Timendi causa est nescire …

Το ακόλουθο άρθρο δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 9 Νοεμβρίου 2011.

ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΚΑΙ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑ

Timendi causa est nescire …
γράφει ο Παναγιώτης Αλεβαντής*

«Αιτία του φόβου είναι η άγνοια» έγραψε ο Ρωμαίος φιλόσοφος Σενέκας, υπονοώντας ότι συχνά φοβόμαστε για πράγματα που δεν καταλαβαίνουμε. Αντίθετα, θα έπρεπε να φοβόμαστε για άλλες πολύ πιο σοβαρές απειλές

«Είδες, πάλι μας ψέκασαν» μου είπε τις προάλλες ένας διαδικτυακός φίλος. Υπονοούσε τα άσπρα ίχνη που αφήνουν τα αεροπλάνα στον καταγάλανο ουρανό και που σύμφωνα με μια καινοφανή θεωρία συνομωσίας είναι στην πραγματικότητα χημικοί ψεκασμοί τους οποίους χρησιμοποιούν «κάποιοι» για να μας βλάψουν.

Φυσικά δεν υπάρχει καμιά συνομωσία παρεκτός η συνομωσία της φύσης. Στα μαθήματα βασικής φυσικής του δημοτικού μαθαίνουμε για την συμπύκνωση των υδρατμών όταν έλθουν σε επαφή με ένα ψυχρότερο περιβάλλον ή επιφάνεια. Η αναπνοή μας θολώνει τα κρύα τζάμια το χειμώνα και το χνώτο μας συμπυκνώνεται σαν νέφος όταν βγούμε στον παγωμένο αέρα. Το ίδιο ακριβώς συμβαίνει και με τα καυσαέρια των αεροπλάνων που περιέχουν υδρατμούς. Οι υδρατμοί αυτοί μόλις έλθουν σε επαφή με τις πολύ χαμηλές θερμοκρασίες που επικρατούν στο μεγάλο ύψος στο οποίο πετούν τα αεροπλάνα συμπυκνώνονται ταχύτατα με αποτέλεσμα να δημιουργούνται οι γνωστές λευκές γραμμές που βλέπουμε να διαγράφουν τα αεροπλάνα στο γαλανό φόντο του ουρανού. Αν μάλιστα βρισκόμαστε κάτω από αεροδιάδρομο από τον οποίο περνούν πολλά αεροπλάνα κάθε ώρα, οι γραμμές αυτές γρήγορα πολλαπλασιάζονται και σχηματίζουν σύννεφα μεγάλου ύψους. Οι άσπρες γραμμές είναι λοιπόν απλό νεράκι και όχι επικίνδυνα χημικά με τα οποία μας ψεκάζουν κάποιες άγνωστες υπηρεσίες στο πλαίσιο μυστικών ερευνών …

Οι λευκές γραμμές που αφήνουν τα αεροπλάνα στον καταγάλανο ουρανό είναι απλό νεράκι από τις εξατμίσεις και όχι επικίνδυνα χημικά (πηγή - ΕΚΘΕ ΧΑΝΙΩΝ-μάθημα απλής φυσικής δημοτικού)

Αντίθετα, εξαιρετικά επικίνδυνες μπορούν να αποδειχτούν οι χημικές ενώσεις που χρησιμοποιούμε ανεξέλεγκτα στην καθημερινή μας ζωή. Τα πλαστικά μπουκάλια και σακούλες που προκαλούν τεράστια προβλήματα στο περιβάλλον και καταλήγουν μέσω της τροφικής αλυσίδας στο πιάτο μας. Τα εντομοκτόνα και τα ζιζανιοκτόνα που αποδεδειγμένα προκαλούν καρκίνους ιδίως όταν τα χρησιμοποιούμε χωρίς τις απαραίτητες προφυλάξεις. Τα καυσαέρια από τα αρρύθμιστα αυτοκίνητα και μηχανάκια που επιβαρύνουν το αναπνευστικό μας σύστημα. Το κάπνισμα που σίγουρα συνδέεται με αναπνευστικές και καρδιαγγειακές παθήσεις αλλά και με καρκίνους. Ακόμη και ο καπνός από τα τζάκια ή από κακά συντηρημένες ξυλόσομπες είναι επικίνδυνος. Αυτός ο καπνός προκαλεί δύο εκατομμύρια πρόωρους θανάτους παγκοσμίως σύμφωνα με την Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας.

Από στοιχεία της Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας προκύπτει ότι οι ανοικτές εστίες προκαλούν δύο εκατομμύρια θανάτους το χρόνο παγκοσμίως από αναπνευστικά προβλήματα

Πριν από λίγο καιρό, ένας άλλος φίλος με είχε ταράξει με μιαν άλλη θεωρία συνομωσίας σύμφωνα με την οποία οι ισχυροί σεισμοί και τα παλιρροϊκά κύματα προκαλούνται από κάποιες απόρρητες νέες μηχανές που χρησιμοποιούν οι μυστικές υπηρεσίες των ΗΠΑ για να επιφέρουν πολιτικές αλλαγές σε συγκεκριμένες περιοχές. «Ερεύνησε το πρόγραμμα HAARP και θα καταλάβεις» με προέτρεψε ο συνωμοσιολόγος. Το πρόγραμμα HAARP (από τα αρχικά των λέξεων Πρόγραμμα Υψίσυχνης Ενεργού Έρευνας Σέλαος) είναι ένα ερευνητικό πρόγραμμα με στόχο τη μελέτη της ιονόσφαιρας, ενός στρώματος της ανώτερης ατμόσφαιρας που χρησιμεύει στις ασύρματες επικοινωνίες και στη μετάδοση των ραδιοφωνικών εκπομπών. Οι συσκευές του προγράμματος, που είναι εγκατεστημένες στην νοτιοανατολική Αλάσκα, εκπέμπουν ένα σήμα ισχύος 3,6 MW (εκατομμύρια βατ) και από τις επακόλουθες μετρήσεις μελετούν τις ιδιότητες της ιονόσφαιρας, τον τρόπο που αντιδρά στις ηλιακές κηλίδες και στις γεωμαγνητικές καταιγίδες και πως επηρεάζονται από τις ταλαντώσεις της ιονόσφαιρας οι παγκόσμιες επικοινωνίες και τα συστήματα γεωεντοπισμού (π.χ. το GPS). Συγκριτικά, η ισχύς την οποία εκπέμπουν οι συγκεντρωμένες κεραίες των ραδιοφωνικών και τηλεοπτικών σταθμών π.χ. στην κορυφή του Υμηττού ή στη Μαλάξα είναι μερικά δεκάδες MW. Αντίστοιχα, θα χρειαζόταν ισχύς 432 TW (τρισεκατομμύρια βατ) για να προκληθεί π.χ. ο σεισμός των 7,6 Ρίχτερ του 1999 στην Τουρκία ο οποίος διήρκεσε 37 δευτερόλεπτα και απελευθέρωσε ενέργεια αντίστοιχη μιας ατομικής βόμβας 3,8 μεγατόνων (συγκριτικά η ατομική βόμβα στη Χιροσίμα ήταν 0,013 μεγατόνοι). Με άλλα λόγια, για να προκληθεί ένας παρόμοιος σεισμός με τεχνητά μέσα θα χρειαζόταν ισχύς εκατό εκατομμύρια μεγαλύτερη από την ισχύ που εκπέμπει ο πομπός του προγράμματος HAARP ...

Οι κεραίες του προγράμματος HAARP στην Αλάσκα εκπέμπουν εκατοντάδες εκατομμύρια φορές λιγότερη ισχύ από αυτή που αντιστοιχεί σε ένα σεισμό

Πάλι από την βασική φυσική της μέσης εκπαίδευσης μαθαίνουμε ότι η ενέργεια διατηρείται και δεν γεννάται εκ του μηδενός. Άρα δεν υπάρχει περίπτωση οι συσκευές της Αλάσκας να συνδέονται με κάποιο σεισμικό γεγονός δεκάδες χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά … Είναι γνωστό ότι οι σεισμοί προκαλούνται από τις τριβές μεταξύ των τεκτονικών πλακών που «επιπλέουν» μετακινούμενες πάνω στον ρευστό υπόστρωμα του γήινου πυρήνα.

Με ταχύτητα 30% μεγαλύτερη από την επιτρεπόμενη θα κερδίσουμε λίγα μόνο λεπτά αλλά σε περίπτωση ατυχήματος οι ζημιές θα είναι 65% μεγαλύτερες

Συγκριτικά, αυτό που θα έπρεπε να φοβόμαστε περισσότερο είναι η υπερβολική ταχύτητα. Σε μια διαδρομή 20 χιλιομέτρων με όριο ταχύτητας 70 χιλιόμετρα την ώρα, αν τρέξουμε με 90 χιλιόμετρα την ώρα θα κερδίσουμε απλώς 4 λεπτά. Όμως, αν, ο μη γένοιτο, έχουμε κάποιο ατύχημα, ενώ η ταχύτητα μας ήταν 30% περίπου μεγαλύτερη από την επιτρεπόμενη, η ενέργεια που θα απελευθερωθεί από την σύγκρουση και συνεπώς η σοβαρότητα των τραυμάτων και των ζημιών θα είναι 65% μεγαλύτερη! Κι αυτό γιατί η ενέργεια είναι ανάλογη με το τετράγωνο της ταχύτητας. Περισσότερη απελευθερωμένη ενέργεια σε μια σύγκρουση μπορεί να σημαίνει τη διαφορά μεταξύ ζωής και θανάτου …

Συμπερασματικά, νομίζω πως θα πρέπει να αποκτήσουμε συναίσθηση των πραγματικών καθημερινών απειλών και να μην πιστεύουμε διάφορες μυθώδεις θεωρίες συνομωσίας που καταρρίπτονται με βάση τους απλούς νόμους της φυσικής και προκαλούν αδικαιολόγητο φόβο και άγχος.

* Φυσικός, υπάλληλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Οι απόψεις είναι προσωπικές και δεν εκφράζουν κατ’ ανάγκη την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. http://alevantis.blogspot.com

Μαθηματικά μοντέλα για επιστημονικές προβλέψεις

Το ακόλουθο άρθρο δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 2 Νοεμβρίου 2011.

ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΚΑΙ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑ

Μαθηματικά μοντέλα για επιστημονικές προβλέψεις
γράφει ο Παναγιώτης Αλεβαντής*

Η πρόβλεψη μελλοντικών καταστροφών με τη βοήθεια μαθηματικών μοντέλων μπορεί να μας βοηθήσει να λάβουμε μέτρα μετριασμού των δυσμενών επιπτώσεων.

Ο άνθρωπος ήθελε πάντα να προβλέπει τι θα συμβεί στο μέλλον. Ιδίως αν διαισθανόταν ότι το μέλλον εγκυμονούσε κινδύνους και καταστροφές. Τις προφητείες των ιερών βιβλίων κάθε θρησκείας για λιμούς, σεισμούς και καταποντισμούς έρχονται σήμερα να συμπληρώσουν οι προβλέψεις των επιστημόνων για την αλλαγή του κλίματος, για τα φαινόμενα που ενδέχεται να συνοδεύουν ένα μεγάλο σεισμό, για την αύξηση του πληθυσμού της γης ή για πλήθος άλλων φαινομένων που μεταβάλλονται με το χρόνο. Οι σύγχρονοι προφήτες δεν στηρίζονται στην επιφοίτηση κάποιου πνεύματος αλλά στα μαθηματικά μοντέλα. Και στην Κρήτη ένα κέντρο που έχει επικεντρωθεί στη μελέτη των μαθηματικών μοντέλων είναι το Ινστιτούτο Υπολογιστικών Μαθηματικών (ΙΥΜ) του Ιδρύματος Τεχνολογίας και Έρευνας (ΙΤΕ).

Τα μοντέλα είναι μια μαθηματική απεικόνιση της πραγματικότητας. Επιχειρούν να απεικονίσουν διάφορα πολύπλοκα φαινόμενα με μαθηματικές έννοιες και εξισώσεις. Με βάση μετρήσεις και παρατηρήσεις π.χ. της εξέλιξης της θερμοκρασίας και της υγρασίας του αέρα, της ατμοσφαιρικής πίεσης και της ταχύτητας του ανέμου οι μετεωρολόγοι κατασκευάζουν ένα μαθηματικό μοντέλο της εξέλιξης του καιρού. Στη συνέχεια τροφοδοτώντας το με τα σημερινά στοιχεία μπορούν να προβλέψουν τι καιρό θα κάνει αύριο και μεθαύριο. Οι πολιτικοί μηχανικοί που έχουν σχεδιάσει ένα κτήριο χρησιμοποιώντας τη στατική μελέτη και τις επιταχύνσεις που προκαλούν στη συγκεκριμένη περιοχή οι παρελθόντες σεισμοί μπορούν να προβλέψουν τη συμπεριφορά του κτηρίου σε ένα μελλοντικό σεισμό και να ενισχύσουν την κατασκευή αναλόγως.

Προβλεπόμενη μείωση του δείκτη ξηρασίας στο εγγύς (2021–2050 - αριστερά) & στο απώτερο μέλλον (2071–2100 -δεξιά) σε σχέση με την περίοδο αναφοράς 1961–1990 (πηγή - Νάστος και συνεργάτες 2011)

Ένα φαινόμενο που απασχολεί την επιστημονική κοινότητα παγκοσμίως είναι η κλιματική αλλαγή, η οποία στην Κρήτη και την Ανατολική Μεσόγεια γενικότερα, ενδέχεται να οδηγήσει σε αύξηση της ερημοποίησης λόγω αύξησης της μέσης θερμοκρασίας του αέρα και μείωσης της βροχόπτωσης. Παράλληλα με την εξάπλωση της ερημοποίησης η κλιματική αλλαγή ενδέχεται να οδηγήσει, μεταξύ άλλων, και σε αύξηση της συχνότητας αλλά και σε εντατικοποίηση των ακραίων καιρικών φαινομένων δηλαδή των έντονων καταιγίδων και των κυμάτων καύσωνα. Στην έκθεση που δημοσίευσε τον περασμένο Ιούνιο η Τράπεζα της Ελλάδος με τίτλο «Οι περιβαλλοντικές, οικονομικές και κοινωνικές επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στην Ελλάδα» υπάρχει πλήθος γραφημάτων για τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής ανά τομέα (αλιεία και υδατοκαλλιέργειες, γεωργία, δάση, βιοποικιλότητα, τουρισμός, δομημένο περιβάλλον, μεταφορές, υγεία, εξορυκτική βιομηχανία) αλλά και για τις γενικότερες οικονομικές της επιπτώσεις. Για την παραγωγή των γραφημάτων χρησιμοποιήθηκαν μαθηματικά μοντέλα που τροφοδοτήθηκαν με διαφορετικές κάθε φορά παραδοχές και στοιχεία.

Χάρτης πλημμυρών στις βόρειοδυτικές ακτές της Κρήτης λόγω ακράιων καιρικών φαινομένων (πηγή - ERCIM, Ν. Καμπάνης)

Η κλιματική αλλαγή προβλέπεται επίσης ότι θα προκαλέσει λιώσιμο των πάγων με επακόλουθη ανύψωση της στάθμης της θάλασσας και ενίσχυση της διάβρωσης με αποτέλεσμα να αναμένεται ότι θα υποβαθμιστούν ή και θα καταστραφούν κάποιες παραλίες και θα διακινδυνεύσουν οι παράκτιες κοινότητες. Οι μελέτες της μεταβολής της στάθμης της θάλασσας στην Μεσόγειο είναι ακόμα σε προκαταρκτικό επίπεδο. Όμως, στο πλαίσιο διάφορων ερευνητικών προγραμμάτων το Ινστιτούτο Υπολογιστικών Μαθηματικών έχει κατασκευάσει μοντέλα για τις πλημύρες οι οποίες θα πλήξουν παράκτιες περιοχές της Κρήτης εξαιτίας παλιρροϊκών κυμάτων (τσουνάμι) που θα έχουν προκληθεί από σεισμούς ή από έντονα καιρικά φαινόμενα. Τα μοντέλα αυτά χρησιμοποιήθηκαν με επιτυχία για την οργάνωση της πρόσφατης άσκησης πολιτικής προστασίας της Περιφέρειας Κρήτης. Μπορούν όμως να χρησιμοποιηθούν και για τον χωροταξικό σχεδιασμό και την οριοθέτηση ζωνών οικιστικής ή βιομηχανικής ανάπτυξης που δεν θα κινδυνεύουν μακροπρόθεσμα από πλημμύρες ή από έντονα καιρικά φαινόμενα.

Τα μοντέλα που κατασκευάζουν οι μαθηματικοί του ΙΥΜ, σε συνεργασία με επιστήμονες των αντίστοιχων ειδικοτήτων, καλύπτουν και πληθώρα άλλων τομέων. Την προσομοίωση της κυκλοφορίας του αίματος στον ανθρώπινο οργανισμό με στόχο την κατασκευή καλύτερων συστημάτων ιατρικής απεικόνισης. Την κατασκευή υποβρύχιων συστημάτων ακουστικής ανίχνευσης που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τον εντοπισμό υποβρυχίων, για την παρακολούθηση φαλαινών ή και για την χαρτογράφηση του θαλάσσιου πυθμένα. Την κατασκευή πολύπλοκων συστημάτων υποβοήθησης της λήψης αποφάσεων στον τομέα του τουριστικού σχεδιασμού αλλά και σε άλλους τομείς στους οποίους απαιτείται καλή γνώση των τοπικών συνθηκών και του χώρου γενικότερα (χωρικά συστήματα). Ή ακόμη την κατασκευή μοντέλων της λειτουργίας του ανθρώπινου εγκεφάλου και του τρόπου με τον οποίο κατανοεί το χώρο αλλά και ελέγχει τις κινήσεις των ματιών, της κεφαλής και των άνω άκρων με στόχο την υποστήριξη της έρευνας στον τομέα των νευροεπιστημών.

Η ελαχιστοποίηση των δυσμενών επιπτώσεων των μελλοντικών καταστροφών εξαρτάται από τον σωστό σχεδιασμό των μέτρων πρόληψης με βάση όσον το δυνατόν καλύτερα μοντέλα. Οι μαθηματικοί και οι άλλοι επιστήμονες του ΙΤΕ έχουν αναπτύξει την σχετική τεχνογνωσία και οι τοπικές και περιφερειακές αρχές δεν έχουν παρά να τους αξιοποιήσουν περισσότερα για να σχεδιάσουν με επιστημονικό τρόπο την βέλτιστη δυνατή προστασία των πολιτών από ατυχήματα και καταστροφές στο μέλλον.

Διευκρίνιση (δημοσιεύτηκε στις 9 Νοεμβρίου 2011):

Τα μοντέλα για τις πλημύρες από παλιρροϊκά κύματα (τσουνάμι) που χρησιμοποιήθηκαν για την οργάνωση της πρόσφατης άσκησης πολιτικής προστασίας της Περιφέρειας Κρήτης (άσκηση ΠΟΣΕΙΔΩΝ) διατέθηκαν από τον καθηγητή του Πολυτεχνείου Κρήτης κ. Κώστα Συνολάκη και δεν αναπτύχθηκαν πρωτογενώς από το Ινστιτούτο Υπολογιστικών Μαθηματικών του ΙΤΕ. Οι σχετικές προσομοιώσεις έγιναν σε συνεργασία με την ερευνητική ομάδα του κ. Συνολάκη.

* Φυσικός, υπάλληλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Οι απόψεις είναι προσωπικές και δεν εκφράζουν κατ’ ανάγκη την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. http://alevantis.blogspot.com

Ηρωικοί αρουραίοι σώζουν ανθρώπινες ζωές

Το ακόλουθο άρθρο δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 26 Οκτωβρίου 2011.

ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΚΑΙ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑ

Ηρωικοί αρουραίοι σώζουν ανθρώπινες ζωές
γράφει ο Παναγιώτης Αλεβαντής*

Μια βέλγικη μη κυβερνητική οργάνωση εκπαιδεύει αφρικανικούς αρουραίους που ανιχνεύουν νάρκες και εντοπίζουν φυματικούς με καταπληκτικά αποτελέσματα!

Τα ποντίκια και οι αρουραίοι είναι εξαιρετικά έξυπνα πλάσματα και είναι προικισμένα με εξαιρετική όσφρηση. Στην Κρήτη τα ενδημούντα είδη προκαλούν καταστροφές και θεωρούνται εχθροί προς εξολόθρευση, αλλά σε άλλα μέρη του κόσμου άλλα είδη ποντικών έχουν αξιοποιηθεί προς όφελος του ανθρώπου. Ένα φωτεινό παράδειγμα είναι οι γιγάντιοι αφρικανικοί αρουραίοι (Cricetomys gambianus). Ένας βέλγος μηχανικός, ο Μπάρτ Βίτγιενς που από μικρός ασχολιόταν ερασιτεχνικά με διάφορα τρωκτικά σκέφτηκε να αντιμετωπίσει το μεγάλο πρόβλημα των ναρκοπεδίων στην Αφρική, που κάθε χρόνο σκοτώνουν χιλιάδες ανυποψίαστους χωρικούς, εκπαιδεύοντας τα συμπαθητικά και έξυπνα αυτά τρωκτικά. Το 1998, με χρηματοδότηση της Διεύθυνσης για τη Διεθνή Συνεργασία του βελγικού υπουργείου των εξωτερικών, δημιούργησε την APOPO* (διαβάζεται Αποπό), μια ΜΚΟ που εκπαιδεύει αρουραίους για τον εντοπισμό ναρκών και την εκκαθάριση των ναρκοπεδίων. Το 2004, η πρώτη ενδεκαμελής ομάδα αρουραίων-ναρκαλιευτών πέρασε με επιτυχία τις εξετάσεις αναγνώρισης από το εθνικό ίδρυμα εκκαθάρισης ναρκών της Μοζαμβίκης, και άρχισε τις εργασίες εκκαθάρισης ναρκοπεδίων.

Ο λογότυπος του Ηρωϊκού Αρουραίου (HeroRat)

Οι αρουραίοι εκπαιδεύονται αρχικά να εντοπίζουν τη μυρωδιά των εκρηκτικών που περιέχουν οι νάρκες και να αμείβονται όταν ξύνουν το έδαφος υποδεικνύοντας που βρίσκονται τα εκρηκτικά. Στη συνέχεια για να πάρουν το επίσημο «δίπλωμα» του ναρκαλιευτή πρέπει να εντοπίσουν όλες τις νάρκες που έχουν κρύψει οι εκπαιδευτές σε ένα προσομοιωμένο ναρκοπέδιο. Στη συνέχεια είναι έτοιμοι να αναλάβουν δράση, μαζί με τους εκπαιδευτές τους, με τους οποίους έχουν αναπτύξει ιδιαίτερους δεσμούς. Επειδή οι αρουραίοι του συγκεκριμένου είδους δεν ξεπερνούν σε βάρος το ενάμιση κιλό δεν κινδυνεύουν όταν περπατούν πάνω από τις νάρκες κατά προσωπικού αφού αυτές συνήθως ενεργοποιούνται όταν δεχτούν βάρος πάνω από τρία κιλά. Έτσι αποδεικνύονται αποτελεσματικότεροι από τους σκύλους-ναρκαλιευτές και η εκπαίδευσή τους στοιχίζει το ένα πέμπτο εκείνης των σκύλων. Συνολικά η εκκαθάριση ναρκοπεδίων με τους αρουραίους στοιχίζει 60% λιγότερο σε σχέση με τις κλασσικές μεθόδους.

Οι αρουραίοι εκπαιδεύονται να αναγνωρίζουν τη μυρωδιά των εκρηκτικών ή της φυματίωσης στο εργαστήριο - για κάθε πετυχημένη αναγνώριση λαμβάνουν αμοιβή ... (Φωτο ΑΡΟΡΟ, Sylvain Piraux)

Όμως οι εξαιρετικές οσφρητικές δυνατότητες των γιγάντιων αφρικανικών αρουραίων τέθηκαν και στην υπηρεσία της ιατρικής. Στην Αφρική οι νάρκες σκοτώνουν 60.000 ανθρώπους το χρόνο ενώ η φυματίωση γύρω στα δύο εκατομμύρια. Η διάγνωση της ασθένειας στηρίζεται στον εντοπισμό των βακίλων με μια εξέταση σάλιου με μικροσκόπιο. Όπως είναι φυσικό στα πρώιμα στάδια της αρρώστιας ο εντοπισμός με τη μέθοδο αυτή είναι εξαιρετικά δύσκολος και πολλοί φυματικοί δεν εντοπίζονται. Όμως αν κάτι ξεφεύγει από το ανθρώπινο μάτι δεν μπορεί να ξεφύγει από τη μύτη των αρουραίων. Οι εκπαιδευμένοι στον εντοπισμό της φυματίωσης αρουραίοι έχουν αποδειχτεί σωτήριοι αφού εντοπίζουν 30 με 40% περισσότερους φυματικούς σε σχέση με την κλασσική μέθοδο. Αν αναλογιστούμε ότι κάθε φυματικός επιμολύνει 15 περίπου άτομα το χρόνο γίνεται κατανοητή η αξία της έγκαιρης διάγνωσης μιας αρρώστιας που σήμερα θεραπεύεται αν διαγνωστεί έγκαιρα.

Για να πάρουν «δίπλωμα» ναρκαλιευτή οι αρουραίοι πρέπει να εντοπίσουν όλες τις νάρκες σε ένα τεχνητό ναρκοπέδιο (Φωτό APOPO, Xavier Rossi)

Οι αρουραίοι-διάγνωσης δεν έχουν ακόμη πάρει επίσημο δίπλωμα. Η Αποπό έχει ξεκινήσει από το 2010 ένα τριετές ερευνητικό πρόγραμμα για να συγκρίνει την αποτελεσματικότητα της συγκεκριμένης μεθόδου διάγνωσης με άλλες μεθόδους, να καταλήξει στην ημιαυτοματοποίησή της και να εξετάσει το συναφές κόστος. Ένα άλλο ερευνητικό πρόγραμμα που βρίσκεται σε πρώιμο στάδιο περιλαμβάνει τον εντοπισμό παγιδευμένων σε ερείπια ατόμων με τη χρήση αρουραίων που κουβαλούν στην πλάτη τους μικροσκοπικές κάμερες. Και οι πιθανές εφαρμογές είναι ατέλειωτες. Περιλαμβάνουν τον εντοπισμό ρυπαντών στο έδαφος, επικίνδυνων ουσιών σε φορτία ή εκρηκτικών σε αποσκευές. Με κόστος υποπολλαπλάσιο σε σχέση με πολύπλοκες και ευαίσθητες ηλεκτρονικές συσκευές και συστήματα …

Οι αρουραίοι έχουν καταπληκτική όσφρηση που συνδυάζεται με την ικανότητα να χαρτογραφούν αποτελεσματικότατα στον εγκέφαλό τους τις διάφορες μυρωδιές (Φωτό APOPO, Xavier Rossi)

Τα ποντίκια εκπαιδεύονται στην Τανζανία και εκκαθαρίζουν ναρκοπέδια στη Μοζαμβίκη και στην Ταϋλάνδη. Η Αποπό έχει αναγνωριστεί από την Διεθνή Διάσκεψη της Περιοχής των Μεγάλων Λιμνών μια διακυβερνητική οργάνωση που περιλαμβάνει ένδεκα αφρικανικές χώρες (Αγκόλα, Μπουρούντι, Κεντροαφρικανική Δημοκρατία, τα δύο Κονγκό, Κένυα, Ουγκάντα, Ρουάντα, Σουδάν, Τανζανία και Γκάμπια) που λόγω των πολύχρονων πολέμων και εμφύλιων συρράξεων βρίθουν από άναρχα κατεσπαρμένα ναρκοπέδια.

Οι αρουραίοι συνδέονται με τους εκπαιδευτές τους και αποτελούν μια αποτελεσματική ομάδα υψηλών επιδόσεων (Φωτό APOPO, Xavier Rossi)

Παρακολουθώ και υποστηρίζω την Αποπό εδώ και χρόνια. Όπως είπαμε πρόκειται για μια μη κυβερνητική οργάνωση που λειτουργεί με χορηγίες και εισφορές. Για να χρηματοδοτήσει τις δραστηριότητές της δημιούργησε την έννοια του «Αρουραίου Ήρωα» (HeroRat). Εκτός από τα μπλουζάκια, τα φλιτζανάκια και τα άλλα προϊόντα με το λογότυπο της οργάνωσης που μπορεί να αγοράσει, ο φανατικός υποστηρικτής μπορεί να υιοθετήσει και έναν εκπαιδευόμενο αρουραίο και η οργάνωση θα του στέλνει νέα για την πρόοδο του και τις επιτυχίες του. Το παράδειγμά της είναι αξιοθαύμαστο γιατί αποδεικνύει ότι οι τοπικές κοινότητες που αντιμετωπίζουν θανάσιμες απειλές μπορούν, αξιοποιώντας με μικρά μέσα τοπικούς πόρους, να λύσουν προβλήματα που έμοιαζαν πριν από λίγο ανυπέρβλητα. Με αυτή τη έννοια οι ήρωες δεν είναι τα ποντίκια αλλά οι εκπαιδευτές και οι ναρκαλιευτές που τα συνοδεύουν και τα αξιοποιούν.

* Φυσικός, υπάλληλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Οι απόψεις είναι προσωπικές και δεν εκφράζουν κατ’ ανάγκη την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. http://alevantis.blogspot.com Με στοιχεία από την www.apopo.org (APOPO ακρωνύμιο που αντιστοιχεί στον τίτλο της οργάνωσης στα ολλανδικά Anti-Persoonsmijnen Ontmijnende ProductOntwikkeling δηλ. Ανάπτυξη προϊόντων για τον εντοπισμό ναρκών κατά προσωπικού)

Τις πταίει;

Το ακόλουθο άρθρο δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 18 Οκτωβρίου 2011.

ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΚΑΙ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑ

Τις πταίει;
γράφει ο Παναγιώτης Αλεβαντής*

Πριν κατηγορήσουμε το κράτος που δεν διαθέτει δεκάδες υπαλλήλους για να τρέχουν πίσω από κάθε ανεύθυνο πολίτη, ας αναλογιστούμε τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις από μερικές πράξεις μας σε περίπτωση ατυχήματος ή καταστροφής

Για τους επερχόμενους σεισμούς. Πριν από λίγα χρόνια περπατώντας στα Χανιά είδα σε πολλές μεριές κάτι καινούργιες πινακίδες. Όταν πλησίασα και τις μελέτησα διαπίστωσα με υπερηφάνεια ότι υποδείκνυαν τους χώρους καταφυγής και παροχής βοήθειας για την πόλη των Χανίων σε περίπτωση σεισμού. Ήταν μια πρωτοβουλία της τότε νομαρχιακής αυτοδιοίκησης Χανίων και συνδυαζόταν ασφαλώς με τα σχέδια έκτακτης ανάγκης για την αντιμετώπιση των επιπτώσεων από έναν καταστροφικό σεισμό. Στο χάρτη, κάθε οικοδομικό τετράγωνο αντιστοιχούσε σε κάποιο ανοικτό χώρο στον οποίο θα μπορούσαν να καταφύγουν οι κάτοικοι. Έτσι θα μπορούσε να αποφευχθεί ο άσκοπος πανικός και η άναρχη διασπορά. Και θα μπορούσε να κερδηθεί πολύτιμος χρόνος.

Κατεστραμένη πινακίδα χώρων συγκέντρωσης σε περίπτωση σεισμού μπροσταά στο Λύκειο της οδού Παρδάλη στη Νέα Χώρα

Δυστυχώς, φέτος που περπάτησα ξανά στους ίδιους δρόμους διαπίστωσα ότι οι πινακίδες είχαν γεμίσει μουτζούρες και αυτοκόλλητες διαφημίσεις που τις αχρήστευσαν πλήρως. Φανταστείτε τι θα συμβεί σε περίπτωση σεισμού όταν ο κόσμος δεν θα ξέρει προς τα πού να κινηθεί και που να κατασκηνώσει ή να ζητήσει βοήθεια. Κι όταν οι τηλεοράσεις θα ωρύονται για την «ανοργανωσιά του κράτους» ας αναφερθούν και στους ανεύθυνους πολίτες που κατέστρεψαν τις πινακίδες. Εκτός κι αν κάποιοι εθελοντές έχουν εντωμεταξύ αναλάβει να τις καθαρίσουν σε συνεργασία φυσικά με την Περιφερειακή Ενότητα Χανίων …

Το κράνος, αχ αυτό το κράνος! Παρατηρώ κάθε φορά που κυκλοφορώ στα Χανιά τους μοτοσικλετιστές και τους ποδηλάτες. Τους έχω κατατάξει σε τρεις κατηγορίες. Οι έξυπνοι φοράνε το κράνος τους και, το κυριότερο, το έχουν δέσει σωστά. Οι βλάκες δεν φορούν κράνος θεωρώντας ότι το κρανίο τους είναι πιο σκληρό από το οδόστρωμα, το πεζοδρόμιο ή το αυτοκίνητο που θα τους προκαλέσει βαριά διάσειση ή κάταγμα και θα τους στείλει στο νοσοκομείο ή και πιο μακριά. Υπάρχουν όμως και οι βλάκες με περικεφαλαία! Που ενώ έχουν βάλει το κράνος, δεν το έχουν δέσει σωστά, με αποτέλεσμα ενώ θεωρούν πως είναι προστατευμένοι, να αντιμετωπίζουν και τον κίνδυνο να τους σκοτώσει το ίδιο το κράνος! Σταμάτησα έναν και του ζήτησα να τον φωτογραφίσω για την εφημερίδα αλλά με αγριοκοίταξε και απομακρύνθηκε βιαστικά.

Σε περίπτωση δυστυχήματος κάποια μάνα θα κλαίει το (όχι και τόσο) αδικοχαμένο παλικάρι

Ελπίζω οι ασφαλιστικές εταιρείες σε περίπτωση ατυχήματος με μοτοσικλετιστή να αρνούνται την αποζημίωση αν το θύμα δεν φορά κράνος ή αν δεν το έχει δέσει σωστά. Και η τροχαία μπορεί να επιβάλλει το προβλεπόμενο από τον Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας πρόστιμο (350 ευρώ) αλλά και την προβλεπόμενη δεκαήμερη αφαίρεση διπλώματος όχι μόνο σε όσους δεν φορούν κράνος αλλά και σε όσους δεν το φορούν σωστά.

Το κράνος που δεν έχει δεθεί σωστά μπορεί να φύγει ανά πάσα στιγμή ή ακόμη και να τραυματίσει τον οδηγό σε περίπτωση ατυχήματος

Η τρέλα δεν πάει στα βουνά. Στην Κρήτη ορισμένοι έχουν μανία με τις πινακίδες. Η εφημερίδα έχει κατ’ επανάληψη δημοσιεύσει φωτογραφίες από κατεστραμμένες πινακίδες αλλά εγώ θα σταθώ σε ορισμένες πινακίδες που όταν είναι κατεστραμμένες θέτουν σε κίνδυνο τη ζωή οδηγών και πεζών. Για παράδειγμα, μια κατεστραμμένη πινακίδα ορίου ταχύτητας θα προκαλέσει ατύχημα επειδή ο οδηγός δεν θα μειώσει ταχύτητα στο συγκεκριμένο σημείο με αποτέλεσμα να χάσει τον έλεγχο του οχήματος ή να μην προλάβει να φρενάρει έγκαιρα όταν αντιληφτεί έναν διερχόμενο πεζό.

Στην παραλία Καλαθά η μουτζουρωμένη πινακίδα πριν από κλειστή στροφή μειωμένης ορατότητας ...

Αλλά και οι πινακίδες που δείχνουν την κατεύθυνση προς κάποιο χωριό ή πόλη μπορούν να προκαλέσουν ατύχημα αν είναι κατεστραμμένες ή δυσδιάκριτες. Ο οδηγός που δεν γνωρίζει το δρόμο ή που επισκέπτεται για πρώτη φορά μια τοποθεσία θα αντιληφτεί την πινακίδα τελευταία στιγμή και θα φρενάρει ή θα αναγκαστεί να κάνει επί τόπου στροφή για να γυρίσει πίσω όταν αντιληφθεί ότι έχει περάσει την πινακίδα. Και τα δύο είναι επικίνδυνα και μπορούν να προκαλέσουν ατύχημα ιδίως σε περιοχές με στροφές και κακή ορατότητα ή με ολισθηρό οδόστρωμα.

Ο Κώδικας Οδικής Κυκλοφορίας είναι ιδιαίτερα αυστηρός αφού προβλέπει ότι «απαγορεύεται η καταστροφή, παραποίηση, μετάθεση, αλλοίωση και γενικά η με οποιονδήποτε τρόπο επενέργεια στις πινακίδες σήμανσης». Οι παραβάτες αντιμετωπίζουν σοβαρό πρόστιμο (2.000 ευρώ), ποινή φυλάκισης έως ένα χρόνο, ενώ θα πρέπει να πληρώσουν και την αντικατάσταση των πινακίδων. Μπορείτε νε ενημερώσετε τη Διεύθυνση Τεχνικών Υπηρεσιών του Δήμου (τηλέφωνο 15240) ή της Περιφερειακής Ενότητας Χανίων (τηλέφωνα 28213 44615, 28213 44601) αλλά και την αστυνομία σε περίπτωση που είναι δυνατή η σύλληψη των δραστών.

Η καταστροφή των πινακίδων δεν είναι πράξη εκδήλωσης «αγανάκτησης» κατά του κράτους αλλά πράξη ανεύθυνων ατόμων που μπορεί να έχει καταστρεπτικά αποτελέσματα για τους συμπολίτες μας. Κι ας θυμηθούμε πως «Έξυπνος δεν είναι αυτός που κάνει το γενναίο, αλλά εκείνος που θωρεί μην τύχει το μοιραίο!»

* Φυσικός, υπάλληλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Οι απόψεις είναι προσωπικές και δεν εκφράζουν κατ’ ανάγκη την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. http://alevantis.blogspot.com

Εύφημη μνεία για το ΕΚΑΒ τση Κρήτης!

Το ακόλουθο άρθρο δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 11 Οκτωβρίου 2011.

ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΚΑΙ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑ

Εύφημη μνεία για το ΕΚΑΒ τση Κρήτης!
γράφει ο Παναγιώτης Αλεβαντής*

Το ενιαίο συντονιστικό κέντρο του ΕΚΑΒ στην Κρήτη καλύπτει όλο το νησί, χρησιμοποιεί πρωτοποριακό λογισμικό για τη διαχείριση των κλήσεων και των ασθενοφόρων και χάρη στις προσπάθειες του διευθυντή του έχει γίνει το καλύτερο ΕΚΑΒ της Ελλάδας.

Πριν από λίγες εβδομάδες επισκέφτηκα το Ενιαίο Συντονιστικό Κέντρο διαχείρισης κλήσεων του ΕΚΑΒ της Κρήτης. Έχοντας επισκεφτεί αρκετά αντίστοιχα κέντρα στο εξωτερικό μπορώ να σας πω ότι εντυπωσιάστηκα από το επίπεδο της οργάνωσης και του εξοπλισμού αλλά και από την διάθεση εξυπηρέτησης του προσωπικού που θύμιζε αυτό που θα έπρεπε να χαρακτηρίζει όλες τις ελληνικές δημόσιες υπηρεσίες.

Από τη στιγμή που κάποιος θα τηλεφωνήσει στο 166 στην Κρήτη (ή στο 112 για ιατρική βοήθεια) μπαίνει σε κίνηση ένα ολόκληρο σύστημα. Ο τηλεφωνητής καταγράφει σε μια ηλεκτρονική «Κάρτα Περιστατικού» όλες τις πληροφορίες που αφορούν την κλήση και με βάση ένα προκαθορισμένο ηλεκτρονικό πρωτόκολλο ερωταποκρίσεων αποφασίζει για το ασθενοφόρο (όχημα ή μοτοσυκλέτα) που θα αποσταλεί στον τόπο του ατυχήματος ή του περιστατικού.

Όλα τα ασθενοφόρα έχουν εξοπλισμό κινητών μονάδων. Ανάλογα με τη σοβαρότητα του περιστατικού, που καθορίζεται με βάση συγκεκριμένο πρωτόκολλο, μετακινούνται επίσης στον τόπο του συμβάντος και οι γιατροί υπηρεσίας με δίκυκλη μηχανή ή με όχημα ταχείας επέμβασης (μικρό αυτοκίνητο). Εκεί αξιολογούν, εκτιμούν και αντιμετωπίζουν δίνοντας τις πρώτες βοήθειες και εφόσον το κρίνουν αναγκαίο συνοδεύουν τον ασθενή με το διαθέσιμο ασθενοφόρο στο νοσοκομείο.

Τα ασθενοφόρα είναι εφοδιασμένα με συστήματα γεωγραφικού εντοπισμού θέσης (GPRS). Ορισμένα ασθενοφόρα έχουν τη δυνατότητα να συνδεθούν με το κέντρο για την τηλεματική παρακολούθηση ζωτικών παραμέτρων (βιοσημάτων) του ασθενή κατά την διακομιδή (ηλεκτροκαρδιογράφημα, καρδιακός και αναπνευστικός ρυθμός, πίεση, κλπ.). Τα συστήματα αυτά δεν λειτουργούν προσωρινά λόγω αναβάθμισης.

Ένας από τους σταθμούς εργασίας των χειριστών του Συντονιστικού Κέντρου του ΕΚΑΒ Κρήτης. Το σύστημα αναπτύχθηκε από το ΙΤΕ.

Οι ηλεκτρονικές «Κάρτες Περιστατικού» τροφοδοτούν το πληροφοριακό σύστημα διαχείρισης επειγόντων περιστατικών που επιτρέπει στη συνέχεια την στατιστική ανάλυση των περιστατικών. Από αυτή τη στατιστική ανάλυση προκύπτει για παράδειγμα ότι στο 42% του συνόλου των ατυχημάτων εμπλέκονται ξένοι παραθεριστές. Παράλληλα, το σύστημα θα περιλαμβάνει στο μέλλον και ηλεκτρονικό φάκελο με το Ιστορικό Χρόνιων Ασθενών που θα τροφοδοτηθεί με εθελοντική συμμετοχή των ασθενών και σε συνεργασία με Κέντρα Υγείας, ΚΑΠΗ, ΚΗΦΗ και υπηρεσιών Βοήθειας στο σπίτι (ήδη συμπεριλαμβάνει πάνω από 4.000 εγγραφές). Έτσι, όταν κάποιος καρδιοπαθής θα τηλεφωνήσει στο 166 ο τηλεφωνητής θα ενημερώνεται αυτόματα για την ταυτότητα του καλούντος, το ιστορικό του και τι αγωγή παίρνει κι έτσι θα μπορεί να δώσει καλύτερες οδηγίες τόσο στους παριστάμενους όσο και στα πληρώματα των ασθενοφόρων που θα στείλει επιτόπου.

Το ηλεκτρονικό σύστημα διαχείρισης περιστατικών επιτρέπει τη στατιστική ανάλυση, που αποτελεί τη βάση για καλύτερο σχεδιασμό και βελτίωση των διαδικασιών.

Το πληροφοριακό σύστημα διαχείρισης επειγόντων περιστατικών έχει αναπτυχθεί στο πλαίσιο στενής συνεργασίας μεταξύ ΕΚΑΒ και του γειτονικού Ινστιτούτου Τεχνολογίας και Έρευνας (ΙΤΕ) και αποτελεί την καλύτερη απόδειξη του τι μπορεί να προκύψει από τη συνεργασία με ένα ερευνητικό ίδρυμα πάνω σε θέματα που αφορούν την προστασία των πολιτών από ατυχήματα και καταστροφές.
Όμως ΕΚΑΒ είναι κυρίως οι άνθρωποι και όχι οι ηλεκτρονικοί υπολογιστές και τα συστήματα. Έτσι το ΕΚΑΒ της Κρήτης έχει ένα πλούσιο πρόγραμμα εκπαίδευσης του προσωπικού. Για τους γιατρούς το πρόγραμμα αυτό περιλαμβάνει μηνιαία παρουσίαση περιστατικών στα Πληρώματα-Διασώστες καθώς και ετήσιο Μετεκπαιδευτικό Πρόγραμμα Επείγουσας Προνοσοκομειακής Ιατρικής, για γιατρούς, με συμμετοχή διακεκριμένων ελλήνων επιστημόνων, διάρκειας 400 ωρών.

Το πρωτόκολλο καθορισμού της σοβαρότητας του ατυχήματος στηρίζεται σε προτεραιότητες που επισημαίνονται χρωματικά και το ακολουθούν οι χειριστές του Κέντρου υποβοηθούμενοι από υπολογιστή

Για τα πληρώματα των ασθενοφόρων λειτουργεί ΙΕΚ-ΕΚΑΒ στο Ηράκλειο και στα Χανιά ενώ οργανώνεται και σε ετήσια βάση, συνεχιζόμενη εκπαίδευση των πληρωμάτων με ανανεωνόμενη θεματολογία διάρκειας 10 ωρών. Οι μοτοσικλετιστές εκπαιδεύονται στην Σχολή της Αστυνομίας στην Αμυγδαλέζα. Τέλος, οι Συντονιστές παρακολουθούν, σε ετήσια βάση, συνεχιζόμενη εκπαίδευση σε χρήση πρωτοκόλλων και στη λειτουργία του Συντονιστικού Κέντρου διάρκειας 10 ωρών. Παράλληλα, το προσωπικό του ΕΚΑΒ εκπαιδεύει άλλες υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης (ΕΜΑΚ Πυροσβεστική, Αστυνομικές Ακαδημίες Κρήτης, ειδική μονάδα Λιμενικών) στην παροχή πρώτων βοηθειών.

Επιπρόσθετα, το ΕΚΑΒ σε συνεργασία με την Πρωτοβάθμια και Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση, οργάνωσε ένα πρόγραμμα συνεχιζόμενης εκπαίδευσης σχολείων που υλοποιήθηκε κατά το σχολικό έτος 2010-2011. Πρόκειται για εβδομαδιαίο πρόγραμμα (2 σχολεία ανά εβδομάδα, ένα Δημοτικό και ένα Γυμνάσιο ή Λύκειο-24 μαθητές) στο οποίο συμμετείχαν περίπου 1.100 παιδιά και 100 Δάσκαλοι-Καθηγητές. Το πρόγραμμα κάλυψε τα εξής θέματα (στηριγμένα σε προγράμματα εγκεκριμένα από το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο): κυκλοφοριακή αγωγή, πρώτες βοήθειες, βασική υποστήριξη της ζωής (για Δημοτικά και Γυμνάσια), βασική υποστήριξη της ζωής και χρήση αυτόματων απινιδωτών (για Λύκεια). Για το σχολικό έτος 2011-2012 τα σεμινάρια για τα σχολεία θα ξεκινήσουν από τις 16 Οκτωβρίου 2011. Τέλος, το ΕΚΑΒ οργανώνει και εκπαίδευση του κοινού στην βασική υποστήριξη ζωής και τη χρήση Αυτόματου Εξωτερικού απινιδωτή (περίπου 100 σεμινάρια το χρόνο).

Οι προσπάθειες του ΕΚΑΒ της Κρήτης και του Διευθυντή Δημήτρη Βουρβαχάκη αξίζουν όχι μόνο επαίνους αλλά και την ολόθερμη υποστήριξη των αρχών, των χορηγών και του κοινού. Η επιστημονική και τεχνολογική πρόοδος επιβάλλει την αναβάθμιση συστημάτων και διεργασιών καθώς και την συνεχή εκπαίδευση του ανθρώπινου δυναμικού. Παράλληλα, η αυξανόμενη πολυπλοκότητα της κοινωνίας μας απαιτεί επίσης την ευαισθητοποίηση και ενημέρωση του κοινού για την έγκαιρη αντιμετώπιση καρδιακών, εγκεφαλικών και τραυματισμών. Το ΕΚΑΒ της Κρήτης βρίσκεται στην πρωτοπορία της επείγουσας ιατρικής βοήθειας στην Ελλάδα και με τα μέσα που διαθέτει μπορεί να ανταποκριθεί σωστά στην αποστολή του.

* Φυσικός, υπάλληλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Οι απόψεις είναι προσωπικές και δεν εκφράζουν κατ’ ανάγκη την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. http://alevantis.blogspot.com

Τι μας διδάσκει η Αργεντινή

Το ακόλουθο άρθρο δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 4 Οκτωβρίου 2011.

ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΚΑΙ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑ

Τι μας διδάσκει η Αργεντινή
γράφει ο Παναγιώτης Αλεβαντής*

Μερικές διαπιστώσεις του Πατρίκ Λαγκαντέκ, ειδικού στην πρόληψη και τη διαχείριση κρίσεων σε χαοτικά και αχαρτογράφητα περιβάλλοντα, στα οποία δεν εφαρμόζονται πλέον τα συμβατικά αναλυτικά εργαλεία συλλογιστικής και διαχείρισης.

Μιλήσαμε την περασμένη εβδομάδα για καταστροφές κρίσεις και ρήξεις. Η περίπτωση ένρηξης (implosion, το αντίθετο της έκρηξης) της Αργεντινής το 2001 παραλληλίζεται συχνά με την κατάσταση που βιώνει σήμερα η Ελλάδα. Μεταφράζω, χωρίς σχολιασμό, ορισμένα συμπεράσματα από ένα προφητικό βιβλιαράκι με τίτλο «Ταξίδι στην καρδιά μιας ένρηξης: τι μας διδάσκει η Αργεντινή» που εξέδωσε το 2003 ο Λαγκαντέκ (μαζί με την αργεντινή επικοινωνιολόγο Λάουρα Μπερτόνε) στο οποίο απαριθμεί τις εμπειρίες του από μιαν επιτόπια αποστολή, αμέσως μετά τα γεγονότα του 2001.

“Όταν οι κοινωνίες βρίσκονται στο επίκεντρο του κυκλώνα που προκαλούν οι μεγάλες μεταμορφώσεις, με την πληθώρα των εκπληκτικών «νέων δεδομένων», οι συνηθισμένες διαδικασίες, οι συμβάσεις αναφοράς παύουν να λειτουργούν. Τα θεσμικά όργανα δεν μπορούν να επικοινωνήσουν με τις «βάρβαρες» νέες πραγματικότητες, οι οποίες ξεφεύγουν από την εικόνα που έχουν για τον κόσμο, και για τις οποίες δεν μπορούν να χρησιμοποιήσουν τα καθημερινά τους εργαλεία, με αποτέλεσμα να βρίσκονται σε κατάσταση αδυναμίας και σύγχυσης. Οι πολίτες κατακλύζονται από δυσπιστία. Οι μηχανισμοί της διάσπασης ενεργοποιούνται. Το σύνθημα «Ποτέ πια!» αντικαθίσταται από το σύνθημα «Να φύγουν όλοι!».

Στην Αργεντινή, το σύνθημα «Ποτέ πια» ...

Συχνά προσπαθούμε να πείσουμε τους εαυτούς μας ότι το υπέρτατο εργαλείο για την αντιμετώπιση των σημερινών ρήξεων είναι η «επικοινωνία» την οποία ανακαλύψαμε στις κρίσεις της δεκαετίας του 1980 και επισημοποιήσαμε στις κρίσεις της δεκαετίας του 1990. Όμως, αυτό το σημαντικό εργαλείο – με απλά λόγια να μην κρύβουμε αυτά που γνωρίζουμε – αποδεικνύεται ανεπαρκές. Το πρόβλημα δεν είναι πια να ενημερώσουμε αλλά να έχουμε κάτι να πούμε εφαρμόζοντας ταυτόχρονα τρόπους διακυβέρνησης που να έχουν κάποιο νόημα. Όταν τίθεται σε αμφισβήτηση το «κοινωνικό συμβόλαιο», το πρόβλημα δεν είναι να δίνουμε ανά πάσα στιγμή απαντήσεις που δεν λένε τίποτα, αλλά να αποδεχτούμε τη συζήτηση για τα θέματα που επιβάλλεται να συζητηθούν. Δεν επείγει να ασχοληθούμε με το περιτύλιγμα αλλά με την αναδιοργάνωση των επιθυμιών μας, των σχεδίων μας και των τρόπων δράσης μας. Αυτό προϋποθέτει μια περίοδο σιωπής, αυτοεξέτασης, ακρόασης, πρωτοβουλιών εκτός των συμβατικών πλαισίων, με ανάληψη ρίσκου και σε αχαρτογράφητα μονοπάτια. Προϋποθέτει ατομική και συλλογική ευθύνη που θα μας επιτρέψει να κατασκευάσουμε ένα νόημα, κάποιες προοπτικές, κάποια άμεση πρόοδο. Προϋποθέτει την κατασκευή γεφυρών όταν όλα πιέζουν προς τη διάσπαση και την απομόνωση σε όλο και πιο απόμακρες και ευάλωτες νησίδες.

... αντικαταστάθηκε από το σύνθημε «Να φύγουν όλοι!»

Το πιο δύσκολο είναι να ανεχτεί κανείς την αναποφασιστικότητα. Κατά τις περιόδους των μεγάλων αλλαγών οι βεβαιότητες υπονομεύονται, οι προφανείς καταστάσεις που δεν συζητήθηκαν μετατρέπονται σε εύθρυπτες και διαβλητές υποθέσεις, οι διαδικασίες αποσταθεροποιούνται, τα εργαλεία εκτροχιάζονται. Τα σταθερά σημεία εξαφανίζονται, οι δεσμοί διαλύονται. Κι ενώ οι αιμορραγίες μεγαλώνουν, οι απαιτήσεις επιδεινώνονται, ο χρόνος επιταχύνεται, τα χάσματα διευρύνονται. Το άτομο, συνηθισμένο σε σταθερά και αδιαμφισβήτητα πλαίσια, σε προκαθορισμένες ισορροπίες (τρόπος ζωής, ανέσεις) απαιτεί άμεση επιστροφή στις συνηθισμένες συνθήκες αλλά και ριζικά νέες απαντήσεις στο ύψος των προκλήσεων που παρατηρεί (και τις οποίες οι υπεύθυνοι δεν τολμούν να αναφέρουν φοβούμενοι ότι θα επιταχύνουν τον «πανικό»). Τα θεσμικά όργανα, σαν δυσκίνητα βαπόρια δεν είναι φτιαγμένα για πολύ βαθιά νερά. Κάθε προοπτική αλλαγής πορείας, κανόνων, αναφορών τα μπλοκάρει τελείως.

Ο Patrick Lagadec

Μερικές προσωπικές μαρτυρίες. Όταν πρότεινα την έννοια του μείζονος τεχνολογικού κινδύνου, ξεσηκώθηκε κατακραυγή. «Για τους βιομήχανους είστε ο διάβολος!» μου είπαν το 1982 στην τηλεόραση. Όταν, το 1989 με κάλεσε το ΝΑΤΟ να μιλήσω σε υψηλούς αξιωματούχους σχετικά με τους νέους κινδύνους και τα πολιτικά σχέδια αντιμετώπισης κρίσεων, ο στρατηγός που μου έδωσε το λόγο μου είπε εμπιστευτικά «Κυρίως, μην τους φοβίσετε!». Πρέπει να καταλάβουμε αυτές τις αντιδράσεις. Όλη η εκπαίδευση, όλη η διαδικασία επιλογής των στελεχών έχουν εστιαστεί στην ικανότητα αντιμετώπισης συμβατικών καταστάσεων με βάση κωδικοποιημένες λογικές και έχουν στηριχτεί στην άποψη ότι κάθε αμφισβήτηση εκτός των προκαθορισμένων πλαισίων θεωρείται αντιδεοντολογική και ανεύθυνη. Ταυτόχρονα, πολυάριθμα παραδείγματα από τις καθημερινές προσωπικές εμπειρίες του καθενός δείχνουν ότι κάθε παράβαση αυτού του πλαισίου πληρώνεται αμέσως και πολύ ακριβά … στις εσωτερικές συγκρούσεις εξουσίας της διοίκησης, αποδεικνύοντας ότι τα καθιερωμένα συστήματα είναι ανίκανα να προβλέψουν και να αντιμετωπίσουν τις καταστάσεις ρήξης.

Ταξίδι στην καρδιά μιας ένρηξης, τι μας διδάσκει η Αργεντινή

Οι κλασσικές γραμμές άμυνας αποδεικνύονται «χάρτινες», ο σπασμός επιδεινώνεται και κάθε λογική ανάλυση απορρίπτεται ενδόμυχα. Ταυτόχρονα, παρατηρείται μια όλο και βαθύτερη διάλυση, αναπτύσσονται όλο και πιο αναιτιολόγητες και αλλοπρόσαλλες δράσεις, υιοθετούνται πεπαλαιωμένα οράματα και πρακτικές. Η πιο αυθόρμητη αντίδραση είναι η υποχώρηση: «Ο σώζων εαυτόν, σωθήτω!» Αλλά γρήγορα αποκαλύπτεται ότι αυτό δεν αποτελεί λύση σε έναν κόσμο όπου από κάθε μεριά αντιμετωπίζουμε την ίδια λογική της ρήξης. Δεν περισσεύει χρόνος για να αποφύγουμε τις περιπλοκές που έχουν ενσωματωθεί στην ίδια την υφή των οργανωτικών μας δομών. Ενώ θα αντιμετωπίσουμε όλο και πιο βίαια αυτά τα μη συμβατικά περιβάλλοντα που συνοδεύουν αναγκαστικά τις μεγάλες σύγχρονες αλλαγές και σχετίζονται άμεσα με το κίνημα της παγκοσμιοποίησης σε όλες τις πτυχές της συλλογικής μας ζωής – και σε κάθε μορφή του περιβάλλοντος μας, φυσικό, βιολογικό, τεχνολογικό, κοινωνικοοικονομικό, πολιτιστικό, πνευματικό.

Η αποστολή μας στην Αργεντινή έδειξε τα όρια των μεγάλων οργανισμών όταν αντιμετωπίζουν αταξία άγνωστου μεγέθους σε σχέση με τις «βιολογικές» τους απαιτήσεις. Απέδειξε επίσης την ανάγκη αποκατάστασης του ιστού, της ζωτικής ενέργειας, της συλλογικής εμπιστοσύνης, που επιτρέπουν να δρομολογηθούν στέρεα θεμελιωμένα έργα και πρωτοβουλίες, που με τη σειρά τους θα αποτελέσουν τα στηρίγματα για την αντιμετώπιση των ιστορικών προκλήσεων. Πρέπει να αναληφθούν δράσεις εξαιρετικά περιορισμένες, που ίσως φανούν γελοίες ή και αφελείς, αλλά που θα αποτελέσουν το λίπασμα πάνω στο οποίο θα αναπτυχθούν οι νέες ρίζες. Οι δράσεις αυτές πρέπει να συνδυαστούν έτσι ώστε οι ομάδες των ανεξάρτητων δράσεων να συγκλίνουν και να αποδώσουν τις επιθυμητές μεταβολές. Τα μεγάλα θεσμικά όργανα πρέπει να κινητοποιηθούν στο πλαίσιο μιας τέτοιας προοπτικής για αλληλοσυμπλήρωση των προσπαθειών. Από αυτές εξαρτάται η ταχύτατη θέσπιση των μηχανισμών που θα εξασφαλίσουν την ανάσχεση της κρίσιμης αιμορραγίας, τη στήριξη της ανασυγκρότησης, με τρόπους που δεν θα καταπνίγουν τα ευαίσθητα σημάδια νέας ζωής.

Οι ρήξεις είναι εδώ και καθημερινά γίνονται όλο και πιο πιεστικές. Μαζί με τα θεσμικά όργανα, η κοινωνία των πολιτών πρέπει να έχει το θάρρος να απορρίψει την συνθηκολόγηση μπροστά στα γεγονότα ή την εγκατάλειψη στην καθημερινότητα και να επινοήσει τακτικές επιβίωσης αντίστοιχες των μεγάλων πιθανών σεισμών και κυρίως να καταστρώσει στρατηγικές ανασυγκρότησης.”

* Φυσικός, υπάλληλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Οι απόψεις είναι προσωπικές και δεν εκφράζουν κατ’ ανάγκη την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. http://alevantis.blogspot.com Με στοιχεία από το βιβλίο «Voyage au cœur d’une implosion; Ce que l’Argentine nous apprend», των Patrick Lagadec και Laura Bertone, Eyrolles, 2003.