Καλές συνήθειες: οι βάσεις της προστασίας

Το ακόλουθο άρθρο δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 30 Ιανουαρίου 2013.

ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΚΑΙ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑ
Καλές συνήθειες: οι βάσεις της προστασίας
γράφει ο Παναγιώτης Αλεβαντής*

Οι καλές συνήθειες που θα αποκτήσουν οι μαθητές στο σχολείο και στο σπίτι θα τους βοηθήσουν να προστατευθούν από τις απειλές που θα συναντήσουν ως έφηβοι και ως ενήλικες.

Μιλήσαμε στο προηγούμενο άρθρο για την ασφάλεια των σχολικών κτηρίων από ατυχήματα και καταστροφές. Όμως το σχολείο εκτός από ασφαλής χώρος είναι και ο κατ εξοχήν χώρος στον οποίο τα παιδιά θα εφοδιαστούν με γνώσεις για να αντιμετωπίσουν την ζωή. Και στη ζωή τους οι μελλοντικοί έφηβοι και πολίτες θα χρειαστούν πολύ περισσότερες γνώσεις από όσες θα αποκομίσουν παρακολουθώντας μαθήματα μαθηματικών, νεοελληνικών, πατριδογνωσίας και ιστορίας. Όπως έχουμε γράψει κατ' επανάληψη από αυτήν εδώ τη στήλη οι μελέτες και οι στατιστικές της Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας (ΠΟΥ) μας υποδεικνύουν τις κύριες ασθένειες που επιβαρύνουν την υγεία μας. Πρόκειται με σειρά σπουδαιότητας για τα καρδιαγγειακά νοσήματα, τις νεοπλασίες (καρκίνοι), τις ασθένειες του αναπνευστικού και του ουρογεννητικού και τέλος τους τραυματισμούς αλλά και τις νευροψυχιατρικές παθήσεις. Κι όπως έχουμε ξαναγράψει εδώ, η πρόληψη όλων αυτών των ασθενειών έχει να κάνει κυρίως με τις συνήθειες που έχει αναπτύξει κάποιος στην καθημερινότητά του.

Πάρτε για παράδειγμα το κάπνισμα και κατ' επέκταση την χρήση ουσιών όπως τα ναρκωτικά και τα οινοπνευματώδη ποτά. Στις περισσότερες περιπτώσεις το παιδί έρχεται σε επαφή με το τσιγάρο ή με τις ουσίες μέσα από τις παρέες. Αν έχει αναπτύξει την αυτοεκτίμηση και τον χαρακτήρα του στο σπίτι και στο σχολείο, αν έχει μάθει να έχει το θάρρος της γνώμης του και να αρνείται τα πράγματα που ξέρει ότι είναι βλαβερά, το παιδί θα αρνηθεί να υποκύψει στις πιέσεις της ομάδας και θα ξεφύγει από τις παγίδες που θα επιβαρύνουν την υγεία του μακροπρόθεσμα. Αυτός πρέπει να είναι ένας από τους πρωταρχικούς στόχους της Αγωγής Υγείας, του μαθήματος που αποβλέπει στην εκπαίδευση των μαθητών σε θέματα προστασίας και ασφάλειας.

Ένα άλλο σημαντικό ζήτημα είναι η σωστή διατροφή. Είναι κι αυτό ένα θέμα που εξαρτάται από το σπίτι, στο οποίο όμως το σχολείο μπορεί να προσφέρει πολλά. Τα μαθήματα της φυσικής ιστορίας, της βιολογίας και της υγιεινής μπορούν να συνοδευτούν από απλά μαθήματα μαγειρικής και από παρουσιάσεις της κρητικής διατροφής. Σε πολλά σχολεία διαβάζω ότι οι μαθητές καλλιεργούν λαχανόκηπους, κάτι που φαίνεται να διαδίδεται περισσότερο λόγω και της κρίσης. Οι σημερινοί μαθητές και μαθήτριες θα είναι οι αυριανοί καταναλωτές και η εκπαίδευσή τους στην αναγνώριση των τεχνικών που χρησιμοποιούν οι διαφημιστές για να προωθήσουν συχνά αχρείαστα προϊόντα μπορεί να τους είναι πολύ χρήσιμη σε λίγα χρόνια.

Σημαντική επίσης είναι και η εκπαίδευση σε θέματα που αφορούν την ασφάλεια όσον αφορά τη προστασία από τη διάδοση μολυσματικών ασθενειών συμπεριλαμβανομένων αφροδισίων και άλλων λοιμωδών νοσημάτων. Απλές συνήθειες όπως το πλύσιμο των χεριών για να προφυλαχτούμε ακόμη και από απλές ιώσεις όπως η γρίπη, αλλά και η χρήση προφυλακτικού μπορεί να αποδειχτούν χρησιμότατες μακροπρόθεσμα. Όμως σήμερα οι μαθητές αντιμετωπίζουν και άλλες, συχνά νεοεμφανιζόμενες, απειλές.

Σχολική βία και εκφοβισμός. Σύμφωνα με την Εταιρεία Ψυχοκοινωνικής Υγείας του Παιδιού και του Εφήβου (www.epsype.gr) στην Ελλάδα, το 10-15% των μαθητών πέφτει θύμα ενδοσχολικής βίας και εκφοβισμού από ένα ποσοστό μαθητών που δρουν ως θύτες (πάνω από 5%). Τα αγόρια εμπλέκονται περισσότερο σε περιστατικά σωματικής βίας ενώ τα κορίτσια εξασκούν περισσότερο λεκτική βία. Τα φαινόμενα ενδοσχολικής βίας και εκφοβισμού αφορούν περισσότερο τα παιδιά στο δημοτικό και στο γυμνάσιο ενώ στο λύκειο φαίνεται ότι μειώνονται. Πάντως, το αποτελεσματικότερο μέσο αντιμετώπισης των φαινομένων αυτών είναι το ίδιο το σχολείο. Που θα εντοπίσει το πρόβλημα, θα ευαισθητοποιηθεί και θα αναπτύξει τεχνικές αντιμετώπισης. Το πρόβλημα φαίνεται ότι απασχολεί όλο και περισσότερο τις σχολικές κοινότητες που ενεργούν για την αντιμετώπισή του και η ΕΨΥΠΕ έχει αναπτύξει σχετικό υλικό και λειτουργεί την τηλεφωνική γραμμή στήριξης παιδιών και εφήβων 116-111.

Ασφαλής διαδρομή σπίτι-σχολείο. Με όποιον τρόπο και αν πηγαίνουν τα παιδιά στο σχολείο (αυτοκίνητο, σχολικό, ποδήλατο, με τα πόδια, συνοδευόμενα ή όχι από κάποιον μεγαλύτερο) θα πρέπει να φροντίσουμε για την ασφάλεια τους. Στο αυτοκίνητο φορούμε ζώνη ή χρησιμοποιούμε σωστών προδιαγραφών παιδικό κάθισμα καλά στερεωμένο. Η επιβίβαση και η αποβίβαση πρέπει να γίνει με προσοχή και χωρίς βιασύνη και αφού βεβαιωθούμε ότι δεν έρχεται άλλο όχημα. Το σχολικό όχημα θα πρέπει να τηρεί τις προδιαγραφές ασφαλείας. Η επιβίβαση και αποβίβαση πρέπει να γίνεται σε συγκεκριμένο σημείο και ώρα πάντα με τη συνεργασία των γονέων. Οι οδηγοί και οι συνοδοί πρέπει να έχουν περάσει από ειδική εκπαίδευση και να τηρούν ορισμένους κανόνες ασφαλείας. Τέλος, από μια ηλικία και μετά το παιδί μπορεί να πηγαινοέρχεται στο σχολείο με τα πόδια, με ποδήλατο ή χρησιμοποιώντας τα ΜΜΜ. Ως πεζός ή ποδηλάτης θα πρέπει να μάθει να τηρεί τους κανόνες οδικής κυκλοφορίας (διαβάσεις, φανάρια, πεζοδρόμια). Η πραγματοποίηση της διαδρομής με κάποιο συνοδό π.χ. μεγαλύτερο αδελφό ή συμμαθητή, εξασφαλίζει μεγαλύτερη προστασία, ιδίως από εξωτερικές παρεμβάσεις και παρενοχλήσεις.

Κίνδυνοι στον κυβερνοχώρο. Οι ηλεκτρονικοί υπολογιστές και το διαδίκτυο μπορούν να αποτελέσουν απειλή για τα παιδιά αλλά μόνο αν δεν μάθουν να τα χρησιμοποιούν σωστά. Όπως στο δρόμο εφαρμόζουμε τον Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας, έτσι και στο διαδίκτυο πρέπει να εφαρμόζουμε τον αντίστοιχο «κώδικα διαδικτυακής κυκλοφορίας». Ενεργοποιούμε το ειδικό πρόγραμμα κατά των ηλεκτρονικών απειλών (ιοί και άλλα κακόβουλα προγράμματα). Δεν επισκεπτόμαστε σελίδες με πορνογραφικό υλικό και δεν προμηθευόμαστε προϊόντα πειρατείας ή κλοπής, δεν μπαίνουμε σε ηλεκτρονικές χαρτοπαικτικές λέσχες ή σε ιστοσελίδες που υπόσχονται γρήγορα κέρδη. Δεν δίνουμε την ταυτότητά μας, τον τραπεζικό μας λογαριασμό, δεν λέμε τα πάντα για την ιδιωτική μας ζωή στον πρώτο τυχαίο που συναντήσαμε στο διαδίκτυο; Κι όπως δεν ξεκινούμε καυγάδες χωρίς λόγο στο δρόμο, έτσι και στις ανταλλαγές απόψεων στο διαδίκτυο δεν καυγαδίζουμε για ψύλλου πήδημα. Το διαδίκτυο, όπως και το ηλεκτρικό ρεύμα, το τηλέφωνο και τα αυτοκίνητα ή τα αεροπλάνα αποτελούν πια αναπόσπαστο μέρος της καθημερινής μας ζωής και του κόσμου που μας περιβάλλει. Και στα παιδιά πρέπει να μάθουμε πώς να το χρησιμοποιούν σωστά, προσεκτικά, έξυπνα και νόμιμα.

* Φυσικός, υπάλληλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Οι απόψεις είναι προσωπικές και δεν εκφράζουν κατ’ ανάγκη την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. http://alevantis.blogspot.com

Η προστασία στα σχολεία IIΙ

Το ακόλουθο άρθρο δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 23 Ιανουαρίου 2013.

ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΚΑΙ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑ
Η προστασία στα σχολεία IIΙ
γράφει ο Παναγιώτης Αλεβαντής*

Το σχολείο πρέπει να είναι ένας ασφαλής χώρος για μαθητές και διδάσκοντες όχι μόνο από πλευράς υποδομών και εξοπλισμού αλλά και όσον αφορά την ασφάλεια από ατυχήματα και καταστροφές

«Η ασφάλεια των παιδιών μας στο χώρο όπου μαθαίνουν γράμματα αποτελεί προτεραιότητα, αλλά η επίτευξη του στόχου αυτού δεν είναι προφανής». Αυτό ήταν το συμπέρασμα στο οποίο κατέληξαν εμπειρογνώμονες από τις χώρες μέλη του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) που έγινε στο Παρίσι πριν από 10 χρόνια. Συμπέρασμα που δυστυχώς συνεχίζει να ισχύει σήμερα, παρά τις σημαντικές προσπάθειες που έχουν γίνει στον τομέα αυτό και στην χώρα μας.

Πράγματι, η ασφάλεια των σχολείων πρέπει να καλύπτει πολλές και διαφορετικές απειλές. Κατ’ αρχάς τις φυσικές απειλές όπως σεισμούς, πυρκαγιές, πλημμύρες, καταιγίδες, κεραυνούς. Την δεκαετία του 2000 ο Οργανισμός Σχολικών Κτηρίων ξόδεψε δεκάδες εκατομμύρια ευρώ σε προγράμματα προσεισμικής ενίσχυσης σχολικών κτηρίων. Οι χώροι στους οποίους κτίζονται τα σχολικά κτήρια πρέπει να επιλέγονται έτσι ώστε να αποφεύγονται περιοχές οι οποίες κινδυνεύουν από πλημμύρες. Και τα υλικά κατασκευής είναι σε όλες τις περιπτώσεις ανθεκτικά στη φωτιά αφού πρέπει να τηρούνται τα σχετικά πρότυπα της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ευρωκώδικες). Όμως η ασφάλεια περιλαμβάνει και την εφαρμογή συγκεκριμένων κανόνων όσον αφορά τις προσβάσεις, τα κλιμακοστάσια και υαλοστάσια, την πυροπροστασία και την πυρασφάλεια γενικότερα, την θερμομόνωση και τη διασφάλιση προσπέλασης ατόμων με κινητικές δυσκολίες. Αφορά επίσης την χρήση όλων των δομικών υλικών στα κτίρια και στους εξοπλισμούς έτσι ώστε να διασφαλίζεται η υγεία σε επίπεδο μικροπεριβάλλοντος, μέσω ελέγχων των χρησιμοποιούμενων χρωστικών ουσιών και χρωμάτων προκειμένου να αποφεύγονται οι εκπομπές βλαβερών χημικών ουσιών και να εξασφαλίζεται η αβλαβής βιολογική συμπεριφορά σύνθετων υλικών (π.χ. φορμάικες και λοιπά υλικά επενδύσεων, είδη εξοπλισμού, πλαστικά δάπεδα κλπ.). Τέλος, η ασφάλεια του σχολικού περιβάλλοντος πρέπει να περιλαμβάνει έλεγχο της ποιότητας του μικροκλίματος στις σχολικές αίθουσες, υποδομές φυσικού αερισμού και περιορισμό των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα, οξειδίων του αζώτου και άλλων βλαβερών αερίων του θερμοκηπίου. Κανείς δεν θέλει τα παιδιά και οι διδάσκοντες να αναπνέουν βλαβερές ουσίες που θα επιβαρύνουν μακροπρόθεσμα την υγεία τους.

Και αφού ολοκληρωθεί η κατασκευή των σχολικών εγκαταστάσεων κάποιος πρέπει να ασχοληθεί με την ασφάλεια όσον αφορά την υγιεινή αυτών των εγκαταστάσεων στο σύνολό τους αλλά κυρίως των ηλεκτρικών και υδραυλικών εγκαταστάσεων και ιδιαίτερα των χώρων υγιεινής. Τα παιδιά και οι διδάσκοντες δικαιούνται να χρησιμοποιούν σχολικές εγκαταστάσεις στις οποίες η συντήρηση πραγματοποιείται με συγκεκριμένη μεθοδολογία και πρόγραμμα. Αλλά και τα παιδιά και οι διδάσκοντες πρέπει να καταλάβουν ότι οι σχολικές εγκαταστάσεις έχουν κατασκευαστεί με χρήματα της πολιτείας, δηλαδή όλων μας, και θα πρέπει να τις χρησιμοποιούν με σεβασμό χωρίς να τις καταστρέφουν. Παράλληλα, αν θέλουμε τα παιδιά να μην αντιμετωπίσουν μυοσκελετικά προβλήματα θα πρέπει να προβλέψουμε να κάθονται σε καρέκλες και να χρησιμοποιούν θρανία που να ακολουθούν συγκεκριμένες εργονομικές σταθερές όσον αφορά τις διαστάσεις, το μέγεθος, το σχήμα και την άνεση, σταθερές που να έχουν προκύψει από ανθρωπομετρικές μελέτες παιδιών και εφήβων.

Για όλα τα παραπάνω υπάρχουν μεθοδολογίες με βάση τις οποίες οι διευθυντές των σχολείων μπορούν να εκτιμήσουν το επίπεδο ασφαλείας των σχολικών κτηρίων που χρησιμοποιούν και να εντοπίσουν τις σχετικές ελλείψεις. Ταυτόχρονα θα πρέπει να καταστρώσουν σχέδια ασφαλείας για την σχολική μονάδα, με την ενεργό συμμετοχή όλης της σχολικής κοινότητας (διδάσκοντες, μαθητές, βοηθητικό προσωπικό, γονείς) αλλά και της τοπικής αυτοδιοίκησης. Το πρώτο βήμα για την σύνταξη ενός τέτοιου σχεδίου είναι ο προσδιορισμός των απειλών, της ευπάθειας (ή τρωτότητας) και του προκύπτοντος επιπέδου επικινδυνότητας. Με βάση αυτή την εκτίμηση της επικινδυνότητας μπορούν να προσδιοριστούν οι προληπτικές δράσεις που πρέπει να αναληφθούν για να μετριαστούν οι επιπτώσεις από ένα πιθανό περιστατικό που θα πλήξει την σχολική μονάδα. Παράλληλα, θα πρέπει να προετοιμαστούν οι ενέργειες προετοιμασίας και αντιμετώπισης αυτών των πιθανών περιστατικών. Αυτές περιλαμβάνουν την προειδοποίηση των μελών της σχολικής κοινότητας μέσω ενός συστήματος συναγερμού, τις ζώνες συγκέντρωσης των μαθητών και των δασκάλων σε περίπτωση εκκένωσης του κτηρίου, και ενδεχομένως, τη συγκέντρωση εφοδίων σε περίπτωση που υπάρχει πιθανότητα οι μαθητές να αποκλειστούν στη σχολική μονάδα.

Η ενεργός συμμετοχή των μαθητών σε όλες τις φάσεις του σχεδιασμού εξασφαλίζει την ευαισθητοποίηση τους σε θέματα πρόληψης ατυχημάτων και καταστροφών. Απαραίτητη για την αποτελεσματική εφαρμογή των σχεδίων σε περίπτωση πραγματικού περιστατικού είναι η περιοδική εξάσκηση σε όλες τις φάσεις προετοιμασίας και αντιμετώπισης των κινδύνων που αντιμετωπίζει η σχολική μονάδα μαζί με την τακτική επικαιροποίηση των σχεδίων ασφαλείας. Με τον τρόπο αυτό εξασφαλίζεται επίσης ότι οι μαθητές θα μεταφέρουν με τη σειρά τους στο σπίτι τους τις εμπειρίες και τις γνώσεις που θα αποκτήσουν και το τελικό αποτέλεσμα θα είναι να επηρεαστεί θετικά σε θέματα πρόληψης, προετοιμασίας και αντιμετώπισης η ευρύτερη τοπική κοινωνία. Με τη σωστή καθοδήγηση και πλαισίωση οι μαθητές θα μάθουν πως να αυτό-προστατεύονται από ατυχήματα και καταστροφές κάτι που θα τους χρησιμεύσει σε όλη τους τη ζωή, ιδίως όταν μεγαλώσουν και αποκτήσουν κι αυτοί οικογένειες.

Βέβαια, η ασφάλεια στο σχολείο δεν περιλαμβάνει μόνο την προστασία από ατυχήματα και καταστροφές. Γι' αυτό θα επανέλθουμε.

(Με στοιχεία από σχετικές δημοσιεύσεις του πολιτικού μηχανικού Μανώλη Μπαλτά, πρώην διευθύνοντος συμβούλου του Οργανισμού Σχολικών Κτηρίων και από δημοσιεύματα του ΟΟΣΑ και της Γενικής Γραμματείας Πολιτικής Προστασίας).

* Φυσικός, υπάλληλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Οι απόψεις είναι προσωπικές και δεν εκφράζουν κατ’ ανάγκη την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. http://alevantis.blogspot.com

Παναγιώτης Αλεβαντής, ο «Κύριος 112»

Η ακόλουθη συνέντευξη δημοσιεύτηκε στο ελληνόφωνο περιοδικό ΠΡΟΣΩΠΑ του Δεκεμβρίου 2012. Ευχαριστώ τον Γιάννη Δήμα του Newsville για την τιμή που μου έκανε να καταγράψει τις σκέψεις μου. Εισαγωγή από τον Γιάννη Δήμα, συνέντευξη: Μαρία Γεωργίου φωτογραφία: Δημήτρης Ναυρίδης/ Newsville.be -------------------------------------------------------   Ανιχνεύοντας το διαδικτυακό στίγμα του Παναγιώτη Αλεβαντή διαπίστωσα για μία ακόμα φορά πόσο εντυπωσιακό είναι το παράθυρο που μας έχει προσφέρει το ίντερνετ και πως μέσα από τη χρήση του μπορούμε να δούμε σκέψεις, ιδέες και επιλογές που κάνουν τα άλλα πρόσωπα που ιντερνετιακά συνδιαλλασσόμαστε. Βλέπω στα στατιστικά στοιχεία των χρηστών του Facebook πως οι ηλικίες 18-45 είναι αυτές που κατέχουν τη μερίδα του λέοντος σε αυτό το κοινωνικό μέσο δικτύωσης. Η προσωπική επιλογή της ώρας που θα επιλέξει κάποιος να “ερευνήσει” τη διαδικτυακή καθημερινότητα των φίλων του, χωρίς το άγχος της ώρας είναι από τα μεγάλα υπέρ του Facebook. Στη περίπτωση του Παναγιώτη Αλεβαντή μου έκανε εντύπωση ότι όλες οι αναρτήσεις του είναι επιλεγμένες και στοχευμένες σε συγκεκριμένες θεματικές όπως η Ελλάδα, η πρόβλεψη σαν έννοια και σαν πολιτική, η Ευρωπαϊκή Ένωση. Εκφράζεται χωρίς πολλά περιττά σχόλια πράγμα που δίνει τη απαραίτητη απόσταση στον αναγνώστη ο οποίος μπορεί να σκεφτεί και να κρίνει χωρίς συναισθηματισμό και φόρτιση. Ο Παναγιώτης Αλεβαντής δεν είναι χτεσινός στο ίντερνετ ούτε στη έκφραση των απόψεων του. Διατηρεί το δικό του προσεγμένο ιστολόγιο που αξίζει να επισκεφθείτε και με σύμμαχο την πολύπλευρη εργασιακή του εμπειρία έχει αρκετούς θεματικούς τομείς δράσης που πάνω σε κάποιους από αυτούς βασίστηκα γιατη συνέντευξη που θα διαβάσετε. Τον Παναγιώτη, για τους φίλους Τάκη, τον γνώρισα σε μία πολιτικού περιεχομένου συνάντηση πριν από ένα χρόνο και σε αυτές τις συναντήσεις μπορεί κανείς να ξεχωρίσει τους ανθρώπους που έχουν να πουν πράγματα ουσίας. Η απάντηση στη πρόταση για συνέντευξη ήρθε με κάποιο δισταγμό αλλά τελικά όλα πήγαν καλά και ο χανιώτης φυσικός μας συντροφεύει στο τελευταίο αυτό FACES του 2012. Κε Αλεβαντή, σε ένα περσινό σας γράμμα προς τον Άγιο Βασίλη γράφετε : Αγαπητέ Άγιε Βασίλη … Ενόψει της νέας χρονιάς, σε παρακαλώ να θυμηθείς όσους προσπαθούν να απαλύνουν τον ανθρώπινο πόνο αλλά και όσους, μέσω της πρόληψης, φροντίζουν για την προστασία από ατυχήματα και καταστροφές” Πότε άρχισε και πιο ήταν το κίνητρο για την ενασχόλησή σας με το θέμα της πρόληψης; Λίγες μέρες μετά το σεισμό της Αθήνας το 1981 το περιοδικό ΕΠΙΚΑΙΡΑ μου ανέθεσε να γράψω το κύριο άρθρο, με θέμα τις μέχρι τότε επιστημονικές μας γνώσεις για τους σεισμούς. Το άρθρο έγινε μάλιστα και εξώφυλλο. Ερευνώντας για να γράψω το άρθρο, διαπίστωσα ότι τα κτήρια που έχουν χτιστεί σωστά μπορούν να αντέξουν ακόμη και ισχυρούς σεισμούς χωρίς να πάθουν ζημιές. Στη συνέχεια έκανα οικογένεια και φυσικά με απασχόλησε ιδιαίτερα το πώς θα την προφυλάξω από ατυχήματα και άλλες επώδυνες περιπέτειες. Από το 1998 και μετά όταν πήγα στη Μονάδα Πολιτικής Προστασίας της Επιτροπής, όπου ασχολήθηκα εκτεταμένα με τις καταστροφές, κατέληξα στο συμπέρασμα ότι η πρόληψη είναι η κατ’ εξοχήν έκφραση του homo sapiens, του «λογικού» ανθρώπου όπως θέλουμε να θεωρούμε τους εαυτούς μας. Έχουμε αρκετές φορές ακούσει να σας προσφωνούν ο “Κύριος 112”. Εξηγήστε μας τις βασικές γραμμές του 112 και δώστε μας το προσωπικό σας στίγμα στην πανευρωπαϊκή αυτή προσπάθεια. Ένα από τα θέματα που μου ανέθεσαν να χειριστώ στη Μονάδα Πολιτικής Προστασίας ήταν και ο κοινός ευρωπαϊκός αριθμός κλήσεως έκτακτης ανάγκης, το 112. Ο αριθμός αυτός έχει καθιερωθεί από το 1991 και λειτουργεί από το 2000 σε όλες τις ευρωπαϊκές χώρες. Όμως, η ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών μέσω του εν λόγω αριθμού δεν είναι ομοιόμορφη σε όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση. Κατ’ αρχάς, το 112 δεν είναι γνωστό στους περισσότερους Ευρωπαίους πολίτες. Μόλις ένας στους τέσσερεις ευρωπαίους θα το καλούσε αν αντιμετώπιζε μια έκτακτη ανάγκη σε ξένη χώρα. Σε πολλές περιοχές δεν υπάρχει σήμα κινητής τηλεφωνίας ή οι εταιρείες κινητής δεν συνεργάζονται αρμονικά μεταξύ τους για την διαβίβαση των κλήσεων. Οι χειριστές στα τηλεφωνικά κέντρα δεν μιλούν πάντα ξένες γλώσσες και έχουν διαφορετικό επίπεδο εκπαίδευσης. Σε ορισμένες χώρες υπάρχουν προβλήματα συνεργασίας μεταξύ υπηρεσιών έκτακτης ανάγκης (αστυνομία, πυροσβεστική, ασθενοφόρα). Δεν υπάρχει πάντα γεωεντοπισμός του καλούντος, παρόλο που αυτό προβλέπεται υποχρεωτικά από τη νομοθεσία και το επιτρέπει η τεχνολογία. Τέλος, πολύ λίγες χώρες έχουν θεσπίσει μέγιστο χρόνο επέμβασης μετά την κλήση στο 112 ή και στους καθαρά εθνικούς αριθμούς έκτακτης ανάγκης. Γι’ αυτό, από το 2003 που έφυγα από την Μονάδα Πολιτικής Προστασίας δραστηριοποιήθηκα ως εθελοντής στην Ένωση του Ευρωπαϊκού Αριθμού Έκτακτης Ανάγκης (www.eena.org) που αγωνίζεται για να βελτιωθούν όλα τα παραπάνω. Βοήθησα τους υπέροχους ανθρώπους της Ένωσης να ευαισθητοποιήσουν τους ευρωβουλευτές, να οργανώσουν τα πρώτα πανευρωπαϊκά συνέδρια για το 112, να περάσουν ορισμένες τροπολογίες και ψηφίσματα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου υπέρ του 112 και να πείσουν τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα να καθιερώσουν την 11η Φεβρουαρίου (11/2) ως Ευρωπαϊκή Ημέρα του 112. Το Φεβρουάριο του 2012 βοήθησα να εορτασθεί η ημέρα αυτή για πρώτη φορά και στην Ελλάδα με την συμβολή του περιφερειάρχη Κρήτης κ. Σταύρου Αρναουτάκη και του καθηγητή της Ιατρικής Σχολής Αθηνών κ. Θεόφιλου Ρόζενμπεργκ αλλά και πολλών φίλων και εθελοντών (βλέπε https://112-in-greece.blogspot.com/) που πιστεύουν στην ιδέα της προστασίας του πολίτη.  Το 2001 μόλις το 19% των Ευρωπαίων θα καλούσαν το 112 έξω από τη χώρα τους ενώ το 2012 το 74% των Ευρωπαίων δεν ξέρουν ποιον αριθμό έκτακτης ανάγκης να καλέσουν όταν ταξιδεύουν στην ΕΕ. Που χωλαίνει στη πράξη η προσπάθεια αυτή; Από το 1991 που θεσπίστηκε το 112 μέχρι το 2002 που η ευθύνη για την προβολή του πέρασε στα κράτη μέλη με την οδηγία 2002/22/ΕΚ για την καθολική υπηρεσία, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν έκανε σχεδόν τίποτε για να προβάλλει τον συγκεκριμένο αριθμό. Μετά το 2002 τα κράτη μέλη διαπίστωσαν ότι η επιταγή της οδηγίας να «εξασφαλίζουν ότι οι πολίτες ενημερώνονται επαρκώς για την ύπαρξη και τη χρήση του ενιαίου ευρωπαϊκού αριθμού κλήσης έκτακτης ανάγκης “112”» τους δημιουργεί πολλά προβλήματα. Πράγματι, μια μεγάλη καμπάνια προβολής του 112 θα έχει ως αποτέλεσμα οι περισσότεροι πολίτες να καλούν αυτό τον αριθμό και όχι τους αριθμούς των επιμέρους υπηρεσιών έκτακτης ανάγκης. Αυτό όμως δεν το θέλουν οι αντίστοιχες υπηρεσίες που δυστυχώς δεν έχουν πάντα μάθει να συνεργάζονται μεταξύ τους και γενικά δεν είναι προσανατολισμένες προς τις νέες τεχνολογίες. Απαιτείται αλλαγή νοοτροπίας, κάτι που αλλάζει πολύ δύσκολα και ενδεχομένως κάποιες επενδύσεις που είναι σίγουρο ότι θα αποσβεστούν ταχύτατα επειδή τα κοινά κέντρα διαχείρισης κλήσεων προς το 112 εξοικονομούν προσωπικό προσφέροντας καλύτερες υπηρεσίες στους πολίτες. Ξεφυλλίζοντας επίσημες ιστοσελίδες της ΕΕ ο όρος Ευρωπαίος πολίτης χρησιμοποιείται πολύ συχνά. Τι περικλείει τελικά για εσάς αυτός ο όρος στα τέλη του 2012 και πόσο πιστεύετε πως τον ενστερνίζονται οι κάτοικοι των κρατών μελών της ΕΕ; Είμαι Ευρωπαίος πολίτης γιατί έχω ευρωπαϊκό διαβατήριο, κοινό ευρωπαϊκό νόμισμα, προξενική προστασία εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης σε όλες τις πρεσβείες των χωρών της ΕΕ. Γιατί μπορώ να εγκατασταθώ ελεύθερα και να δουλέψω σε όλη την Ένωση, να αγοράσω σχεδόν τα πάντα μέσω διαδικτύου από κάποια άλλη χώρα. Γιατί τα προϊόντα κυκλοφορούν ελεύθερα ενώ αν κάποια από αυτά παρουσιάσουν προβλήματα ασφαλείας υπάρχουν μηχανισμοί για να ανασταλεί η κυκλοφορία τους σε όλα τα κράτη μέλη. Γιατί στα θέματα στα οποία η Ένωση έχει αποκλειστική αρμοδιότητα, μπορεί δηλαδή να μιλάει στο όνομα των κρατών μελών (εξωτερικό εμπόριο, αλιεύματα, τελωνειακή πολιτική, ανταγωνισμός), η Ευρώπη έχει πραγματική διαπραγματευτική ισχύ σε παγκόσμιο επίπεδο. Όμως, αυτά δεν τα ενστερνίζονται όλοι οι πολίτες της Ένωσης λόγω ελλιπούς ενημέρωσης αφού η ΕΕ δεν διέθετε ποτέ μια κανονική υπηρεσία προπαγάνδας. Παράλληλα, επικρατεί η εσφαλμένη εντύπωση ότι η Ένωση έχει αποκλειστικές αρμοδιότητες σε πολλά θέματα της καθημερινότητας για τα οποία η αρμοδιότητα ανήκει αποκλειστικά στα κράτη μέλη (π.χ. υγεία, παιδεία, προστασία από ατυχήματα και καταστροφές) ή για τα οποία η Ένωση έχει μόνο συντρέχουσα αρμοδιότητα με τα κράτη μέλη (π.χ. περιβάλλον, κοινωνική πολιτική, προστασία των καταναλωτών, ενέργεια). Ταυτόχρονα, η διαδικασία λήψης αποφάσεων και η επιβολή του δικαίου της Ένωσης είναι συχνά γραφειοκρατική και μακρόχρονη με αποτέλεσμα η πρόοδος για τους πολίτες να είναι εξαιρετικά αργή. Συνδυάστε τα παραπάνω και με το γεγονός ότι οι εθνικές κυβερνήσεις χρησιμοποιούν την Ένωση ως «αποδιοπομπαίο τράγο» για να κρύψουν τις δικές τους «πομπές» και έχετε την σημερινή απογοητευτική εικόνα που έχουν οι Ευρωπαίοι πολίτες για την Ένωση. Η λύση βέβαια είναι «περισσότερη Ευρώπη» με ταυτόχρονη μείωση του «δημοκρατικού ελλείμματος» δηλαδή με καθιέρωση δημοκρατικών διαδικασιών εκλογής της Επιτροπής και του Προέδρου του Συμβουλίου με απ’ ευθείας εκλογές από τους Ευρωπαίους ή με έμμεσες εκλογές μέσω του Ευρωκοινοβουλίου. Σε αναφορά σας στον Πλάτωνα (Πλάτωνος Νόμοι, Α’ 634e) μας θυμίζετε πως “ο καλύτερος (των νόμων) είναι εκείνος που απαγορεύει στους νέους να ερευνούν την αξία των νόμων”. Με ποιο τρόπο μπορεί ένας νέος Έλληνας, στην Ελλάδα του σήμερα να σταθεί αντάξια στη λογική αυτή; Ευχαριστώ για την ευκαιρία που μου δίνετε να αναλύσω την συγκεκριμένη αναφορά. Κατ’ αρχάς, πρόκειται για μιαν αποστροφή του λόγου του Αθηναίου προς τον κρητικό Κλεινία, στην οποία επαινεί τους Κρητικούς που οι νόμοι τους δεν επιτρέπουν στους νέους να εξετάζουν ποιοί από τους νόμους είναι καλοί και ποιοί όχι. Οι νέοι πρέπει να δέχονται ομόφωνα ότι οι νόμοι είναι φτιαγμένοι καλώς ενώ ακόμη και οι πρεσβύτεροι αν θέλουν να συζητήσουν περί των νόμων θα πρέπει να το κάνουν χωρίς την παρουσία νέων. Έβαλα το απόσπασμα αυτό στη σελίδα μου στο Facebook για να δείξω κυρίως πόσο λίγο γνωρίζουμε και μελετούμε την κλασσική μας κληρονομιά. Σήμερα βέβαια έναν τέτοιο νόμο θα τον χαρακτηρίζαμε όλοι ως αυταρχικό αν όχι φασιστικό. Όμως τι θέλει να πει ο ποιητής; Μια γνώμη, μια άποψη έχει αξία για τα κοινά μόνο αν προέρχεται από την πείρα ή (θα προσέθετα) από ενδελεχή μελέτη του προβλήματος και των επιπτώσεων της προτεινόμενης λύσης. Στον σημερινό πολύπλοκο κόσμο μας, όποιος θέλει να ασχοληθεί με τα κοινά θα πρέπει να έχει μελετήσει σε βάθος το πρόβλημα πριν προτείνει νόμους π.χ. για την υγεία, την παιδεία ή την προστασία του πολίτη. Έχουμε όλοι συνηθίσει στις «ατάκες» των τηλεοπτικών παραθύρων και στην επιφανειακή αντιμετώπιση των προβλημάτων εκεί που χρειάζεται περίσκεψη, σε βάθος συζήτηση, ανοικτή διαβούλευση και κυρίως δυνατότητα χειρισμού της πολυπλοκότητας σε βάθος χρόνου. Όταν στο τέλος της δεκαετίας του 1980 δούλεψα για την εισαγωγή των ελληνικών στα συστήματα πληροφορικής της Επιτροπής και για την κατάρτιση των προδιαγραφών χειρισμού της πολυγλωσσίας στους προσωπικούς υπολογιστές, είχα επίγνωση των μακροχρόνιων επιπτώσεων που θα είχαν οι σχετικές εργασίες για την θέση της ελληνικής γλώσσας παγκοσμίως. Υπήρχαν τότε πολλές αντιδράσεις από «άσχετους» αλλά χωρίς ουσιαστικά επιχειρήματα. Το ίδιο και όταν εργάστηκα στις αρχές της δεκαετίας του 2000 για την σύνδεση των κέντρων διαχείρισης καταστροφών των κρατών μελών (δίκτυο CECIS). Δεν θα ακολουθήσουμε τον Πλάτωνα που υποστηρίζει τα ολιγαρχικά πολιτεύματα και όχι τη δημοκρατία. Αλλά και οι δημοκράτες Αθηναίοι έκαναν εξαίρεση στη μάχη του Μαραθώνα για να μείνει άλλη μια μέρα στρατηγός ο Μιλτιάδης προκειμένου να κερδηθεί η μάχη … Γνωρίζοντας την επιμονή σας στην εκ-παίδευση πάνω σε θέματα πρόληψης και όχι μόνο ξαναγυρνάμε στην Ελλάδα του σήμερα και θα ήθελα να μας πείτε γιατί ήταν για εσάς σημαντικές οι αλλαγές που έγιναν στο Συμβούλιο Διοίκησης του Πανεπιστημίου Αθηνών και πιο συγκεκριμένα αναφέρω την εκλογή του Δημήτρη Μπερτσιμά (καθηγητής επιχειρησιακής έρευνας στο MIT, Massachusetts Institute of Technology) καθώς και την εκλογή άλλων ομογενών ακαδημαϊκών; Ελπίζω αυτό να μην έγινε μόνο στο Πανεπιστήμιο Αθηνών αλλά και σε άλλα ΑΕΙ. Όπως είπα και παραπάνω αυτοί που ξέρουν πρέπει να εισακούονται. Όχι ως αυθεντίες χωρίς συζήτηση ή αμφισβήτηση. Αλλά κάποιος που έχει ζήσει και δουλέψει στο εξωτερικό σίγουρα μπορεί να προσφέρει με τις γνώσεις και την εμπειρία του στο σύγχρονο ελληνικό πανεπιστήμιο. αλλά και στην κοινωνία γενικότερα. Ιδίως αν έχει και κάποιες γνώσεις διοικητικής επιστήμης και μπορεί να χειριστεί την πολυπλοκότητα σε βάθος 10, 20, 30 χρόνων. Όσον αφορά την παιδεία σε θέματα πρόληψης πρόκειται για ένα όνειρό μου - να καλλιεργήσουμε μια κουλτούρα πρόληψης από το νηπιαγωγείο μέχρι το πανεπιστήμιο έτσι που να μειώσουμε τους θανάτους, ιδίως των νέων από ατυχήματα. Οι ετήσιες θυσίες των Ελλήνων στο Μινώταυρο της ασφάλτου πρέπει κάποτε να σταματήσουν και αυτό πιστεύω ότι μπορεί να επιτευχθεί κυρίως μέσα από την παιδεία. Σε μία συνέντευξη που δημοσίευσε το Newsville, ο ελληνικής καταγωγής σκηνοθέτης Κώστας Γαβράς υποστήριξε πως ένας από τους πιο μεγάλους, και ύπουλους όπως ανέφερε, εχθρούς που έχουμε να αντιμετωπίσουμε στη σημερινή κοινωνία είναι αυτός της ανηθικότητας. Τη δική σου γνώμη πάνω σε αυτό. Συμφωνώ απόλυτα με τον κ. Γαβρά που μου είναι πολύ συμπαθής και τα έργα του με έχουν σημαδέψει διαχρονικά. Φυσικά πρέπει να αντιμετωπίσουμε την ανηθικότητα και μάλιστα κατά προτεραιότητα. Αλλά το θέμα είναι πώς θα το πετύχουμε. Παλιά, επικρατούσαν στον κόσμο φοβίες. Η θρησκεία με την απειλή της κόλασης. Η κοινωνία που δεν ανεχόταν ανηθικότητες ή τις έκρυβε κάτω από το χαλί. Η εξουσία, η οποία ενώ στα ανώτατα κλιμάκια ήταν διεφθαρμένη, δεν ανεχόταν τον «εκδημοκρατισμό της διαφθοράς» που έθετε σε αμφισβήτηση τα δικά της προνόμια. Στην σημερινή καπιταλιστική μας κοινωνία, που αποτιμά τα πάντα σε χρήμα, θα πρέπει να σχεδιάσουμε τους νόμους μας έτσι ώστε η διαφθορά να κοστίζει περισσότερο από τη τιμιότητα. Έκλεψες την εφορία - δυσβάσταχτο πρόστιμο. Λάδωσες δημόσιο υπάλληλο - κατάσχεται το μεγαλύτερο μέρος της περιουσίας σου. Χρηματίστηκες για να ευνοήσεις τον κολλητό σου - τα χάνεις όλα ακόμη και την ιθαγένεια. Ας μελετήσουμε τον Steven D. Levitt, τον οικονομολόγο που στα βιβλία του Freakonomics και Super Freakonomics μας έδειξε πως μόνο οι οικονομικές επιπτώσεις κάποιων μέτρων μπορούν να αλλάξουν τις συμπεριφορές της κοινωνίας. Σταθήκαμε αρκετά στη φράση που χρησιμοποιείτε συχνά στον τοίχο σας στο facebook: Ελλαδάρα ρεεεε!! Δύο λέξεις που βγάζουν παράπονο, πικρία, θυμό; Μάλλον ειρωνεία. Αναφέρομαι σε ειδήσεις από την σύγχρονη Ελλάδα για συμπεριφορές (π.χ. για τυφλούς μαϊμού, φοροφυγάδες, απατεώνες) που στα πολιτισμένα μέρη του κόσμου θεωρούνται αντικοινωνικές, παράνομες, κατακριτέες ενώ στην Ελλάδα θεωρούνται εξυπνάδες ή μαγκιές. Όσο αυτές οι συμπεριφορές δεν κοστίζουν «τα μαλλιά της κεφαλής» στους παρανομούντες, η Ελλάδα θα είναι μια «Ελλαδάρα …» του κλώτσου και του μπάτσου … Ποια θα ήταν η ιδανική εικόνα της Ελλάδας που θα θέλατε να δείτε τα επόμενα χρόνια; Θα μπορούσατε να βάλετε χρονικό ορίζοντα σε αυτή; Ονειρεύομαι μιαν Ελλάδα χωρίς σκουπίδια, με τουρισμό για περιβαλλοντικά και πολιτιστικά ευαισθητοποιημένους επισκέπτες, που θα έχει λύσει το πρόβλημα της ιστορικής της ταυτότητας και δεν θα έχει συμπλέγματα κατωτερότητας έναντι των υπόλοιπων λαών. Μια Ελλάδα φιλική προς τους σωστούς επιχειρηματίες και εχθρική προς τους απατεώνες. Με απλό και κατανοητό φορολογικό σύστημα και διαδικασίες παραγωγής πλούτου. Μια Ελλάδα ενεργειακά ανεξάρτητη με βάση τις ανανεώσιμες πηγές και την εξοικονόμηση ενέργειας. Μια Ελλάδα με σωστές υπηρεσίες υγείας στην οποία η βοήθεια σε περίπτωση κλήσης του 112 θα φτάνει σε 10’ το πολύ λεπτά και θα είναι υψηλής ποιότητας. Μια Ελλάδα δημοκρατική που θα σέβεται και θα ακούει τους πολίτες της, που θα την σέβονται παγκοσμίως λόγω του ηθικού της αναστήματος και θα την θεωρούν παράδειγμα προς μίμηση για την διαχείριση των κοινών, την ηλεκτρονική της διακυβέρνηση, την ευζωία και την ευημερία των κατοίκων της. Μια Ελλάδα με δυνατή βιολογική γεωργία, με ανανεωνόμενα ιχθυαποθέματα, με δυνατή παιδεία σε συγκεκριμένους τομείς, που θα έχει διατηρήσει την ηγετική της θέση στην παγκόσμια ναυτιλία. Μια Ελλάδα του «εμείς» και όχι του «Εγώ». Όχι δεν πρόκειται για ουτοπία. Με τους σωστούς ηγέτες που θα εμπνεύσουν ομοψυχία στους πολίτες και θα εργαστούν για το κοινό συμφέρον και όχι για την πάρτη τους μια τέτοια Ελλάδα είναι δυνατή μέσα σε 10 με 15 χρόνια. Πόσοι από εμάς την θέλουν; Και κάτι ακόμη. Όταν συνειδητοποίησα ότι είχα γίνει Ευρωπαίος ενστερνίστηκα την προτροπή του Jean Monnet να κάνω κάτι και όχι να γίνω κάποιος. Πόσοι από τους Έλληνες σήμερα μπορούν να «βάλουν πλάτη» για να κάνουμε την Ελλάδα καλύτερη χωρίς να προωθήσουμε το ατομικό μας συμφέρον, δηλαδή χωρίς αναγκαστικά να γίνουμε κάποιοι; Δανείζομαι τα λόγια από ένα δημοσίευμά σας σχετικό με το οικογενειακό εστιατόριο στην ιδιαίτερη πατρίδα σας: “Η συνεργασία των αδελφών είχε βέβαια τα προβλήματά της αλλά οι σχέσεις τους επικεντρωνόταν πάντα στο συμφέρον του μαγαζιού και στην εξυπηρέτηση του πελάτη.” Προφητικά μου φάνηκαν αυτά που γράψατε το 2008, ίσως με άλλη αφορμή αλλά συνδυάζονται άψογα με την απόφαση πολιτικής συνεργασίας των μεγάλων (την εποχή της απόφασης) ελληνικών πολιτικών κομμάτων. Η συνεργασία ήρθε στο έσχατο σημείο βέβαια και η ερώτηση είναι κατά πόσο κοντά και συνάμα πόσο μακριά είμαστε σαν λαός από τη συνέργεια για έναν καλό σκοπό; Πολύ καλή η ερώτηση και σας ευχαριστώ. Θυμάμαι, όταν ο ένας από τους θείους ανακοίνωσε την αποχώρησή του από την εταιρεία για να ανοίξει δικό του εστιατόριο. Αυτό πείραξε πολύ τον πατέρα μου που είχε τη πρόθεση να κάνει κάποιο αντίστοιχο εγχείρημα και η απόφαση του θείου του «έκοψε τα φτερά». Δυστυχώς, λίγο καιρό αργότερα ο θείος που απεχώρησε αναγκάστηκε να επιστρέψει γιατί η επιχείρησή του είχε χρεοκοπήσει. Τα δύο αδέλφια, με επιμονή του μεγαλύτερου, όχι μόνο τον ξαναπήραν στην επιχείρηση, αλλά και στο τέλος του χρόνου του έδωσαν μέρισμα από τα κέρδη, παρόλο που ο αποχωρήσας δεν είχε εργαστεί στην επιχείρηση. Πως συνδέονται τα παραπάνω με την σχέση των κομμάτων που σε πρώτη ευκαιρία αλληλοκατηγορούνται και αλληλοϋποβλέπονται; Θα κατορθώσουμε ποτέ να αφαιρέσουμε από τον πολιτικό διάλογο τις κατηγορίες για «προδοσίες», «εθνικές μειοδοσίες» και «δοσιλογισμούς»; Όταν οι Νεοδημοκράτες, οι Αριστεροί, οι Συριζαίοι και οι νέο-εθνικιστές θεωρήσουν ότι έχουν μεν διαφορές αλλά πρέπει να τις λύσουν ως αδέλφια, τότε το παράδειγμα των αδελφών Αλεβαντή θα έχει βρει άξιους μιμητές στην σφαίρα της πολιτικής … Ας θυμηθούμε ότι εμείς οι Έλληνες είμαστε πολύ λίγοι σε αυτή τη γη για να έχουμε την πολυτέλεια να τσακωνόμαστε. Μια ευχή για το 2013. Καλά μυαλά, υγεία, προκοπή και όμορφα αισθήματα για όλους. Σας ευχαριστώ.   ------------------------------------------------------- Βιογραφικό σημείωμα Ο Παναγιώτης Ε. ΑΛΕΒΑΝΤΗΣ σπούδασε Φυσική στο Πανεπιστήμιο Πατρών. Υπηρέτησε ως διερμηνέας/μεταφραστής στο Μεταφραστικό Γραφείο και στη Διεύθυνση Οργανώσεως του Γενικού Επιτελείου Στρατού. Μετά (1979-84) εργάστηκε ως Βοηθός αρχισυντάκτη για Τεχνολογία και Φυσική στην εγκυκλοπαίδεια ΠΑΠΥΡΟΣ-LAROUSSE-BRITANNICA και ως επιστημονικός συντάκτης στα περιοδικά ΕΠΙΚΑΙΡΑ και 4ΤΡΟΧΟΙ. Από το 1984 εργάζεται στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, αρχικά ως μεταφραστής και μετά (1986-91) ως υπεύθυνος έργου για την δημιουργία της βάσης νομικών δεδομένων CELEX (σήμερα Eur-Lex) στα ελληνικά και τον εκσυγχρονισμό του όλου συστήματος. Επέστρεψε στην Μεταφραστική Υπηρεσία (1991) όπου συντόνισε τις εργασίες εισαγωγής της εκτεταμένης πολυγλωσσίας στους υπολογιστές της Επιτροπής. Ως υπεύθυνος πληροφοριών (Information Officer) στην Γενική Διεύθυνση Ανταγωνισμού (1992-97) οργάνωσε την πολιτική πληροφόρησης, κάτι που δεν μπόρεσε να κάνει ως υπεύθυνος πληροφοριών στην ΓΔ Ενέργειας (1997-98). Μετά και μέχρι το τέλος του 2002 υπηρέτησε στη Μονάδα Πολιτικής Προστασίας της ΓΔ Περιβάλλοντος όπου συνέβαλε στη δημιουργία του Κοινού Συστήματος Επικοινωνιών και Πληροφοριών Έκτακτης Ανάγκης (CECIS) και διαχειρίστηκε έργα σχετικά με την πληροφόρηση του κοινού, την ιατρική καταστροφών και τον ενιαίο ευρωπαϊκό αριθμό κλήσεως έκτακτης ανάγκης 112. Το 2003 επέστρεψε στο Ελληνικό τμήμα της ΓΔ Μετάφρασης, και από τότε ασχολείται εθελοντικά με τις επικοινωνίες έκτακτης ανάγκης και την προώθηση της εφαρμογής του 112 στην Ευρώπη. Από το 2011 γράφει στα «Χανιώτικα Νέα» την εβδομαδιαία στήλη «Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα». Ο Τάκης είναι παντρεμένος και έχει 4 παιδιά. Του αρέσει να διαβάζει, να βλέπει ταινίες και να γράφει. Ιστολόγιο: alevantis.blogspot.com

Η προστασία στα σχολεία II

Το ακόλουθο άρθρο δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 16 Ιανουαρίου 2013.

ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΚΑΙ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑ
Η προστασία στα σχολεία II
γράφει ο Παναγιώτης Αλεβαντής*

Πριν από λίγες μέρες είχα δυο εμπειρίες σχετικές με την εκπαίδευση τις οποίες νομίζω ότι αξίζει να τις μοιραστώ μαζί σας, παρόλο που δεν σχετίζονται άμεσα με τα ατυχήματα και τις καταστροφές

Οι περισσότεροι έλληνες μαθητές αλλά και οι ενήλικες φαίνεται να αγνοούν τι είναι και πως λειτουργεί η Ευρωπαϊκή Ένωση αλλά και πόσες από τις καθημερινές μας δραστηριότητες συχνά ρυθμίζονται αποκλειστικά από το Ενωσιακό δίκαιο. Η νοικοκυρά που αναρωτιέται τι θα ψήσω σήμερα, τι ρούχα θα βάλω για να πάω βόλτα ή πως θα μιλήσω στο τηλέφωνο με τις φίλες μου. Ο αγρότης που λαμβάνει τις Ενωσιακές επιδοτήσεις ή πρέπει να εφαρμόσει ευρωπαϊκά πρότυπα για τα προϊόντα του ή για τα απόβλητα και τα φυτοφάρμακα. Ο φοιτητής που θέλει να πραγματοποιήσει ένα μέρος των σπουδών του στο εξωτερικό, που εργάζεται σε ένα από τα πολυάριθμα ερευνητικά έργα των Ενωσιακών προγραμμάτων έρευνας ή που σχεδιάζει να εργαστεί μετά τις σπουδές του σε μιαν άλλη ευρωπαϊκή χώρα. Η μαθήτρια που ενδιαφέρεται για την προστασία της φύσης ή για την ανθρωπιστική βοήθεια και τα ανθρώπινα δικαιώματα σε χώρες του τρίτου κόσμου. Οι περισσότεροι αγνοούν πως σε όλα τα παραπάνω το Ενωσιακό δίκαιο υπερισχύει πολλές φορές του εθνικού δικαίου. Ότι η διαδικασία λήψης αποφάσεων σε επίπεδο Ένωσης είναι ιδιαίτερα ανοικτή και διαφανής. Και ότι οι πολίτες της Ένωσης μπορούν να εκφράσουν τις απόψεις τους σε όλα τα επίπεδα και να εισακουστούν, εάν οι απόψεις αυτές υποστηρίζονται από μεγάλα τμήματα της κοινωνίας.

Για να εξασφαλίσει την καλύτερη ενημέρωση των δασκάλων, η Αντιπροσωπεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στην Ελλάδα ξεκίνησε από το 2011 ένα καινοτόμο και πρωτότυπο πρόγραμμα με τίτλο «Δάσκαλοι για την Ευρώπη». Το πρόγραμμα απευθύνεται σε δασκάλους από όλη την Ελλάδα που γνωρίζουν μια ξένη γλώσσα και είναι έτοιμοι να οργανώσουν μια βιωματική δραστηριότητα με τις τάξεις τους. Οι δάσκαλοι επιλέγονται με αυστηρά κριτήρια και παρακολουθούν αρχικά μια περίοδο θεωρητικής εκπαίδευσης κατά τη διάρκεια των διακοπών των Χριστουγέννων. Πρόσφατα, είχα την τιμή να προσκληθώ ως ομιλητής στην πρώτη φάση της σχετικής θεωρητικής εκπαίδευσης και θαύμασα την ενεργή συμμετοχή των δασκάλων που εξεδήλωσαν το έντονο ενδιαφέρον τους για την σχέση της Ευρωπαϊκής Ένωσης με την καθημερινότητα του πολίτη. Μετά την ολοκλήρωση της πρώτης αυτής φάσης οι δάσκαλοι επιστρέφουν στα σχολεία τους, οργανώνουν τις σχετικές δραστηριότητες με τους μαθητές τους και θα ξαναβρεθούν γύρω στις διακοπές του Πάσχα για να παρουσιάσουν τις εργασίες που έκαναν στην τάξη. Στη συνέχεια θα συμμετάσχουν σε ένα εκπαιδευτικό ταξίδι στις Βρυξέλλες για να έλθουν σε άμεση επαφή με τα θεσμικά όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Όσοι παρακολουθούν την εκπαιδευτική αυτή δράση συμμετέχουν επίσης και στην σχετική ηλεκτρονική κοινότητα (www.teachers4europe.gr) που τους επιτρέπει να συνεχίσουν τις ανταλλαγές βέλτιστων εκπαιδευτικών πρακτικών και τους εξασφαλίζει περαιτέρω ενημέρωση γύρω από τα ευρωπαϊκά θέματα.

Η παιδεία βέβαια δεν εμπίπτει στις άμεσες αρμοδιότητες της Ευρωπαϊκής Ένωσης αλλά αποτελεί ευθύνη των εθνικών κυβερνήσεων. Το αντίστοιχο άρθρο 165 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης προβλέπει συγκεκριμένα ότι «η Ένωση συμβάλλει στην ανάπτυξη παιδείας υψηλού επιπέδου, ενθαρρύνοντας τη συνεργασία μεταξύ κρατών μελών και, αν αυτό απαιτείται, υποστηρίζοντας και συμπληρώνοντας τη δράση τους, σεβόμενη ταυτόχρονα πλήρως την αρμοδιότητα των κρατών μελών για το περιεχόμενο της διδασκαλίας και την οργάνωση του εκπαιδευτικού συστήματος, καθώς και την πολιτιστική και γλωσσική τους πολυμορφία». Πράγματι, η Ένωση με μια σειρά προγράμματα στον χώρο της παιδείας και της επαγγελματικής κατάρτισης έχει συμβάλλει ιδιαίτερα στην ανάπτυξη πνεύματος συνεργασίας μεταξύ των εκπαιδευτικών δομών των κρατών μελών. Παράλληλα, έχουν αναγνωριστεί νομοθετικά σε επίπεδο Ένωσης τα επαγγελματικά προσόντα ορισμένων κλάδων (γιατρών, οδοντιάτρων, φαρμακοποιών, νοσοκόμων, μαιών και αρχιτεκτόνων) και βρίσκεται σε εξέλιξη η διαδικασία της Μπολόνια για την αμοιβαία αναγνώριση των προτύπων και της ποιότητας των σπουδών στο επίπεδο της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης.

Δυστυχώς, η Ένωση δεν έχει σχεδόν καθόλου στηρίξει την ανάπτυξη μιας ευρωπαϊκής διάστασης της παιδείας σε επίπεδο πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης κάτι που είναι απαραίτητο για πολλούς λόγους. Συγκεκριμένα, η Ένωση έχει θέσει ως στόχο για το έτος 2020 την επίτευξη μιας έξυπνης, βιώσιμης και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξης κάτι που εξαρτάται από την βελτίωση της παιδείας όχι μόνο στο επίπεδο των πανεπιστημίων αλλά και στο επίπεδο της πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Αυτό τουλάχιστον δείχνουν οι έρευνες PISA του ΟΟΣΑ από τις οποίες προκύπτει υποβάθμιση του επιπέδου των γνώσεων και των δεξιοτήτων των 15χρονων μαθητών στην ανάγνωση και των επιδόσεών τους στα μαθηματικά και τις θετικές επιστήμες.

Για να πείσουμε την Ευρωπαϊκή Ένωση να ενεργήσει προς αυτή την κατεύθυνση μια ομάδα ενεργών ευρωπαίων πολιτών, δημιουργήσαμε το ΜΕΕΤ, το Κίνημα για μια Ευρωπαϊκή Εκπαιδευτική Παρακαταθήκη (www.EuroEdTrust.eu) προκειμένου να συγκεντρώσουμε ένα εκατομμύριο υπογραφές στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Πρωτοβουλίας Πολιτών, μιας διαδικασίας που θεσπίστηκε με τη Συνθήκη της Λισαβόνας. Στόχος της πρωτοβουλίας είναι να δημιουργηθεί μια πλατφόρμα διαλόγου και συνεργασίας με τη συμμετοχή όλων των εμπλεκόμενων, στο πλαίσιο της οποίας γονείς, δάσκαλοι, μαθητές, κοινωνικοί εταίροι και οι αποφασίζοντες θα προτείνουν, θα συζητήσουν και θα διατυπώσουν μια ευρωπαϊκή πολιτική για ένα εκπαιδευτικό μοντέλο, ποιοτικό, πλουραλιστικό και στραμμένο προς την ΕΕ του 2020 για την πρωτοβάθμια και την δευτεροβάθμια εκπαίδευση όλων των ευρωπαίων. Η πλατφόρμα αυτή θα εκπονήσει ένα χάρτη πορείας για την υλοποίηση του προαναφερθέντος εκπαιδευτικού μοντέλου, που θα έχει ως πιθανό τελικό στόχο την δημιουργία ενός ευρωπαϊκού απολυτηρίου, προς όφελος των μελλοντικών γενεών. Το πλήρες κείμενο της πρωτοβουλίας και περισσότερες πληροφορίες στα ελληνικά για την διαδικασία συγκέντρωσης υπογραφών (που ξεκίνησε πριν από λίγες μέρες) διατίθενται στη διεύθυνση http://euro-education.blogspot.gr.

Όμως για την προστασία στα σχολεία θα επανέλθουμε.

* Φυσικός, υπάλληλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Οι απόψεις είναι προσωπικές και δεν εκφράζουν κατ’ ανάγκη την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. http://alevantis.blogspot.com

Η προστασία στα σχολεία I

Το ακόλουθο άρθρο δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 9 Ιανουαρίου 2013.

ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΚΑΙ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑ
Η προστασία στα σχολεία I
γράφει ο Παναγιώτης Αλεβαντής*

Οι σχολικές κοινότητες αντιμετωπίζουν ιδιαίτερες απειλές αλλά αποτελούν και ιδανικούς χώρους για την ανάπτυξη μιας μακροπρόθεσμης κουλτούρας πρόληψης

Στα σχολεία τα παιδιά μας περνούν αρκετές ώρες της ημέρας για να αποκτήσουν περισσότερα εφόδια ώστε να αντιμετωπίσουν την ζωή. Γραφή, ανάγνωση, μαθηματικά, φυσική, χημεία, λογοτεχνία, έκθεση, γεωγραφία, ιστορία, θρησκευτικά και πολλά άλλα. Τα σχολεία όμως αντιμετωπίζουν και ιδιαίτερους κινδύνους αφού οι μαθητές, ιδίως οι μικροί, αποτελούν μια από τις πλέον ευάλωτες ομάδες σε ατυχήματα και καταστροφές. Όπως έχουμε ξαναγράψει, οι τραυματισμοί αποτελούν την πρώτη αιτία θανάτου παιδιών, εφήβων και νέων. Από τη σχετική ανάλυση προκύπτει ότι στα νήπια (ηλικίες 1 έως 4 έτη) πρωτοστατούν τα τροχαία (ένας στους τέσσερεις θανατηφόρους τραυματισμούς), οι πνιγμοί (ένας στους πέντε) και οι πυρκαγιές (ένας στους δέκα θανατηφόρους τραυματισμούς). Στους νέους (ηλικίες 15-24) πρωτοστατούν πάλι τα τροχαία (σε αυτά οφείλεται ένας στους δύο θανατηφόρους τραυματισμούς) και ακολουθούν οι αυτοκτονίες (ένας στους πέντε).

Παράλληλα, όπως μας πληροφορεί το φυλλάδιο «Μαθαίνοντας για την πρόληψη καταστροφών» της Γενικής Γραμματείας Πολιτικής Προστασίας, τα παιδιά, ιδιαίτερα τα βρέφη και εκείνα με κινητικές δυσκολίες, αποτελούν μία από τις πλέον ευπαθείς ομάδες όταν πρόκειται για φυσικές ή ανθρωπογενείς. Επειδή πολλές καταστροφές συμβαίνουν όταν τα παιδιά βρίσκονται στο σχολείο, αποτελεί καθήκον των εθνικών και τοπικών αρχών, των εθνικών και διεθνών κοινοτήτων, των θεσμών, των οικογενειών και των σχολείων, να τους παρέχουν επαρκή προστασία. Γιατί τα παιδιά του σήμερα είναι τα νιάτα του αύριο και οι ενήλικες του μέλλοντος.

Έτσι, κάθε δράση που αποσκοπεί στην πρόληψη ατυχημάτων και καταστροφών στο σχολικό περιβάλλον πρέπει να έχει διπλό στόχο: την ενίσχυση της προστασίας των παιδιών από ατυχήματα και καταστροφές και την εκπαίδευσή τους στις τεχνικές πρόληψης προκειμένου να μπορούν να προφυλαχτούν όταν θα βρίσκονται εκτός σχολείου αλλά και όταν μεγαλώσουν και ως πολίτες αποκτήσουν οικογένεια, εργασία και γίνουν ενεργά μέλη της τοπικής τους κοινωνίας.

Για την εκπαίδευση των παιδιών στην πρόληψη και στην απόκτηση συνηθειών που θα μειώσουν την έκθεσή τους σε κινδύνους που μπορεί να απειλήσουν τη ζωή και την υγεία τους οι δάσκαλοι και οι καθηγητές έχουν στην διάθεσή τους τα προγράμματα Αγωγής Υγείας. Τα προγράμματα αυτά μπορούν να καλύψουν πλήθος θεμάτων από τη σκοπιά πολλών γνωστικών αντικειμένων και καλύπτουν την π.χ. αποφυγή της χρήσης εξαρτησιογόνων ουσιών (ναρκωτικά, αλκοόλ, τσιγάρο), τα σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα, τα φαινόμενα ρατσισμού, βίας και ξενοφοβίας, τον εθελοντισμό (πρώτες βοήθειες και εθελοντική εργασία), τα καρδιαγγειακά νοσήματα, την πρόληψη και αντιμετώπιση έκτακτων καταστάσεων όπως σεισμών, πλημμυρών, πυρκαγιών, ναυαγίων κ.α. την ανάπτυξη δεξιοτήτων για την αντιμετώπιση της μόλυνσης του περιβάλλοντος, τρομοκρατικών ενεργειών, του άγχους, του φόβου κλπ.

Ένα πολύ ωραίο παράδειγμα του πως λειτουργεί η Αγωγή Υγείας είναι το αντικαπνιστικό τραγουδάκι για μικρούς και μεγάλους σε στίχους και μουσική Ορέστη Ντάντου που τραγούδησαν τα παιδιά του 5ου Δημοτικού Σχολείου Ηρακλείου στις 6 Δεκεμβρίου 2012 στο πλαίσιο του 3ου Πανελλήνιου Συνεδρίου για τον Έλεγχο του Καπνίσματος «Μαθαίνω να Μην Καπνίζω», το οποίο διοργάνωσε το Υπουργείο Παιδείας (μπορείτε να το ακούσετε όλο στο ιστολόγιο της κ. Ευαγγελίας Σιαφαρίκα, υπεύθυνης Αγωγής Υγείας της Διεύθυνσης Π.Ε. Β΄ Αθήνας απ’ όπου αντέγραψα τους πρώτους στίχους - agwgi-ygeias.blogspot.gr).

Το μόνο που μπορώ να θυμηθώ για τον παππού μου,
το πρώτο πράγμα που 'ρχεται αυτόματα στο νου μου,
η μόνη εικόνα που ποτέ απ' τον παππού μου είχα:
τη μπόχα απ' τα τσιγάρα του και τον ξερό του βήχα.

Η μάνα μου του φώναζε: «Σταμάτα να καπνίζεις!»,
αφού το είπε κι ο γιατρός κι αφού κι εσύ γνωρίζεις
μα εκείνος δεν την άκουγε και κάπνιζε με λύσσα
και ’γίναν τα πνευμόνια του πιο μαύρα κι απ' την πίσσα.

Έτσι λοιπόν κατέληξε μες στο νοσοκομείο.
Μαζεύτηκε όλο το χωριό για το στερνό αντίο.
Οι νοσοκόμες βρήκανε κάτω από τον νιπτήρα
οχτώ πακέτα άφιλτρα και έναν αναπτήρα.

ΜΑΓΚΙΑ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΝΑ ΥΠΑΚΟΥΣ, ΜΑΓΚΙΑ ΕΙΝΑΙ ΝΑ ΔΙΑΦΕΡΕΙΣ 
ΝΑ ΜΗΝ ΕΧΕΙΣ ΕΞΑΡΤΗΣΗ ΚΑΙ ΝΑ ΜΗΝ ΥΠΟΦΕΡΕΙΣ 
ΝΑ ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣΑΙ ΤΗ ΖΩΗ ΚΑΙ ΝΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΕΙΣ 
ΜΗ ΛΑΧΑΝΙΑΖΕΙΣ ΣΤΑ ΣΚΑΛΙΑ, Ν' ΑΝΤΕΧΕΙΣ ΝΑ Τ' ΑΝΕΒΕΙΣ. 

Ο μάγκας του σχολείου μου καπνίζει σαν φουγάρο. 
Στην τσέπη το πακέτο του, στο χέρι το τσιγάρο. 
Μου λέει: «Μήπως θες κι εσύ;», του λέω: «Δε θα πάρω»
«δε θέλω να 'μαι δίπλα σου όταν θα δεις το χάρο». 

Νομίζει ότι είναι δυνατός, συνέχεια φωνάζει 
μα έπειτα από δυο λεπτά στο μπάσκετ λαχανιάζει 
και ψάχνει κάπου απόμερα να κάτσει να καπνίσει. 
Mακάρι να βρεθεί κανείς να πάει να τον βοηθήσει. 

Νομίζει ότι είναι άγριος, νομίζει ότι είναι ωραίος 
μα τα κορίτσια μια φορά του το 'πανε ευθέως 
πως πρέπει να 'ναι σιωπηλός γιατί όποτε μιλάει 
απ' το πολύ το κάπνισμα το στόμα του βρωμάει.

Όμως στο θέμα αυτό θα επανέλθουμε.

* Φυσικός, υπάλληλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Οι απόψεις είναι προσωπικές και δεν εκφράζουν κατ’ ανάγκη την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. http://alevantis.blogspot.com

Πέντε σωτήριες συνήθειες για το 2013!

Το ακόλουθο άρθρο δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 3 Ιανουαρίου 2013.

ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΚΑΙ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑ
Πέντε σωτήριες συνήθειες για το 2013!
γράφει ο Παναγιώτης Αλεβαντής*

Υιοθετώντας πέντε σωτήριες συνήθειες και πείθοντας παράλληλα και τους γύρω σας να τις υιοθετήσουν, το 2013 θα αποδειχτεί πραγματικά σωτήριο έτος …

Στον καθένα μας μπορεί να συμβεί ένα ατύχημα ή μια καταστροφή. Αρκεί να βρεθούμε σε λάθος τόπο, την λανθασμένη στιγμή. Αυτό όμως δεν αποτελεί δικαιολογία για να υιοθετήσουμε παράτολμες ή απερίσκεπτες συμπεριφορές που αυξάνουν κατακόρυφα τις πιθανότητες να γνωρίσουμε κάποια τραυματική εμπειρία, η οποία μπορεί να είναι ακόμη και θανατηφόρα. Ακόμη και όσοι αναγκάζονται λόγω επαγγέλματος να «ζουν επικίνδυνα» λαμβάνουν μέτρα προφύλαξης έτσι ώστε μετά τη δουλειά να γυρίσουν σώοι και ασφαλείς στις οικογένειές τους. Σκέπτομαι για παράδειγμα τους ανταποκριτές και τους φωτογράφους που καλύπτουν πολέμους ή μεγάλες, σε εξέλιξη, καταστροφές. όσους χειρίζονται επικίνδυνες ουσίες σε βιομηχανίες ή επιστημονικά εργαστήρια. Τους οικοδόμους που εργάζονται σε επικίνδυνα εργοτάξια, τους εναερίτες που επιδιορθώνουν ηλεκτρικά καλώδια, τους πυροσβέστες, τους αστυνομικούς, τους λοιμωξιολόγους και πολλούς άλλους.

Μαζί με τις ευχές μου για έναν Καλό και Ευτυχισμένο Χρόνο σκέφτηκα να σας προτείνω να υιοθετήσετε πέντε καλές συνήθειες που σίγουρα θα σας βοηθήσουν να μειώσετε τις πιθανότητες να σας συμβεί κάποιο ατύχημα στο μέλλον.

Οδηγός της παρέας. Όλοι θέλουμε να ξεσκάσουμε με την παρέα μας το Σαββατοκύριακο σε μια ταβέρνα, σε ένα μπαρ, σε ένα φιλικό σπίτι. Θα πιούμε δυο-τρεις μπύρες, μερικά ποτήρια κρασί, λίγες τσικουδιές. Είναι σίγουρο με βάση το βάρος μας και το χρόνο που χρειάστηκε να καταναλώσουμε όλα αυτά τα οινοπνευματώδη πως έχουμε μετατραπεί σε «δημόσιο κίνδυνο» αν αποφασίσουμε να οδηγήσουμε αυτοκίνητο (ελέγξτε την περιεκτικότητα αλκοόλ στο αίμα σας στο www.iatronet.gr). Ωστόσο, είναι πανεύκολο να ορίσουμε πριν από το γλέντι κάποιον ως τον οδηγό της παρέας που θα αναλάβει να μην πιεί για να μας οδηγήσει με ασφάλεια στο σπίτι. Ας σκεφτούμε τις μακροχρόνιες επιπτώσεις από ένα σοβαρό ατύχημα, τον πόνο από ένα θάνατο ή μια χρόνια αναπηρία για να αποκτήσουμε την καλή συνήθεια να μην πίνουμε όταν οδηγούμε και να μην οδηγούμε όταν έχουμε πιεί.

Φοράμε πάντα κράνος. Η μοτοσυκλέτα αποτελεί γρήγορο και οικονομικό μέσο μαζικής μεταφοράς ιδίως σε πόλεις με σοβαρά κυκλοφοριακά προβλήματα. Όμως, όταν οδηγούμε μοτοσυκλέτα το σώμα μας είναι πολύ πιο εκτεθειμένο σε κινδύνους από πτώσεις και συγκρούσεις. Στην Κρήτη θρηνούμε σχεδόν καθημερινά νέους μοτοσυκλετιστές που σκοτώνονται επειδή δεν φορούσαν κράνος. Το κράνος μειώνει κατά σχεδόν 40% τον κίνδυνο θανάτου και κατά σχεδόν 70% τον κίνδυνο σοβαρής αναπηρίας ενώ 8 στους 10 θανάτους σε ατυχήματα με μοτοσυκλέτες οφείλονται σε κτυπήματα στο κεφάλι. Είναι τόσο απλό να βάλουμε το κράνος μας και να το δέσουμε σωστά πριν ξεκινήσουμε για τη δουλειά, για το σχολείο, για την παρέα. Ας σκεφτούμε όλους αυτούς που θα πονέσουν όταν θα μάθουν ότι είχαμε ατύχημα με την μοτοσυκλέτα, ατύχημα που έγινε σοβαρότερο επειδή δεν φορούσαμε κράνος.

Δεν μιλούμε στο κινητό όταν οδηγάμε. Το κινητό τηλέφωνο έχει γίνει πια απαραίτητο στην καθημερινή μας ζωή. Οι μητέρες το χρησιμοποιούν για να ειδοποιήσουν τα παιδιά τους ότι θα καθυστερήσουν. Οι επαγγελματίες για να κλείσουν σημαντικές συναντήσεις. Οι νέοι για να επικοινωνήσουν με τους φίλους και τις φίλες τους. Οι ηλικιωμένοι για να νοιώθουν σιγουριά. Όμως, οι έρευνες έχουν δείξει ότι η χρήση κινητού κατά την οδήγηση ακόμη και όταν χρησιμοποιείται λυσιχερής συσκευή (hands free) ισοδυναμεί με ποσοστό οινοπνεύματος στο αίμα 8%, κάτι που θωρείται άκρως επικίνδυνο και επιφέρει άμεση αφαίρεση διπλώματος. Και είναι τόσο απλό να σταματήσει κανείς στην άκρη του δρόμου για να τηλεφωνήσει με την ησυχία του … Οι μητέρες ας σκεφτούν τα παιδιά τους που δεν θα τις δουν έστω και καθυστερημένες. Οι επαγγελματίες τις συναντήσεις στις οποίες δεν θα παρευρεθούν. Οι νέοι τους φίλους και τις φίλες που θα διασκεδάζουν χωρίς αυτούς. Τελικά δεν είναι δύσκολο να πάρει κανείς την απόφαση να μην χρησιμοποιεί το κινητό όταν οδηγεί …

Κόβουμε το τσιγάρο. Το κάπνισμα σύμφωνα με την Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας είναι αποδεδειγμένα ο μεγαλύτερος φονιάς στις κοινωνίες δυτικού τύπου σαν και τη δική μας. Προκαλεί καρκίνους, καρδιαγγειακές και αναπνευστικές παθήσεις. Επιβαρύνει την υγεία όχι μόνο των ίδιων των καπνιστών αλλά και των γύρω τους, των «παθητικών» λεγόμενων καπνιστών. Αποφασίστε να το κόψετε και χρησιμοποιείστε έναν από τους πολλούς τρόπους για να υλοποιήσετε την απόφασή σας (π.χ. ηλεκτρονικό τσιγάρο, αυτοκόλλητα ή τσίχλες νικοτίνης, ψυχολογική υποστήριξη, βελονισμός). Θυμηθείτε, πως το τσιγάρο σας στοιχίζει 2 έως 2,5 χιλιάδες ευρώ το χρόνο … χώρια τα ιατρικά έξοδα σε περίπτωση αρρώστιας …

Ασκούμεθα περισσότερο. Η καθημερινή φυσική άσκηση, σύμφωνα με πολυάριθμες έρευνες συμβάλλει στην αντιμετώπιση πολυάριθμων ασθενειών. Δεν μιλάμε εδώ για επίπονες ασκήσεις στο γυμναστήριο αλλά για μισή με μια ώρα γρήγορο περπάτημα κάθε μέρα π.χ. για να κάνουμε τα ψώνια μας ή να πάμε στη δουλειά μας. Η φυσική άσκηση μειώνει τους κινδύνους ανάπτυξης σακχαρώδους διαβήτη, υπέρτασης, καρδιοπάθειας και καρκίνου του εντέρου. Μειώνει τα αισθήματα κατάθλιψης και άγχους και συμβάλλει στη βελτίωση της ψυχολογικής μας κατάστασης. Βοηθά να ελέγχουμε το βάρος μας. Συμβάλλει στην ανάπτυξη υγιών οστών, μυών και αρθρώσεων. Και δυναμώνει τους ηλικιωμένους βοηθώντας τους να κινούνται χωρίς να πέφτουν.

Πέντε απλές, εύκολες, σωτήριες συνήθειες για το 2013. Το πρόσωπο που φέρει την αποκλειστική ευθύνη γι' αυτές δεν βρίσκεται στο Μαξίμου, στην Καγκελαρία, στις Βρυξέλλες ή στον Λευκό Οίκο. Είναι το πρόσωπο που όλοι συναντάμε κάθε πρωί στον καθρέφτη μας …

* Φυσικός, υπάλληλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Οι απόψεις είναι προσωπικές και δεν εκφράζουν κατ’ ανάγκη την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. http://alevantis.blogspot.com

Καλή Χρονιά! - Happy New Year! - Bonne Année!

Για μια Πολύ Καλή Χρονιά! Εύχομαι σε όλους και όλες ο Νέος Χρόνος να είναι γεμάτος σωφροσύνη, ηρεμία και έμπρακτη αλληλεγγύη προς τον «πλησίον». Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ανακηρύξει το 2013 ως Ευρωπαϊκό Έτος Πολιτών κι έτσι μας δίνεται η ευκαιρία να δραστηριοποιηθούμε για κάποιον ευγενή σκοπό που θα βοηθήσει τους συμπολίτες μας. Προσωπικά, θα συνεχίσω να αγωνίζομαι για να βελτιωθεί το 112, ο ευρωπαϊκός αριθμός επειγόντων (μέσω του Ιδρύματος για το 112) και για να ευαισθητοποιηθούν οι πολίτες σε θέματα προστασίας και ασφάλειας μέσα από την αρθρογραφία μου στα Χανιώτικα Νέα. Θα συνεχίσω επίσης να συμβάλλω στην ενημέρωση των ενεργών πολιτών σε θέματα Ευρωπαϊκής Ένωσης (π.χ. www.teachers4europe.gr) αλλά και στην προώθηση της προσπάθειας για μιαν ευρωπαϊκή παιδεία υψηλού επιπέδου για όλους.

For a Very Happy New Year! I wish you all a New Year full of temperance, calmness and real solidarity towards our “neighbour”. The European Union has declared 2013 as the European Year of Citizens giving us the opportunity to become active for a noble cause that will help our fellow citizens. Personally, I will continue struggling for a better European emergency number 112 (through the 112 Foundation) and for raising awareness in matters of safety and security trough my column in the regional Greek newspaper Haniotika Nea. I will also continue helping inform active citizens about the EU (e.g. www.teachers4europe.gr) as well in the efforts for a High Quality European Education for All.

Pour une Très Bonne Année! Je vous souhaite un Nouvel An plein de tempérance, tranquillité et vraie solidarité envers notre «prochain». L’Union Européenne a désigné 2013 comme l’Année Européenne des Citoyens et nous donne l’occasion de nous activer pour des causes nobles qui aideront nos concitoyens. Personnellement, je continuerai mes efforts pour un meilleur numéro d’appel d’urgence Européen 112 (via la Fondation du 112) et pour la sensibilisation des citoyens en matière de protection et de sécurité via mes articles dans le journal régionale grec Haniotika Nea. Je continuerai aussi à soutenir les efforts d’informer les citoyens actifs en matière de l’Union Européenne (p.ex. www.teachers4europe.gr), ainsi que les efforts pour une éducation européenne de qualité pour tous.

Απολογισμός για το 2012

Το ακόλουθο άρθρο δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 25 Δεκεμβρίου 2012.

ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΚΑΙ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑ
Απολογισμός για το 2012
γράφει ο Παναγιώτης Αλεβαντής*

Ο χρόνος που πέρασε ήταν δύσκολος από πολλές απόψεις γιατί τον σημάδεψαν κρίσεις που ίσως να ήταν πρόωρες, άδικες ή περιττές. Αποτέλεσε όμως και απαρχή ελπιδοφόρων προσπαθειών για ένα λαμπρότερο μέλλον

Την άνοιξη ένας καλός φίλος έχασε έναν γιό. Λεβέντης, πετυχημένος στη δουλειά του, ευγενικός, πρόθυμος, χαμογελαστός. Πριν από λίγα χρόνια του αφαίρεσαν ένα μελάνωμα και στη συνέχεια έκανε κάθε χρόνο εξετάσεις για να βεβαιωθεί ότι η αρρώστια δεν είχε ξαναγυρίσει. Πέρυσι τον διαβεβαίωσαν ότι είχε ξεφύγει από τον κίνδυνο και δεν χρειαζόταν να ξανακάνει εξετάσεις. Το γιόρτασε με τους φίλους του. Φέτος την άνοιξη μας άφησε έχοντας διαγνωστεί με μεταστάσεις στον εγκέφαλο, το συκώτι, τη σπονδυλική στήλη, τα πόδια και δεν ξέρω κι εγώ που αλλού. Λάθος των γιατρών; Λάθος διάγνωση; Αμέλεια;

Πέρυσι το καλοκαίρι το περάσαμε με μια στενή μας συγγενή. Είχε διαγνωστεί με καρκίνο μαστού πριν από λίγα χρόνια και έκανε περιοδικά εξετάσεις. Όσο είμαστε μαζί παραπονιόταν για πόνους στο στομάχι, δυσπεψία, αναγούλες. Όταν πήγε στο γιατρό που την παρακολουθούσε της έδωσε φάρμακα για τις καούρες. Φέτος το καλοκαίρι μας άφησε αφού είχε διαγνωστεί λίγους μήνες προηγουμένως με μεταστάσεις στο συκώτι και τα κόκκαλα. Ιατρικό λάθος; Αμέλεια; Αδιαφορία;

Πριν από λίγες μέρες ένας άλλος καλός φίλος έχασε το γιό του. Παιδευόταν χρόνια με τα ναρκωτικά. Νέο παιδί, ευγενικό και μελαγχολικό, πέρασε και ξαναπέρασε από κέντρα αποτοξίνωσης αλλά επέστρεφε πάντα στη θανατηφόρα συνήθεια την οποία δεν μπόρεσε να ξεπεράσει.

Από τις παραπάνω τρεις περιπτώσεις μόνο η τελευταία σημειώθηκε στην Ελλάδα. Οι δύο πρώτες συνέβησαν στο εξωτερικό, σε χώρες που θεωρούνται ότι προσφέρουν ανεπτυγμένες και υψηλής ποιότητας ιατρικές υπηρεσίες και περίθαλψη. Το συμπέρασμά μου από αυτές αλλά και άλλες ανάλογες περιπτώσεις είναι ότι αν ενδιαφερόμαστε για την υγεία μας θα πρέπει να ζητούμε πάντα μια δεύτερη ιατρική γνώμη και να επιμένουμε σε δεύτερες και τρίτες ενδεχομένως εξετάσεις από διαφορετικά κάθε φορά εργαστήρια. Όσο για το πρόβλημα της εξάρτησης από τα ναρκωτικά η σωτηρία μπορεί να έλθει μόνο από το ίδιο το εξαρτώμενο άτομο που πρέπει να πιστέψει και να προσπαθήσει, όσο το δυνατό νωρίτερα, να απαλλαγεί από την θανατηφόρα συνήθειά του. Από ένα σημείο και μετά, οι βλάβες είναι τόσο μεγάλες που δυστυχώς οι πιθανότητες επιστροφής είναι μηδαμινές.

Ευτυχώς όμως το 2012 δεν είχε μόνο δυσάρεστα γεγονότα. Το Φλεβάρη γιορτάσαμε για πρώτη φορά στην Ελλάδα την Ευρωπαϊκή ημέρα του 112, του κοινού ευρωπαϊκού αριθμού επειγόντων. 170 εθελοντές στην Αθήνα και 300 στο Ηράκλειο εκπαιδεύτηκαν στην καρδιοπνευμονική αναζωογόνηση (ΚΑΡΠΑ) χάρις στις προσπάθειες του καθηγητή Θεόφιλου Ρόζενμπεργκ και του αείμνηστου Δημήτρη Βουρβαχάκη. Στην Κρήτη την εκδήλωση οργάνωσε η Περιφέρεια με την ενεργό συμμετοχή του κ. Σταύρου Αρναουτάκη. Λίγο αργότερα, η Περιφέρεια Κρήτης ξεκίνησε την πρώτη φάση της ενημερωτικής εκστρατείας «Ασφαλής Κρήτη» που είναι αφιερωμένη στην πρόληψη των τροχαίων ατυχημάτων. Ο στόχος, όπως τον διατύπωσε ο κ. Αρναουτάκης, «να καταστήσουμε την Κρήτη ένα νησί ασφαλές για τους κατοίκους της και τους επισκέπτες της».

Μια άλλη πρωτοβουλία που ξεκίνησε το 2012 αφορά του «Λαχανόκηπους της Κρίσης». Πολλοί Δήμοι αλλά και σχολεία, μερικά μάλιστα εδώ στη Κρήτη, διαθέτουν χώρο και υποστήριξη για την δημιουργία βιολογικών κυρίως λαχανόκηπων έτσι ώστε να αντιμετωπιστούν οι δυσμενείς επιπτώσεις της κρίσης. Παράλληλα, διαβάζω με μεγάλη χαρά για όλες τις πρωτοβουλίες εθελοντικών οργανώσεων για την εκπαίδευση εθελοντών στις πρώτες βοήθειες, για την παροχή ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης σε αναξιοπαθούντες, για καθαρισμό κοινόχρηστων χώρων, για κοινωνικά παντοπωλεία και για άλλες δράσεις υποστήριξης μικρών και μεγάλων που έχουν χτυπηθεί από αρρώστιες, από κακές προσωπικές επιλογές ή άκαιρες κυβερνητικές αποφάσεις. Όλα αυτά δείχνουν ότι η Ελλάδα αρχίζει να κατανοεί την αξία του «εμείς» που αποτελεί και το μόνο τρόπο διεξόδου από την κρίση.

Τέλος, ελπιδοφόρα είναι και η προσπάθεια του «Ανοικτού Λαϊκού Πανεπιστημίου» Κρήτης για επιμόρφωση των ενδιαφερόμενων πολιτών σε θέματα «Ψυχικής και Σωματικής υγείας». Η Χανιώτισσα φίλη Ελένη Βουγιούκαλου που είναι η ψυχή αυτής της προσπάθειας συγκεντρώνει κάθε φορά εξέχοντες ομιλητές από το χώρο της επιστήμης και της πράξης και η συμμετοχή στις εκπαιδευτικές εκδηλώσεις που οργανώνει είναι πάντα εξαιρετικά μεγάλη. Μάλιστα από φέτος το ΑΛΠ έχει μεταλαμπαδευτεί στη Χίο και στα Γρεβενά όπως παλιότερα στις Φέρες του Έβρου.

Εύχομαι το 2013 να συνεχιστούν όλες οι καλές προσπάθειες πολιτών, αρχών, εθελοντικών οργανώσεων για την βελτίωση του επιπέδου προστασίας των πολιτών από ατυχήματα και καταστροφές. Για να μειωθούν οι άδικες και περιττές απώλειες ή οι μόνιμες αναπηρίες αγαπημένων προσώπων. Για να βγούμε από την κρίση πιο «εμείς» και λιγότερο ένα κακό συνονθύλευμα από «εγώ».

(Διόρθωση: Τα αυτοκόλλητα της εκστρατείας της Περιφέρειας Κρήτης με τίτλο «Όχι άλλο αίμα στην άσφαλτο» διατίθενται στα Χανιά εκτός από την Τροχαία Χανίων, τον Σύλλογο ΠΡΟ.Τ.Α. Χανίων, τον Τομέα Σαμαρειτών Χανίων, την Πανελλήνια Ομοσπονδία Εκπαιδευτών Οδήγησης – Σωματείο Χανίων, και από το Σύλλογο Αρωγής & Αλληλεγγύης Οικογενειών Θυμάτων Τροχαίων Δυστυχημάτων Περιφέρειας Κρήτης «Άγιος Χριστόφορος» - Πάρκο τροχαίων δυστυχημάτων Ν. Χανίων «Χρήστος Πολέντας).

* Φυσικός, υπάλληλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Οι απόψεις είναι προσωπικές και δεν εκφράζουν κατ’ ανάγκη την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. http://alevantis.blogspot.com

Η παρακαταθήκη του Δημήτρη Βουρβαχάκη

Το ακόλουθο άρθρο δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 19 Δεκεμβρίου 2012.

ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΚΑΙ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑ
Η παρακαταθήκη του Δημήτρη Βουρβαχάκη
γράφει ο Παναγιώτης Αλεβαντής*

Τα νέα για το τραγικό δυστύχημα με πρόφτασαν γρήγορα και με συγκλόνισαν. Ο πρόθυμος γιατρός, ο χαμογελαστός εθελοντής, ο άξιος επιστήμονας, η ψυχή του καλύτερου ΕΚΑΒ στην Ελλάδα είχε φύγει για πάντα …

Γνώρισα τον Δημήτρη Βουρβαχάκη το Σεπτέμβρη του 2006 στην Αθήνα, σε μια ημερίδα για τα τροχαία ατυχήματα που είχε οργανώσει το Τεχνικό Επιμελητήριο σε συνεργασία με το ΕΚΑΒ. Η τεκμηριωμένη παρουσίασή του με τίτλο «Τροχαία ατυχήματα σε τουριστικές περιοχές – Κρήτη (1995-2005)» με είχε εντυπωσιάσει ιδιαίτερα γιατί στηριζόταν σε στατιστικά δεδομένα που είχαν συγκεντρωθεί από το ηλεκτρονικό σύστημα διαχείρισης κλήσεων του ΕΚΑΒ Κρήτης, του μόνου μέχρι σήμερα τέτοιου συστήματος στην Ελλάδα. Συγκράτησα την ανάλυσή του για τους αλλοδαπούς οδηγούς. Με βάση τα στατιστικά στοιχεία του ΕΚΑΒ οι αλλοδαποί τουρίστες έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα να συμμετάσχουν σε τροχαίο όταν οδηγούν νοικιασμένο όχημα ενώ οι οδηγοί από χώρες που οδηγούν αριστερά (όπως Βρετανοί, Ιρλανδοί, Κύπριοι, Αυστραλοί, Ινδοί, Πακιστανοί, Νοτιοαφρικανοί) συμμετέχουν 2,5 φορές πιο συχνά σε ατυχήματα από τους άλλους.


Το φθινόπωρο του 2011 συνδιαμορφώσαμε με το Δημήτρη, το Γιάννη Λιονάκη (της ΕΛΠΑ Ηρακλείου) και μερικούς άλλους παθιασμένους με την προστασία, μια πρόταση προς τον νεοεκλεγέντα τότε Περιφερειάρχη Κρήτης Σταύρο Αρναουτάκη, για ένα πρόγραμμα αντιμετώπισης ατυχημάτων και καταστροφών που το βαφτίσαμε «Ασφαλής Κρήτη». Τότε, είχα την ευκαιρία να επισκεφθώ και το τηλεφωνικό κέντρο του ΕΚΑΒ Κρήτης που το παρουσίασα σε αυτήν εδώ τη στήλη στις 11 Οκτωβρίου 2011 με τίτλο «Εύφημη μνεία για το ΕΚΑΒ της Κρήτης!». Έγραφα τότε ότι «ΕΚΑΒ είναι κυρίως οι άνθρωποι και όχι οι ηλεκτρονικοί υπολογιστές και τα συστήματα». Και περιέγραφα το πλούσιο πρόγραμμα εκπαίδευσης του προσωπικού αλλά και το πρόγραμμα συνεχιζόμενης εκπαίδευσης σχολείων που οργανώνει το ΕΚΑΒ σε συνεργασία με την Πρωτοβάθμια και Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση. Κατά το σχολικό έτος 2010-2011 στο εν λόγω εβδομαδιαίο πρόγραμμα (2 σχολεία ανά εβδομάδα, ένα Δημοτικό και ένα Γυμνάσιο ή Λύκειο-24 μαθητές) συμμετείχαν περίπου 1.100 παιδιά και 100 δάσκαλοι-καθηγητές. Το πρόγραμμα κάλυψε τα εξής θέματα (στηριγμένα σε προγράμματα εγκεκριμένα από το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο): κυκλοφοριακή αγωγή, πρώτες βοήθειες, βασική υποστήριξη της ζωής (για Δημοτικά και Γυμνάσια), βασική υποστήριξη της ζωής και χρήση αυτόματων απινιδωτών (για Λύκεια).

Συνεργάστηκα ξανά με τον Δημήτρη στις αρχές της φετινής χρονιάς. Με την υποστήριξη της Περιφέρειας Κρήτης, της υπηρεσίας Europe Direct, της Αντιπροσωπείας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στην Ελλάδα, του Ιδρύματος για το 112, των γραφείων σχολικών δραστηριοτήτων της Πρωτοβάθμιας και της Δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης και του ΕΚΑΒ γιορτάσαμε για πρώτη φορά στην Ελλάδα στις 11 Φεβρουαρίου την Ευρωπαϊκή Ημέρα του 112, (κοινός ευρωπαϊκός αριθμός κλήσεως έκτακτης ανάγκης). Στο Ηράκλειο, ο Δημήτρης κινητοποίησε διασώστες και εθελοντές από όλη την Κρήτη που πέτυχαν να εκπαιδεύσουν στην βασική καρδιοπνευμονική αναζωογόνηση (ΚΑΡΠΑ) και στις βασικές πρώτες βοήθειες 300 ενδιαφερόμενους πολίτες. Η εκδήλωση γνώρισε μεγάλη επιτυχία και προβλήθηκε από όλα τα κρητικά μέσα ενημέρωσης (βλέπε και www.112.gr).

Ανασκαλεύοντας παλιά μηνύματα και παρουσιάσεις, ξαναδιάβασα τις Προτάσεις-Στόχους που είχε κάνει ο Δημήτρης σ' εκείνη την ημερίδα του 2006 στην Αθήνα σχετικά με τα τροχαία. Με βάση πιο πρόσφατες συνεντεύξεις του και νεώτερες πληροφορίες ας δούμε τι έχει γίνει και τι απομένει.

Μόνιμοι τομείς ΕΚΑΒ. Στους υπάρχοντες τομείς (5 στο Ηράκλειο, 2 στο Ρέθυμνο, 3 στα Χανιά και από ένας στον Άγιο Νικόλαο στη Σητεία και την Ιεράπετρα) πρέπει να προστεθούν ένας στα Χανιά (για την κάλυψη της περιοχής Ακρωτηρίου), ένας στον Δήμο Ρεθύμνου (που θα καλύπτει και το αντίστοιχο τμήμα του ΒΟΑΚ) και ένας στο Νομό Λασιθίου (Παχιά Άμμος). Επίσης υπάρχει άμεση ανάγκη ενίσχυσης του προσωπικού.

Κέντρο PHTLS στην Κρήτη. Ο Δημήτρης οργάνωσε ένα τέτοιο εκπαιδευτικό κέντρο προνοσοκομειακής φροντίδας τραύματος στην Κρήτη (http://phtlscrete.gr/). Ήταν μάλιστα ενθουσιασμένος γιατί είχε πάρει και σχετική πιστοποίηση. Πρόκειται για μια δράση που δεν πρέπει να σταματήσει. Επίσης ο Δημήτρης πρότεινε την οργάνωση σε τακτά χρονικά διαστήματα κοινών ασκήσεων του ΕΚΑΒ με την Τροχαία και την Πυροσβεστική, κάτι που οι υπηρεσίες δεν παραλείπουν να κάνουν όχι μόνο για τα τροχαία αλλά και για σημαντικές καταστροφές. Μάθημα κυκλοφοριακής αγωγής από το Δημοτικό. Όπως προαναφέραμε, ο Δημήτρης άρχισε ήδη το σχετικό εβδομαδιαίο πρόγραμμα στα σχολεία και αυτό θα πρέπει να συνεχιστεί. Στόχος του Δημήτρη ήταν να εκπαιδεύσει όσο το δυνατό περισσότερους Κρητικούς στις πρώτες βοήθειες αλλά και ενδιαφερόμενους γιατρούς στην αντιμετώπιση του τραύματος.

Αυστηρότερη επιφυλακή για το «κράνος». Το έχουμε γράψει κατ' επανάληψη και από αυτή τη στήλη. Το μήνυμα έχει ενσωματωθεί και στην εκστρατεία της Περιφέρειας για την οδική ασφάλεια. Η Τροχαία θα πρέπει να δραστηριοποιηθεί ιδιαίτερα σε αυτόν τον τομέα, αφού είναι γνωστό ότι η σωστή επιβολή του νόμου μπορεί να επιφέρει αύξηση της χρήσης κράνους μέχρι και κατά 90%. Ενημέρωση των αλλοδαπών οδηγών, ιδίως όσων προέρχονται από χώρες που οδηγούν αριστερά αμέσως μόλις φτάσουν στην Κρήτη. Προβλέπεται να αποτελέσει αντικείμενο των επόμενων δράσεων στο πλαίσιο του προγράμματος «Ασφαλής Κρήτη». Διάζωμα και φωτισμός σε όλο τον ΒΟΑΚ. Αυτό είναι ένα έργο το οποίο θα πρέπει να αναλάβει η Περιφέρεια στο πλαίσιο της αναβάθμισης και του εκσυγχρονισμού του ΒΟΑΚ.

Αυτά είναι για μένα τα σημαντικότερα σημεία της παρακαταθήκης του Δημήτρη Βουρβαχάκη. Όσοι θέλουν να τιμήσουν τη μνήμη του, αρχές, πολίτες, εθελοντές, οργανώσεις, ας δραστηριοποιηθούμε για να βελτιώσουμε την ασφάλεια στην Κρήτη, να μειώσουμε τους θανάτους και τους τραυματισμούς, να περιορίσουμε τα δάκρυα και τον πόνο. Αντίο Δημήτρη! Ο σπόρος που έσπειρες έχει ήδη βλαστήσει! Αντίο φίλε!

* Φυσικός, υπάλληλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Οι απόψεις είναι προσωπικές και δεν εκφράζουν κατ’ ανάγκη την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. http://alevantis.blogspot.com

Καλές γιορτές χωρίς ατυχήματα

Το ακόλουθο άρθρο δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 12 Δεκεμβρίου 2012.

ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΚΑΙ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑ
Καλές γιορτές χωρίς ατυχήματα
γράφει ο Παναγιώτης Αλεβαντής*

Μερικά απλά και χιλιοειπωμένα πράγματα για να περάσουμε αξέχαστα Χριστούγεννα, λαμπρή Πρωτοχρονιά και όμορφα Φώτα προστατεύοντας τους γύρω μας και ιδίως τα παιδιά

Σε λίγες μέρες φτάνουν τα Χριστούγεννα! Ακολουθεί η Πρωτοχρονιά και τα Φώτα! Θα στολίσουμε το δέντρο αλλά και το σπίτι γενικότερα. Θα αγοράσουμε δώρα για μικρούς και μεγάλους. Θα οργανώσουμε συγκεντρώσεις και εορτασμούς με την οικογένεια και με φίλους. Όλοι θέλουμε να έχουμε τις καλύτερες αναμνήσεις από τις γιορτές χωρίς δυσάρεστες εκπλήξεις. Κάτι που θα πετύχουμε αν πάρουμε μερικές απλές προφυλάξεις ώστε να διασκεδάσουμε χωρίς να υποθηκεύσουμε την ασφάλεια αλλά και χωρίς να αγχωθούμε φοβούμενοι πιθανούς και απίθανους κινδύνους.


Ας πιάσουμε πρώτα τα δώρα και τα παιχνίδια. Ας έχουμε πρόχειρο ένα ψαλίδι για να ανοίξουμε τα δώρα κι ένα κατσαβίδι για να συναρμολογήσουμε τα νέα παιχνίδια. Είναι λιγότερο επικίνδυνο παρά να χρησιμοποιήσουμε στα γρήγορα ένα μαχαίρι. Ας αφιερώσουμε λίγα λεπτά για να διαβάσουμε τις οδηγίες χρήσης των νέων συσκευών και παιχνιδιών ιδίως τις οδηγίες που αφορούν την ασφάλεια λειτουργίας.

Τα παιδιά χρειάζονται χώρο για να παίξουν, αλλά και οι ηλικιωμένοι χρειάζονται χώρο για να αποφύγουν πτώσεις από σκουντούφλημα ή γλίστρημα. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζονται τα πολύ μικρά παιδιά γι' αυτό καλόν είναι να φροντίσουμε να μην φτάνουν μικροαντικείμενα ή ακόμη και τρόφιμα (π.χ. ξηρούς καρπούς). Ας θυμηθούμε επίσης ότι πολλά στολίδια του χριστουγεννιάτικου δέντρου δεν είναι παιχνίδια, αν και μοιάζουν με τέτοια, γι’ αυτό και δεν υπόκεινται στους κανονισμούς που διέπουν την ασφάλεια των παιχνιδιών. Συνεπώς, φροντίζουμε να τα τοποθετούμε σε ικανό ύψος για να μην τα φτάνουν τα νήπια που έχουν την τάση να βάζουν τα πάντα στο στόμα τους.

Μια από τις σοβαρότερες απειλές κατά τη διάρκεια των γιορτών είναι η πυρκαγιά – οι πιθανότητες θανάτου από πυρκαγιά τα Χριστούγεννα είναι 50% μεγαλύτερες σε σχέση με τον υπόλοιπο χρόνο. Ο κίνδυνος αυξάνει όχι μόνο λόγω του συνδυασμού καπνίσματος και κατανάλωσης οινοπνευματωδών αλλά επειδή συχνά χρησιμοποιούμε και κεριά χωρίς να έχουμε λάβει τις απαραίτητες προφυλάξεις. Είναι απλό να φυλάξουμε σπίρτα, αναπτήρες και κεριά μακριά από τα παιδιά, να μην αφήσουμε την κουζίνα αναμμένη χωρίς επιτήρηση, να μην υπερφορτώσουμε τις πρίζες, να σβήσουμε τα τσιγάρα με λίγο νερό στο τασάκι και να μην αφήσουμε αναμμένα κεριά μετά το τέλος της γιορτής. Προσέχουμε να μην βάζουμε αναμμένα κεριά κοντά στο χριστουγεννιάτικο δένδρο, κάτω από ράφια, κοντά σε άλλα εύφλεκτα υλικά (κουρτίνες, διακοσμήσεις, ευχετήριες κάρτες κλπ.). Φροντίζουμε να τοποθετούμε πάντα τα κεριά σε κηροπήγια με σταθερή βάση ενώ τα κεράκια με μεταλλική βάση τα τοποθετούμε σε ειδική υποδοχή ή σε επιφάνεια που να αντέχει τη θερμότητα (όχι πάνω σε τηλεοράσεις ή πλαστικές επιφάνειες).

Παράλληλα με τα προληπτικά μέτρα που μόλις αναφέραμε, η προστασία μας από την πυρκαγιά ενισχύεται με την εγκατάσταση ανιχνευτών καπνού. Οι ανιχνευτές καπνού έχουν σώσει πολλές ζωές χτυπώντας συναγερμό – αν έχουμε ήδη εγκαταστήσει τέτοιους ανιχνευτές ας τους δοκιμάσουμε πριν τις γιορτές. Αν δεν έχουμε, φροντίζουμε να εγκαταστήσουμε έναν στο υψηλότερο σημείο του σπιτιού, εκεί όπου θα μαζευτεί ο καπνός από ενδεχόμενη πυρκαγιά. Αν ζούμε σπίτι με πολλά εύφλεκτα υλικά (ξύλινες επενδύσεις, ψευδοροφές, χωρίσματα) ας καταστρώσουμε και ένα σχέδιο διαφυγής σε περίπτωση πυρκαγιάς. Αλλά ας ξαναγυρίσουμε στα παιχνίδια που αγοράζουμε για παιδιά, εγγόνια και ανίψια. Αποτελούν συχνά πηγή ατυχημάτων γι' αυτό φροντίζουμε να αντιστοιχούν στην ηλικία του παιδιού και να τηρούν τα πρότυπα ασφαλείας. Η αγορά των παιχνιδιών δεν είναι απλή υπόθεση. Ας επενδύσουμε λίγο χρόνο να μιλήσουμε με έναν πεπειραμένο πωλητή που μπορεί να μας λύσει πολλές απορίες αντί να αγοράσουμε βιαστικά ένα ακατάλληλο παιχνίδι από κάποιον πλανόδιο ή από το σούπερ-μάρκετ. Προσέχουμε τα μικροαντικείμενα που ενδέχεται να προκαλέσουν πνιγμό σε νήπια συμπεριλαμβανομένων και εξαρτημάτων που μπορεί να πέσουν από άλλα παιχνίδια, μικρές μπαταρίες που μοιάζουν με κουμπιά ή ακόμη και ξεφούσκωτα ή σκασμένα μπαλόνια.

Πολλά ατυχήματα έχουν επίσης προέλθει από τα λαμπάκια του χριστουγεννιάτικου δέντρου. Τα καινούργια λαμπάκια τηρούν κανονικά αυστηρότερους κανόνες ασφαλείας – κυρίως λειτουργούν με χαμηλότερες τάσεις κι έτσι είναι λιγότερο επικίνδυνα. Φυσικά δεν αλλάζουμε λαμπάκια όταν το σύστημα είναι στην πρίζα και φροντίζουμε τα παιδάκια να μην έχουν πρόσβαση στα λαμπάκια τα οποία μπορούν και να τα καταπιούν. Φροντίζουμε τα καλώδια να είναι καλά μονωμένα για να αποφύγουμε τον κίνδυνο ηλεκτροπληξίας αλλά και καλά τοποθετημένα για να μην σκοντάψουμε εμείς ή οι πιο ηλικιωμένοι. Αποφεύγουμε να κρύβουμε τα καλώδια κάτω από τα χαλιά όπου οι ενδεχόμενες ζημιές θα μείνουν απαρατήρητες και μπορεί να προκαλέσουν βραχυκυκλώματα και ίσως πυρκαγιά. Προσέχουμε επίσης να μην αφήνουμε τα φωτάκια του δένδρου αναμμένα το βράδυ ή όταν απουσιάζουμε. Τέλος, δεν βάζουμε στον κήπο λαμπάκια που δεν είναι ειδικά σχεδιασμένα για χρήση στο ύπαιθρο.

Ένα από τα πιο επικίνδυνα δωμάτια του σπιτιού, η κουζίνα, χρήζει ιδιαίτερης προσοχής. Το μαγείρεμα θέλει ηρεμία και αυτοσυγκέντρωση γι’ αυτό δεν το αφήνουμε για την τελευταία στιγμή. Αν βιαζόμαστε δεν θα αποφύγουμε τα ατυχήματα με καυτά λάδια, βραστά νερά και κοφτερά μαχαίρια. Δεν αφήνουμε να μπουν στην κουζίνα όσοι δεν έχουν πράγματι δουλειά και φροντίζουμε να καθαρίσουμε αμέσως ό,τι πέφτει στο πάτωμα για να αποφύγουμε τις πτώσεις από γλίστρημα.

Το βράδυ της πρωτοχρονιάς πολλοί θα γιορτάσουν υποδεχόμενοι το νέο χρόνο με πυροτεχνήματα. Τα παιδιά μπορούν να παρακολουθούν την εκτόξευση από απόσταση ασφαλείας αλλά τα πυροτεχνήματα πρέπει να τα χειρίζονται ενήλικες που θα έχουν σχεδιάσει το θέαμα έτσι ώστε να συνδυάζει ασφάλεια και ευχαρίστηση. Πριν από τη χρήση φροντίζουμε να έχουμε φυλάξει τα πυροτεχνήματα με ασφάλεια και να έχουμε διαβάσει προσεκτικά τις οδηγίες. Όταν τα ανάβουμε φροντίζουμε να μην πλησιάζουμε το πρόσωπό μας και μετά το άναμμα απομακρυνόμαστε σε απόσταση ασφαλείας. Τέλος, φροντίζουμε τα πυροτεχνήματα να εκτοξεύονται σε κατεύθυνση αντίθετη από τους θεατές.

Εύχομαι σε όλες και όλους Καλές Γιορτές, με υγεία, ασφάλεια και όμορφα αισθήματα!

* Φυσικός, υπάλληλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Οι απόψεις είναι προσωπικές και δεν εκφράζουν κατ’ ανάγκη την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. http://alevantis.blogspot.com

Προστασία υποδομών ζωτικής σημασίας

Το ακόλουθο άρθρο δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 5 Δεκεμβρίου 2012.

ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΚΑΙ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑ
Προστασία υποδομών ζωτικής σημασίας
γράφει ο Παναγιώτης Αλεβαντής*

Οι σταθμοί ηλεκτροπαραγωγής, οι εγκαταστάσεις υδροδότησης, τα αεροδρόμια, τα λιμάνια, οι αποθήκες καυσίμων και άλλες σημαντικές υποδομές πρέπει να προστατεύονται από ατυχήματα και καταστροφές

Οι υποδομές ζωτικής σημασίας είναι περιουσιακά στοιχεία και συστήματα που θεωρούνται ουσιώδη για τη διατήρηση των βασικών λειτουργιών της κοινωνίας, της υγείας, της ασφάλειας, της οικονομικής και κοινωνικής ευημερίας των πολιτών και των οποίων η διακοπή λειτουργίας ή η καταστροφή θα είχε σημαντικό αντίκτυπο στην κοινωνία. Πρόκειται κυρίως για εγκαταστάσεις παραγωγής, αποθήκευσης και μεταφοράς ενέργειας (σταθμοί ηλεκτροπαραγωγής, διυλιστήρια πετρελαίου, χώροι αποθήκευσης καυσίμων) αλλά και υποδομές που εξυπηρετούν τις μεταφορές (αεροδρόμια, λιμάνια, οδικό και σιδηροδρομικό δίκτυο). Σε αυτές τις υποδομές μπορούν να προστεθούν και οι εγκαταστάσεις παραγωγής φαρμακευτικού και υγειονομικού υλικού, οι αποθήκες τροφίμων, οι σταθμοί υδροδότησης, οι υποδομές τηλεπικοινωνιών και πολλές άλλες, από τις οποίες εξαρτάται η ομαλή λειτουργία της κοινωνίας και της οικονομίας όπως την ξέρουμε αλλά και η προστασία της υγείας και της ευημερίας των πολιτών.

Τις υποδομές ζωτικής σημασίας μπορούν να πλήξουν διάφορες απειλές. Φυσικές καταστροφές όπως σεισμοί και πλημμύρες. Τεχνολογικά ατυχήματα όπως πυρκαγιές και εκρήξεις. Αλλά και επιθέσεις υπονόμευσης κάθε είδους συμπεριλαμβανομένων των κυβερνοεπιθέσεων. Η άνοδος της τρομοκρατικής απειλής αλλά και η παρατηρούμενη αύξηση των ακραίων φαινομένων λόγω της κλιματικής αλλαγής, έκαναν επιτακτική την ανάγκη για καλύτερο σχεδιασμό της πρόληψης και της ελαχιστοποίησης των επιπτώσεων των συναφών κινδύνων για τις υποδομές ζωτικής σημασίας. Το 2007 η Ευρωπαϊκή Ένωση εγκαινίασε ένα επταετές ειδικό πρόγραμμα χρηματοδότησης σχεδίων πρόληψης, ετοιμότητας και διαχείρισης των συνεπειών της τρομοκρατίας και άλλων κινδύνων που συνδέονται με την ασφάλεια με κύριο αντικείμενο την προστασία των υποδομών ζωτικής σημασίας. Το 2008 το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης εξέδωσε την οδηγία 2008/114/ΕΚ σχετικά με τον προσδιορισμό και τον χαρακτηρισμό των ευρωπαϊκών υποδομών ζωτικής σημασίας, και σχετικά με την αξιολόγηση της ανάγκης βελτίωσης της προστασίας τους.

Η οδηγία προβλέπει την εφαρμογή κοινών κριτηρίων για τον προσδιορισμό των υποδομών ζωτικής σημασίας, μια διαδικασία εκπόνησης σχεδίων ασφαλείας λειτουργίας των υποδομών αυτών και τον ορισμό αξιωματικών συνδέσμων ασφαλείας για κάθε σχετική υποδομή οι οποίοι εξασφαλίζουν την επικοινωνία με τις αρμόδιες εθνικές αρχές. Τα σχέδια ασφαλείας λειτουργίας περιλαμβάνουν τρεις φάσεις. Πρώτον, τον προσδιορισμό των υποδομών ζωτικής σημασίας με βάση τα κοινά κριτήρια της οδηγίας. Δεύτερον, τη διεξαγωγή ανάλυσης κινδύνων με βάση τα κυριότερα σενάρια απειλών, τα τρωτά σημεία κάθε υποδομής στοιχείου, καθώς και τις δυνητικές επιπτώσεις. Τρίτον, τον προσδιορισμό, επιλογή και εφαρμογή κατά προτεραιότητα αντίμετρων που μπορεί να είναι τεχνικά (π.χ. εγκατάσταση ανιχνευτών, έλεγχος πρόσβασης, εγκατάσταση μέσων προστασίας και πρόληψης), οργανωτικά (π.χ. διαδικασίες συναγερμού και διαχείρισης κρίσεων), μέτρα ελέγχου και επαλήθευσης, αλλά και μέτρα που να αφορούν την επικοινωνία, την ευαισθητοποίηση και την κατάρτιση ή και συστήματα ασφαλείας των πληροφοριών. Μερικά μέτρα μπορεί να είναι και βαθμιαία δηλαδή να ενεργοποιούνται ανάλογα με το επίπεδο κινδύνου και απειλής.

Από μια αξιολόγηση της εφαρμογής της οδηγίας που δημοσιεύτηκε το καλοκαίρι προκύπτει ότι προσδιορίστηκαν σχετικά λίγες υποδομές ζωτικής σημασίας και ότι από την εφαρμογή της οδηγίας δεν προέκυψε σημαντική βελτίωση του επιπέδου ασφαλείας των οικείων υποδομών. Ευτυχώς, από την εφαρμογή της οδηγίας προέκυψε μεγαλύτερη ευαισθητοποίηση των αρμόδιων και τόνωση της μεταξύ τους συνεργασίας. Παράλληλα, διαπιστώθηκαν σημαντικά προβλήματα στον τομέα των χρησιμοποιούμενων μεθόδων για την ανάλυση των κινδύνων που απειλούν τις υποδομές ζωτικής σημασίας. Πράγματι, ενώ υπάρχουν αρκετές μέθοδοι για την εκτίμηση των κινδύνων σε επίπεδο επιμέρους τομέων (π.χ. σταθμοί ηλεκτροπαραγωγής, εθνικά σιδηροδρομικά δίκτυα) οι μέθοδοι για την εκτίμηση των κινδύνων που απειλούν δικτυακά διασυνδεδεμένα συστήματα υποδομών ζωτικής σημασίας είναι πολύ περιορισμένες (π.χ. διασυνδεδεμένο διευρωπαϊκό σύστημα μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας). Στο πλαίσιο της προγραμματισμένης αναθεώρησης της οδηγίας ελπίζεται ότι θα αντιμετωπιστούν πολλά από τα προβλήματα αυτά.

Ένας τρόπος για να μειωθεί το επίπεδο του κινδύνου για τους πολίτες, ιδίως σε νησιωτικές περιφέρειες όπως η Κρήτη, είναι η ευρύτερη χρήση κατανεμημένων συστημάτων που δεν εξαρτώνται από κεντρικές υποδομές ζωτικής σημασίας. Η χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας σε ατομικό επίπεδο και σε επίπεδο μικρής κοινότητας. Η οργανωμένη αξιοποίηση των υδάτινων πόρων σε επίπεδο νομαρχιακής ή περιφερειακής ενότητας. Η περαιτέρω ανάπτυξη της βιολογικής γεωργίας έτσι ώστε να μειωθεί η εξάρτηση από λιπάσματα, και φυτοφάρμακα, των οποίων η μεταφορά εξαρτάται από τις θαλάσσιες μεταφορές και τις συναφείς λιμενικές υποδομές. Η εκπαίδευση του πληθυσμού σε θέματα υγιεινής διατροφής και πρόληψης των ατυχημάτων για τον περιορισμό των σοβαρών ασθενειών που απαιτούν την εντατική χρήση κεντρικών νοσοκομειακών υποδομών. Η δημιουργία αποθέματος φαρμάκων για την αντιμετώπιση των συχνότερων ιατρικών προβλημάτων και των ενδεχόμενων επιδημιών. Ο έγκαιρος σχεδιασμός για την αντιμετώπιση των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής π.χ. καταιγίδες μεγάλης έντασης και επακολουθούσες πλημμύρες και ξηρασίες, διαταραχή της αγροτικής παραγωγής.

Πολλά από τα παραπάνω αποτελούν και στόχους του Επιχειρησιακού Προγράμματος της Περιφέρειας Κρήτης για την περίοδο 2012- 2014 αλλά και της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Στόχους τους οποίους θα πρέπει να ενστερνιστούν όλοι οι πολίτες προκειμένου η κοινωνία της Κρήτης να καταστεί ανθεκτικότερη στις επιπτώσεις των καταστροφών, ιδίως εκείνων που συνδέονται με την κλιματική αλλαγή που βρίσκεται σε εξέλιξη.

* Φυσικός, υπάλληλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Οι απόψεις είναι προσωπικές και δεν εκφράζουν κατ’ ανάγκη την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. http://alevantis.blogspot.com

Τι καταστρέφει τα «συστήματα»;

Το ακόλουθο άρθρο δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 28 Νοεμβρίου 2012.

ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΚΑΙ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑ 
Τι καταστρέφει τα «συστήματα»; 
γράφει ο Παναγιώτης Αλεβαντής*

Πως επιλέγουν να επιβιώσουν ή να καταρρεύσουν οι ανθρώπινες κοινωνίες; Θα επιβιώσει το κοινό ευρωπαϊκό νόμισμα και η ίδια η Ευρωπαϊκή Ένωση; Η χώρα μας θα συνεχίσει να ανήκει στην Ευρώπη;

Τα ερωτήματα αυτά δεν είναι καινούργια. Ο Πλάτωνας στους Νόμους αναρωτιέται σχετικά με τον συνασπισμό Σπαρτιατών και Μεσσηνίων: «Πῶς οὖν καὶ πῇ διώλετο; ἆρ᾽ οὐκ ἄξιον ἐπισκοπεῖν τηλικοῦτον καὶ τοιοῦτον σύστημα ἥτις ποτὲ τύχη διέφθειρε;» δηλαδή: Πώς όμως και από ποια αιτία χάθηκε (αυτή η δύναμη); Δεν νομίζετε ότι αξίζει τον κόπο να εξετάσουμε ποια κακή μοίρα μπόρεσε ποτέ να καταστρέψει μια τόσο ισχυρή και σπουδαία συμμαχία; Αν και φαίνονται ρητορικά, τα ερωτήματα αυτά έχουν άμεση σχέση με την καθημερινότητα όπως αυτή παρουσιάζεται μέσα από τις ειδήσεις και τις καθημερινές πολιτικές αναλύσεις. Και απασχολούν πολλούς όχι μόνο στην χώρα μας αλλά και στον υπόλοιπο κόσμο.

Ο Πλάτωνας, λίγο παρακάτω απαντά ότι το αίτιο δεν είναι η τύχη αλλά ο πολύ κακός βίος που διάγουν τα παιδιά των πλουσίων και των τυράννων, των οποίων η ανατροφή δεν τους προσδίδει αρετή και σωφροσύνη. Στις μέρες μας μια ανάλυση για τους λόγους που οδηγούν τις κοινωνίες στην αποτυχία ή την επιτυχία περιλαμβάνεται στο βιβλίο «Κατάρρευση» του καθηγητή Jared Diamond (κυκλοφορεί και στα ελληνικά από τις εκδόσεις «Κάτοπτρο»). Ο Diamond αναλύει κυρίως μερικές κοινωνίες που κατέρρευσαν λόγω εξάντλησης ή κακοδιαχείρισης φυσικών πόρων. Περιγράφει για παράδειγμα την οικολογική καταστροφή στις νήσους του Πάσχα λόγω εξαντλητικής υλοτόμησης των δασών. Την κατάρρευση του πολιτισμού των Μάγια λόγω υπερπληθυσμού, εξάντλησης των φυσικών πόρων, ξηρασίας, πολέμων και μιας κακής ηγεσίας. Την κατάρρευση των νορβηγικών αποικιών στην Γροιλανδία λόγω της αλλαγής του κλίματος. Και πολλές άλλες παρόμοιες καταρρεύσεις σε παγκόσμιο επίπεδο.

Όμως, προχωρώντας την ανάλυση, ο Diamond προτείνει μια χαρτογράφηση των παραγόντων που εμποδίζουν μια κοινωνία, η οποία αντιμετωπίζει μιαν επικείμενη κατάρρευση, να λάβει σωτήριες αποφάσεις σε ομαδικό επίπεδο. Κατ' αρχάς η κοινωνία ίσως να μην καταφέρει να προβλέψει το πρόβλημα πριν εκείνο όντως εμφανιστεί. Αυτό μπορεί να οφείλεται λόγου χάριν σε έλλειψη προηγούμενης εμπειρίας ή σε ελλιπείς γνώσεις, όπως συνέβη με την οικολογική καταστροφή που έφεραν τα κουνέλια κι οι αλεπούδες στην Αυστραλία. Μπορεί να οφείλεται σε εσφαλμένη ερμηνεία με βάση φαινομενικά παρόμοιες προηγούμενες εμπειρίες, όπως συνέβη με την κατασκευή των οχυρωματικών έργων της γραμμής Μαζινό στην Γαλλία με βάση τις εμπειρίες του Α' Παγκοσμίου Πολέμου που όμως αποδείχτηκαν άχρηστα μπροστά στα γερμανικά άρματα μάχης του Β' ΠΠ.

Όταν στη συνέχεια εμφανιστεί το πρόβλημα, μπορεί η κοινωνία να μην το αντιληφθεί. Ίσως γιατί μερικά προβλήματα δεν μπορούν να εντοπιστούν στα πρώτα τους στάδια, όπως για παράδειγμα οι αλλαγές στη σύσταση των εδαφών που αναπτύσσονται με πολύ αργούς ρυθμούς. Ή ακόμη επειδή οι αρμόδιοι διαχειριστές βρίσκονται σε μεγάλη απόσταση από το πρόβλημα, όπως συμβαίνει σε ορισμένες πολυεθνικές. Ή τέλος επειδή οι αλλαγές χαρακτηρίζονται από μεγάλες αυξομειώσεις που κρύβουν μιαν αργή αλλά σταθερή τάση, όπως συμβαίνει με την αλλαγή του κλίματος.

Ένας τρίτος παράγοντας εξ αιτίας του οποίου μια κοινωνία αδυνατεί να αντιμετωπίσει ένα σοβαρό πρόβλημα είναι ότι αφού το αντιληφθεί, δεν καταβάλει καμία προσπάθεια για να το λύσει. Ο κυριότερος λόγος που μπορεί να συμβεί κάτι τέτοιο έχει να κάνει με τα αντικρουόμενα συμφέροντα επιμέρους κοινωνικών ομάδων. Για παράδειγμα, οι επιδοτήσεις σε κλάδους που αλλιώς θα είχαν καταρρεύσει, όπως συμβαίνει με ορισμένους τύπους αλιείας που επιδοτούνται άμεσα ή έμμεσα ενώ αλιεύουν πόρους που βρίσκονται κοντά στο όριο της εξάντλησης. Ή οι έμμεσες επιδοτήσεις των αγροτών που χρησιμοποιούν αλόγιστα τους υδάτινους πόρους χωρίς να τους πληρώνουν. Σε τέτοιες περιπτώσεις η σωτηρία μπορεί να έλθει από την επέμβαση κάποιου εξωτερικού παράγοντα που θα επιβάλλει περιορισμούς με νόμο, ή ακόμη και με την ιδιωτικοποίηση του απειλούμενου φυσικού πόρου, όπως π.χ. σε ορισμένα χωριά της Ιαπωνίας που παραχώρησαν σε ιδιώτες τα κοινοτικά δάση προκειμένου να τα διατηρήσουν. Σε ορισμένες περιπτώσεις πάλι, οι ίδιοι οι πολίτες αναγνωρίζουν το κοινό τους μακροπρόθεσμο συμφέρον, και ενεργούν από κοινού.

Σε άλλες περιπτώσεις η ιθύνουσα τάξη έχει συμφέροντα αντίθετα με την υπόλοιπη κοινωνία, ιδίως όταν μπορεί να προστατευθεί από τις αρνητικές επιπτώσεις των αποφάσεών της επιβαρύνοντας όλους τους υπόλοιπους. Κλασσικά παραδείγματα, οι Τρώες που αποφασίζουν να γκρεμίσουν τα τείχη για να υποδεχτούν τον Δούρειο Ίππο και οι Ιάπωνες που επιτίθενται στο Περλ Χάρμπορ το 1941 προκαλώντας την είσοδο των ΗΠΑ στον πόλεμο. Άλλες φορές ολόκληρες κοινωνίες υιοθετούν παράλογες συμπεριφορές γιατί αρνούνται να εγκαταλείψουν βαθιά ριζωμένες αντιλήψεις και θρησκευτικές πεποιθήσεις. Σ' έναν κόσμο με όλο και λιγότερους φυσικούς πόρους η βιβλική εντολή «αυξάνεσθε και πληθύνεστε» μοιάζει παρωχημένη και αυτοκτονική, όπως και οι εντολές για την κατασκευή περισσότερων αγαλμάτων στη Νήσο του Πάσχα που οδήγησαν στην πλήρη αποψίλωση των δασών και την οικολογική κατάρρευση. Παράλογη συμπεριφορά είναι και η επικράτηση μιας ψυχολογίας του όχλου που έχει οδηγήσει πολλές κοινωνίες σε καταστροφικά αποτελέσματα, όπως ο ενθουσιασμός των Ευρωπαίων για τις Σταυροφορίες και τα πλήθη που ακολούθησαν τον Χίτλερ στην τρελή πορεία προς τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο. Τέλος, σε μερικές περιπτώσεις οι κοινωνίες μπορεί να αποφασίσουν να αντιμετωπίσουν το πρόβλημα αλλά στην πορεία να διαπιστώσουν ότι το κόστος της λύσης είναι απαγορευτικό, ή ότι η επιδιωκόμενη λύση αντί να εξαλείψει το πρόβλημα το καθιστά χειρότερο.

Σύμφωνα με τον Diamond, όλες οι περιπτώσεις επιτυχούς αντιμετώπισης μεγάλων καταστροφών είχαν ως κοινό χαρακτηριστικό ικανούς ηγέτες που δεν λογάριασαν το λεγόμενο «πολιτικό κόστος» και πήραν μέτρα ενάντια στην όποια αρνητική κριτική αντιμετώπισαν. Μερικά παραδείγματα. Οι ηγέτες του νησιού Τικόπια στον Ειρηνικό που αποφάσισαν να εξολοθρεύσουν όλα τα γουρούνια για να διατηρήσουν την τοπική οικολογική ισορροπία. Οι Κινέζοι ηγέτες που επέβαλαν τον έλεγχο των γεννήσεων ως αντίδοτο για τον υπερπληθυσμό. Οι Δυτικοευρωπαίοι ηγέτες που εκχώρησαν μέρος της εθνικής τους κυριαρχίας για τη δημιουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης και την αποφυγή νέων καταστρεπτικών πολέμων.

Σήμερα λοιπόν ξέρουμε και το γιατί και το πως. Γι' αυτό και δεν θα υπάρχει καμία δικαιολογία στο μέλλον.

* Φυσικός, υπάλληλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Οι απόψεις είναι προσωπικές και δεν εκφράζουν κατ’ ανάγκη την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. http://alevantis.blogspot.com