλήθηκαν ο Δήμος και η ΔΕΥΑΧ αλλά δεν εμφανίστηκαν.

Λίγες μέρες αργότερα το Εργαστήριο Τεχνολογίας και Διαχείρισης Περιβάλλοντος του Πολυτεχνείου Κρήτης οργάνωσε συναφή ημερίδα με θέμα την «Διαχείριση υγρών αποβλήτων στην εποχή της αναθεωρημένης Οδηγίας για την Επεξεργασία των Αστικών Λυμάτων». Παρουσιάστηκαν οι τεχνητοί υγροβιότοποι ως οικολογική λύση για οικισμούς άνω των 1000 κατοίκων καθώς και λύσεις για την μείωση των «αιώνιων χημικών» (PFAS) και άλλων μικρορύπων όπως φάρμακα και φυτοφάρμακα, καλλυντικά, χημικά καθαρισμού, λιπάσματα, βαρέα μέταλλα κ.ά. Σε σχετική ερώτηση για την εφαρμογή τέτοιων λύσεων, π.χ. στο Σταυρό, η αντιπρόεδρος της ΔΕΥΑΧ απάντησε «άλλα αντ' άλλων» (βλ. ΧΝ 25/10/2025).

Το μέλλον της αποχέτευσης στα Χανιά. Σε σχετικό άρθρο μου (βλ. ΧΝ. 11/11/2025) ανέλυσα τις κυριότερες προβλέψεις της νέας Ευρωπαϊκής Οδηγίας (2024/3019) για την επεξεργασία των αστικών λυμάτων. Η οδηγία, που ισχύει από 1/1/2025, πρέπει ενσωματωθεί στην ελληνική νομοθεσία μέχρι τις 31/7/2027 ενώ μέχρι την 1/1/2028, η Ελλάδα πρέπει να έχει καταρτίσει Εθνικό Πρόγραμμα Εφαρμογής της.

Το πρόγραμμα αυτό θα πρέπει να στηρίζεται σε αξιολόγηση της υφιστάμενης κατάστασης εφαρμογής της προηγούμενης αντίστοιχης οδηγίας του 1991 και να περιλαμβάνει «εκτίμηση των επενδύσεων που απαιτούνται για την ανακαίνιση, την αναβάθμιση ή την αντικατάσταση των υφιστάμενων υποδομών επεξεργασίας αστικών λυμάτων, συμπεριλαμβανομένων των δικτύων αποχέτευσης», καθώς και «προσδιορισμό ή, κατ’ ελάχιστον, ένδειξη των πιθανών πηγών δημόσιας χρηματοδότησης, όταν αυτές χρειάζονται για να συμπληρωθούν τα τέλη χρήσης».

Το άρθρο κατέληγε με τη διαπίστωση ότι «η εφαρμογή της Οδηγίας θα απαιτήσει σημαντικές επενδύσεις, οι οποίες απαιτούν σωστές, κοστολογημένες μελέτες, αφού η υλοποίηση των σχετικών έργων θα γίνει με ορίζοντα 20ετίας». Και έθετε το κρίσιμο ερώτημα: «Ποιος θα αναλάβει να κάνει μια πρώτη προμελέτη με μια πρώτη εκτίμηση του κόστους; Μήπως ο Δήμος που λειτουργεί με ορίζοντα 4ετίας και στόχο τις επόμενες εκλογές; Μήπως οι υπηρεσίες που κινούνται δημοσιοϋπαλληλικά, προσπαθώντας συχνά να ικανοποιήσουν τον εκάστοτε πολιτικό τους προϊστάμενο;».

Πάντως, όσο πιο γρήγορα καταρτιστεί και τεθεί στη δημόσια συζήτηση μια τέτοια προμελέτη, τόσο πιο εύκολα θα βρεθεί και η απαραίτητη χρηματοδότηση για την υλοποίηση του έργου. Υπάρχει σήμερα κάποιος εμπνευσμένος ηγέτης στα Χανιά που θα κινήσει τις διαδικασίες κατάρτισης μιας τέτοιας μελέτης; Μήπως πρέπει να αναλάβουν δράση η Περιφέρεια, το Πολυτεχνείο, το Τεχνικό Επιμελητήριο, ή ακόμη και μια σύμπραξη εταιρειών (π.χ. ΕΒΕΧ, ξενοδόχοι) ή και φιλανθρωπικών ιδρυμάτων (π.χ. Ωνάσειο, Ίδρυμα Σταύρου Νιάρχου, …);

Τα λάθη του παρελθόντος. Ψάχνοντας στο αρχείο των Χανιώτικων Νέων στο πλαίσιο της σχετικής έρευνας (βλ. ΧΝ 2/12/2025), έπεσα πάνω σε ένα πολύ ενδιαφέρον άρθρο με τίτλο «Σκουπίδια και αποχέτευση: τα επίκαιρα και καυτά προβλήματα των Χανίων» του Δημήτρη Βλησίδη, καταξιωμένου αγωνιστή της Αριστεράς και τότε αντιδημάρχου Χανίων (βλ. ΧΝ 28/10/1987).

Από το άρθρο προκύπτει ότι η απόφαση για την κατασκευή κεντρικού αποχετευτικού αγωγού για τη συλλογή των λυμάτων από τη Νέα Χώρα ως το Κουμ-Καπί, με τελικό προορισμό την περιοχή του Κουμπελή, είχε ληφθεί τουλάχιστον μια δεκαετία πριν, πιθανότατα επί δημαρχίας Αντώνη Μαρή (1975-1979). Εκεί, σύμφωνα με το άρθρο του Βλησίδη, άρχισαν επίσης να αδειάζουν τα βυτιοφόρα και τα βοθρολύματα από άλλες περιοχές του Νομού Χανίων. Τον Μάιο του 1981 (δήμαρχος Γιάννης Κλωνιζάκης), δημιουργήθηκε με προεδρικό διάταγμα η ΔΕΥΑΧ. Στη συνέχεια το 1984-85 (δήμαρχος Γιώργος Κατσανεβάκης), ξεκίνησε η μελέτη και στη συνέχεια η κατασκευή του Βιολογικού, που άρχισε να λειτουργεί το 1995 (δήμαρχος Γιώργος Tζανακάκης).

Όλα αυτά βέβαια χωρίς λεπτομερείς μελέτες περιβαλλοντικών επιπτώσεων ούτε ενημέρωση και διαβούλευση με τους κατοίκους. Μάλιστα ο Βλησίδης αντικρούει όσους κατέκριναν τις σχετικές αποφάσεις της Δημοτικής αρχής επειδή αποφεύχθηκε το ανεξέλεγκτο άδειασμα των βυτιοφόρων σε «απόμερες ακτές ή χαράδρες του Νομού». Κι έτσι, συμπληρώνει, «τουλάχιστον ξέρομε ότι επιβαρύνεται μόνο η ακτή του Κουμπελή, κακό, πολύ κακό, αλλά αναπόφευκτο και αναγκαίο για την ώρα»!!!

Παράλληλα, στις 3/8/1988 δημοσιεύτηκε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως υπουργική απόφαση για την «Έγκριση γενικού πολεοδομικού σχεδίου του δήμου Χανίων … και … του πολεοδομικού συγκροτήματος Χανίων» στην οποία προβλεπόταν η δημιουργία Πολεοδομικής Ενότητας (ΠΕ) «22 Κουμπελή». Στην απόφαση προβλεπόταν επίσης η δημιουργία εγκατάστασης βιολογικού καθαρισμού των λυμάτων χωρίς όμως να ορίζεται ρητά η χωροθέτησή της … δίπλα στην ΠΕ Κουμπελή!

Την εν λόγω απόφαση αναφέρει και η πρώτη Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΜΠΕ) για τον Βιολογικό Καθαρισμό Χανίων στη θέση Κουμπελής του Αυγούστου 1993, αλλά δεν αναφέρεται τίποτα σχετικά με την χωροθέτηση της εγκατάστασης στη συγκεκριμένη τοποθεσία. Μάλιστα στη ΜΠΕ αναφέρεται ότι «Για την ΠΕ 22 (Κουμπελής) υπάρχει η δυνατότητα με την ολοκλήρωση των έργων υποδομής να αρχίσει η οικοδόμηση της περιοχής».

Στη συνέχεια, κατά παράβαση της ισχύουσας εθνικής και ευρωπαϊκής νομοθεσίας δεν συντάχθηκαν ΜΠΕ ούτε για τα δίκτυα (το 2009) ούτε για την αύξηση της δυναμικότητας του Βιολογικού (το 2011), ούτε στο πλαίσιο της αναθεώρησης των σχετικών Αποφάσεων Έγκρισης Περιβαλλοντικών Όρων (και αν συντάχθηκαν δεν δημοσιοποιήθηκαν ούτε αποτέλεσαν αντικείμενο δημόσιας διαβούλευσης.

Από τα παραπάνω προκύπτει, κατά τη γνώμη μου, ότι από την αρχή δεν είχε γίνει ολοκληρωμένη μελέτη για το αποχετευτικό του Δήμου Χανίων. Δεν μελετήθηκαν τα δίκτυα αποχέτευσης ούτε μετά την συγχώνευση με τους δήμους Ακρωτηρίου, Σούδας, Ελευθερίου Βενιζέλου και Θερίσου. Για τις διαδοχικές επεκτάσεις δεν έγιναν λεπτομερείς ΜΠΕ απλά αποφασίστηκε η δημιουργία αντλιοστασίων (28 μέχρις στιγμής) για την προώθηση των λυμάτων στο Κουμπελή. Τα αντλιοστάσια δεν συντηρούνται τακτικά με αποτέλεσμα από τον Κλαδισό και μέχρι το Κουμ Καπί να παρατηρούνται τακτικά διαρροές λυμάτων.

Να σημειωθεί τέλος ότι μέχρι σήμερα δεν υπάρχει στα Χανιά δημοσιευμένος επίσημος κανονισμός αποχέτευσης … (βλ. ΧΝ 3/12/2024).