Οι κίνδυνοι από την παραπληροφόρηση

Μερικές απλές συμβουλές για να προφυλαχτείτε από την παραπληροφόρηση και να ελαχιστοποιήσετε τις δυσμενείς της επιπτώσεις αξιοποιώντας εναλλακτικές πηγές πληροφόρησης
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 26 Αυγούστου 2014 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-166)

Ζούμε στην εποχή της πληροφορίας. Όσα συμβαίνουν στο άλλο άκρο του πλανήτη φτάνουν στο σαλόνι μας με τις βραδινές ειδήσεις ή στο έξυπνο κινητό μας μέσω κάποιας εφαρμογής παρακολούθησης των ειδήσεων. Εκατοντάδες χιλιάδες τηλεοπτικοί και ραδιοφωνικοί σταθμοί, έντυπες και ηλεκτρονικές εφημερίδες, ιστολόγια, υπηρεσίες ειδήσεων και διαδικτυακές πύλες ενημέρωσης μας κατακλύζουν κάθε στιγμή με πληροφορίες. Και το 24ωρο δεν φτάνει για να παρακολουθήσει κανείς αυτό το κύμα υπερπληροφόρησης που μας κατακλύζει.

Όμως, παράλληλα, πολλές από τις ειδήσεις που διαβάζουμε αποδεικνύονται κατασκευασμένες. Εικόνες από τα μέτωπα των μαχών φαίνεται πως έχουν παραποιηθεί. Συχνά, για να υποστηριχτεί μια είδηση χρησιμοποιούνται εικόνες από άλλα παλαιότερα γεγονότα με στόχο τον εντυπωσιασμό και την παραπλάνηση του κοινού. Αρκετοί φωτορεπόρτερ έχουν έτσι «συλληφθεί» από παρατηρητικούς συναδέλφους τους ή και από απλούς πολίτες να εξαπατούν τους αναγνώστες τους.

Μερικοί μάλιστα σκηνοθετούν περίτεχνα το σκηνικό πριν να καταγράψουν στην φωτογραφική ή την τηλεοπτική τους μηχανή τα αποκλειστικά «γεγονότα», τα σκάνδαλα, ακόμη και ορισμένες φρικαλεότητες. Η τεχνολογία μάλιστα παρέχει άφθονα εργαλεία διόρθωσης, ενίσχυσης και εμπλουτισμού της φωτογραφικής ή της τηλεοπτικής εικόνας έτσι ώστε μερικές φορές αυτό που βλέπουμε σαν πραγματικότητα να είναι μια καλοστημένη απάτη …

Αλλά και τα γραπτά κείμενα που διαβάζει κανείς σε εφημερίδες, περιοδικά, ιστολόγια, αλυσιδωτά μηνύματα και σε πολλά ηλεκτρονικά αλλά και έντυπα μέσα πληροφόρησης είναι συχνά «πειραγμένα». Είτε γιατί ο συντάκτης παραπλανήθηκε και βιαστικά αναδημοσίευσε χωρίς δόλο κάποια είδηση χωρίς να την ελέγξει. Είτε γιατί επενέβησαν διάφορα οικονομικά, κυβερνητικά ακόμη και προσωπικά συμφέροντα για να τροποποιήσουν δολίως τα δημοσιευόμενα. Με σκοπό να παραπλανήσουν τους αναγνώστες ή ακόμη και να εκβιάσουν πρόσωπα και καταστάσεις.

«Πολύ μαύρα μας τα παρουσιάζεις πατριώτη», ίσως να αναφωνήσουν κάποιοι αναγνώστες. Δυστυχώς, τα πράγματα είναι κάπως έτσι και αυτό προκύπτει από την μακρόχρονη εμπειρία μου στα μέσα μαζικής ενημέρωσης. Όχι πως δεν υπάρχουν οάσεις σωστής ενημέρωσης και έντιμοι εκδότες και δημοσιογράφοι. Συνήθως, τα μικρά περιφερειακά έντυπα, όπως τα Χανιώτικα Νέα, οι τοπικοί ραδιοφωνικοί και τηλεοπτικοί σταθμοί και ορισμένοι επώνυμοι και σοβαροί ιστολόγοι δεν πέφτουν στις παγίδες της παραπληροφόρησης. Ιδίως, όταν είναι οικονομικά ανεξάρτητοι κάτι που τα κάνει ανθεκτικότερα στις όποιες έξωθεν πιέσεις.

Όμως υπάρχουν και οι εξ επαγγέλματος ή και εκ πεποιθήσεως προπαγανδιστές. Οι φανατικοί κάθε είδους που συμβάλλουν στη διάδοση των επιδημιών φανατισμού στις οποίες αναφερθήκαμε στο προηγούμενο άρθρο (βλ. Χ,Ν. 19/8/2014). Χωρίς να εξετάσουν τα πραγματικά γεγονότα, χωρίς να χρησιμοποιήσουν εμπεριστατωμένα επιχειρήματα, στηριζόμενοι σε στρεβλές και μισές αλήθειες αλλά συχνά και σε περισπούδαστες θεωρίες συνωμοσίας και αστείους μύθους, ξιφουλκούν κατά πάντων, απαιτούν να στηθούν δικαστήρια και αγχόνες χαρακτηρίζοντας προδότες ή αμαρτωλούς όσους προσπαθούν να αντιτείνουν κάποια λογικά επιχειρήματα …

Πως μπορεί κάποιος να αντιμετωπίσει αυτή την παραπληροφόρηση που έχει πάρει διαστάσεις επιδημίας; Ομολογώ πως δεν είναι εύκολο. Ακόμη και ο οξυδερκέστερος παρατηρητής μπορεί να παραπλανηθεί και να αρχίζει να πιστεύει τη μια ή την άλλη παραποιημένη πληροφορία. Όμως υπάρχουν ορισμένες μέθοδοι που επιτρέπουν την ελαχιστοποίηση, τον μετριασμό των δυσμενών επιπτώσεων.

Πρώτον, ενημέρωση από πολλές διαφορετικές πηγές που δεν έχουν σχέση μεταξύ τους και είναι γνωστό ότι ανήκουν σε διαφορετικές σχολές, πολιτικούς χώρους, συμφέροντα. Αυτό εξασφαλίζει ότι η ενδεχόμενη παραποιημένη είδηση που θα δημοσιευτεί κάπου θα διαψευσθεί από κάποιο μέσο αντίθετων συμφερόντων ή απόψεων.

Δεύτερον, ενημέρωση από αρκετές αξιόπιστες πηγές του εξωτερικού. Το βρετανικό BBC, το πανευρωπαϊκό Euronews, μεγάλες αμερικανικές, βρετανικές και γερμανικές εφημερίδες που δεν διακινδυνεύουν τη φήμη τους αναδημοσιεύοντας μη επιβεβαιωμένες ειδήσεις. Και που όταν διαπιστώσουν κάποιο λάθος επανέρχονται ζητώντας συγνώμη από τους θεατές, τους ακροατές και τους αναγνώστες. Εκεί βέβαια πρέπει να έχει κανείς συναίσθηση των εκάστοτε εθνικών συμφερόντων που ενδεχομένως να εκφράζουν οι εν λόγω πηγές και να ζυγίζει ανάλογα τις σχετικές ειδήσεις …

Τρίτον, ενημέρωση απ' ευθείας από την πηγή. Οι δηλώσεις πολιτικών, τεχνοκρατών, ανθρώπων του θεάματος κοκ. συχνά περικόπτονται και η εντύπωση που δίδεται είναι πολλές φορές διαφορετική από εκείνη που ήθελε να δώσει ο ομιλητής. Με τη βοήθεια του διαδικτύου είναι σήμερα δυνατόν να διαβάσει ή να ακούσει κανείς ολόκληρες τις πρωτότυπες δηλώσεις όπως ακριβώς δημοσιεύτηκαν ή ανακοινώθηκαν δια ζώσης. Τα δελτία τύπου κυβερνήσεων, διεθνών οργανισμών, εταιρειών ή υπηρεσιών επίσης δημοσιεύονται αυτούσια στο διαδίκτυο. Και μπορούν να εντοπιστούν ολόκληρα αν κάποιο άρθρο αναφέρει μόνο 1-2 γραμμές έξυπνα επιλεγμένες.

Τέταρτον, μεγάλη επιφύλαξη για τις ειδήσεις που προέρχονται από πηγές που έχουν κατ' επανάληψη αποδειχθεί αναξιόπιστες στο παρελθόν. Όχι ότι δεν μπορεί να δώσουν σωστές και έγκυρες ειδήσεις. Αλλά όταν κάποιος είναι συνηθισμένος να δημοσιεύει ειδήσεις που στη συνέχεια διαψεύδονται θα πρέπει να αντιμετωπίζεται με ιδιαίτερο σκεπτικισμό …

Προσωπικά εφαρμόζω τα παραπάνω στην καθημερινή μου ενημέρωση. Όμως μη νομίζετε ότι δεν την έχω πατήσει κι εγώ πιστεύοντας τη μία ή την άλλη δημοσιευμένη μπαρούφα … «Όποιος τη νύχτα περπατεί, λάσπες και σκ… πατεί» λέει η παροιμία. Και ο κόσμος της ενημέρωσης, παρά την φαινομενική υπερπληροφόρηση χαρακτηρίζεται συχνά από μεγάλο σκότος … Που και αυτό αποτελεί συχνά αντικείμενο εκμετάλλευσης των διάφορων επιτήδειων. Γι' αυτό χρειάζεται προσοχή και επαγρύπνηση!

Κίνδυνοι από μικρόβια και φανατισμούς

Λίγες σκέψεις για τις επιδημίες φανατισμών που ταλανίζουν στις μέρες μας την ανθρωπότητα και για τις οποίες έχουν μιλήσει επί αιώνες οι ποιητές μας …
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 19 Αυγούστου 2014 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-165)

Η πρόσφατη επιδημία αιμορραγικού πυρετού λόγω του ιού Έμπολα που πλήττει την Αφρική μου θύμισε ένα άρθρο μου στα ΧΝ πριν από τρία χρόνια (ΧΝ 10/8/ 2011) με τίτλο «Ο διαρκής παγκόσμιος πόλεμος». Έγραφα τότε ότι παρόλο που ο πόλεμος του ανθρώπου με τα μικρόβια διαρκεί αιώνες, το ανθρώπινο γένος όχι μόνο επιβιώνει κάθε φορά από τις επιδημίες και τις πανδημίες αλλά εξέρχεται και πιο δυνατό. Μάλιστα, η πρόσφατη επιδημία φαίνεται πως αντιμετωπίζεται εύκολα με σωστή απολύμανση και αποφυγή της επαφής με μολυσμένα άτομα, ζώα ή τρόφιμα. Δηλαδή, με τις ίδιες λίγο πολύ μεθόδους που εφήρμοσε ο Ιπποκράτης για να αντιμετωπίσει τον λοιμό στην Αθήνα …

Όμως, ο σύγχρονος κόσμος δεν φαίνεται να κινδυνεύει τόσο πολύ από τα μικρόβια όσο από τις επιδημίες φανατισμού. Αλήθεια, πως αποφεύγει κανείς μιαν επιδημία φανατισμού; Που προκαλεί λυσσαλέο πόλεμο με χιλιάδες θύματα ακόμη και ανυποψίαστους, αθώους ανθρώπους; Ακόμη και παιδιά; Με εκτελέσεις αμάχων εν ψυχρώ επειδή δεν ασπάζονται τα ίδια πιστεύω με τους δήμιους; Με τη χρησιμοποίηση αμάχων ως ασπίδα προστασίας για να χρησιμοποιηθούν οι εικόνες από τα θύματα στον πόλεμο της προπαγάνδας;

Θυμάμαι μια ιστορία του πατέρα μου από τον Εμφύλιο. Όταν οι προελαύνοντες αντάρτες τοποθετούσαν γυναικόπαιδα ως εμπροσθοφυλακή προκειμένου να υποχρεώσουν τους κυβερνητικούς να μην πυροβολούν. «Όταν θυμάμαι», έλεγε ο πατέρας μου, «τα ουρλιαχτά των γυναικών και τα κλάματα των παιδιών ακόμη και σήμερα ανατριχιάζω ολόκληρος …».

Η χρήση των άμαχων είναι μια κλασσική μέθοδος των φανατικών κάθε χρώματος και ιδεολογίας όταν φτάσουν στο έσχατο στάδιο της ένοπλης σύγκρουσης όταν δεν έχουν πια τίποτε να χάσουν. Χρησιμοποιούμε τους αμάχους της δικής μας παράταξης ως ασπίδα κατά των εχθρών. Στρατολογούμε γυναίκες κι αμούστακα παιδιά που τα στέλνουμε στο μέτωπο όταν δεν υπάρχουν πια άνδρες προς στρατολόγηση. Αλλά και τους αμάχους των εχθρών, τους χρησιμοποιούμε αναλόγως. Για να εκβιάσουμε, να αποσταθεροποιήσουμε, να προκαλέσουμε. Και τέλος για να τιμωρήσουμε με βασανιστήρια ή θανάτωση, επειδή οι αντίπαλοι δεν υποχωρούν.

Ποιες όμως είναι οι πραγματικές αιτίες του φανατισμού; Αν τις καλοεξετάσει κανείς δεν διαφέρουν πολύ από τις αιτίες για τις οποίες πολεμούσαν οι Λιλιπούτιοι. Στο περίφημο βιβλίο του «Τα ταξίδια του Γκιούλιβερ», ο Τζόναθαν Σουίφτ εξηγεί με γλαφυρό και μάλλον ειρωνικό τρόπο ότι οι Λιλιπούτιοι πολεμούσαν επί χρόνια με τους γείτονές τους γιατί αυτοί έτρωγαν το αυγό από τη μυτερή πλευρά κι οι γείτονες από την πλατιά … Σας φαίνεται αστείο; Κι όμως δεν είναι! Αν το καλοεξετάσει κανείς είναι κάτι παραπάνω από τραγικό …

Είναι τραγικό να εξολοθρεύεται ένας ολόκληρος λαός, οι Γιαζίντι στο βόρειο Ιράκ επειδή η μυθολογία τους, στο πλαίσιο της οποίας λατρεύουν έναν άγγελο-παγώνι (Μάλακ Τάους), ερμηνεύεται εσφαλμένα από τους φανατικούς μουσουλμάνους οι οποίοι θεωρούν ότι ο άγγελος αυτός ταυτίζεται με τον Σατανά.

Είναι τραγικό να καταρρίπτεται ένα αεροπλάνο της πολιτικής αεροπορίας και να σκοτώνονται 283 επιβάτες και 15 μέλη του πληρώματος ως παράπλευρη απώλεια σε έναν εθνικιστικό εμφύλιο πόλεμο στην Ουκρανία επειδή το ένα μέρος θέλει να ενταχθεί στην Ευρωπαϊκή Ένωση και το άλλο στην Ρωσία.

Είναι τραγικό να συνεχίζεται επί πάνω από 67 χρόνια ένα πόλεμος με εκατομμύρια θύματα επειδή κάποιοι θεωρούν με βάση τη μυθολογία τους ότι τους ανήκει ένα κομμάτι γη στο οποίο όμως επί χιλιάδες χρόνια ζούσαν κάποιοι άλλοι που πιστεύουν σε κάποιαν άλλη μυθολογία.

Για να μη μιλήσουμε για τις μυθολογίες που οπλίζουν τα χέρια φανατισμένων ομάδων που είτε «επαναστατούν» σκοτώνοντας αθώους μέσα στις πόλεις μας είτε επιζητούν την ψήφο μας για να προχωρήσουν σε εκκαθαρίσεις με βάση αμφίβολα κριτήρια καταγωγής και φυλετικής υπεροχής. Όταν μάλιστα οι εν λόγω μυθολογίες έχουν ήδη εφαρμοστεί στην πράξη προκαλώντας αιματηρούς παγκόσμιους πολέμους ή και χιλιάδες νεκρούς που χάθηκαν βασανισμένοι στα κρεματόρια ή στα γκούλαγκ των στρατοπέδων συγκέντρωσης.

Πώς αντιμετωπίζεται ο ιός του φανατισμού; Πώς μπορείς να πείσεις κάποιον που σε βλέπει σαν άπιστο, σα διάβολο, σαν σκουπίδι που πρέπει να εξαφανιστεί από προσώπου της γης, να σε δει ως συνάνθρωπο, με ίδιο αίμα, ίδιες ανησυχίες, ίδιες φοβίες; Ίδιες επιθυμίες για μια καλή και ήσυχη ζωή με παιδιά και εγγόνια;

Οι ποιητές ξέρουν πολύ καλά την απάντηση. Ο Ελύτης στον Ήλιο τον Ηλιάτορα μας το εξηγεί απλά. Λέει ο «Χορός των ανδρών: Πολλά δε θέλει ο άνθρωπος / να 'ν' ήμερος να 'ναι άκακος / λίγο φαΐ λίγο κρασί / Χριστούγεννα κι Ανάσταση / κι όπου φωλιάσει και σταθεί / κανείς να μην του φτάνει εκεί. Μα 'ρθαν αλλιώς τα πράματα / τονε ξυπνάν χαράματα / τον παν τον φέρνουν πίσω μπρος / του τρώνε και το λίγο βίος / κι από το στόμα την μπουκιά / πάνω στην ώρα τη γλυκιά / του τηνε παίρνουνε κι αυτή. Χαρά στους που 'ναι οι Δυνατοί!» Κι απαντά ο «Χορός των γυναικών: Χαρά στους που 'ναι οι Δυνατοί / γι' αυτούς δεν έχει «εγώ» κι «εσύ». Χαρά στους που 'ναι οι Δυνατοί / γι' αυτούς δεν έχει χόρταση».

Η δίψα για εξουσία. Η δίψα για πλούτη και δόξα. Η δίψα για επιβολή της «μοναδικής οικουμενικής αλήθειας». Κι όσο υπάρχουν ευκολόπιστες και αμόρφωτες μάζες, οι κάθε φύσης «ποιμένες» και «δυνατοί» θα βρίσκουν πρόσφορο έδαφος για στρατολόγηση «οπαδών» που θα προγραμματίζονται κατάλληλα ώστε να ριχτούν στη μάχη για κάποιες ιδέες που σε λίγα χρόνια θα θεωρούνται παρωχημένες … όπως και τόσες άλλες παλαιότερες που ο κόσμος έχει πια καταλάβει ότι δεν άξιζε να πεθάνει κανείς γι' αυτές …

Ένας άλλος ποιητής, ο Αισχύλος, στους «Πέρσες» μας δείχνει που καταλήγουν οι «δυνατοί» όταν τα πράγματα αντιστραφούν. Με ξεσκισμένα ρούχα γυρίζει ο Ξέρξης στα Σούσα, έχοντας χάσει τα πάντα στη Ναυμαχία της Σαλαμίνας. Και δια στόματος Καβάφη αναρωτιέται: «Δικά μας είναι … οι πιο ωραίοι τόποι. Τι εγυρεύαμεν εκεί στην Σαλαμίνα / στόλους να κουβανούμε και να ναυμαχούμε».

Φύσα αεράκι φύσα μας …

Με σωστό σχεδιασμό και αξιοποίηση του ήλιου και του ανέμου μπορούμε να μειώσουμε δραστικά την εξάρτησή μας από τα ρυπογόνα ορυκτά καύσιμα και από τους εξωτερικούς μας προμηθευτές πετρελαίου και φυσικού αερίου …
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 13 Αυγούστου 2014 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-164)

Περάσαμε μερικές μέρες στις Κυκλάδες. Σύρο και Τήνο. Ήλιος και αέρας άφθονος. Αλλά ανεκμετάλλευτα. Παλιά υπήρχαν κάποιοι ανεμόμυλοι για να αλέθουν το λιγοστό σιτάρι και τα άλλα δημητριακά. Στη Σύρο δυο ανεμογεννήτριες δεν λειτουργούν εδώ και καιρό λόγω έλλειψης συντήρησης. «Μόνο κάποιες που εγκατέστησαν ιδιώτες λειτουργούν» μας είπε ένας ταξιτζής. «Οι δυο που εγκατέστησαν κάποιες δημοτικές αρχές πριν από λίγα χρόνια δεν έχουν συντηρηθεί κι έχουν πάψει να λειτουργούν».

Θα μπορούσε να αναλύσει κάποιος την εικόνα αυτή αντιπαραβάλλοντας ιδεολογικά την ιδιωτική πρωτοβουλία από τη μια και την κρατική ή μάλλον τη συλλογική αδιαφορία από την άλλη. Στείρα αντιπαράθεση κατά τη γνώμη μου αν αναλογιστεί το θαυμάσιο θέατρο της Σύρου, το Δημαρχείο του νησιού κι άλλα ανακαινισμένα κτήρια. Νομίζω ότι όταν οι συλλογικότητες αντιληφθούν κάποια πραγματική ανάγκη ενεργούν τα δέοντα. Πολύ περισσότερο όταν αντιληφθούν κάποιον επερχόμενο κίνδυνο που απαιτεί την ανάληψη άμεσης κοινής δράσης.

Στη συγκεκριμένη περίπτωση, ο κίνδυνος τον οποίο δεν έχει ακόμη αντιληφθεί το κοινωνικό σύνολο έχει να κάνει με τη διασφάλιση της τροφοδοσίας μας σε ενέργεια και την ενεργειακή μας ανεξαρτησία. Όσο κι αν θέλουν τα μέσα ενημέρωσης να μας πείσουν για τα τεράστια κοιτάσματα υδρογονανθράκων που υπάρχουν στα νότια της Κρήτης και στο Ιόνιο, η δυνατότητα εκμετάλλευσής τους στην πράξη θα επιβεβαιωθεί αφού περάσουν αρκετά χρόνια, για να μην πούμε δεκαετίες.

Όμως ο ήλιος κι ο αέρας είναι πάντα μαζί μας. Οι πρόγονοί μας τους εκμεταλλεύτηκαν έξυπνα στήνοντας ανεμόμυλους. Σήμερα οι παλιοί μύλοι έχουν γίνει αξιοθέατα και βίλες ή ενοικιαζόμενα διαμερίσματα για τους τουρίστες. Ευτυχώς κάποια θερμοκήπια σώζουν την κατάσταση παράγοντας φρούτα και λαχανικά για τις εντόπιες και τις διεθνείς αγορές. Στις περισσότερες στέγες καμαρώνουν οι ηλιακοί θερμοσίφωνες που ζεσταίνοντας το νερό με την ηλιακή ενέργεια εξοικονομούν όχι μόνο χρήμα αλλά και τα αέρια του θερμοκηπίου που θα προέκυπταν αν καίγαμε ορυκτά καύσιμα ή βιομάζα για την παραγωγή αυτού του ζεστού νερού. Και κάποιες σύγχρονες εγκαταστάσεις φωτοβολταϊκών σε στέγες ή και σε χωράφια, δείχνουν ότι όταν η πολιτεία επιδοτήσει κάποιους κλάδους, υπάρχουν πάντα δραστήριοι άνθρωποι που θα εκμεταλλευτούν τις ευκαιρίες.

Θα μπορούσαμε να καλύψουμε τις ενεργειακές μας ανάγκες εκμεταλλευόμενοι τον ήλιο και τον αέρα; Σίγουρα ναι. Όχι όλες βέβαια αλλά ένα μεγάλο μέρος. Και φυσικά όχι με μεγάλες κεντρικές εγκαταστάσεις αλλά σε ατομικό επίπεδο ή σε επίπεδο συγκροτήματος ή μικρού χωριού. Αξιοποιώντας όλες τις τοπικά διαθέσιμες πηγές ενέργειας αλλά φροντίζοντας ταυτόχρονα και για την εξοικονόμηση ενέργειας μέσω της βελτίωσης της ενεργειακής απόδοσης κτηρίων, μηχανημάτων και συσκευών. Αυτός είναι ένα από τους μείζονες στόχους της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των κρατών μελών της για το έτος 2020. Που όμως μας αφορά όλους και σε ατομικό επίπεδο.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα η έλλειψη μόνωσης των κατοικιών. Τα παλιά πετρόκτιστα σπίτια στα χωριά που ήταν δροσερά το καλοκαίρι και μπορούσαν να ζεσταθούν με το τζάκι το χειμώνα αντικαταστάθηκαν μεταπολεμικά από φτηνές κατασκευές που δεν ελάμβαναν καθόλου υπόψη τον παράγοντα ενέργεια. «Φτάσαμε να χρησιμοποιούμε σώματα καλοριφέρ μεγαλύτερων διαστάσεων από εκείνα που χρησιμοποιούνται στη Νορβηγία», μου έλεγε πριν λίγο καιρό ένας φίλος μηχανολόγος μηχανικός που έχει εξειδικευτεί στις μονώσεις και τη θέρμανση.

Το πετρέλαιο ήταν φτηνό. Όλοι βάλαμε κεντρική θέρμανση με πετρέλαιο. Όταν άρχισε να ακριβαίνει βάλαμε φυσικό αέριο που ήταν φτηνότερο. Η εξάρτησή μας από τους Άραβες μετατράπηκε σε ενεργειακή εξάρτηση από την Ρωσία. Φτάσαμε να αγοράζουμε ηλεκτρικό ρεύμα από την Αλβανία και τη Γιουγκοσλαβία αφού για το ζεστό νερό μας χρησιμοποιούσαμε ηλεκτρικούς θερμοσίφωνες. Όσοι μιλούσαν μόνωση και προσανατολισμό της κατοικίας θεωρούνταν γραφικοί. Αρχίσαμε να χρησιμοποιούμε το περίφημο φελιζόλ ενώ είχαμε πάντα στη διάθεσή μας τον πετροβάμβακα, το άχυρο, τα διάκενα αέρος.

Οι πετρελαϊκές κρίσεις μας αφύπνισαν εν μέρει. Οι αυτοκινητοβιομηχανίες άρχισαν να κατασκευάζουν οχήματα που καταναλώνουν λιγότερα καύσιμα. Διατέθηκαν στην αγορά νέα μονωτικά υλικά και τα διπλά τζάμια. Οι νέες κατασκευές άρχισαν σιγά-σιγά να έχουν καλύτερες ενεργειακές επιδόσεις. Όμως οι παλιότερες κατασκευές, που είναι και οι περισσότερες συνεχίζουν να είναι εξαιρετικά ενεργοβόρες. Η άνοδος των τιμών του πετρελαίου σε συνδυασμό με την κρίση οδηγούν σε αδυναμία πληρωμής των καυσίμων θέρμανσης και στην χρήση βιομάζας, συχνά αμφιβόλου ποιότητας (χημικά κατεργασμένα ξύλα, βαμμένα κουφώματα, κλπ.) που γεμίζουν την ατμόσφαιρα με καρκινογόνους ρύπους επιβαρύνοντας το περιβάλλον – ιδίως στις μεγάλες πόλεις όπου τα κοινωνικά προβλήματα είναι μεγαλύτερα και τα ενεργοβόρα κτήρια περισσότερα.

Είναι προφανές ότι ο μακροπρόθεσμος ενεργειακός σχεδιασμός σε εθνικό επίπεδο είναι μια πολύπλοκη υπόθεση. Απαιτεί να ληφθούν υπόψη υποχρεώσεις με βάση την ενωσιακή νομοθεσία όπως ενίσχυση της εξοικονόμησης (με ανακύκλωση, μονώσεις, αποδοτικότερους κινητήρες), μείωση των εκπομπών των θερμοκηπιακών αερίων και εκτενέστερη χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Με ταυτόχρονο περιορισμό της ενεργειακής μας εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα και από πηγές τροφοδοσίας εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Όμως πολλά από τα παραπάνω μπορούν να γίνουν όπως είπα σε ατομικό επίπεδο ή σε επίπεδο συγκροτήματος ή μικρού χωριού. Με σωστή μελέτη των τοπικών συνθηκών και εκτίμηση του κόστους και του προσδοκώμενου οφέλους. Μια σωστή μελέτη, από ανεξάρτητο μελετητή που δεν έχει άμεσο συμφέρον από την υιοθέτηση συγκεκριμένης τεχνολογικής λύσης, βρίσκει συχνά ευνοϊκή χρηματοδότηση από τους αρμόδιους φορείς. Ένα φωτεινό παράδειγμα αποτελεί ο Δήμος Ανάβρας Μαγνησίας που έχει αξιοποιήσει με επιτυχία διάφορες πηγές ενέργειας και έχει καταστεί παράδειγμα αειφορίας πετυχαίνοντας παράλληλα μηδενική ανεργία για τους κατοίκους του.

Μόνον έτσι μπορούμε να αξιοποιήσουμε τον ήλιο μας για την παραγωγή ενέργειας κι όχι μόνο πουλώντας τον στους τουρίστες … Ακόμη κι αν σε λίγα χρόνια το κρητικό πετρέλαιο κατακλύζει τις παγκόσμιες αγορές θα έχουμε πετύχει έναν σπουδαίο στόχο. Μια φιλική προς το περιβάλλον ανάπτυξη που θα μας έχει καταστήσει ενεργειακά ανεξάρτητους!

Σας αρέσουν τα μεταλλαγμένα;

Η ανθρωπότητα είναι προϊόν μεταλλάξεων. Όπως και τα τρόφιμα που καταναλώνουμε καθημερινά. Όμως φοβόμαστε, λόγω άγνοιας τα «μεταλλαγμένα» των οποίων η καλλιέργεια είναι ελεγχόμενη …
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 6 Αυγούστου 2014 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-163)

Στο εστιατόριο, μετά το φαγητό, μου έφεραν λίγο καρπούζι. «Προχτές», μου λέει η σερβιτόρα, «μας έφεραν ένα καρπούζι χωρίς κουκούτσια. Εγώ όμως δεν έφαγα. Δεν τρώω μεταλλαγμένα». Μα τότε κοπέλα μου σκέφτηκα, θα 'πρεπε να πίνεις μόνο νερό, αφού ό,τι τρώμε σήμερα προέρχεται από μεταλλάξεις. Ακόμη κι εμείς οι ίδιοι είμαστε προϊόν μεταλλάξεων …

Βέβαια, η κοπελιά ήθελε να πει ότι δεν τρώει τρόφιμα που έχουν τροποποιηθεί γενετικά με τεχνητό τρόπο. Τους περίφημους γενετικά τροποποιημένους οργανισμούς. Δυστυχώς, ο όρος «μεταλλαγμένα» στις μέρες μας έχει εξελιχθεί σε συνώνυμο των γενετικά τροποποιημένων τροφίμων, δηλαδή των τροφίμων που έχουν υποστεί κάποιες μεταλλάξεις με τεχνητό τρόπο στο εργαστήριο.

Αλλά ας πάρουμε τα πράγματα με τη σειρά. Οι μεταλλάξεις είναι φυσικές μεταβολές που σημειώνονται στα κύτταρα των ζωντανών οργανισμών. Αν η μετάλλαξη συμβεί στα κύτταρα γαμετών (δηλαδή στα ωάρια ή τα σπερματοζωάρια που χρησιμεύουν στην αναπαραγωγή) η γενετική μετάλλαξη, όπως λέγεται, μπορεί να κληρονομηθεί. Αν αντίθετα η μετάλλαξη σημειωθεί στα σωματικά κύτταρα έχουμε μια σωματική μετάλλαξη που δεν κληρονομείται.

Πιο συγκεκριμένα, οι μεταλλάξεις είναι οι τυχαίες αλλαγές που σημειώνονται κατά την αντιγραφή του DNA, του μορίου που περιλαμβάνει όλες τις γενετικές πληροφορίες του κυττάρου και κατ' επέκταση του οργανισμού. Ευτυχώς, τα κύτταρα διαθέτουν πολύπλοκους μηχανισμούς διόρθωσης που ενεργούν σε κυτταρικό επίπεδο και πολύ συχνά αναστέλλουν τις βλάβες. Παράλληλα, υπάρχουν και εξωτερικοί παράγοντες που ευνοούν τις μεταλλάξεις, όπως ακτινοβολίες και διάφορες (μεταλλαξιογόνες) χημικές ουσίες.

Οι μεταλλάξεις μπορεί να είναι ευνοϊκές, επιβλαβείς ή ουδέτερες. Ο κόσμος μας είναι αποτέλεσμα ευνοϊκών μεταλλάξεων από τις οποίες μέσω φυσικής επιλογής προήλθαν τα σημερινά χαρακτηριστικά. Ο λευκός άνθρωπος κρυβόταν καλύτερα στα χιόνια από τον σκουρόχρωμο κι έτσι επιβίωσε στα ψυχρά κλίματα. Η ανεξία στη λακτόζη, μια μετάλλαξη που σημειώθηκε σε πληθυσμούς της βόρειας κεντρικής Ευρώπης πριν από 7 με 10.000 χρόνια, επιτρέπει την κατανάλωση γαλακτοκομικών προϊόντων χωρίς πρόβλημα. Τα βακτήρια αναπτύσσουν ανθεκτικότητα στα αντιβιοτικά, κάτι που αποδεικνύεται επιβλαβές για τον άνθρωπο …

Ευνοϊκή μετάλλαξη είναι και το «στίγμα» της μεσογειακής αναιμίας που παρέχει σε όσους το έχουν ανθεκτικότητα στην ελονοσία. Όμως, όταν δύο άτομα με το στίγμα τεκνοποιήσουν, υπάρχει πιθανότητα το παιδί να έχει μεσογειακή αναιμία, μια επιβλαβή μετάλλαξη. Σε γενετικές μεταλλάξεις οφείλονται σοβαρές ή λιγότερο σοβαρές ασθένειες όπως η κυστική ίνωση, η αιμοφιλία, η αχρωματοψία και πολλές άλλες. Παράλληλα, σε επιβλαβείς, σωματικές αυτή τη φορά, μεταλλάξεις οφείλονται οι περισσότεροι τύποι καρκίνου.

Αλλά ας έλθουμε και στα τρόφιμα. Επί αιώνες η ανθρωπότητα βελτίωνε τις καλλιεργούμενες ποικιλίες φυτών και τα εκτρεφόμενα είδη οικόσιτων ζώων επιλέγοντας τις ευνοϊκές μεταλλάξεις και αξιοποιώντας διασταυρώσεις διαφορετικών ποικιλιών (υβρίδια) για την ενίσχυση χρήσιμων χαρακτηριστικών. Οι παραδοσιακοί σπόροι για τις ντομάτες, τα καρπούζια, τις μελιτζάνες, το σιτάρι και τόσα άλλα καλλιεργούμενα είδη που χρησιμοποιούσαν επί αιώνες οι γεωργοί προήλθαν από τέτοιες διασταυρώσεις, οι οποίες αξιοποιούσαν διάφορες μεταλλάξεις. Η ανθρωπότητα όχι μόνον αποτελεί η ίδια προϊόν μεταλλάξεων αλλά και τρεφόταν επί αιώνες με μεταλλαγμένα!

Όμως, τις τελευταίες δεκαετίες η επιστήμη ανακάλυψε και νέους τρόπους δημιουργίας ελεγχόμενων μεταλλάξεων. Χρησιμοποιώντας, όπως αναφέρθηκε παραπάνω, ακτινοβολίες και χημικές ουσίες, οι επιστήμονες μπορούν να επέμβουν σε συγκεκριμένες περιοχές του DNA και να αδρανοποιήσουν ή να ενισχύσουν ορισμένα χαρακτηριστικά. Για παράδειγμα, από τους σπόρους που διαθέτουν στο εμπόριο μεγάλες εταιρείες εμπορίας σπόρων παράγονται φυτά των οποίων οι σπόροι είναι στείροι. Κι αυτό γιατί οι αρχικοί σπόροι έχουν υποστεί ακτινοβόληση ή κάποια άλλη επεξεργασία.

Τέλος, ήλθαν και οι γενετικά τροποποιημένοι οργανισμοί. Εδώ οι μεταλλάξεις δεν δημιουργούνται με διασταυρώσεις όπως γινόταν επί αιώνες, αλλά με επέμβαση απ' ευθείας στο DNA. Με την προσθήκη τμημάτων από άλλους οργανισμούς με τους οποίους η διασταύρωση θα ήταν αδύνατη ή με την αφαίρεση τμημάτων για την αναστολή ορισμένων χαρακτηριστικών. Έτσι έχουν παραχθεί ντομάτες και μήλα που αλλοιώνονται πολύ βραδύτερα σε σχέση με τις υπάρχουσες ποικιλίες. Καλαμπόκια που αντέχουν σε αυξημένη ξηρασία και καπνά που είναι ανθεκτικά σε ορισμένα παρασιτοκτόνα. Και διάφορα φυτά όπως καλαμπόκι και ρύζι που διαθέτουν εντομοκτόνα χαρακτηριστικά ή πορτοκάλια που αντιστέκονται σε ιογενείς προσβολές.

Μερικές από τις γενετικές τροποποιήσεις που έγιναν σε φυτά είχαν ως στόχο την παραγωγή φαρμάκων, εμβολίων, πλαστικών και βιοκαυσίμων. Διερευνάται η παραγωγή φυτών τα οποία διασπούν επιβλαβείς χημικές ουσίες σε εδάφη που έχουν μολυνθεί από εκρηκτικά, υδράργυρο ή οργανικούς ρυπαντές. Και η παραγωγή βακτηριδίων για την διάσπαση υδρογονανθράκων που έχουν μολύνει θαλάσσιες περιοχές.

Για την καλλιέργεια γενετικά τροποποιημένων οργανισμών στην Ευρωπαϊκή Ένωση απαιτείται άδεια από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Στο μέλλον κάθε κράτος μέλος θα μπορεί να απαγορεύσει την καλλιέργεια ΓΤΟ στην επικράτειά του ακόμη κι αν αυτοί έχουν αδειοδοτηθεί από την ΕΕ. Σήμερα, στην ΕΕ καλλιεργείται μόνο ένας ΓΤΟ, το καλαμπόκι MON 810 που είναι ανθεκτικό στην πυραλίδα του αραβοσίτου. Καλλιεργείται σε 5 κράτη μέλη (Ισπανία, Πορτογαλία, Τσεχία, Ρουμανία και Σλοβακία) σε έκταση που αντιπροσωπεύει μόλις το 1,56% της συνολικά καλλιεργούμενης έκτασης με καλαμπόκι.

Το καρπουζάκι όπως και τα λεμόνια ή τα πορτοκάλια χωρίς κουκούτσια και όλα όσα τρώμε καθημερινά είναι προϊόντα μεταλλάξεων αλλά δεν έχουν υποστεί γενετικές τροποποιήσεις με τεχνητό τρόπο. Όπως έχουμε γράψει και στο παρελθόν, στην πραγματικότητα κινδυνεύουμε από τις μεταλλαξιογόνες (βλέπε καρκινογόνες) ουσίες ορισμένων φυτοφαρμάκων και εντομοκτόνων που χρησιμοποιούμε αλόγιστα στο σπίτι ή στο χωράφι χωρίς να παίρνουμε τις απαραίτητες προφυλάξεις. Δηλαδή από τις επιβλαβείς μεταλλάξεις που προκαλούμε οι ίδιοι στους εαυτούς μας και στα παιδιά μας …

Κίνδυνοι από αμάθεια ή αδιαφορία

«Η γνώση διαλύει τα σκοτάδια» λέει το έμβλημα του Πανεπιστημίου των Βρυξελλών. Αλλά σώζει και ζωές προφυλάσσοντας μας από ανώφελα και βλακώδη ατυχήματα
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 29 Ιουλίου 2014 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-162)

Καλή φίλη και μανιώδης της καθαριότητας αποφάσισε ότι το αποχωρητήριο στο χωριό ήθελε καθάρισμα. Αποφάσισε να συνδυάσει δύο κατά τη γνώμη της ισχυρά καθαριστικά. Ακουαφόρτε και καυστική ποτάσα. Τι το καλύτερο, σκέφτηκε! Όμως η καυστική ποτάσα (υδροξείδιο του καλίου) είναι ισχυρή βάση που όταν διαλύεται στο νερό παράγει μεγάλες ποσότητες θερμότητας. Και το ακουαφόρτε (νιτρικό οξύ) είναι ισχυρότατο οξύ.

Από το γυμνάσιο μάθαμε ότι τα οξέα και οι βάσεις αντιδρούν, μερικές φορές βίαια για την παραγωγή αλάτων. Η φίλη μας δεν το ήξερε γιατί δεν είχε πάει γυμνάσιο. Η έκρηξη που ακολούθησε όταν ανακάτεψε τα δύο υλικά της κατέστρεψε ανεπανόρθωτα τα μάτια αφήνοντάς την για πάντα τυφλή. Αν είχε διαβάσει τις οδηγίες πάνω στα μπουκάλια, αν είχε ρωτήσει κατάλληλα, ίσως να είχε ακόμη το φως της …

Ο νεαρός είχε πάρει το πετρελαιοκίνητο αυτοκίνητο του πατέρα του να πάει βόλτα με τους φίλους του. Με πτυχία πανεπιστημίου όλη η παρέα. Στο βενζινάδικο, δεν προσδιόρισε ότι ήθελε πετρέλαιο κίνησης και η κοπέλα που ανέλαβε να τον εξυπηρετήσει δεν διάβασε την ένδειξη DIESEL στην οπή τροφοδοσίας του ρεζερβουάρ. Άγνοια; Αδιαφορία; Συνδυασμός και των δύο;

Το αποτέλεσμα ήταν το αυτοκίνητο να ακινητοποιηθεί λίγες εκατοντάδες μέτρα παρακάτω και η ζημιά να απαιτήσει πλήρη έλεγχο του κινητήρα και ενδεχόμενη αλλαγή της αντλίας καυσίμου … Η βόλτα διακόπηκε απότομα από τις κλήσεις της οδικής βοήθειας και την προοπτική του κόστους επισκευής. Ευτυχώς, δεν υπήρξαν επιπλοκές, οι οποίες σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να φτάσουν μέχρι και σε έκρηξη του κινητήρα …

Διαβάζουμε συχνά για φοβερά ατυχήματα σε σημεία του οδικού δικτύου που δεν δικαιολογούνται. Σε ευθείες με καλή ορατότητα. Με οδόστρωμα που δεν είναι ολισθηρό και δεν έχει λακκούβες. Χωρίς πλευρικούς ανέμους. «Ο οδηγός έχασε τον έλεγχο του αυτοκινήτου» λέει η έκθεση της τροχαίας. Και πως χάνει κανείς τον έλεγχο του οχήματος όταν δεν υπάρχει κανένα κατασκευαστικό λάθος στο όχημα ή στο οδόστρωμα; Όταν μιλάει στο κινητό! Όταν ψάχνει να βρει έναν σταθμό στο ραδιόφωνο ή προσπαθεί να αλλάξει δίσκο μουσικής. Όταν αποκοιμηθεί στο τιμόνι επειδή δεν φρόντισε να ξεκινήσει ξεκούραστος το ταξίδι. Όταν τρώει και πίνει τον καφέ του ενώ οδηγεί. Ή ακόμη και επειδή μακιγιαριζόταν και ασχολιόταν περισσότερο με το καθρεφτάκι παρά με το δρόμο και την οδήγηση. Κι εδώ ο θανατηφόρος συνδυασμός άγνοιας και αδιαφορίας που μπορεί να σκοτώσει, ιδίως σε υψηλές ταχύτητες!

Δεν πέρασε πολύς καιρός που κλάψαμε όλοι τους νεαρούς σπουδαστές που βρήκαν τραγικό θάνατο γιατί προσπαθούσαν να ζεσταθούν με μαγκάλι μέσα σε μη αεριζόμενο χώρο. Τους σκότωσαν οι εισπνοές μονοξειδίου του άνθρακα. Πάλι στο γυμνάσιο είχαμε μάθει ότι το οξυγόνο, που χρειαζόμαστε όλοι για να επιζήσουμε, από την εισπνοή μεταφέρεται στους ιστούς του σώματος με την αιμοσφαιρίνη. Η οποία το ανταλλάσσει εκεί με το διοξείδιο του άνθρακα, το οποίο στη συνέχεια αποβάλλεται με την εκπνοή. Όμως, ενώ η ένωση οξυγόνου-αιμοσφαιρίνης διαλύεται όταν φτάσει στους ιστούς και αντικαθίσταται από την ένωση διοξειδίου του άνθρακα-αιμοσφαιρίνης, η ένωση του μονοξειδίου του άνθρακα με την αιμοσφαιρίνη είναι ιδιαίτερα ισχυρή κι έτσι στους ιστούς δεν μπορεί να φτάσει πια οξυγόνο.

Αρκούν μάλιστα 2-3 βαθιές εισπνοές μονοξειδίου για να μπλοκαριστεί αρκετή ποσότητα αιμοσφαιρίνης ώστε το θύμα να χάσει τις αισθήσεις του. Μονοξείδιο παράγεται υπό συνθήκες ατελούς καύσης του άνθρακα, δηλαδή όταν δεν υπάρχει αρκετό οξυγόνο στον αέρα, δηλαδή όταν καίμε μαγκάλι σε κλειστό χώρο χωρίς επαρκή αερισμό. Η άγνοια που σκοτώνει!

Ας ξαναγυρίσουμε στα τροχαία. Πόσα ατυχήματα έχουν γίνει επειδή το όχημα πήρε μια κλειστή στροφή με μεγαλύτερη ταχύτητα από εκείνη για την οποία είχε σχεδιαστεί ο δρόμος - και που αποτελούσε το όριο ταχύτητας στο συγκεκριμένο τμήμα της οδού; Δεν έπεσαν θύματα της «κακιάς ώρας» αλλά της άγνοιας όσον αφορά τη φυγόκεντρο δύναμη. Πρόκειται για τη δύναμη που «σπρώχνει» το όχημα να συνεχίσει να κινείται ίσια χωρίς να στρίψει, δύναμη που αντισταθμίζεται από την κεντρομόλο δύναμη, η οποία υποχρεώνει το όχημα λόγω τριβής των τροχών με το οδόστρωμα να κινηθεί στην καμπύλη τροχιά της στροφής.

Οι δυνάμεις αυτές είναι ανάλογες της μάζας και του τετραγώνου της ταχύτητας, δηλαδή είναι τόσο μεγαλύτερες όσο βαρύτερο το όχημα κι όσο μεγαλύτερη η ταχύτητα. Είναι επίσης αντιστρόφως ανάλογες της ακτίνας της στροφής δηλαδή είναι μεγαλύτερες όσο πιο κλειστή είναι η στροφή. Απλές γνώσεις του γυμνασίου που όποιος τις αγνοεί γίνεται θύμα του «Μολώχ της ασφάλτου» …

Πόσες καταστρεπτικές πυρκαγιές δεν έχουν ξεκινήσει από κάποιον σπινθήρα που πετάχτηκε από ηλεκτροσυγκόλληση, από κοπτικό μηχάνημα ή από ψησταριά κοντά σε ξερόχορτα σε ημέρες με μεγάλο άνεμο; Κι όμως κάθε καλοκαίρι, η Πυροσβεστική προειδοποιεί να αποφεύγουμε τέτοιες δραστηριότητες ιδίως τις ημέρες αυξημένου κινδύνου λόγω καιρικών συνθηκών (ζέστη, άνεμοι κλπ.). Η άγνοια σε συνδυασμό με την αδιαφορία κατακαίγουν την Ελλάδα και βάζουν σε κίνδυνο τις ζωές και τις περιουσίες όλων μας. Κάποια ναυάγια θα είχαν σίγουρα αποφευχθεί αν οι καπετάνιοι είχαν επιδείξει μεγαλύτερο ενδιαφέρον αντί να αφήσουν το πηδάλιο σε ανίκανους υφιστάμενους. Όπως θα είχαν αποφευχθεί και κάποιες αεροπορικές τραγωδίες αν οι πιλότοι είχαν λάβει εγκαίρως τα κατάλληλα μέτρα και είχαν καταρτίσει με μεγαλύτερη προσοχή τα σχέδια πτήσης.

Η γνώση που αποκτάται από τη μελέτη και τις εμπειρίες της ζωής αλλά και η περιέργεια και το ενδιαφέρον για την ασφάλεια μας και την ασφάλεια των «πλησίον» μας μπορούν να μας σώσουν τη ζωή. Όπως γράφαμε και πριν από λίγες εβδομάδες (ΧΝ 2/7/2014), τα περισσότερα απρόβλεπτα, οι περισσότερες κακές στιγμές μπορούν τελικά να προβλεφτούν με περισσότερη γνώση και λιγότερη αδιαφορία!

Δυο λόγια (ξανά) για τα τροχαία ατυχήματα

Τι έλεγε ένας γιατρός για τα τροχαία ατυχήματα πριν από 27 χρόνια και πόσο (δεν) έχουν αλλάξει οι ουσιαστικές αιτίες αυτής της κατάρας που ταλανίζει τον τόπο …
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 22 Ιουλίου 2014 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-161)

Ξαναγυρίζοντας στην Ελλάδα μετά από 30 χρόνια στο εξωτερικό, αναγκάστηκα να ξεκαθαρίσω το αρχείο μου και το κυριότερο, να το ψηφιοποιήσω. Ξεφύλλισα έτσι παλιά ενδιαφέροντα άρθρα που είχα φυλάξει από την εποχή που έγραφα στα Επίκαιρα και στους 4Τροχούς αλλά και μεταγενέστερα. Τις προάλλες, τράβηξε την προσοχή μου ένα άρθρο που είχε δημοσιευτεί το Γενάρη του 1987 στους 4Τροχούς.

Είχε τίτλο «Τροχαία ατυχήματα στην Ελλάδα». Γράφτηκε με την ευκαιρία του Ευρωπαϊκού Έτους Οδικής Ασφάλειας που μόλις είχε τελειώσει. Και το υπογράφει ο ορθοπεδικός χειρουργός Ιωάννης Στ. Παπαδόπουλος, ομότιμος πλέον καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών. Μια γενιά έχει περάσει από τότε αλλά διαβάζοντάς το αναρωτιέσαι τι άραγε έχει αλλάξει!

Τι έγραφε λοιπόν ο αρθρογράφος πριν από 27 χρόνια για ένα θέμα που συνεχίζει να ταλανίζει την ελληνική κοινωνία; Αναφερόταν αρχικά στην ενεργητική και παθητική πρόληψη. Παραδείγματα ενεργητικής πρόληψης: ο καλά σχεδιασμένος δρόμος, η απομάκρυνση δέντρων από την άκρη του δρόμου, η ορθολογική σηματοδότηση, η καλή εκπαίδευση των οδηγών, η καλή μηχανική κατάσταση των αυτοκινήτων. Παραδείγματα παθητικής πρόληψης: οι ζώνες ασφάλειας, τα διάφορα προστατευτικά κάγκελα, η οργάνωση καλής μεθοδολογίας και μέσων διάσωσης (πρώτες βοήθειες στον τόπο του ατυχήματος, καλή μεταφορά, καλή νοσηλεία). Γίνεται φανερό το πόσο υπερέχει η ενεργητική πρόληψη ατυχημάτων, που στην Ελλάδα, κρίνοντας από τα αποτελέσματα έχει ακόμη πολύ δρόμο να διανύσει.

Αναφερόταν επίσης στην ανυπαρξία «του άλλου». Στην Ελλάδα ο «άλλος», ο «συμπολίτης» είναι ανύπαρκτος στην κοινωνική μας ζωή. Οι περισσότεροι δεν υπολογίζουν κανέναν, παρά μόνο τον εαυτό τους. Σε άλλες χώρες ο καθένας φροντίζει για τον εαυτό του αλλά αφήνει και τον άλλο να ζήσει. Δεν προσπαθεί να τον εξουθενώσει. Όπως βέβαια ζούμε έτσι και οδηγούμε. Ο τρόπος οδήγησης καθρεφτίζει και τον τρόπο που ζούμε. Χαρακτηριστικά παραδείγματα: το μπλοκάρισμα διασταυρώσεων από αυτοκίνητα που μπαίνουν σε αυτές, παρ' όλο που βλέπουν ότι δεν υπάρχει χώρος. Η κατάληψη πεζοδρομίων αγνοώντας πλήρως τους πεζούς. Η είσοδος στο αντίθετο ρεύμα κυκλοφορίας λες και δεν υπάρχει άλλος. Τα προσπέρασμα σε στροφές με κακή ορατότητα κ.λπ. Ο αρθογράφος θεωρεί μάλιστα αυτή την ιδιότητα του χαρακτήρα σαν κύρια αιτία ατυχημάτων!

Το πρόβλημα των νόμων χωρίς δυνατότητα εφαρμογής αλλά και της περιφρόνησης των νόμων από τις διάφορες μορφές εξουσίας απασχολεί επίσης τον αρθρογράφο. Οι εξωπραγματικοί και υπερβολικοί νόμοι, χωρίς λειτουργικότητα (αυθαίρετα όρια ταχύτητας, στάθμευση σε περιοχές όπου υπάρχουν απαγορευτικές πινακίδες χωρίς επιπτώσεις), συνήθως δεν τηρούνται. Έτσι εκφυλίζεται το γόητρο των νόμων και οι πολίτες δεν έχουν πια αναστολές και περιφρονούν και άλλους νόμους πιο λειτουργικούς. Παράλληλα, διάφοροι εκπρόσωποι της εξουσίας θεωρούν ότι αυτοί έχουν «δικαίωμα» καταπάτησης των νόμων. Αστυνομικά αυτοκίνητα περνούν (χωρίς να χρειάζεται) με κόκκινο και παρκάρουν αυθαίρετα, υπουργοί δεν φορούν ζώνη ασφάλειας ή παρκάρουν όπου θέλουν, διάφορα «υπηρεσιακά» αυτοκίνητα μπλοκάρουν πεζοδρόμια, κλπ.

Άλλη αιτία που αναλύει ο αρθρογράφος η φιλοσοφία του «δε βαριέσαι» (από κράτος και πολίτες). Το αποδίδει στην έλλειψη φαντασίας για τις συνέπειες μιας πράξης ή μιας κατάστασης. Αδιαφορία για τη βλάστηση που εμποδίζει ορατότητα φαναριών και πινακίδων. Αδιαφορία για την ποιότητα του οδοστρώματος, για την διαγράμμιση των οδών, για την τήρηση των κανόνων του κώδικα οδικής κυκλοφορίας, για τις κατεστραμμένες, πυροβολημένες ή μουτζουρωμένες πινακίδες. Αναφέρεται επίσης στην αναποτελεσματικότητα, αφού στην Ελλάδα δεν ενδιαφερόμαστε για το αποτέλεσμα αλλά μόνο για την ανακοίνωση κάποιου σχεδίου ή προγράμματος. Τα «νέα, ριζικά, αποφασιστικά και αυστηρά μέτρα» που αναγγέλλονται είναι στην πραγματικότητα παραλλαγμένα παλιά, που ναι μεν ισχύουν αλλά ποτέ δεν εφαρμόστηκαν. Παράλληλα, αποφάσεις, νόμοι και κανονισμοί εκφυλίζονται σιγά-σιγά και δεν θεωρούνται πια παραπτώματα. Κλασική περίπτωση οι διαβάσεις πεζών χωρίς φανάρια. Ο νόμος λέει ότι μόλις ο πεζός πλησιάσει, πρέπει τα αυτοκίνητα να σταματήσουν κάτι που θεωρείται αυτονόητο σε άλλα κράτη. Εδώ αυτό αποτελεί ουτοπία και μπορεί μάλιστα να προκαλέσει βίαιες αντιδράσεις από τους παρανομούντες οδηγούς.

Άλλο θέμα που θίγει το άρθρο είναι η διαφθορά π.χ. όσον αφορά την έκδοση διπλωμάτων οδήγησης και την παραγραφή των σχετικών αδικημάτων λόγω καθυστέρησης της διαδικασίας ενώπιον της δικαιοσύνης. Αναφέρεται επίσης στην έλλειψη γνώσεων των διοικούντων που λαμβάνουν συχνά αλλοπρόσαλλες αποφάσεις ενάντια ακόμη και στην κοινή λογική. Αναλύει επίσης το πρόβλημα της οδήγησης από άτομα με ψυχολογικά προβλήματα τα οποία οδηγούν και συμπεριφέρονται επιθετικά.

Τέλος θίγει το πρόβλημα της οδήγησης υπό την επήρεια φαρμάκων και αλκοόλ. Για παράδειγμα τα αντιαλλεργικά χάπια, τα απλά ηρεμιστικά. ακόμα και τα αναλγητικά επηρεάζουν την ικανότητα οδήγησης. Όμως πόσοι γιατροί ή και φαρμακοποιοί ενημερώνουν τους ασθενείς τους για τις επιπτώσεις όταν τους χορηγούν τέτοια φάρμακα; Ευτυχώς, το αλκοτέστ που την εποχή εκείνη ήταν σχεδόν άγνωστο έχει πλέον καθιερωθεί αν και οι οδηγοί συνεχίζουν να πίνουν και να οδηγούν …

Σε τι συμπέρασμα κατέληγε ο αρθρογράφος πριν από 27 χρόνια; «Η γενική συνισταμένη-αιτία όλων των προαναφερθέντων είναι ο τρόπος ζωής και σκέψης των Ελλήνων και επομένως η πραγματική αιτία είναι η έλλειψη ουσιαστικής παιδείας, που να διαμορφώνει ικανότητα κριτικής και ίδιας σκέψης, σε άτομα με κοινωνική ευθύνη. Μόνο έτσι είναι δυνατόν να μειωθεί ο τεράστιος αριθμός ατυχημάτων στη χώρα μας. Η καλή αντιμετώπιση των συνεπειών (τραυματιών) δεν αποτελεί πρόληψη».

Τι έχει αλλάξει σε αυτά τα 27 χρόνια; Και τι θα γράφουν οι αρθρογράφοι μετά από 27 χρόνια για τα τροχαία; Μήπως είναι καιρός να κοιταχτούμε ως κοινωνία στον καθρέπτη και να αναλάβουμε σε ατομικό και συλλογικό επίπεδο τις ευθύνες μας;

Τραγικές καθημερινές ιστορίες καπνιστών

Το κάπνισμα σκοτώνει. Ιδίως όταν συνδυάζεται με άλλους επιβαρυντικούς παράγοντες. Δεν το λένε μόνο οι στατιστικές αλλά και οι καθημερινές ανθρώπινες ιστορίες των δικών μας ανθρώπων.
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 15 Ιουλίου 2014 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-160)

Γράφαμε πριν από δύο εβδομάδες για τα απρόβλεπτα που μπορούν να προβλεφθούν (ΧΝ 2/7/2014). Ξεκινώντας να γράφω τη σημερινή στήλη ήλθαν στο νου μου μερικές ιστορίες που αξίζει να τις μοιραστώ μαζί σας. Πρόκειται για τις τραγικές ιστορίες μερικών «θεριακλήδων» καπνιστών που νομίζω ότι πρέπει να τις διαβάσουν όσοι, νέοι κυρίως, ξεκινούν τώρα το κάπνισμα.

Αρχίζω με την ιστορία του πατέρα μου. Έφυγε από το χωριό του πολύ μικρός κι ήλθε στην Αθήνα της δεκαετίας του 1920 να δουλέψει μαζί με τα μεγαλύτερα αδέλφια του στο εστιατόριο των θείων του. Σκληρή δουλειά. «Να φανταστείς», μας έλεγε, «πως όταν γινόμουν μούσκεμα στον ιδρώτα σταματούσα να στύψω τη φανέλα μου για να την ξαναφορέσω και να συνεχίσω το τρέξιμο στις εξωτερικές παραγγελίες». Κάπου εκεί ως έφηβος άρχισε το κάπνισμα. Στα 65 του περίπου μια κρίση χολής τον οδήγησε στο χειρουργείο για αφαίρεση χολόλιθων.

Ο ηπατολόγος που τον χειρούργησε μας είπε ότι δεν βρήκε μόνο πέτρες … «Τον καθάρισα όσο καλύτερα μπορούσα» μας είπε. «Αλλά πρέπει να κόψει το κάπνισμα …». Πράγματι όσο ήταν στο νοσοκομείο δεν κάπνισε καθόλου. Αλλά μόλις γύρισε σπίτι, ξανάρχισε απτόητος. Πόσες φορές τσακώθηκε με τη μητέρα μου που δεν μπορούσε να υποφέρει τη μυρωδιά του καπνού; Έφυγε στα 70 του χρόνια όταν ο καρκίνος είχε γεμίσει τους πνεύμονες …

Ένας από τους αδελφούς της μητέρας μου ήταν κι αυτός θηριώδης καπνιστής από τα νιάτα του. Συνδύαζε μάλιστα το κάπνισμα με το καλό φαγητό και το πιοτό κάθε είδους. Ούζα, κρασιά, μπύρες αλλά και πιο βαριά αλκοολούχα ποτά στην ημερησία διάταξη. Κινητικότητα καμία. Στα 40 του ήταν παχύσαρκος. Στα 50 του έκοψε το κάπνισμα αλλά όχι το φαγητό. Όταν διαγνώστηκε με βαριά καρδιοπάθεια δυσκολεύτηκε πολύ να βρει καρδιοχειρουργό που να δεχτεί να τον εγχειρήσει. Η καρδιά του κατέληξε να εργάζεται μόνο κατά 25%. Έχασε βάρος αλλά τον είχε προφτάσει ο σακχαρώδης διαβήτης. Οι παλιές συνήθειες δεν κόπηκαν εντελώς αφού επισκεπτόταν και πάλι συχνά τις παλιές καλές ταβέρνες … Έσβησε, πριν γίνει 70 χρονών ένα πρωί όταν η καρδιά του δεν μπορούσε πια να αντέξει …

Ο θεριακλής ξάδελφος κάπνιζε πάνω από τρία πακέτα την ημέρα. Περηφανευόταν μάλιστα ότι κανείς δεν μπορούσε να τον ξεπεράσει. Ακόμη κι όταν διαγνώστηκε με πνευμονική ανεπάρκεια και άρχισε να παίρνει οξυγόνο και να κοιμάται με μάσκα συνέχισε να ξεκλέβει χρόνο για ένα τσιγαράκι. Συνεχίζει να επισκέπτεται τακτικά τον πνευμονολόγο αλλά η ποιότητα της ζωής του έχει υποβαθμιστεί ιδιαίτερα. Με το παραμικρό του κόβεται η ανάσα. Δεν μπορεί να περπατήσει παρά λίγα μόνο μέτρα. Λαχανιάζει με το παραμικρό. Δεν απομακρύνεται από τη συσκευή του οξυγόνου. Ευτυχώς, έστω και αργά σταμάτησε το κάπνισμα.

Ο καλός συνάδελφος άρχισε κι αυτός να καπνίζει από πολύ νέος. «Οι δυσκολίες της ζωής» μας έλεγε. Στο γραφείο, στο σπίτι, παντού, το τσιγάρο δεν έλειπε. Έκανε ειδικές προμήθειες μήπως ξεμείνει από τσιγάρα το Σαββατοκύριακο ή τις γιορτές. Ο γιός του σπούδασε γιατρός και άρχισε να τον πιέζει να το κόψει. «Αν δεν το κόψεις μην περιμένεις να σε περιθάλψω όταν αρρωστήσεις». Ο σοβαρός επιστήμονας ήξερε τις στατιστικές. Ο πατέρας του είχε πολύ λίγες πιθανότητες να ξεφύγει …

Με τα πολλά ο φίλος μας έκοψε το τσιγάρο. Πέρασε μερικά χρόνια χωρίς πρόβλημα. «Τα καλύτερα του χρόνια», μας έλεγε. Περπατούσε πολύ. Χαιρόταν τη ζωή. Αλλά οι παλιές αμαρτίες τον πρόλαβαν. Ένας βήχας άρχισε να τον ταλαιπωρεί. Οι εξετάσεις έδειξαν όγκο στον πνεύμονα. Μπήκε στο χειρουργείο όπου του αφαίρεσαν ένα μεγάλο κομμάτι πνεύμονα. Οι χημειοθεραπείες τον εξάντλησαν, Εκεί που πίστεψε ότι γλύτωσε ήλθαν κι άλλα άσχημα νέα. Το κακό είχε προχωρήσει στα κόκκαλα. Ακτινοθεραπείες. Κι άλλες χημειοθεραπείες. Οι γιατροί σήκωσαν πλέον τα χέρια ψηλά. Αυλαία.

Μα, θα πούνε μερικοί, εμείς έχουμε ακούσει για καπνιστές που δεν έχουν κανένα πρόβλημα και ζουν ακόμη και μέχρι τα 100! Ίσως να υπάρχουν και τέτοιοι αλλά εγώ δεν τους έχω ακόμη συναντήσει. Και βέβαια θα πρέπει να δούμε πόσα πραγματικά τσιγάρα καπνίζουν την ημέρα. Συχνά, για να εντυπωσιάσουν το ακροατήριο μερικοί ίσως να ισχυριστούν ότι καπνίζουν παραπάνω από όσα καπνίζουν στ’ αλήθεια. Ύστερα έχει σημασία και αν το τσιγάρο καπνίζεται σε ανοικτό ή σε κλειστό χώρο. Ο καπνός που συγκεντρώνεται σε ένα κλειστό δωμάτιο είναι διπλά βλαβερός όχι μόνο για τον καπνιστή αλλά και για τους «παθητικούς» όπως λέμε καπνιστές, δηλαδή όσους δεν καπνίζουν αλλά αναπνέουν το ντουμάνι.

Σημασία έχει επίσης και ο συνδυασμός με άλλους παράγοντες κινδύνου. Παχυσαρκία και σακχαρώδης διαβήτης. Έλλειψη άσκησης. Κακή διατροφή. Άγχος και στεναχώριες της καθημερινότητας. Γιατί θα πρέπει εδώ να αναφέρω και την ιστορία της γιαγιάς.

Διαβητικιά από τα 30 της λόγω μεγάλης στεναχώριας, η γιαγιά έκανε κάθε μέρα ένεση ινσουλίνης μόνη της. Υπόδειγμα πειθαρχίας στο φαγητό δεν ξεπερνούσε ποτέ τα προβλεπόμενα. Το πρωινό της μετρημένο. Το μεσημέρι δύο κεφτεδάκια χωρίς ψωμί και με μπόλικο μαϊντανό και από κοντά λίγο λαδερό ή σαλάτα. Το ίδιο και το βράδυ. Με λίγο γιαούρτι και ένα μήλο. Αν βρισκόταν με παρέα, αντί για ψωμί θα έτρωγε μια μόνο πιρουνιά μακαρόνια ή μια μικρή κουταλιά γλυκό. Όποτε ένοιωθε πως δεν ήταν καλά ρυθμισμένη έπαιρνε μόνη της το ασθενοφόρο και πήγαινε στην κλινική για εξετάσεις και οδηγίες.

Το κυριότερο όμως ήταν «έξω καρδιά». Σχεδόν κάθε εβδομάδα ήταν σε κάποια έξοδο, σε κάποια εκδρομή, με κάποιες ευχάριστες παρέες. Συναναστρεφόταν πολύ τους νέους κι εμείς, τα εγγόνια της χαιρόμαστε να της κάνουμε παρέα. Έδιωχνε τις στεναχώριες σαν το λάδι το νερό. Κι αν είχε γνωρίσει στη ζωή της πίκρες και προβλήματα. Χήρα στα 30 με τρία παιδιά να μεγαλώσει. Τρεις φορές γλύτωσε από πυρκαγιές. Δεν μπόρεσε να γυρίσει στο σπίτι της στην Κωνσταντινούπολη όταν το 1963 άρχισαν οι μαζικές απελάσεις των Ελλήνων της Πόλης.

Και ναι, κάπνιζε ένα τσιγαράκι με τον καφέ της! Τρία ή τέσσερα τσιγάρα στην ημέρα. Ποτέ παραπάνω. Πάντα με καλή παρέα. Πάντα ευτυχισμένη. Πάντα αισιόδοξη! Κι έφυγε 93 χρονών, πλήρης ημερών. Η εξαίρεση που επιβεβαιώνει τον κανόνα …

Η «Αθηνά» της Βαλλονίας

Ένα περιοδικό με αρχαιοελληνικό όνομα για την καλύτερη προβολή των δραστηριοτήτων έρευνας και καινοτομίας στην καταπράσινη και βροχερή νότια περιφέρεια του Βελγίου … που θα μπορούσε να το μιμηθεί και η Κρήτη
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 8 Ιουλίου 2014 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-159)

Λίγο καιρό μετά την άφιξή μου στο Βέλγιο ανακάλυψα την «Αθηνά». Το μηνιαίο περιοδικό της περιφέρειας της Βαλλονίας με επιστημονικά και τεχνολογικά νέα από τις ερευνητικές ομάδες και τις εταιρείες υψηλής τεχνολογίας που εδρεύουν στην εν λόγω περιφέρεια. Το περιοδικό είναι στα γαλλικά, διανέμεται δωρεάν και διατίθεται ηλεκτρονικά στο διαδίκτυο από τις ιστοσελίδες της Διεύθυνσης Έρευνας και Τεχνολογίας (recherche-technologie.wallonie.be).

Η Βαλλονία, που καταλαμβάνει το νότιο τμήμα του Βελγίου, έχει επενδύσει εδώ και χρόνια στην έρευνα και την καινοτομία. Με βάση μια στρατηγική ανάλυση των ισχυρών της σημείων, η περιφέρεια ομαδοποίησε και επικέντρωσε τις προσπάθειες σε επιλεγμένους πόλους ανταγωνιστικότητας στο πλαίσιο των οποίων συγκρότησε θεματικούς συνεργατικούς σχηματισμούς (clusters).

Έτσι, στον πλαίσιο του πόλου «Κινητικότητα και Μεταφορές» έχουν συγκροτηθεί δύο συνεργατικοί σχηματισμοί, ένας για την εφοδιαστική (logistics) και ένας για την αεροδιαστημική τεχνολογία. Να σημειώσουμε ότι στο πλαίσιο της διεθνούς συνεργασίας στον τομέα του διαστήματος το Βέλγιο έχει ήδη στείλει δύο αστροναύτες στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό ενώ διαθέτει μια δυναμική βιομηχανία κατασκευής εξαρτημάτων για αεροσκάφη και διαστημικά οχήματα.

Ο πόλος «Περιβάλλον και Αειφόρος Ανάπτυξη» επικεντρώνεται στις κατασκευές που εξοικονομούν ενέργεια, στα βιοκλιματικά κτήρια, στην ανακύκλωση και την αξιοποίηση των αποβλήτων, στην οικολογική χημεία και τέλος στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Ένας άλλος πόλος για τη «Διατροφή και την Υγεία» καλύπτει δράσεις στον τομέα της βιοτεχνολογίας και της υγείας όπως διαγνωστικές μεθόδους, συστήματα διαχείρισης φαρμάκων, καινοτόμες θεραπείες, εφαρμογές της πληροφορικής στην υγεία, καθώς και την καινοτομία στον τομέα των ιατρικών συσκευών. Παράλληλα, ο πόλος καλύπτει τον γεωργικό τομέα με στόχο την ανάπτυξη τροφίμων υψηλής ποιότητας και τη βελτίωση των συσκευασιών.

Τέλος, ο πόλος «Οριζόντιες τεχνολογίες» καλύπτει τομείς όπως: Τεχνολογίες πληροφοριών και τηλεπικοινωνιών (ηλεκτρονική υγεία, ευφυείς μεταφορές, ηλεκτρονική διακυβέρνηση). Μηχανολογία (νέα υλικά, τεχνικές διαμόρφωσης, μικροτεχνολογία και ευφυής συντήρηση εξοπλισμού). Τεχνολογίες παραγωγής, μετάδοσης, ανίχνευσης και επεξεργασίας του φωτός. Τεχνολογίες παραγωγής και επεξεργασίας πλαστικών. Και τέλος ψηφιακές τεχνολογίες επεξεργασίας εικόνας, ήχου και κειμένου (τρισδιάστατες απεικονίσεις, διαδίκτυο, ψηφιακή αρχειοθέτηση, βιντεοπαιχνίδια, ηλεκτρονική υπογραφή).

Σήμερα, οι δαπάνες για έρευνα και καινοτομία στην Βαλλονία αντιστοιχούν στο 2,2% του ακαθάριστου εθνικού προϊόντος (ΑΕΠ) και καλύπτονται κυρίως από τον ιδιωτικό τομέα. Ωστόσο, το αδύνατο σημείο της περιφέρειας είναι η έλλειψη εξειδικευμένων μηχανικών και επιστημόνων αλλά και οι ελλείψεις όσον αφορά την δια βίου εκπαίδευση του πληθυσμού κάτι που ευνοεί την εισαγωγή επιστημόνων και τεχνικών από άλλες περιοχές.

Η «Αθηνά» λοιπόν πραγματεύεται όλα τα παραπάνω θέματα με εύληπτο τρόπο ακόμη και για μη εξειδικευμένους αναγνώστες. Ακριβώς γιατί δεν είναι μια εξειδικευμένη επιστημονική επιθεώρηση αλλά ένα περιοδικό που απευθύνεται στους πολίτες οι οποίοι πρέπει να είναι ενημερωμένοι και περήφανοι για τις δραστηριότητες που αναπτύσσονται στην περιφέρειά τους. Ας ξεφυλλίσουμε τα δύο τελευταία τεύχη …

Διαβάζουμε για την ημερίδα σχετικά με τα σύνθετα υλικά στην οποία αναφέρθηκε η πρόοδος της Nanora, της συμμαχίας των περιφερειών για τα νανοϋλικά, στην οποία συμμετέχουν κάποιες εταιρείες από την Βαλλονία. Τα νέα του συνεργατικού σχηματισμού για τον αγροτικό τομέα επικεντρωμένα στις δραστηριότητες της εξαγωγής βιοενεργών συστατικών από φυτά αλλά και στην εκπαίδευση του προσωπικού επιχειρήσεων παραγωγής τροφίμων σε θέματα υγιεινής. Ανακοίνωση για το δεύτερο ηλιακό αεροπλάνο της Solvay που πρωτοπέταξε στις 2 Ιουνίου και είναι εφοδιασμένο με ένα εξαιρετικά λεπτό φύλο πολυουρεθάνης το οποίο προστατεύει τα φωτοβολταϊκά στοιχεία στις πτέρυγες του αεροπλάνου.

Ρεπορτάζ για το CERISIC, το κέντρο μελετών και ερευνών στους τομείς χημείας-βιοχημείας, ηλεκτροτεχνίας, μηχανολογίας και θερμικών μηχανών. Ιδιαίτερη αναφορά σε ένα σύστημα προβλεπτικής συντήρησης κινητήρων εσωτερικής καύσης που θα διευκολύνει την έγκαιρη συντήρηση και την εξοικονόμηση πόρων. Άρθρο ανασκόπησης για τους δορυφόρους που χρησιμοποιούνται στην Μετεωρολογία. Νέες ελπίδες θεραπείας για ηπατικές μεταστάσεις – με βάση τις εργασίες που γίνονται στο πανεπιστήμιο της Λιέγης.

Συνέντευξη με έναν καθηγητή του πανεπιστημίου της Ναμύρ σχετικά με την εξαγωγή σχιστολιθικού αερίου – όπου ο καθηγητής αναφέρει ότι δεν διαθέτει επαρκή στοιχεία για να διατυπώσει εμπεριστατωμένη γνώμη σχετικά με την εξαγωγή του εν λόγω αερίου στο Βέλγιο. Αναφορά στο νέο όχημα τροφοδοσίας του διεθνούς διαστημικού σταθμού, το οποίο θα ονομαστεί «Ζώρζ Λεμαίτρ» προς τιμή ενός βέλγου ιερωμένου και φυσικομαθηματικού, που χρημάτισε καθηγητής στο πανεπιστήμιο της Λουβέν και διατύπωσε πρώτος τη θεωρία της μεγάλης έκρηξης δημιουργίας του σύμπαντος. Κριτική παρουσίαση επιστημονικών βιβλίων για παιδιά 5 έως 10 ετών. Για τις γέφυρες, την οικολογική χημεία, την γεωλογία, τις κατοικίες, τις φάλαινες …

Γιατί τα γράφω όλα αυτά; Μα για να προτρέψω και τους Κρητικούς να μιμηθούν τους Βαλλόνους! Έχουμε Πανεπιστήμιο, Πολυτεχνείο, ΤΕΙ, Ινστιτούτο Τεχνολογίας και Έρευνας, ΜΑΙΧ, Αστεροσκοπείο, εταιρείες υψηλής τεχνολογίας και τόσα άλλα. Οι δραστηριότητές τους αξίζει να προβληθούν με τρόπο που να τις κάνει κατανοητές στους πολίτες ώστε η επιστήμη και η τεχνολογία να τεθούν καλύτερα στην υπηρεσία του κόσμου. Αλλά και οι νέοι μας επιστήμονες να αξιοποιηθούν καλύτερα στον τόπο τους χωρίς να πρέπει να αναζητούν πάντα την τύχη τους στο εξωτερικό.

Η «Αθηνά», η δική μας θεά της σοφίας έχει πάντα κάτι να μας διδάξει …

Προβλέποντας τα απρόβλεπτα

Το μέλλον δεν είναι πάντα απρόβλεπτο. Τα αποτελέσματα μερικών πράξεων είναι γνωστά με μαθηματική ακρίβεια, και συχνά είναι πολύ δυσάρεστα
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 2 Ιουλίου 2014 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-158)

Κανείς δεν γνωρίζει τι του επιφυλάσσει το αύριο. Όμως σε πολλά θέματα μπορούμε να κάνουμε αρκετά ασφαλείς προβλέψεις. Ο αδιάβαστος μαθητής είναι σχεδόν σίγουρο ότι θα αποτύχει στις εξετάσεις. Ο απρόσεκτος οδηγός κάποια στιγμή θα εμπλακεί σε ατύχημα. Η φλύαρη φιλενάδα δεν θα κρατήσει το μυστικό που της εμπιστευθήκατε. Ο ατζαμής μάστορας θα παραδώσει το έργο με κακοτεχνίες.

Θυμάμαι τη συμβουλή που μας έδιναν όταν στα νιάτα μου μάθαινα ιστιοπλοΐα με τους ναυτοπροσκόπους. Όταν φυσάει και δεν υπάρχει άλλο πανί στο πέλαγος μην αποφασίσετε να βγείτε εσείς πρώτοι. Όταν υπάρχει ένα μόνο πανί στον ορίζοντα είναι πιθανόν να είναι κάποιος τρελός. Όταν υπάρχουν δύο πανιά στον ορίζοντα, ζυγιάστε καλά τις συνθήκες πριν αποφασίσετε να είστε ο τρίτος.

Υπερβολικές προφυλάξεις θα πουν κάποιοι. Έλλειψη πνεύματος ριψοκινδύνευσης θα πουν άλλοι. Η τύχη βοηθά τους τολμηρούς λένε πολλοί που ρίχνονται ασυλλόγιστα στον κίνδυνο. Όμως οι τολμηροί είναι και έξυπνοι! Έχουν κάποια αξιόλογη εμπειρία, έχουν προετοιμαστεί κατάλληλα, έχουν ειδική εκπαίδευση, γνωρίζουν το αντικείμενο. Κι αν πάρουν κάποιο ρίσκο, έχουν τις πιθανότητες με το μέρος τους.

Τι πιθανότητες έχει με το μέρος του ο μεθυσμένος οδηγός; Ο αγρότης που καίει ξερόχορτα μέσα στον καύσωνα όταν έχει σηκωθεί αέρας; Η κοπέλα με την ανοιχτόχρωμη επιδερμίδα που δεν βάζει αντηλιακό το μεσημέρι στην παραλία; Ο ιδιοκτήτης που κτίζει μέσα στο ρέμα; Ο εργολάβος που αλλάζει τα σχέδια του μηχανικού χωρίς να τον ρωτήσει; Ο υπουργός που εγκρίνει κάποιο έργο χωρίς τις απαραίτητες περιβαλλοντικές μελέτες και στρατηγικές μελέτες επιπτώσεων;

Οι στατιστικές δείχνουν ότι ο μεθυσμένος οδηγός με οινόπνευμα στο αίμα τρεις φορές πάνω από το μέγιστο νόμιμο όριο έχει 10 φορές περισσότερες πιθανότητες να κάνει ατύχημα. Για τον οδηγό με πέντε φορές παραπάνω οινόπνευμα στο αίμα οι πιθανότητες ατυχήματος είναι 100 φορές μεγαλύτερες! Και ποιος είναι αυτός ο οδηγός; Απλά εκείνος που έχει πιεί μέσα στο δίωρο δέκα αντί για δύο ποτηράκια! Ρίσκο με πιθανότητες 100 φορές εναντίον σου; Μα δεν πρόκειται για ριψοκινδύνευση αλλά για καθαρή αυτοκτονία …

Αμ ο αγρότης που αποφασίζει να κάψει τα ξερόχορτα μέσα στο καλοκαίρι κι ενώ έχει σηκωθεί το μελτέμι! Είναι σίγουρο ότι θα ξεκινήσει μεγάλη πυρκαγιά, ιδίως αν βρίσκεται κοντά σε δασική έκταση. Δυστυχώς, οι περισσότεροι από τους εμπρηστές φαίνεται ότι μένουν ατιμώρητοι. Ο Ανδριανός Γκουρμπάτσης, απόστρατος αντιστράτηγος του Πυροσβεστικού Σώματος και νομικός έχει αναλύσει διεξοδικά την εγκληματικότητα των εμπρησμών και το προφίλ των εμπρηστών σε αστικές, αγροτικές και δασικές περιοχές για την περίοδο από το 2000 έως το 2010. Από τις μελέτες του προκύπτει ότι στις 100 πυρκαγιές εξιχνιάζονται οι 60 αλλά παραπέμπονται στο δικαστήριο οι υπαίτιοι μόνο των 30, από τους οποίους καταδικάζεται – κρατηθείτε – μόνον ο ένας! Συνεπώς, εδώ ίσως ο αγρότης αφού γνωρίζει ότι έχει μόνο μία πιθανότητα στις 100 να καταδικαστεί, ναι, έχει τις πιθανότητες με το μέρος του …

Για να δούμε την κοπέλα με την ανοιχτόχρωμη επιδερμίδα που κάνει ηλιοθεραπεία με τις ώρες χωρίς να βάζει και αντηλιακό υψηλής προστασίας. Αν έχει και πολλές φακίδες στην πλάτη, μερικές από τις οποίες κάπως μεγάλες, κι αν έχει κατ’ επανάληψη καεί από τον ήλιο στο παρελθόν, έχει 5 στις χίλιες πιθανότητες να προσβληθεί από μελάνωμα μέσα στα επόμενα πέντε χρόνια. Ως γυναίκα, οι πιθανότητες επιβίωσής της από την συχνά επιθετική αυτή μορφή του καρκίνου του δέρματος είναι μεγαλύτερες από εκείνες των ανδρών. Επίσης, οι πιθανότητες επιβίωσης ή και θεραπείας αυξάνουν ιδιαίτερα όσο πιο νωρίς διαγνωστεί και αντιμετωπιστεί το μελάνωμα. Υπό την προϋπόθεση βέβαια να υπάρχει συνεχής παρακολούθηση για τα επόμενα 10 χρόνια αλλά και μετά. Συμπέρασμα: βάζετε το αντηλιακό σας για να αποφύγετε όλες αυτές τις ταλαιπωρίες …

Ας δούμε τώρα πόσο κινδυνεύει ο ιδιοκτήτης που κτίζει σε περιοχή η οποία απειλείται από πλημμύρες. Η Ειδική Γραμματεία Υδάτων του Υπουργείου Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής, εφαρμόζοντας τις οδηγίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τα ύδατα και τις πλημμύρες, έχει εκδώσει χάρτες προκαταρκτικής αξιολόγησης των κινδύνων πλημμύρας για τα 14 υδατικά διαμερίσματα της χώρας. Οι χάρτες αυτοί περιλαμβάνουν τις ζώνες δυνητικά υψηλού κινδύνου πλημμύρας καθώς και τις ιστορικές πλημμύρες στις διάφορες περιοχές. Η Ειδική Γραμματεία Υδάτων έχει επίσης δημιουργήσει και μια βάση δεδομένων στην οποία καταγράφονται οι σημαντικές και οι λιγότερο σημαντικές ιστορικές πλημμύρες. Συνεπώς, τα δεδομένα υπάρχουν και όποιος θέλει να ριψοκινδυνέψει να κατασκευάσει ένα σπίτι εκεί όπου σε λίγα χρόνια θα σημειωθεί πλημμύρα, να μην έχει μετά απαίτηση να τον αποζημιώσει το κράτος για τις ζημιές που θα υποστεί. Εδώ βέβαια υπάρχει ευθύνη και των αρμόδιων υπηρεσιών πολεοδομίας αλλά και των υπεύθυνων για τα χωροταξικά σχέδια, αλλά αυτή η συζήτηση ανήκει σε άλλη σφαίρα και δεν είναι σκόπιμο να την ανοίξουμε εδώ.

Για τις επιπτώσεις που έχουν στην αντισεισμική συμπεριφορά των κτηρίων ακόμη και οι παραμικρές επεμβάσεις στα σχέδια του μηχανικού, έχουμε γράψει κατ’ επανάληψη από αυτήν εδώ τη στήλη. Οι επιταχύνσεις που προκαλεί ακόμη και ένας μέτριος σεισμός μπορούν να αποδειχτούν καταστροφικές για μια κατασκευή στην οποία δεν έχουν τηρηθεί επακριβώς τα σχέδια. Εκτός από την πιθανότητα τραυματισμού ή και θανάτου των κατοίκων, οι υλικές ζημιές που θα προκληθούν θέτουν σε κίνδυνο την σημαντική επένδυση του ιδιοκτήτη. Ο οποίος, αν αποδειχτεί ότι δεν τήρησε τα σχέδια ίσως να μην αποζημιωθεί κιόλας για τις ζημιές που θα έχει υποστεί.

Τέλος, ο υπουργός που εγκρίνει κάποιο έργο χωρίς τις απαραίτητες περιβαλλοντικές και στρατηγικές μελέτες επιπτώσεων, κινδυνεύει να προκαλέσει την καταδίκη της χώρας για μη τήρηση των προβλεπόμενων οδηγιών της Ευρωπαϊκής Ένωσης με αποτέλεσμα πρόστιμα και καθυστερήσεις που επιβαρύνουν τους φορολογούμενους.

Ποιος είπε ότι το μέλλον είναι αόρατο; Σε πολλές περιπτώσεις μόνον οι τυφλοί δεν μπορούν να το προβλέψουν …

Καλοκαιρινές σκέψεις για τα παιδιά

Μερικές σκέψεις για την παραγωγική απασχόληση των παιδιών στις διακοπές αλλά και μερικές συμβουλές για προστασία από τους καλοκαιρινούς κινδύνους
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 24 Ιουνίου 2014 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-157)

Μπήκαμε στο καλοκαίρι! Οι εξετάσεις στα σχολεία τελειώνουν. Οι μαθητές παίρνουν τους ελέγχους και προγραμματίζουν τις διακοπές. Στη θάλασσα, στο βουνό, στην πόλη. Οι Χανιώτες, που έχουν τόσο κοντά τη θάλασσα απ' τη μια και το βουνό από την άλλη είναι προνομιούχοι, σε αντίθεση με τους κατοίκους των μεγάλων πόλεων, οι περισσότεροι από τους οποίους θα περιορίσουν δραστικά τις διακοπές τους λόγω της οικονομικής κρίσης.

Συζητούσα τις προάλλες με μια μητέρα μικρών παιδιών που αντιμετώπιζε, όπως οι περισσότεροι γονείς, το μεγάλο πρόβλημα. Πως θα απασχολήσω τα παιδιά μου στις διακοπές; Συνήθως, μου είπε, τα αφήνω να δουν λίγη τηλεόραση, να παίξουν βιντεοπαιχνίδια, να περιηγηθούν στο διαδίκτυο. Η θάλασσα είναι κοντά κι έτσι κάνουμε και μπάνια …

Νομίζω ότι οι διακοπές προσφέρονται και για πιο παραγωγικές δραστηριότητες. Θεωρώ ότι τα παιδιά που τελειώνουν το Λύκειο πρέπει να ξέρουν οπωσδήποτε μερικά βασικά πράγματα, τα οποία δεν διδάσκονται απαραίτητα στο σχολείο. Χρήση ηλεκτρονικού υπολογιστή για βασικές εργασίες (επεξεργασία κειμένου, υπολογισμούς, κλπ.). Τυφλό σύστημα δακτυλογράφησης. Οδήγηση αυτοκινήτου. Και βασικές πρώτες βοήθειες.

Ωστόσο, ενώ υπάρχουν πολυάριθμες δυνατότητες εκμάθησης της χρήσης επεξεργαστή κειμένων και λογισμικού υπολογιστικών φύλλων στο διαδίκτυο, τα μαθήματα για τυφλό σύστημα δακτυλογράφησης σπανίζουν. Ευτυχώς υπάρχει ένα δωρεάν σύστημα εκμάθησης γρήγορης πληκτρολόγησης, το Sense-Lang, το οποίο υποστηρίζει και ελληνικά. Θα χρειαστούν βέβαια και πολλές ασκήσεις για να γίνουν τα παιδιά βιρτουόζοι. Βάλτε τα να αντιγράψουν κείμενα από βιβλία ή από εφημερίδες. Αν εξασκηθούν παίζοντας θα μπορούν στη συνέχεια να γίνουν αποδοτικότερα σε όποια δουλειά κι αν κάνουν στο μέλλον όπου θα απαιτείται δακτυλογράφηση κειμένων π.χ. στις σημειώσεις και εργασίες στο σχολείο.

Για την άδεια οδήγησης απαιτείται ελάχιστη ηλικία 18 ετών. Με τη νέα νομοθεσία προβλέπεται άδεια οδήγησης μοτοποδηλάτου έως 50 κ.ε. (κατηγορία ΑΜ) από ηλικία 16 ετών. Οι σύγχρονες σχολές οδήγησης φροντίζουν να εκπαιδεύουν τους υποψήφιους οδηγούς σε θέματα οδικής ασφάλειας και πρώτων βοηθειών, κάτι που κανονικά πρέπει να τους κάνει προσεκτικότερους στο δρόμο. Μαθήματα βασικών πρώτων βοηθειών οργανώνουν και πολλές εθελοντικές οργανώσεις (Ερυθρός Σταυρός, Ελληνική Ομάδα Διάσωσης, κλπ.).

Όμως, τα παιδιά μπορούν να αξιοποιήσουν τις διακοπές εργαζόμενα ώστε να αποκτήσουν και κάποιες εμπειρίες από την ζωή. Δεν είναι πάντα σκόπιμο να απασχοληθούν στην οικογενειακή επιχείρηση παρόλο που και αυτό είναι χρήσιμο. Υπάρχουν πάντα κάποιοι φίλοι ή συγγενείς στους οποίους έχετε εμπιστοσύνη, οι οποίοι θα μπορούσαν να απασχολήσουν δημιουργικά τα παιδιά έστω και για λίγες εβδομάδες.

Θυμάμαι πως ο πατέρας μου με είχε βάλει σε δουλειά μόλις τελείωσα την 1η Δημοτικού. Σε έναν γερο-ζωγράφο που έκανε μεγάλες διαφημιστικές ταμπέλες, την εποχή που δεν υπήρχαν οι γιγαντοαφίσες. Έμαθα να μεγεθύνω μικρές ζωγραφιές και τον βοηθούσα να χαράξει τους οδηγούς για να ζωγραφίσει τα γράμματα των διαφημίσεων. Και μου έδινε 20 δραχμές την εβδομάδα, τις οποίες βέβαια του τις έδινε ο πατέρας μου. Όμως έμαθα πως έπρεπε κάθε πρωί να σηκωθώ να πάω στην δουλειά! Να πάρω το λεωφορείο και να περπατήσω κάποια απόσταση. Βέβαια, το απόγευμα πήγαινα στην θάλασσα, αλλά η δουλειά, δουλειά.

Έτσι όλα τα καλοκαίρια από την πρώτη δημοτικού μέχρι που τελείωσα το πανεπιστήμιο δούλευα για να μαθαίνω και να βγάζω κι ένα χαρτζιλίκι. Σε έναν ηλεκτρολόγο σήκωνα το τηλέφωνο όταν απουσίαζε. Σε ένα εργαστήριο ζωγραφικής κεραμικών για τους τουρίστες. Στο εστιατόριο του πατέρα μου ως βοηθός σερβιτόρου και πλύντης ποτηριών και μαχαιροπήρουνων. Στην κατασκευαστική εταιρεία του θείου μου ως επιμετρητής, υπεύθυνος για τα ένσημα του ΙΚΑ και βοηθός επιστάτη. Και τέλος στο ομοιοπαθητικό φαρμακείο του Παύλου Τζιβανίδη (που αγοράστηκε έκτοτε από τον Γιώργο Κορρέ).

Όμως ξεφύγαμε … Το καλοκαίρι δεν είναι βέβαια μόνο για δουλειά. Είναι και για διασκέδαση. Υπό την προϋπόθεση ότι προσέχουμε ώστε να προφυλαχτούμε από τους ιδιαίτερους καλοκαιρινούς κινδύνους.

Φοράμε καπέλο για να αποφύγουμε την ηλίαση. Πίνουμε άφθονα υγρά για να αποφύγουμε την αφυδάτωση. Και βάζουμε πάντα αντηλιακό για να μην πάθουμε εγκαύματα αλλά και για να προφυλαχτούμε από το μελάνωμα, μια μορφή καρκίνου του δέρματος η οποία αν δεν διαγνωστεί έγκαιρα μπορεί να προκαλέσει επιθετικότατες μεταστάσεις. Τα παιδιά χρειάζονται ιδιαίτερη φροντίδα γιατί δεν καταλαβαίνουν! Τέλος, το καλοκαίρι φροντίζουμε να μην αφήνουμε μωρά ή μικρά παιδιά στο αυτοκίνητο. Το αυτοκίνητο συγκεντρώνει τη θερμότητα σαν θερμοκήπιο και το παιδί κινδυνεύει να σκάσει από θερμοπληξία και να πεθάνει αβοήθητο!

Απαραίτητες και οι προφυλάξεις από τα κουνούπια, τις σφήκες και τα άλλα επικίνδυνα έντομα. Για τα παιδιά οι κουνουπιέρες τη νύχτα και τα εντομοαπωθητικά με βάση βότανα (π.χ. σιτρονέλλα) είναι απαραίτητα. Προσοχή στις αλλεργικές αντιδράσεις που απαιτούν άμεση προσφυγή σε γιατρό ή κλήση των επειγόντων (112 ή 166).

Στη θάλασσα και στις πισίνες δεν καταπίνουμε το νερό, προσπαθούμε να μην τρίβουμε τα μάτια μας και ξεπλενόμαστε με καθαρό, γλυκό νερό μετά το μπάνιο. Φροντίζουμε να μάθουμε κολύμπι στα παιδιά από μικρή ηλικία. Και τα επιτηρούμε για να μην απομακρύνονται από την παραλία όταν κολυμπούν στη θάλασσα. Τα μικρά παιδιά μπορούν να πνιγούν και σε λίγα εκατοστά νερού ή σε ένα κουβά, πολύ περισσότερο στην πισίνα ή στη θάλασσα. Δεν κολυμπούμε μετά από πλούσιο γεύμα, δεν κάνουμε βουτιές σε σημεία που δεν γνωρίζουμε και περιφράζουμε την πισίνα για να μην πέσουν μέσα μικρά παιδιά που δεν ξέρουν κολύμπι.

Καλές και παραγωγικές διακοπές σε όλους!

Σημερινές αποφάσεις, μελλοντικές επιπτώσεις

Να μάθω ξένες γλώσσες και ποιες; Να αρχίσω το κάπνισμα; Τι να σπουδάσω για να έχω δουλειά όταν αποφοιτήσω; Και με τι κριτήρια να ψηφίσω για να ζήσουν καλύτερα τα παιδιά μου στο μέλλον;
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 17 Ιουνίου 2014 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-156)

Παίξαμε ένα παιχνίδι με τα παιδιά που ήλθαν στην Πρώτη Γιορτή Υποδοχής του Καλοκαιριού που οργάνωσε το περασμένο Σαββατοκύριακο στη Λευκάδα ο Σύλλογος Ιδιοκτητών Κέντρων Ξένων Γλωσσών Πρέβεζας-Λευκάδας. Το λέγανε «Γιατί πρέπει να μαθαίνουμε ξένες γλώσσες;». Κάθε παιδί έλεγε τι θέλει να γίνει όταν μεγαλώσει και γιατί, κατά τη γνώμη του, θα έπρεπε να μάθει ξένες γλώσσες και ποιες.


Υπήρχαν όμως και παιδιά που είπαν ότι στο μελλοντικό τους επάγγελμα δεν χρειαζόταν να μιλούν ξένες γλώσσες. Τους εξήγησα πόσο λάθος έκαναν! Ο μέλλων παπάς, δεν είχε ακούσει την ανάγνωση του Ευαγγελίου σε όλες τις γλώσσες στη λειτουργία της Δεύτερης Ανάστασης. Και δεν γνώριζε το σημαντικό ιεραποστολικό έργο της Ορθόδοξης Εκκλησίας σε όλο τον κόσμο. Ο μέλλων νεκροθάφτης δεν είχε ακούσει για τη μεταφορά νεκρών στο εξωτερικό και τις διατυπώσεις με τα τελωνεία και τις μεταφορικές εταιρείες. Ευτυχώς, στην αίθουσα υπήρχαν καθηγητές ξένων γλωσσών και γονείς και ελπίζω να ξαναπαίξουν το παιχνίδι με τα παιδιά τους έτσι ώστε να τα παρακινήσουν προς την εκμάθηση ξένων γλωσσών.

Πόσες από τις σημερινές μας αποφάσεις έχουν επιπτώσεις που θα φανούν σε μερικά χρόνια; Η εκμάθηση ή όχι μιας ξένης γλώσσας απαιτεί πολύχρονη προσπάθεια. Αν αποφασίσει κάποιος ότι η προσπάθεια αυτή δεν αξίζει τον κόπο, θα καταλάβει το λάθος του όταν θα είναι πια πολύ αργά για να το διορθώσει ή όταν θα χρειάζεται πολύ μεγαλύτερη προσπάθεια για να πετύχει τον ίδιο στόχο.

Πόσα παιδιά εγκαταλείπουν το σχολείο επειδή αποφασίζουν με βάση κάποια λανθασμένα κριτήρια; Όταν θα διαπιστώσουν το λάθος τους μερικά χρόνια αργότερα θα είναι πολύ δύσκολο να ξανακαθίσουν στα θρανία για να καλύψουν το χαμένο χρόνο. Δύσκολο αλλά όχι ακατόρθωτο βέβαια, αφού συχνά διαβάζουμε στις ειδήσεις για μεγάλους ανθρώπους που σπουδάζουν και παίρνουν με επιτυχία ακόμη και πανεπιστημιακά πτυχία.

Άλλες αποφάσεις που παίρνουμε σήμερα θα έχουν κάποιες μελλοντικές επιπτώσεις στην υγεία μας. Όποιοι νέοι αρχίζουν σήμερα το κάπνισμα είναι στατιστικά σχεδόν σίγουρο (πιθανότητες γύρω στο 70%) ότι θα αντιμετωπίσουν σε λίγα χρόνια σοβαρές ασθένειες. Καρκίνους, πνευμονική ανεπάρκεια, καρδιαγγειακά νοσήματα. Σήμερα το κάπνισμα ίσως να τους προσφέρει κάποια πρόσκαιρη απόλαυση και ιδίως κάποια αποδοχή από την παρέα τους. Όμως το τίμημα μακροπρόθεσμα είναι σχεδόν πάντα πολύ βαρύ, όχι μόνο για τον σημερινό καπνιστή αλλά και για τα μέλη της οικογένειάς του που θα ζήσουν νοσοκομεία, οξυγόνα, φροντίδες στο σπίτι πριν να συμβεί πρόωρα το μοιραίο …

Για να μη μιλήσουμε για την απόφαση να δοκιμάσει κάποιος έστω και κάποια ήπια ναρκωτικά. Ακόμη και το χασισάκι, έχει πια αποδειχτεί ότι μακροπρόθεσμα δημιουργεί ψυχώσεις στους χρήστες. Επιθετικότητα, κατάθλιψη, παραισθήσεις, παράνοια, σχιζοφρένεια, αυτοκτονικές τάσεις, Ιδίως αν υπάρχει και κάποια κληρονομική προδιάθεση ή και οι περιβαλλοντικές συνθήκες είναι ιδιαίτερα δύσκολες και απαιτητικές. Βέβαια, κι εδώ αν κάποιος αντιληφθεί έγκαιρα το πρόβλημα και ζητήσει ιατρική βοήθεια είναι δυνατόν να ξεφύγει. Αλλά η προσπάθεια θα είναι υπεράνθρωπη και πολύχρονη. Και θα απαιτήσει ισχυρή θέληση και επιμονή.

Μια άλλη απόφαση που σίγουρα έχει μακροπρόθεσμες επιπτώσεις είναι η επιλογή του μελλοντικού επαγγέλματος. Σε ένα περιβάλλον με μεγάλη ανεργία, ιδίως μεταξύ των πτυχιούχων ανωτάτων σχολών, η επιλογή του μελλοντικού επαγγέλματος αποτελεί πραγματική σπαζοκεφαλιά. Και η απόφαση μπορεί να οδηγήσει σε μια ευτυχισμένη ζωή ή σε δυστυχία, προβλήματα και κατάθλιψη λόγω χρόνιας ανεργίας.

Το μεγάλο ερώτημα που σίγουρα βασανίζει πολλούς νέους και νέες είναι πράγματι «τι να σπουδάσω για να έχω δουλειά όταν αποφοιτήσω;». Η απάντηση δεν είναι πάντα εύκολη. Χρειάζεται προσεκτική μελέτη και εκτίμηση όλων των παραγόντων. Κατ’ αρχάς χρειάζεται κάποια αυτοεξέταση. Θέλεις να γίνεις γιατρός αλλά λιποθυμάς μόλις αντικρίσεις αίματα; Ξανασκέψου το! Αεροπόρος αλλά έχεις μυωπία και φοβάσαι τα ύψη; Μην το αποτολμήσεις. Έμπορος αλλά δεν μπορείς να πείσεις τους φίλους σου ούτε μια φορά να σε ακολουθήσουν σε ένα πάρτι; Μάλλον δεν κάνεις …

Αλλά ακόμη κι αν κάνεις για δικηγόρος, για μηχανικός ή για γιατρός, θα πρέπει να σκεφτείς σοβαρά τι ακριβώς θα κάνεις σε αυτούς τους επαγγελματικούς χώρους με δεδομένο τον κορεσμό που υπάρχει στα αντίστοιχα επαγγέλματα. Τα οποία, απαιτούν και πολύχρονες σπουδές, μια επένδυση για την οποία θα πρέπει να έχεις κάνει καλούς υπολογισμούς πριν την ξεκινήσεις. Θα πρέπει επίσης να έχεις ευελιξία ώστε να μπορείς να αλλάξεις τους στόχους σου καθοδόν αν διαπιστώσεις ότι οι αρχικές σου παραδοχές έχουν πια αλλάξει. Ιδιαίτερα χρήσιμη μπορεί να αποδειχτεί η προσφυγή στις υπηρεσίες επαγγελματικού προσανατολισμού του ΕΟΠΠΕΠ.

Ας κλείσουμε αυτό το σημείωμα και με κάποιες γενικότερες σκέψεις. Πόσοι από εμάς σκέπτονται τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις της ψήφου μας στις εκλογές; Σήμερα η χώρα μας αντιμετωπίζει μεγάλες δυσκολίες και πρέπει να καταβάλει υπεράνθρωπες προσπάθειες για να αποκαταστήσει το επίπεδο διαβίωσης των πολιτών της. Όμως, η σημερινή κατάσταση οφείλεται στις αποφάσεις του παρελθόντος, αποφάσεις που έλαβαν κυβερνήσεις που είχαν ψηφιστεί με μεγάλες μάλιστα πλειοψηφίες από εμάς τους ίδιους. Ψηφίσαμε πιστεύοντας σε υποσχέσεις που ενδόμυχα γνωρίζαμε ότι ήταν αδύνατον να υλοποιηθούν ενώ μερικοί που χαρακτηρίστηκαν γρήγορα ως «γραφικοί» ή ως «Κασσάνδρες» μας προειδοποιούσαν για τις παγίδες που θα συναντούσαμε μπροστά μας.

Το σημερινό παιδί είναι ο πατέρας του αυριανού ενήλικα, είπε κάποιος σοφός. Οι σημερινές μας αποφάσεις σε ατομικό ή και συλλογικό επίπεδο θα καθορίσουν το μέλλον μας ως πολιτών και ως κοινωνίας. Από αυτές εξαρτάται αν θα αποφύγουμε κάποιες καταστροφές ή αν θα τις υποστούμε. Ας κοιτάξουμε λίγο πιο μακριά από τη μύτη μας ως άτομα και ως κοινωνία κι ας βοηθήσουμε τους νέους να πάρουν σωστές αποφάσεις για ένα λαμπρό μέλλον!

Τα τροχαία τα πληρώνουμε όλοι!

Οι οικονομικές και κοινωνικές επιπτώσεις των τροχαίων δεν αφορούν μόνο τα θύματα και τις οικογένειες τους αλλά όλους μας, που πληρώνουνε άμεσα ή έμμεσα ένα σημαντικό ποσό κάθε χρόνο
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 11 Ιουνίου 2014 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-155)

Πόσο κοστίζουν τα τροχαία ατυχήματα; Ρωτήστε τη χαροκαμένη μάνα ή τον κεραυνοβολημένο πατέρα. Την πονεμένη σύζυγο, την αρραβωνιαστικιά, τη φιλενάδα. Τα ορφανά. Όσους έχασαν τον αγαπημένο αδελφό ή αδελφή. Τον γκαρδιακό φίλο. Ναι! Το ψυχικό κόστος των τροχαίων είναι μεγάλο για όσους μένουν πίσω. Αλλά και για όσους επιζούν με μια χρόνια αναπηρία, συχνά καθηλωμένοι στο κρεβάτι ή στην αναπηρική καρέκλα το κόστος είναι επίσης δυσβάστακτο.

Όμως σημαντικές είναι και οι οικονομικές και οι κοινωνικές επιπτώσεις των ατυχημάτων γενικότερα. Πρόσφατα, η εθνική υπηρεσία ασφάλειας αυτοκινητοδρόμων των ΗΠΑ υπολόγισε το κόστος αυτών ακριβώς των επιπτώσεων των τροχαίων στην Ηνωμένες Πολιτείες για το έτος 2010. Η μελέτη παρουσιάζει ενδιαφέρον λόγω της μεθοδολογικής προσέγγισης που έχει υιοθετηθεί για τον υπολογισμό του κόστους με το οποίο επιβαρύνεται ο πολίτης.

Το 2010 στις ΗΠΑ από τα τροχαία σκοτώθηκαν 32.999 άτομα, τραυματίστηκαν 3,9 εκατομμύρια και υπέστησαν ζημιές 24 εκατομμύρια οχήματα. Το συνολικό κόστος ανήλθε σε περίπου 200 εκατ. ευρώ που αντιστοιχεί στο 1,9% του πραγματικού ακαθάριστου εθνικού προϊόντος των ΗΠΑ. Κόστος που επιβαρύνει κατά περίπου 660 ευρώ κάθε εν ζωή αμερικάνο …

Στο συνολικό κόστος συνυπολογίστηκαν όλες οι συνιστώσες. Η απώλεια παραγωγικότητας στο σπίτι και στην εργασία. Οι ζημιές στην περιουσία. Οι ιατρικές δαπάνες. Το κόστος λόγω της κυκλοφοριακής συμφόρησης που προκαλούν τα ατυχήματα και που περιλαμβάνει τις καθυστερήσεις, την αυξημένη κατανάλωση καυσίμων και την παραγωγή αερίων του θερμοκηπίου και άλλων ρύπων. Τα δικηγορικά και δικαστικά έξοδα. Το κόστος των ιατρικών υπηρεσιών άμεσης επέμβασης και οι υπόλοιπες δαπάνες της διοίκησης που αντιστοιχούν σε επιπλέον φόρους ύψους περίπου 150 ευρώ ετησίως για κάθε αμερικανικό νοικοκυριό. Οι διοικητικές δαπάνες των ασφαλιστικών εταιρειών. Και τέλος, η συνολική επιβάρυνση στην ποιότητα ζωής, που αποδείχτηκε ότι ήταν και η μεγαλύτερη συνιστώσα.

Ποιες είναι οι κύριες αιτίες των ατυχημάτων; Οι ίδιες ακριβώς με εκείνες που είναι και στην Ελλάδα. Οδήγηση υπό την επήρεια οινοπνεύματος. Υπερβολική ταχύτητα. Μη χρήση ζώνης ασφαλείας. Αφηρημάδα. Και η μη χρήση κράνους για τους μοτοσικλετιστές.

Ας αναλύσουμε λίγο την αφηρημάδα. Από μια παλαιότερη μελέτη του Πανεπιστημίου της Ιντιάνα προκύπτει ότι η υπερβολική ταχύτητα, η αφηρημάδα και τα λάθη του οδηγού συμβάλλουν σε 92,6% όλων των ατυχημάτων. Και η αφηρημάδα περιλαμβάνει τη συνομιλία με κινητό. Την αποστολή γραπτών μηνυμάτων. Τη συζήτηση με τους συνεπιβάτες. Την ενασχόληση με συσκευές όπως ραδιόφωνα ή καθρέπτες. Την κατανάλωση φαγητού ή ποτού κατά την οδήγηση. Την παρατήρηση εξωτερικών αντικειμένων, προσώπων ή γεγονότων. Και τέλος την απορρόφηση από σκέψεις, για παράδειγμα, εξ αιτίας κάποιας στεναχώριας ή πρόσφατης προστριβής.

Οι μοτοσυκλέτες είναι τα επικινδυνότερα μέσα μεταφοράς. Από πολυάριθμες μελέτες προκύπτει ότι η χρήση κράνους είναι η σημαντικότερη πράξη πρόληψης ενός αναβάτη αφού μειώνει την πιθανότητα θανατηφόρου τραυματισμού κατά 37% για τους οδηγούς και κατά 41% για τους συνεπιβάτες. Το κράνος μειώνει την πιθανότητα μη θανατηφόρου σοβαρού τραυματισμού κατά 13% και ελαφρού τραυματισμού κατά 8%. Όμως, πολλοί μοτοσικλετιστές επιμένουν να μην φορούν κράνος παρόλο που καθημερινά οι ειδήσεις μας υπενθυμίζουν τις ζωές που χάνονται εξαιτίας αυτής της σοβαρής αμέλειας.

Αντίθετα, η χρήση ζώνης ασφαλείας φαίνεται πως έχει καθιερωθεί στη συνείδηση των οδηγών ως απαραίτητη κατά την οδήγηση. Και τα στατιστικά στοιχεία από την αμερικανική μελέτη δείχνουν ότι η χρήση της ζώνης σώζει ανθρώπινες ζωές!

Μια άλλη στατιστική συνηγορεί υπέρ του διαχωριστικού στηθαίου στους αυτοκινητοδρόμους αφού δείχνει ότι το μεγαλύτερο οικονομικό και κοινωνικό κόστος συνδέεται με τα τροχαία που σημειώνονται σε αυτοκινητόδρομους με δύο λωρίδες χωρίς διαχωριστικό στηθαίο! Ανεξάρτητα αν πρόκειται για δρόμους σε πόλεις ή στην ύπαιθρο. Από την ανάλυση προκύπτει επίσης ότι η σοβαρότητα των τραυματισμών είναι πολύ μεγαλύτερη στους αυτοκινητοδρόμους χωρίς στηθαίο εκτός αστικών περιοχών, όπου οι οδηγοί έχουν την τάση να αναπτύσσουν μεγαλύτερες ταχύτητες.

Ποια χρήσιμα συμπεράσματα μπορούμε να βγάλουμε για την Κρήτη; Κατ' αρχάς ότι τα τροχαία ατυχήματα επιβαρύνουν ολόκληρη την κοινωνία κι όχι μόνο τα θύματα και τα μέλη των οικογενειών τους. Μας επιβαρύνουν οικονομικά γιατί αυξάνουν τις δαπάνες των ασφαλιστικών ταμείων, των υπηρεσιών έκτακτης ανάγκης, τις καθυστερήσεις λόγω κυκλοφοριακής συμφόρησης και πάει λέγοντας. Γι' αυτό και πρέπει, όσοι καταλαβαίνουν τη σημασία αυτής της επιβάρυνσης να επιμένουν φορτικότατα. Στους μεθυσμένους να μην πιάνουν τιμόνι. Στους μοτοσικλετιστές να φορούν κράνος. Στους οδηγούς να μη μιλούν στο κινητό, να μην ασχολούνται με αλλότρια και να μην τρέχουν υπερβολικά. Ακόμη και ο άγνωστος νεαρός, που ίσως σας βρίσει αν του κάνετε παρατήρηση, ίσως να το ξανασκεφτεί παρακάτω και να αλλάξει συμπεριφορά.

Αλλά και η πολιτεία πρέπει να σοβαρευτεί κάποτε. Η τοποθέτηση διαχωριστικού στηθαίου στον ΒΟΑΚ θα σώσει πολλές ζωές και πρέπει να αποτελέσει ύψιστη προτεραιότητα της νέας περιφερειακής αρχής. Ας θυμηθούμε την προσπάθεια «Ασφαλής Κρήτη» που ξεκίνησε από το οδικό μας δίκτυο. Δεύτερη προτεραιότητα, για την οποία έχουμε γράψει κατ' επανάληψη από αυτήν εδώ τη στήλη είναι η αστυνόμευση και δίωξη των παραβατών. Με εξάντληση της αυστηρότητας των ποινών. Αφαίρεση διπλώματος. Κατάσχεση του μεταφορικού μέσου. Κι όποιος παραπονεθεί ότι αυτές είναι αυταρχικές μέθοδοι, ας κοιτάξει το πορτοφόλι του κι ας αναλογιστεί τι του κοστίζει η απερισκεψία του μεθυσμένου οδηγού, του μοτοσικλετιστή χωρίς κράνος, του νεαρού που μιλά στο κινητό ή της κυρίας που οδηγεί και βάφει τα νύχια της.

Γιατί τελικά ΤΑ ΤΡΟΧΑΙΑ ΤΑ ΠΛΗΡΩΝΟΥΜΕ ΟΛΟΙ!

Ζητείται εμπειρία

«Νέος δ’ έμπειρος ουκ έστιν, πλήθος γαρ χρόνου ποιεί την εμπειρίαν», έλεγε ο Αριστοτέλης. Δηλαδή ο νέος δεν είναι έμπειρος γιατί χρειάζεται πολύ χρόνος για να αποκτήσει κανείς εμπειρία
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 3 Ιουνίου 2014 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-154)

Μιλούσα με ένα φίλο με ιδιωτική εταιρεία κατασκευής προϊόντων λογισμικού. Η συζήτηση ήρθε μεταξύ άλλων και στο πρόβλημα της ανεργίας των νέων, που κατά γενική ομολογία αποτελεί σοβαρό κοινωνικό πρόβλημα με μακροπρόθεσμες επιπτώσεις. Ο φίλος μου διηγήθηκε μερικές αληθινές ιστορίες που δείχνουν κάποιες από τις αιτίες του προβλήματος.

Ζητούσα μια γραμματέα, μου είπε, που να ξέρει αγγλικά και να μπορεί να χειριστεί MS Word για την επεξεργασία κειμένων. Πολυάριθμοι οι υποψήφιοι και υποψήφιες με σωστά βιογραφικά. Διπλώματα στα αγγλικά. Γνώσεις υπολογιστών και επεξεργασίας κειμένων. Την ώρα της συνέντευξης όμως η εικόνα ήταν διαφορετική. Ξέρεις αγγλικά; Ξέρω, έχω και δίπλωμα. Δεν σε ρωτώ αν έχεις πτυχία αλλά αν ξέρεις. Μάλιστα ξέρω. Ωραία, διάβασε μου αυτή την επιστολή και πες μου τι λέει. Κόμπιασμα από τον υποψήφιο. Μα δεν καταλαβαίνω! Απόρριψη. Δάκρυα …

Άλλος υποψήφιος. Ξέρεις, πολλές φορές μου τηλεφωνούν από το εξωτερικό. Θα πρέπει να απαντήσεις στα αγγλικά, να πεις ότι δεν είμαι διαθέσιμος προς στιγμήν και να σημειώσεις τα στοιχεία αυτού που καλεί. Μα δεν ήξερα ότι θέλατε και προφορικά … Απόρριψη. Τρίτος υποψήφιος. Ξέρεις να χειρίζεσαι MS Word; Μάθαμε στο σχολείο. Δεν σε ρωτώ αν το διδάχτηκες αλλά αν ξέρεις! Ξέρω. Πάμε λίγο στον υπολογιστή. Δακτυλογράφησέ μου αυτό το κείμενο. Αργή δακτυλογράφηση με δύο δάκτυλα … Τώρα κάνε μου τη δεύτερη παράγραφο μπλε. Μα αυτό δεν το έχουμε μάθει! Βάλε στο τέλος της παραγράφου μια υποσημείωση. Αυτό δεν το ξέρω! Απόρριψη. Κλάματα.

Ελπίζω να καταλαβαίνουμε όλοι το ηθικό δίδαγμα της ιστορίας. Πρωταρχική σημασία στην αγορά εργασίας δεν έχουν τα διπλώματα αλλά οι πραγματικές γνώσεις. Κι αυτές δεν αποκτώνται μόνο με την θεωρητική κατάρτιση αλλά και με πολλή πρακτική εξάσκηση. «Σ' αυτόν τον τόπο, όπου είμαστε όλοι, τόσο τραγικά αυτοδίδακτοι,...» έγραψε κάποτε ο Γιώργος Σεφέρης. Από την εμπειρία μου στο Βέλγιο μπορώ να πω ότι αυτό δεν ισχύει μόνο στην Ελλάδα αλλά για σε όλο τον κόσμο. Δεν θα μάθεις μια ξένη γλώσσα αν δεν την μιλήσεις με κάποιον που δεν ξέρει τη δική σου. Δεν θα μπορέσεις να χρησιμοποιήσεις σωστά ένα λογισμικό αν δεν περάσεις ώρες και ώρες μπροστά στην οθόνη του υπολογιστή, μαθαίνοντας από τα λάθη σου, συμβουλευόμενος τη «Βοήθεια» και ρωτώντας κάποιους εμπειρότερους χρήστες.

Όμως ο φίλος μου ανέφερε κι άλλες ιστορίες. Σχετικά με τις επιχειρήσεις και την παράλογη νομοθεσία που ισχύει, για παράδειγμα, όταν θέλεις να κλείσεις μια επιχείρηση που δεν πάει καλά. Ή να αποχωρήσεις από κάποια επιχείρηση στην οποία δεν θέλεις να είσαι πια συνέταιρος. Για την γραφειοκρατία και τα έξοδα που απαιτούνται. Μα, θα ρωτήσετε, αν δεν πάει καλά η επιχείρηση πού θα βρεθούν τα χρήματα για να εξοφληθεί η εφορία και τα ασφαλιστικά ταμεία;

Πρόσφατα διαβάσαμε για την ειδική νομοθετική ρύθμιση που έγινε για τα Ναυπηγεία Σύρου. Σύμφωνα με ειδική τροπολογία που ψηφίστηκε από τη Βουλή, στην επιχείρηση θα παρέχεται ασφαλιστική ενημερότητα κατά παρέκκλιση της νομοθεσίας. Υπό την προϋπόθεση της μηνιαίας καταβολής δόσεων έναντι της υφιστάμενης σήμερα ασφαλιστικής οφειλής. Και υπό την προϋπόθεση ότι εφεξής θα εξοφλούνται οι τρέχουσες ασφαλιστικές εισφορές.

Πολλοί θεώρησαν την παραπάνω ρύθμιση ως σκανδαλώδη. Ο επιχειρηματίας φίλος μου θεώρησε ότι κάτι ανάλογο θα έπρεπε να ισχύει για όλες τις επιχειρήσεις που αποδεδειγμένα αντιμετωπίζουν οικονομικές δυσκολίες και δεν μπορούν να ανταποκριθούν στις υποχρεώσεις τους. Αλλά και για όσες επιχειρήσεις κλείνουν χωρίς να έχουν εκκαθαριστεί. Με αποτέλεσμα να φαίνονται ότι οφείλουν τεράστια ποσά στο δημόσιο (που λόγω των προστίμων και των τόκων αυξάνονται δυσανάλογα), ποσά, τα οποία μάλλον δεν θα εισπραχθούν ποτέ.

Ποιοι εισηγούνται τη νομοθεσία που ισχύει για τις επιχειρήσεις; Ποιοι σχεδιάζουν και αποφασίζουν την φορολογική πολιτική; Ποιοι και με ποια κριτήρια καλούνται να εφαρμόσουν τη νομοθεσία στις εφορίες, στα ασφαλιστικά ταμεία, στις αποκεντρωμένες διοικήσεις; Έχουν κάποιαν εμπειρία από επιχειρήσεις; Από τον κόσμο της αγοράς; Από το ρίγος στην ραχοκοκαλιά του επιχειρηματία που διαπιστώνει ότι ενώ είχε προγραμματίσει την χρηματοροή του για τους επόμενους μήνες, η εφορία του ζητά ξαφνικά κάποια υπέρογκα ποσά εκτός προγράμματος;

Είναι προφανές ότι κάποιοι έχουν αναλάβει κάποιες θέσεις μεγάλης ή μικρής ευθύνης χωρίς να έχουν την απαιτούμενη πρακτική εμπειρία. Όπως και η επίδοξη γραμματέας που δηλώνει ότι ξέρει αγγλικά αλλά δεν καταλαβαίνει τι λέει μια επιστολή στα αγγλικά ή δεν μπορεί να αρθρώσει λέξη στο τηλέφωνο για να απαντήσει σε έναν αγγλόφωνο συνομιλητή. Και ούτε κάνουν κάποια προσπάθεια να μάθουν. Ή έστω να καταγράψουν επιστημονικά τις απόψεις και τις εμπειρίες όσων επηρεάζονται από τις σχετικές αποφάσεις.

Κι αυτό δεν ισχύει μόνο για τους εγχώριους μαθητευόμενους μάγους. Πρόσφατα, ακόμη και υψηλόβαθμα στελέχη διεθνών οργανισμών που εισηγήθηκαν ή ενέκριναν τα προγράμματα λιτότητας για τις χώρες που επλήγησαν από την χρηματοπιστωτική κρίση ομολόγησαν ότι οι συνταγές που εφαρμόστηκαν ήταν μάλλον υπέρ του δέοντος δραστικές και δημιούργησαν μεγαλύτερη ύφεση από όση αναμενόταν. Αλλά και οι ηγέτες της Ευρώπης ομολόγησαν, μετά τις πρόσφατες Ευρωεκλογές, ότι η Ευρώπη χρειάζεται άμεσα μέτρα για την καταπολέμηση μιας σειράς προβλημάτων όπως η ανεργία και η ύφεση. Προβλήματα, για πολλά από τα οποία φέρουν και αυτοί ένα μέρος της ευθύνης.

Και πως θα αποκτήσουν εμπειρία, οι νέοι και οι νέες; Εξασκούμενοι στις γλώσσες με τους τουρίστες ή πηγαίνοντας στο εξωτερικό για να φυλάξουν παιδάκια σε οικογένειες (fille au pair). Ακούγοντας ξένα ραδιόφωνα. Εξασκούμενοι στον υπολογιστή. Αναλαμβάνοντας ευθύνες σε εθελοντικές οργανώσεις. Προσφέροντας εθελοντική εργασία σε οργανισμούς και επιχειρήσεις. Και αποφεύγοντας τις καφετέριες και τα μπαράκια. εκτός αν πρόκειται να εργαστούν εκεί ...
Η Ελλάδα θέλει βέβαια ανθρώπους με γνώσεις και πτυχία. Αλλά πάνω απ' όλα θέλει ανθρώπους που έχουν πρακτική εμπειρία. Θέλει ανθρώπους της δουλειάς!

Λίγοι στίχοι για τις Ευρωεκλογές

Για να ακούσει η Ένωση όλους της τους πολίτες, 
 Έλληνες, Γάλλους, Ιρλανδούς και τους δεινοπαθούντες … 
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 21 Μαΐου 2014 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-153)

Την Κυριακή ψηφίζουμε ξανά για την Ευρώπη,
και στις Βρυξέλλες βουλευτές θα στείλουμε, καθότι,
την καθημερινότητα στην Κρήτη που τη ζούμε,
αυτοί αποφασίζουνε αφού διαλεχτούνε.

Πρώτα λοιπόν η Κομισιόν, μαθές η Επιτροπή,
ακούει κάθε υπουργό, εκπρόσωπο, πολίτη,
κάνει μετά διάλογο με κάθε συντεχνίτη
και βγάζει τότε πρόταση, τη νομοθετική.

Αυτή η πρόταση μετά πάει στους βουλευτές.
Αλλά μαζί κι οι υπουργοί την παίρνουνε μαθές.
Όλοι μαζί με βοηθούς θα την ξεπουπουλιάσουν,
κι όλα τα λάθη στη σειρά θα της τα ξεμπροστιάσουν.
Κι αφού διάλογο μακρύ κάνουν και τριμερή,
στο τέλος νομοθέτημα εκδίδουν παμψηφεί!

Κανονισμός, απόφαση αλλά και οδηγία,
σε όλη μας την Ένωση πρέπει να εφαρμοστεί.
Κι άμα το κράτος κι οι αρχές δείξουν αδιαφορία,
τους πάν στο Δικαστήριο που θα αποφανθεί.

Έτσι λοιπόν στα τρόφιμα έχουμε ετικέτες,
που γράφουνε τη σύσταση κι όλα τα χημικά.
Μέσα στους χώρους της δουλειάς ασφάλειας ταμπέλες,
αλλά και τ' αυτοκίνητα γίναν πιο καθαρά.

Όταν μιλάς στο κινητό φτηνά και με τις ώρες,
θυμήσου φίλε πως αυτό τ' οφείλεις στις Ευρώπες.
Κι όταν στο διαδίκτυο σερφάρεις δωρεάν,
ξέρεις ότι δεν έγινε έτσι και με το μπαμ …

Σκουπίδια μα και λύματα μειώνει η Ευρώπη,
και χρήμα έδωσε πολύ να γίνουν πέντε δρόμοι.
Όλη η Ελλάδα γέμισε με έργα από το ΕΣΠΑ,
και το ευρώ μας άνοιξε πολλές πόρτες. Μα τέσπα …

Μαζί μ' αυτά τα θετικά που όλοι τα ξεχνούμε,
ήρθαν και χρόνια δύσκολα, και πως να πολεμούμε
το έλλειμμα, τους άνεργους, την ύφεση την κρίση;
Οι πιο πολλοί στην τρόικα τα έριξαν, με μίση.
Οι φταίχτες όμως ήτανε φαίνεται εν πολλοίς,
όσοι ανέντιμοι πολιτικοί δεν φρόντισαν ευθύς,
σπατάλες να μειώσουνε ν' αλλάξουν την πατρίδα
μεταρρυθμίσεις μάθια μου δεν έκαναν, δεν είδα.

Η Ένωση βοήθησε σ' αυτή τη δυσκολία,
με χρήματα εστήριξε και την οικονομία.
Είπε «δεν δίνω χρήματα σε σας πολιτικοί,
αν δεν μεταρρυθμίσετε το κράτος σας εκεί».

Έχει κι άλλα προβλήματα η Ένωση βεβαίως.
Τις τράπεζες, που τώρα πια είπε πως θα ελέγχει.
Πήρε και μέτρα σύντονα ενάντια στο χρέος.
Όμως και πάλι φίλοι μου χρειάζεται να τρέχει.
Στην άμυνα και στην πολιτική την εξωτερική
δεν έχουμε ομόνοια, ούτε κοινή φωνή.
Ο πρόεδρος τσ' Επιτροπής δεν είναι εκλεγμένος,
και το Συμβούλιο μαθές ψηφίζει μυστικά.
Έτσι θα πρέπει κατ' αρχάς να μειωθεί ασμένως,
το έλλειμμα το δημοκρατικό για να πάμε μπροστά.

Απ' τα πολλά προβλήματα πολλοί πισωγυρνούνε
«να φύγουμ' απ' την Ένωση» λένε και φωνασκούνε,
Μα ένα δεμάτι ξόβεργες δύσκολα θα τις σπάσεις,
αν με τριχιά όλες μαζί σφιχτά-σφιχτά τις δέσεις!

Έτσι λοιπόν μεθαύριο πήγαινε να ψηφίσεις,
ώστε η Ευρώπη να μπορεί να πάει πιο μπροστά,
χωρίς πολέμους, θύματα, αλλά με συζητήσεις,
πάντα με τα επιχειρήματα τα δημοκρατικά.

Τσ' Επιτροπής τον πρόεδρο η ψήφος μας θα βγάλει,
κι είναι οι Ευρωεκλογές αυτές μια πρόοδος μεγάλη!
Κόμμα φιλοευρωπαϊκό ψηφίζω χωρίς σκέψη,
κι ελπίζω το μέλλον όλων μας καλύτερο να φέξει.

10+1 λόγοι που θα ψηφίσω στις Ευρωεκλογές

Στις Ευρωεκλογές δεν ψηφίζουμε υπέρ ή κατά της κυβέρνησης αλλά για κάτι μεγαλύτερο, σοβαρότερο, βαθύτερο που αφορά την καθημερινότητά μας και το μέλλον των παιδιών μας!
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 13 Μαΐου 2014 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-152)

1 - Ειρήνη. Η μεταπολεμική Ευρώπη μέσα από τους θεσμούς της Ευρωπαϊκής Ένωσης καθιέρωσε μια μοναδική διαδικασία επίλυσης διακρατικών διαφορών με βάση το διάλογο και το κράτος δικαίου. Και όταν οι διαφορές είναι σημαντικές υπάρχει το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης που αποφασίζει τελεσίδικα. Ψηφίζω λοιπόν για να διατηρηθεί και να αναπτυχθεί περαιτέρω το σύστημα αυτό, στο οποίο επιθυμούν διακαώς να προσχωρήσουν οι λαοί της ευρύτερης περιοχής.

2 - Ελευθερία διακίνησης και ευρώ. Οι πολίτες της Ένωσης έχουν δικαίωμα να εγκατασταθούν ελεύθερα σε οποιαδήποτε χώρα της Ένωσης για να μορφωθούν, να αναπτύξουν τις επαγγελματικές τους δραστηριότητες ή να απολαύσουν τη σύνταξή τους. Και η υιοθέτηση του ευρώ εξασφαλίζει στους πολίτες ελευθερία κινήσεων και ένταξη σε μια από τις ισχυρότερες οικονομίες παγκοσμίως. Επειδή πολλά απομένουν να γίνουν στον τομέα της οικονομίας ψηφίζω για καλύτερο έλεγχο του ευρωπαϊκού τραπεζικού συστήματος, για περαιτέρω ενοποίηση των οικονομιών της ευρωζώνης και για τη σταδιακή θέσπιση μιας ευρωπαϊκής οικονομικής πολιτικής.

3 - Ανθρώπινα δικαιώματα και αλληλεγγύη. Με την ενσωμάτωση του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων στις Συνθήκες για την ίδρυση και τη λειτουργία της, η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει γίνει παγκόσμιο πρότυπο υπεράσπισης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Και στον τομέα της αλληλεγγύης η Ένωση έχει θεσπίσει μηχανισμούς για αλληλοϋποστήριξη των κρατών μελών σε περιπτώσεις φυσικών και ανθρωπογενών καταστροφών. Ωστόσο, στον τομέα αυτό πρέπει να γίνουν ακόμη περισσότερα, ιδίως για την άμεση υποστήριξη των πολιτών που πλήττονται από την οικονομική κρίση. Ψηφίζω λοιπόν για περισσότερη άμεση ευρωπαϊκή αλληλεγγύη προς τους δεινοπαθούντες ευρωπαίους πολίτες.

4 - Ευημερία και ενιαία αγορά. Η Ευρωπαϊκή Ένωση ξεκίνησε ως Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα και δημιούργησε σταδιακά μια ενιαία αγορά στην οποία τα προϊόντα και οι υπηρεσίες κυκλοφορούν ελεύθερα. Μιαν αγορά στην οποία ισχύει μια από τις αυστηρότερες νομοθεσίες περί ανταγωνισμού για τον έλεγχο των μονοπωλίων, των κρατικών ενισχύσεων και των καρτέλ. Ψηφίζω για την ενίσχυση της ενιαίας αγοράς έτσι ώστε να συμβάλλει περισσότερο στην ανάδειξη νέων επιχειρήσεων και στην καταπολέμηση της ανεργίας.

5 - Ανάπτυξη και περιφερειακά ταμεία. Η περιφερειακή πολιτική της Ένωσης αναπτύχθηκε για να ανυψώσει το βιοτικό επίπεδο των λιγότερο αναπτυγμένων περιφερειών της Ευρώπης. Όπου κι αν κοιτάξεις στην Ελλάδα αντικρίζεις πινακίδες για τα έργα υποδομής που έχουν συγχρηματοδοτηθεί από τα ευρωπαϊκά περιφερειακά ταμεία. Ψηφίζω για την συνέχιση της ενίσχυσης των έργων υποδομής προς όφελος των πολιτών αλλά και για τον έλεγχο των δαπανών ώστε να αποφεύγονται οι σπατάλες και τα έργα βιτρίνας.

6 - Καθημερινότητα και ασφάλεια. Η ενωσιακή νομοθεσία ρυθμίζει το μεγαλύτερο μέρος της καθημερινότητάς μας αφού καλύπτει θέματα όπως η σήμανση και η ασφάλεια των τροφίμων, η ποιότητα του νερού και του αέρα, η ασφάλεια στους χώρους εργασίας, η αναγνώριση επαγγελματικών προσόντων, οι φτηνές τηλεπικοινωνίες και το διαδίκτυο, τα διπλώματα οδήγησης, η ποιότητα των καυσίμων και η διαχείριση σκουπιδιών και λυμάτων. Ψηφίζω για την διατήρηση, εμβάθυνση και απλοποίηση της νομοθεσίας που αφορά την καθημερινότητα του πολίτη και για τη δημιουργία ενός πραγματικού ευρωπαϊκού χώρου ασφάλειας και προστασίας.

7 - Δημοκρατικοί Θεσμοί και δημοκρατικό έλλειμμα. Η Ευρωπαϊκή Ένωση διαθέτει Κοινοβούλιο που εκλέγεται απ’ ευθείας από τους πολίτες. Συμβούλιο στο οποίο εκπροσωπούνται οι δημοκρατικά εκλεγμένες κυβερνήσεις των κρατών μελών. Και Επιτροπή, της οποίας ο πρόεδρος για πρώτη φορά φέτος θα οριστεί με βάση το αποτέλεσμα των ευρωεκλογών. Ψηφίζω για την μείωση του δημοκρατικού ελλείμματος, για τη δημοκρατική ενίσχυση των ευρωπαϊκών θεσμών και για την διεύρυνση των αρμοδιοτήτων της Ένωσης που υπόκεινται στον έλεγχο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου - κυρίως στους τομείς της οικονομικής πολιτικής, της πολιτικής απασχόλησης, της εξωτερικής πολιτικής και της πολιτικής άμυνας.

8 - Νέες τεχνολογίες και έρευνα. Η Ένωση ανταγωνίζεται ισότιμα τις ΗΠΑ και την Ιαπωνία στον τομέα της έρευνας και της τεχνολογικής ανάπτυξης. Με το νέο πρόγραμμα Ορίζοντας 2020 η Ένωση ενισχύει την γνώση και την καινοτομία με στόχο να καταστεί μια έξυπνη, βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς οικονομία. Ψηφίζω την Ευρώπη της γνώσης που έχει στηρίξει χιλιάδες έλληνες ερευνητές αλλά και δυναμικές ελληνικές επιχειρήσεις οι οποίες διακρίνονται διεθνώς και συμβάλουν στην ενίσχυση της εθνικής μας οικονομίας.

9 - Νεολαία και ανεργία. Το πρόγραμμα Έρασμος που δίνει τη δυνατότητα στους φοιτητές να πραγματοποιήσουν μέρος των σπουδών τους στο εξωτερικό συμβάλει στο άνοιγμα των οριζόντων των νέων και στην συνειδητοποίηση ότι ολόκληρη η Ευρώπη αποτελεί μια μεγάλη δυνητική αγορά εργασίας. Η ενίσχυση της εκμάθησης ξένων γλωσσών, τα προγράμματα επαγγελματικής κατάρτισης, το δίκτυο EURES αποτελούν πρωτοβουλίες της Ένωσης για την καταπολέμηση της ανεργίας, παρόλο που οι Συνθήκες προβλέπουν ότι η απασχόληση αποτελεί εθνική αρμοδιότητα. Ψηφίζω για την ενίσχυση των ευρωπαϊκών προγραμμάτων αντιμετώπισης της ανεργίας, ιδίως των νέων, και για τη διεύρυνση των αρμοδιοτήτων της Ένωσης στον τομέα της απασχόλησης.

10 - Άνοιγμα στον κόσμο – ανθρωπιστική βοήθεια. Η Ένωση είναι σήμερα ο μεγαλύτερος χορηγός αναπτυξιακής και ανθρωπιστικής βοήθειας παγκοσμίως. Εφαρμόζει επίσης μιαν εξωτερική πολιτική που στηρίζεται στις αρχές της ειρηνικής επίλυσης των διαφορών μέσω διαλόγου, στην ενίσχυση των δημοκρατικών θεσμών και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και στην δημιουργία θεσμικών οργάνων που να στηρίζονται στο κράτος δικαίου. Ψηφίζω για την ενίσχυση αυτής της πολιτικής και την υπαγωγή της στον δημοκρατικό έλεγχο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.

11 – Περισσότερη και καλύτερη Ευρώπη. Η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται υπό κατασκευή εδώ και πάνω από 60 χρόνια. Είναι ό,τι καλύτερο θα μπορούσαμε να φτιάξουμε και μας εξασφάλισε δεκαετίες ειρηνικής διαβίωσης και ευημερίας. Έχει όμως ακόμη σοβαρά προβλήματα που πρέπει να τα λύσουμε για να αφήσουμε στα παιδιά μας μιαν Ένωση ισχυρότερη, δημοκρατικότερη και πιο φιλική προς τον πολίτη. Ψηφίζω στις Ευρωεκλογές γιατί αυτήν την Ένωση ονειρεύομαι για τα παιδιά μου και για τα παιδιά όλων των Ευρωπαίων!