Περί πολιτικής προστασίας (πέμπτο και τελευταίο μέρος)

Ο μεγαλύτερος κίνδυνος για τους πολίτες προέρχεται συχνά από την ίδια την διοίκηση που αποδεικνύεται κατώτερη των περιστάσεων
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 4 Σεπτεμβρίου 2018 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-343)

Στη στήλη αυτή προσπαθήσαμε τις τέσσερεις προηγούμενες εβδομάδες να εξηγήσουμε, όσο πιο απλά γίνεται, μερικές από τις πτυχές του πολύπλοκου συστήματος της πολιτικής προστασίας. Που περιλαμβάνει τρεις φάσεις: «Πρόληψη και Μετριασμός επιπτώσεων», «Ετοιμότητα και Επέμβαση» και «Αποκατάσταση και ανάλυση μετά την καταστροφή». Και τρεις οριζόντιες δραστηριότητες: «Ανάλυση επικινδυνότητας», «Διοίκηση, Έλεγχος, Επικοινωνία, Συντονισμός και Πληροφόρηση (ή C4I)», και τέλος «Ενημέρωση και εκπαίδευση».

Το παραπάνω πολύπλοκο σύστημα αφορά γενικά την προστασία των πολιτών από ατυχήματα και καταστροφές. Δεν αφορά δηλαδή μόνο τις μεγάλες φυσικές καταστροφές. Και το κλειδί είναι πάντα η «Ανάλυση της επικινδυνότητας». Δηλαδή, ποιοι είναι οι κίνδυνοι που μας απειλούν και ποιες είναι οι πιθανότητες να χάσουμε τη ζωή, την υγεία ή την περιουσία μας από αυτούς. Πιθανότητες που μπορούν να μετριαστούν ή ακόμη και να εκμηδενιστούν αν ληφθούν τα ενδεικνυόμενα προληπτικά μέτρα.

Ανάλυση επικινδυνότητας. Από την ανάλυση των διαθέσιμων στατιστικών προκύπτει μια ενδιαφέρουσα εικόνα. Οι κύριες αιτίες θανάτου στην Ελλάδα είναι με τη σειρά: καρδιοπάθειες και εγκεφαλικά, νόσος Αλζχάιμερ, νεοπλασίες (καρκίνοι), χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ) και τροχαία. Παράλληλα, τα κυριότερα προβλήματα υγείας που συνδέονται συχνά και με μακροχρόνια αναπηρία περιλαμβάνουν: πόνους μέσης και αυχένα, διαταραχές αισθητηρίων οργάνων, πονοκεφάλους, κατάθλιψη και άγχος, δερματικές και στοματικές παθήσεις, τραυματισμούς από πτώσεις και τροχαία, καθώς και ΧΑΠ.

Σε ποιες επικίνδυνες συμπεριφορές και συνήθειες οφείλονται τα παραπάνω; Κάπνισμα, κακή διατροφή, έλλειψη άσκησης, κατανάλωση οινοπνευματωδών, κακή οδηγική συμπεριφορά, κακή καθημερινή υγιεινή. Δυστυχώς, η πρόληψη σε όλους αυτούς τους τομείς είναι ελλιπέστατη. Οι πολίτες την αγνοούν και η πολιτεία δίνει πάντα προτεραιότητα στην περίθαλψη ενώ με σαφώς μικρότερο κόστος θα είχε πετύχει καλύτερα αποτελέσματα.

Υπάρχουν όμως και οι μεγάλες φυσικές καταστροφές που απειλούν περιουσίες. Σεισμοί και κατολισθήσεις, πλημμύρες και έντονα καιρικά φαινόμενα, δασικές και αστικές πυρκαγιές. Για τους σεισμούς, έχει προβλεφθεί σχετική νομοθεσία (ο Γενικός Οικοδομικός Κανονισμός). Και έχουν ευαισθητοποιηθεί στην εφαρμογή της οι ιδιοκτήτες και οι μηχανικοί. Δυστυχώς για τις άλλες απειλές οι επί σειρά ετών εμπειρίες έχουν αποδείξει ότι η πρόληψη (σε μερικές δε περιπτώσεις και η επέμβαση) είναι ελλιπέστατη. Ακόμη κι αν είναι πλέον γνωστό ότι οι απειλές αυτές θα ενταθούν στο άμεσο μέλλον λόγω της κλιματικής αλλαγής.

Τέλος, υπάρχουν και ορισμένες απειλές (π.χ. τρομοκρατία), οι οποίες ενώ είναι στατιστικά περιορισμένες, δημιουργούν αισθήματα ανασφάλειας και φόβου στην κοινή γνώμη, με αποτέλεσμα να απαιτούν ιδιαίτερες επενδύσεις για πρόληψη και ετοιμότητα.

Κίνδυνοι λόγω ανευθυνότητας. Το 2008, σε μιαν ημερίδα που οργανώσαμε στο Ηράκλειο με τον τότε ευρωβουλευτή Σταύρο Αρναουτάκη («Η προστασία του πολίτη από ατυχήματα και καταστροφές, μια ευκαιρία για ανάπτυξη»), είχαν συμμετάσχει και πολλοί υπεύθυνοι πολιτικής προστασίας από τους Δήμους και τους Νομούς της Κρήτης.

Όταν ρωτήθηκαν να προσδιορίσουν τους τρεις σοβαρότερους κινδύνους που αντιμετώπιζαν τότε οι τοπικές κοινωνίες και που θα αποτελούσαν απειλή για την ανάπτυξη της περιοχής στα επόμενα 5 έως 10 χρόνια, ένας από τους συμμετέχοντες απάντησε «Η ίδια η διοίκηση η οποία είναι απροετοίμαστη να αντιμετωπίσει νέες προκλήσεις …». Και ως απάντηση προτάθηκε η μεταφορά τεχνογνωσίας από τα ΑΕΙ/ΤΕΙ της Κρήτης και η ενίσχυση των φορέων της αυτοδιοίκησης με επιστήμονες με γνώσεις στους σχετικούς τομείς.

Δεν ξέρω πόσοι διάβασαν και ενστερνίστηκαν τα πορίσματα εκείνης της ημερίδας αλλά και των πολυάριθμων άλλων εκδηλώσεων και της πλούσιας σχετικής βιβλιογραφίας. Για να καταρτίσουν λεπτομερή σχέδια αντιμετώπισης ατυχημάτων και καταστροφών στο νησί μας και στην πόλη μας. Αν κρίνουμε από τα αποτελέσματα μάλλον κανένας …

Μερικά παραδείγματα για τα οποία η εφημερίδα μας έχει δημοσιεύσει κατ’ επανάληψη ρεπορτάζ. Οι κίνδυνοι στην Παλιά Πόλη για τους οποίους οι συσκέψεις και οι συζητήσεις επαναλαμβάνονται χωρίς ορατό αποτέλεσμα. Οι απειλές δασικής πυρκαγιάς σε περιαστικά δάση όπως στον Άγιο Ματθαίο, στους Αγίους Αποστόλους και την Πολυτεχνειούπολη. Οι επαναλαμβανόμενες πλημμύρες σε αρκετά σημεία της πόλης (π.χ. κέντρο, Κλαδισό, Σούδα). Για να μη μιλήσουμε για την έλλειψη φωτεινού σηματοδότη στα σημεία εκείνα του δρόμου προς τα Κουνουπιδιανά όπου χρειάζονται περισσότερο (έξω από το Λύκειο και απέναντι από του Χαλκιαδάκη). Εκεί που έχασαν τη ζωή τους δύο νέα παιδιά πριν από ένα χρόνο …

Πρόσφατα δημοσιεύθηκαν από την Περιφέρεια οι χώροι καταφυγής πληθυσμού για τον Δήμο Χανίων. Μένω στο Σταυρό αλλά δεν κατόρθωσα να εντοπίσω ούτε κάποιο «Γήπεδο Σταυρού» (όπως αναφέρει αναρτημένος κατάλογος) ούτε τον «Ελεύθερο χώρο στον Σταυρό» (που αναφέρει ο αναρτημένος χάρτης). Μόνο περιφραγμένα οικόπεδα ή ακατάλληλοι χώροι με βάτα και θάμνους …

Ο υπεύθυνος πολιτικής προστασίας μου δήλωσε (σε γραπτή διαδικτυακή επικοινωνία την οποία στη συνέχεια διέγραψε) ότι τα στοιχεία είχαν κοινοποιηθεί από το Δήμο, και ότι δεν έγινε καμία επαλήθευση. Προφανώς δεν έγινε επαλήθευση ούτε στον χάρτη με τις οδούς διαφυγής. Όπου ο μονόδρομος της Περίδου εμφανίζεται ως οδός διαφυγής προς την αντίθετη κατεύθυνση … Φανταστείτε την κυκλοφοριακή συμφόρηση αν κάποιος προσπαθήσει να διαφύγει μέσα στον πανικό με το αυτοκίνητό του …

Αλλά να διαφύγει κάποιος από τι; Από σεισμό; Από παλιρροϊκό κύμα (τσουνάμι); Από πυρκαγιά; Οι οδηγίες δεν το ξεκαθαρίζουν. Οι χώροι συγκέντρωσης κοντά σε παραλίες (π.χ. Ανατολική Τάφρος) που είναι ίσως κατάλληλοι για συγκέντρωση των κατοίκων πυκνοδομημένων περιοχών μετά από σεισμό, είναι τελείως ακατάλληλοι σε περίπτωση τσουνάμι. Οι χώροι έξω από εκκλησίες με καμπαναριά (π.χ. Άγιος Παντελεήμονας) ίσως να είναι επικίνδυνοι σε περίπτωση σεισμού. Και οι δασωμένοι χώροι (π.χ. Τάφοι Βενιζέλου, Πολυτεχνείο) σίγουρα δεν ενδείκνυνται ως καταφύγια σε περίπτωση δασικής πυρκαγιάς.

Η πολιτική προστασία είναι ο κατ’ εξοχήν τομέας που αποδεικνύει στην πράξη τις διοικητικές ικανότητες των υπεύθυνων. Ή την έλλειψη τους …

Περί πολιτικής προστασίας (τέταρτο μέρος)

Η ενημέρωση και η εκπαίδευση των πολιτών μπορεί να αρχίσει από τα παιδιά που μπορούν να μάθουν να προστατεύονται παίζοντας …
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 28 Αυγούστου 2018 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-342)

Μια σημαντική συνιστώσα του συστήματος προστασίας των πολιτών από ατυχήματα και καταστροφές είναι η Ενημέρωση και η Εκπαίδευση. Πρόκειται για οριζόντια δραστηριότητα που αφορά όσους και όσες ασχολούνται με τις τρεις φάσεις της πολιτικής προστασίας (πρόληψη, επέμβαση, αποκατάσταση) αλλά και με τις οριζόντιες δραστηριότητες (ανάλυση επικινδυνότητας, διοίκηση, έλεγχος, επικοινωνίες, συντονισμός και πληροφόρηση – C4I).

Όλοι και όλες πρέπει να είναι ενήμεροι και εκπαιδευμένοι με βάση τις τελευταίες εξελίξεις στον τομέα τους. Και αυτό δεν επιτυγχάνεται μόνο με παρουσιάσεις, σεμινάρια και εκπαιδεύσεις αλλά – ιδίως στην περίπτωση της επέμβασης – και με πραγματικές ασκήσεις ή ασκήσεις επί χάρτου. Ωστόσο, η ενημέρωση και η εκπαίδευση είναι μια δραστηριότητα που αφορά κυρίως τους πολίτες.

Οι πολίτες πρέπει να μάθουν, ει δυνατόν από μικρή ηλικία, πώς να αυτοπροστεύονται και μάλιστα από διάφορες απειλές, κάθε μια από τις οποίες αποτελεί αντικείμενο διαφορετικών υπηρεσιών και διαδικασιών προστασίας (π.χ. σεισμός, πυρκαγιά, πλημμύρα αλλά και τροχαία, ατυχήματα στο σπίτι και στην ψυχαγωγία). Αυτό σημαίνει ότι η ενημέρωση και η εκπαίδευση πρέπει να παρέχονται κατά ενιαίο τρόπο, όπως εξάλλου και η πληροφόρηση σε περίπτωση καταστροφής.

Όμως είναι πρακτικά αδύνατον να εκπαιδεύσει κανείς τον πληθυσμό μιας ολόκληρης χώρας, ιδίως όταν οι περισσότεροι έχουν συνηθίσει στην ανευθυνότητα, στην αδιαφορία και στις επικίνδυνες συμπεριφορές. Μια μέθοδος, που έχει πετύχει στην περίπτωση της αντισεισμικής προστασίας στη χώρα μας, είναι η εκπαίδευση των παιδιών, μέσω του σχολικού προγράμματος του ΟΑΣΠ. Μάλιστα, έχει παρατηρηθεί ότι τα παιδιά καθοδηγούν στη συνέχεια και την υπόλοιπη οικογένεια …

Εκτός από την ελληνική εμπειρία στον τομέα των σεισμών, παρόμοιες βέλτιστες πρακτικές έχουν εφαρμοστεί και σε άλλες χώρες. Στη Βρετανία, με το πάρκο ασφαλείας Safewise. Στην Ιταλία, με το πρόγραμμα Scuola Sicura. Και στην Πορτογαλία, με τον ήρωα τηλεοπτικού προγράμματος Tinóni e companhia.

Όλα τα παραπάνω παρουσιάστηκαν στο πλαίσιο ενός διακρατικού προγράμματος για την «Ενημέρωση των πολιτών», του οποίου είχα την ευθύνη παρακολούθησης όταν ήμουν στη μονάδα πολιτικής προστασίας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Και το συμπέρασμα ήταν πως ο μόνος τρόπος να προσεγγίσει κανείς τα παιδιά είναι μέσα από το παιχνίδι («Μαθαίνω να προστατεύομαι παίζοντας»).

Πάρκο ασφάλειας. Οι παραπάνω ιδέες παρουσιάστηκαν το 2001 στην Θεσσαλονίκη σε μιαν ημερίδα του ΟΟΣΑ σχετικά με τα ασφαλή σχολεία. Αμέσως συνεπήραν τον τότε έλληνα εκπρόσωπο Μανώλη Μπαλτά, που ως Διευθύνων Σύμβουλος του Οργανισμού Σχολικών Κτηρίων παρακολουθούσε τα σχετικά προγράμματα του ΟΟΣΑ για την Πρόληψη και Ασφάλεια στον Σχολικό Χώρο.

Το 2008, σε μιαν ημερίδα που οργανώσαμε στο Ηράκλειο με τον τότε ευρωβουλευτή Σταύρο Αρναουτάκη, ο Μανώλης Μπαλτάς παρουσίασε την ολοκληρωμένη πρότασή του για το Πάρκο Ασφάλειας – την Ντίσνεϋλαντ της Ασφάλειας όπως το λέω (από όπου και αντλώ τα παρακάτω στοιχεία).

Ένα τέτοιο πάρκο μπορεί να περιλαμβάνει σειρά από περιοχές δυνητικής πρόκλησης τραυματισμών ή «επικίνδυνες» ζώνες σε συνδυασμό με σενάρια εκπαίδευσης για την πρόληψη και προστασία από διάφορους κινδύνους. Από φυσικές καταστροφές (σεισμοί, πυρκαγιές, πλημμύρες, ανεμοθύελλες, ηφαίστεια κλπ.). Κίνδυνοι στο αστικό περιβάλλον (στο σπίτι, στο δρόμο, στο αυτοκίνητο, στο λεωφορείο, στους δημόσιους χώρους, στο αεροπλάνο κλπ.). Στο αγροτικό περιβάλλον (στο αγροτικό σπίτι, στο χωράφι, από κατοικίδια και μη ζώα κλπ.). Και στη φύση (στο βουνό, στο δάσος, στα χιόνια, στη θάλασσα κλπ.).

Κίνδυνοι από τις νέες τεχνολογίες (ανεξέλεγκτη διάδοση της πληροφορίας, ψευδείς ειδήσεις, ασφάλεια στο διαδίκτυο). Αλλά και από το σύγχρονο κοινωνικό περιβάλλον (τοξικές ουσίες, μολυσματικές ασθένειες, αρνητικά πρότυπα ή αντικοινωνικές συμπεριφορές όπως ναρκωτικά, αλκοόλ, AIDS, τρομοκρατία, διατροφική αλυσίδα, αρνητικά πρότυπα ζωής, αθλητισμός και ντόπινγκ).

Στο Πάρκο Ασφάλειας αναπαρίστανται σε φυσική κλίμακα (1:1) υποδομές που συναντάμε στην καθημερινότητα και σε όλα τα πεδία όπου δημιουργούνται κίνδυνοι και απειλές. Είναι ένα «χωριό» σε φυσικό μέγεθος, με φυσικά πραγματικά υλικά στη βάση ενιαίου σχεδίου με βάση τα σενάρια εκπαίδευσης από την καθημερινή ζωή στο σπίτι, στο δρόμο, στο κατάστημα, στο αυτοκίνητο, στο πάρκο, στο αγρόκτημα, στην παραλία, στη θάλασσα, στο δρόμο και το «σκοτεινό δρομάκι», στο βουνό, στο δάσος, στο χιόνι κλπ.

Η αλληλουχία των υποδομών παρακολουθεί τα θεματικά πεδία «κινδύνου» και τα εκπαιδευτικά σενάρια. Το Πάρκο Ασφαλείας αποτελεί, ως σύνολο, έναν ενιαίο «προσομοιωτή» πολλαπλών εφαρμογών ζωής και έκθεσης του ανθρώπου σε κάθε είδους φυσική, υλική και κοινωνική απειλή. Θα καταλάβει έκταση από 20 έως 40 στρέμματα και θα κοστίσει από περίπου 3,5 έως 8 εκατ. ευρώ ανάλογα με τους εκπαιδευτικούς σταθμούς που θα κατασκευαστούν.

Οι μελέτες για το Πάρκο έχουν γίνει και δεν απομένει παρά η υλοποίησή του με βάση ένα μοντέλο ιδιοκτησίας και διαχείρισης – από δημόσιο φορέα (Δήμος, Περιφέρεια, Υπουργείο), από ιδιωτικό οργανισμό ή ως σύμπραξη δημόσιου-ιδιωτικού τομέα (ΣΔΙΤ). Σε όλες τις περιπτώσεις κυριαρχεί το κοινωνικό στοιχείο της επένδυσης αλλά ταυτόχρονα η επένδυση πρέπει να είναι βιώσιμη για να ζήσει στο μέλλοντα χρόνο.

Η πέμπτη και τελευταία συνέχεια την επόμενη εβδομάδα.

Περί πολιτικής προστασίας (τρίτο μέρος)

Οι επικοινωνίες έκτακτης ανάγκης αποτελούν πρωταρχικής σημασίας μέρος του συστήματος πολιτικής προστασίας …
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 21 Αυγούστου 2018 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-341)

Σεπτέμβριος του 2002, στο Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Τηλεπικοινωνιακών Προτύπων (ETSI) στη Σοφία-Αντίπολη κοντά στις Κάννες. Πρώτη συνάντηση της ομάδας τυποποίησης των τηλεπικοινωνιών έκτακτης ανάγκης (EMTEL). Πώς όμως ορίζεται ο συγκεκριμένος τομέας; Στην παρουσίασή μου προτείνω έναν ορισμό, τον οποίο υιοθετεί ομόφωνα η ομάδα και έκτοτε καθιερώνεται για όλες τις σχετικές εργασίες τυποποίησης παγκοσμίως.

Οι επικοινωνίες έκτακτης ανάγκης περιλαμβάνουν τέσσερεις συνιστώσες. Επικοινωνία των πολιτών που βρίσκονται σε κίνδυνο με τις αρχές και τις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης. Επικοινωνία των αρχών και των υπηρεσιών μεταξύ τους. Επικοινωνία των αρχών με τους πολίτες σε περιπτώσεις επικείμενης ή εξελισσόμενης έκτακτης ανάγκης ή καταστροφής. Και τέλος επικοινωνία των πολιτών μεταξύ τους σε περιπτώσεις καταστροφών.

112, ο Ευρωπαϊκός αριθμός επειγόντων. Έχουμε ξαναγράψει αρκετές φορές για το 112. Τον ευρωπαϊκό αριθμό κλήσεως έκτακτης ανάγκης. Τον καλούμε μόνο όταν κινδυνεύει ζωή ή περιουσία. Και μας φέρνει σε επαφή με όλες τις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης (αστυνομία, ασθενοφόρα του ΕΚΑΒ, πυροσβεστική και Λιμενικό). Δυστυχώς, είναι σχεδόν άγνωστος στους Έλληνες αφού σε περίπτωση ατυχήματος μόνο 6% θα τον καλούσε στην Ελλάδα και 14% στην υπόλοιπη Ευρωπαϊκή Ένωση.

Δεν λειτουργεί για άτομα με αναπηρία και ο χρόνος γεωεντοπισμού του καλούντος είναι 8' λεπτά και 40" δευτερόλεπτα, ο δεύτερος μεγαλύτερος στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Από τις 7,7 εκατ. κλήσεις που έγιναν το 2017 στις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκη, τα 2,0 εκατ. (περίπου το 26% του συνόλου) έγιναν στο 112. Αλλά δυστυχώς, ποσοστό 96,93% από αυτές ήταν λανθασμένες ή απατηλές. Λόγω έλλειψης ενημέρωσης αλλά και επειδή δεν υπάρχει δυνατότητα ελέγχου αφού όσοι τηλεφωνούν άσκοπα στο 112 δεν τιμωρούνται (όπως σε άλλες χώρες).

Από το 2011 έχει ξεκινήσει, με χρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΣΠΑ), ένα έργο αναβάθμισης και εκσυγχρονισμού του 112 με στόχο την κατάργηση των εθνικών αριθμών έκτακτης ανάγκης (100, 166, 199, 108). Δυστυχώς, οι αναδιοργανώσεις της πολιτικής προστασίας, οι γραφειοκρατικές διαδικασίες και οι αλλαγές κυβερνήσεων καθυστέρησαν το έργο. Το οποίο ελπίζεται ότι θα έχει ολοκληρωθεί στις αρχές του 2019.

Ωστόσο, παρόλο, που το 2011 οι προδιαγραφές του εν λόγω έργου ήταν σύγχρονες και πρωτοποριακές, το τελικό σύστημα θα πρέπει να αναβαθμιστεί τουλάχιστον με την μεταγενέστερη τεχνολογία του προηγμένου γεωεντοπισμού κινητών (AML). Η συγκεκριμένη τεχνολογία επιτρέπει τον γεωεντοπισμό των έξυπνων κινητών με ακρίβεια δεκάδων μέτρων αντί των χιλιομέτρων που επιτρέπει ο γεωεντοπισμός με βάση τις κεραίες κινητής τηλεφωνίας (βλ. Χ.Ν. 15/5/2018).

Αντίστροφο 112 για έγκαιρη προειδοποίηση. Κάποτε ο κόσμος μάθαινε για μια πυρκαγιά όταν χτυπούσαν οι καμπάνες. Οι σειρήνες ηχούσαν σε περίπτωση επικείμενου βομβαρδισμού. Και οι αρχές γύριζαν με ένα μεγάφωνο για να ενημερώσουν τους πολίτες. Σήμερα υπάρχουν νέες μέθοδοι, οι οποίες δυστυχώς δεν χρησιμοποιούνται ακόμη στην χώρα μας. Αυτές περιλαμβάνουν:

Εκπομπή μηνυμάτων στα κινητά που είναι συνδεδεμένα με συγκεκριμένες κεραίες κινητής τηλεφωνίας (cell broadcasting). Αποστολή γραπτών μηνυμάτων (SMS) σε συγκεκριμένες ομάδες πληθυσμού. Εκπομπή μηνυμάτων RDS (Radio Data System) από ραδιοφωνικούς σταθμούς FM και λήψη τους από κατάλληλα εξοπλισμένα ραδιόφωνα. Τέτοια μηνύματα χρησιμοποιούνται ευρέως για ειδοποιήσεις οδικής κυκλοφορίας και ενεργοποιούν αυτόματα τα ραδιόφωνα στα αυτοκίνητα διακόπτοντας τις άλλες εκπομπές.

Με την διάδοση της ψηφιακής τηλεόρασης και ραδιοφωνίας θα είναι δυνατή επίσης η ενεργοποίηση ραδιοτηλεοπτικών δεκτών για την μετάδοση μηνυμάτων έγκαιρης προειδοποίησης. Η αξιοποίηση όμως των ήδη διαθέσιμων και των νέων τεχνολογιών απαιτεί οργάνωση από τις αρμόδιες αρχές. Και φυσικά συμφωνίες με τους αντίστοιχους παρόχους κινητής τηλεφωνίας και τους ραδιοτηλεοπτικούς σταθμούς για την μετάδοση τέτοιων μηνυμάτων – που με βάση την ευρωπαϊκή νομοθεσία μπορεί να γίνει χωρίς κόστος …

Επικοινωνίες των αρχών μεταξύ τους. Παραδοσιακά οι υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης χρησιμοποιούν τα δικά τους συστήματα ασύρματης επικοινωνίας, τα οποία συχνά είναι ασύμβατα μεταξύ τους, λειτουργούν σε διαφορετικές συχνότητες ή δεν λειτουργούν καθόλου αν έχει καταστραφεί η υποδομή (π.χ. κεραίες κινητής, αναμεταδότες). Χρησιμοποιούνται επίσης ψηφιακά συστήματα επικοινωνίας με κωδικοποίηση που εξασφαλίζει το απόρρητο της επικοινωνίας (π.χ. TETRA). Πολλά από αυτά τα συστήματα είναι παλαιότερης τεχνολογίας και επιτρέπουν μόνο την μετάδοση φωνής και καθόλου ή πολύ αργά τη μετάδοση δεδομένων (εικόνα, βίντεο, χαρτογραφία).

Οι επικοινωνίες μεταξύ των αρχών εντάσσονται στη δραστηριότητα Διοίκηση, Έλεγχος, Επικοινωνία, Συντονισμός και Πληροφόρηση (γνωστή και ως C⁴I προφέρεται σιφοράι) που αποτελεί νευραλγικό κομμάτι κάθε επέμβασης πολιτικής προστασίας. Δυστυχώς, στην Ελλάδα δεν έχουμε κατορθώσει να αποκτήσουμε ένα τέτοιο σύστημα, αν και αυτό είχε κριθεί απαραίτητο ήδη από την εποχή των Ολυμπιακών Αγώνων της Αθήνας. Μάλιστα, εκτός από το περιττό κόστος με το οποίο έχει επιβαρυνθεί η ελληνική πολιτεία εκκρεμεί ακόμη και σχετική διαδικασία ενώπιον των δικαστηρίων, 14 χρόνια μετά την ολοκλήρωση των αγώνων …

Επικοινωνίες μεταξύ των πολιτών. Μόλις μάθουμε για κάποιο μεγάλο ατύχημα ή καταστροφή, επιχειρούμε αμέσως να επικοινωνήσουμε με τους δικούς μας στην πληγείσα περιοχή. Αυτό επιβαρύνει τα δίκτυα τηλεπικοινωνιών αλλά και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και δημιουργεί πρόσθετα προβλήματα – ιδίως όταν συνοδεύεται από τη διάδοση ανεπιβεβαίωτων φημών.

Ευτυχώς, μεγάλες εταιρείες πληροφορικής δραστηριοποιούνται σε αυτόν τον τομέα (βλ. Χ.Ν. 22/5/2018) υποστηρίζοντας της υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης και τους πολίτες. Η Google διαθέτει μιαν εξειδικευμένη ομάδα αντιμετώπισης κρίσεων που συνδυάζει τις επίσημα επιβεβαιωμένες πληροφορίες με τα δικά της εργαλεία χαρτογράφησης για τον εντοπισμό προσώπων και την παρακολούθηση της εξέλιξης μεγάλων καταστροφών. Η Facebook έχει αναπτύξει την εφαρμογή Safety check για τον έλεγχο της ασφάλειας αγαπημένων προσώπων που έτυχε να βρίσκονται σε τόπους μεγάλων καταστροφών ή τρομοκρατικών επιθέσεων.

Την επόμενη εβδομάδα το τέταρτο μέρος για την Ενημέρωση και την Εκπαίδευση.

Περί πολιτικής προστασίας (μέρος δεύτερο)

Η φάση της Επέμβασης σε περίπτωση καταστροφής πρέπει να λειτουργεί σαν μια ορχήστρα έτοιμη, αν χρειαστεί, ακόμη και να αυτοσχεδιάσει …
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 14 Αυγούστου 2018 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-340)

Την περασμένη εβδομάδα περιγράψαμε τις τρεις φάσεις (Πρόληψη, Επέμβαση και Αποκατάσταση) και τις τρεις οριζόντιες δραστηριότητες (Ανάλυση επικινδυνότητας, C4I και Εκπαίδευση) που συναποτελούν το πολύπλοκο σύστημα της πολιτικής προστασίας.

Η ορχήστρα της επέμβασης. Φανταστείτε τη φάση της επέμβασης σαν μιαν ορχήστρα κλασσικής μουσικής. Τα έγχορδα, τα πνευστά, τα κρουστά. Κάθε όργανο παίζει το δικό του μέρος με βάση την παρτιτούρα που έχει μπροστά του το αντίστοιχο μέλος της ορχήστρας. Η πυροσβεστική, η αστυνομία, τα ασθενοφόρα. Οι παρτιτούρες είναι τα σχέδια έκτακτης ανάγκης. Αν η ορχήστρα έχει κάνει πολλές δοκιμές και ο μαέστρος έχει εντοπίσει και διορθώσει τα λάθη, τότε η συναυλία θα είναι επιτυχημένη.

Όμως στην πολιτική προστασία δεν έχουμε μόνο έκτακτες ανάγκες που αντιμετωπίζονται με βάση προκαθορισμένα και δοκιμασμένα σχέδια. Έχουμε και καταστροφές, όπου τα διαθέσιμα μέσα είναι εξ ορισμού λιγότερα από τις ανάγκες. Αλλά και κρίσεις, όταν μαζί με την έκτακτη ανάγκη, ή την καταστροφή το σύστημα αντιμετωπίζει δημόσια αμφισβήτηση.

Ιδιαίτερα στις καταστροφές, οι αρμόδιοι πρέπει να πάρουν σκληρές αποφάσεις διαθέτοντας τους περιορισμένους πόρους στις πιο πιεστικές ανάγκες. Κάτι που σημαίνει πως μερικοί πολίτες θα ζήσουν και άλλοι όχι. Ευτυχώς, και γι’ αυτές τις περιπτώσεις υπάρχουν κάποιοι κανόνες (π.χ. στο πλαίσιο της ιατρικής καταστροφών). Στις περιπτώσεις αυτές η ορχήστρα της κλασσικής μουσικής μετατρέπεται σε ορχήστρα τζάζ. Και πρέπει να αυτοσχεδιάσει. Αλλά με τρόπο που να εξασφαλίσει αρμονικό ήχο – δηλαδή τη σωτηρία ανθρώπινης ζωής και περιουσίας. Κάτι που είναι δυνατόν μόνο αν πληρούνται ορισμένες προϋποθέσεις.

Προϋποθέσεις επιτυχούς επέμβασης. Για να αποδώσει μια ορχήστρα θα πρέπει οι μουσικοί να έχουν συνεργαστεί με επιτυχία στις πρόβες. Να έχουν γνωριστεί και να έχουν υποτάξει τους προσωπικούς τους εγωισμούς στις οδηγίες και τον συντονισμό του διευθυντή της ορχήστρας. Ο οποίος με τη σειρά του δεν μπορεί βέβαια να υπάρξει χωρίς την ορχήστρα. Αφήστε το «εγώ» σας στην πόρτα. Μια φράση-κλειδί που πρέπει να υπάρχει στην είσοδο κάθε αίθουσας διαχείρισης καταστροφών και αποτελεί την πρώτη προϋπόθεση.

Η αρμονική συνεργασία απαιτεί επίσης και πολυάριθμες πρόβες. Το 1992, νέος ακόμη στον κόσμο της πολιτικής προστασίας παρεκάλεσα τον εθνικό εκπρόσωπο του Βελγίου στην επιτροπή των εθνικών εμπειρογνωμόνων της ΕΕ να μου εξηγήσει περί τίνος ακριβώς πρόκειται. «Έλα στην διημερίδα για την αναθεώρηση του σχεδίου αντιμετώπισης καταστροφών της περιφέρειας Βρυξελλών και θα καταλάβεις», μου είπε.

Ένας από τους ομιλητές ήταν και ο H.C. Ernst, διοικητής της πυροσβεστικής υπηρεσίας του Άμστερνταμ, ο οποίος είχε συντονίσει την επέμβαση μετά την πτώση ενός αεροσκάφους στην πόλη τον Οκτώβριο του 1992. «Τι είναι απολύτως απαραίτητο για μιαν πετυχημένη επέμβαση;», τον ρώτησαν οι πυροσβέστες των Βρυξελλών. «Τρία πράγματα» απάντησε. «Άσκηση, άσκηση, άσκηση!». Πρόκειται για την δεύτερη προϋπόθεση.

Η τρίτη προϋπόθεση αφορά τις επικοινωνίες. Για να υπάρξει όμως επικοινωνία μεταξύ των δυνάμεων που επεμβαίνουν επιτόπου και των συντονιστών στην αίθουσα επιχειρήσεων θα πρέπει όλοι να μιλούν την ίδια γλώσσα. Αλλά και να χρησιμοποιούν όλοι ένα κοινό σύστημα τηλεπικοινωνιών το οποίο να επιτρέπει τη διαβίβαση φωνής, (στατικής και κινούμενης) εικόνας από τους επεμβαίνοντες και από εξωτερικές πηγές (δορυφόροι, δρόνοι κλπ.) και τον συνδυασμό όλων πάνω σε χάρτες που επικαιροποιούνται σε πραγματικό χρόνο.

Απαραίτητη επίσης προϋπόθεση επιτυχούς επέμβασης είναι η επιχείρηση να διευθύνεται από έμπειρο και ικανό ανώτατο στέλεχος σε άμεση επαφή με όλες τις αρμόδιες υπηρεσίες αλλά και με τον αρμόδιο πολιτικό προϊστάμενο. Με ηγετικό προφίλ και με ικανότητα διαχείρισης της πολυπλοκότητας και άμεσης λήψης αποφάσεων. Και με ικανότητα υποβολής εναλλακτικών προτάσεων στον αρμόδιο πολιτικό προϊστάμενο, ο οποίος στις περισσότερες χώρες με αναπτυγμένη πολιτική προστασία είναι ο εκλεγμένος δήμαρχος, περιφερειάρχης ή (πρωθ)υπουργός – ανάλογα με τη συγκεκριμένη γεωγραφική περιοχή ευθύνης του.

Σημαντικά είναι τέλος και τα σχέδια που διέπουν τη διαδικασία αναβάθμισης της επέμβασης. Είπαμε πως η καταστροφή είναι μια κατάσταση στην οποία οι ανάγκες ξεπερνούν τους διαθέσιμους πόρους. Οπόταν ο διευθύνων θα πρέπει να γνωρίζει κάθε στιγμή τις ακριβείς ανάγκες και τις δυνάμεις που διαθέτει ο ίδιος αλλά και οι γείτονές του. Έτσι ώστε να μπορεί να ζητήσει ενισχύσεις από τον γειτονικό δήμο, την γειτονική περιφέρεια, τις κεντρικές κρατικές υπηρεσίες ή την Ευρωπαϊκή Ένωση – μέσω των κατάλληλων επιχειρησιακά δοκιμασμένων μηχανισμών.

Αντί επιλόγου. Αντί για κάποια εύκολη κριτική των υπηρεσιών πολιτικής προστασίας σχετικά με την διαχείριση πρόσφατων ή και προγενέστερων καταστροφών, ας αναφέρουμε ένα ανέκδοτο. «Ο διευθύνων σύμβουλος μεγάλης εταιρείας μην μπορώντας να παρακολουθήσει την Ημιτελή Συμφωνία του Σούμπερτ, έδωσε τα εισιτήρια σε έναν από τους αντιπροέδρους, ζητώντας να του μεταφέρει τις εντυπώσεις του από τη συναυλία. Ο τυπικότατος αντιπρόεδρος υπέβαλλε το ακόλουθο υπόμνημα: 

ΥΠΟΜΝΗΜΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΗΜΙΤΕΛΗ ΣΥΜΦΩΝΙΑ ΤΟΥ ΣΟΥΜΠΕΡΤ

1) Για πολύ χρόνο, τα όμποε δεν έκαναν τίποτε. Ο αριθμός τους θα πρέπει να μειωθεί και η δουλειά τους να κατανεμηθεί στα υπόλοιπα μέλη της ορχήστρας, με σκοπό την αποφυγή περιόδων αδράνειας.

2) Δώδεκα βιολιά έπαιζαν ταυτόχρονα τις ίδιες νότες. Πρόκειται για περιττή επικάλυψη και το προσωπικό σε αυτό το τμήμα θα πρέπει να μειωθεί δραστικά. Αν απαιτείται όγκος ήχου, μπορεί να χρησιμοποιηθεί ενισχυτής.

3) Το γεγονός ότι ακούγονται μόνο νότες αξίας 3/4 και 3/8 σημαίνει ότι μπορούν να προσληφθούν ερασιτέχνες μουσικοί (φθηνότερο κόστος παραγωγής).

4) Η επανάληψη του περάσματος των εγχόρδων από τα πνευστά, δεν φαίνεται να εξυπηρετεί κάποιον συγκεκριμένο σκοπό. Αν όλες αυτές οι επαναλήψεις περικοπούν, το κονσέρτο θα διαρκεί πολύ λιγότερο χρόνο από τα εικοσιπέντε λεπτά που διαρκεί τώρα.

5) Η συμφωνία είχε δύο κινήσεις. Αν ο Σούμπερτ δεν κατάφερε να ολοκληρώσει τους σκοπούς του στο τέλος της πρώτης κίνησης, θα έπρεπε να σταματήσει εκεί. Η δεύτερη κίνηση είναι περιττή και θα πρέπει να περικοπεί.

Έχοντας υπ' όψη τα παραπάνω, μπορούμε να συμπεράνουμε πως, αν ο Σούμπερτ έδινε προσοχή σ' αυτά τα λεπτά ζητήματα, πιθανώς, θα είχε το χρόνο να ολοκληρώσει τη συμφωνία του. Επισυνάπτω την παρτιτούρα με όλες τις προτεινόμενες αλλαγές.».

Την επόμενη εβδομάδα το τρίτο μέρος σχετικά με τις επικοινωνίες έκτακτης ανάγκης.

Περί πολιτικής προστασίας (πρώτο μέρος)

Πρόκειται για ένα πολύπλοκο σύστημα το οποίο πρέπει να σχεδιαστεί προσεκτικά και να δοκιμαστεί σε πολυάριθμες ασκήσεις …
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 7 Αυγούστου 2018 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-339)

Ιούνιος του 1999. Ο προϊστάμενος του τμήματος πολιτικής προστασίας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής μου αναθέτει να βρω τρόπο ηλεκτρονικής διασύνδεσης ανάμεσα στις πολιτικές προστασίες των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Έτσι ώστε σε περιπτώσεις μεγάλων καταστροφών να μπορούν να συνεργάζονται σε πραγματικό χρόνο. Μετά από συνεννοήσεις με τους υπεύθυνους του κοινοτικού προγράμματος διασύνδεσης των δημόσιων διοικήσεων (IDA) συντάσσω το σχέδιο ενός τεκμηριωμένου αιτήματος και το υποβάλλω προς υπογραφή.

«Τι με βάζεις να υπογράψω;» με ρωτάει κοιτώντας με στα μάτια. «Την ευρωπαϊκή πολιτική προστασία του εικοστού πρώτου αιώνα» απαντώ χωρίς να διστάσω… Πράγματι, το Κοινό Σύστημα Επικοινωνιών και Πληροφόρησης Έκτακτης Ανάγκης (CECIS προφέρεται Σέσις) αποτελεί από το 2003 και μέχρι σήμερα την καρδιά του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Πολιτικής Προστασίας, όπως με διαβεβαίωσε ο σημερινός τμηματάρχης πολιτικής προστασίας, τον οποίο συνάντησα τον Απρίλιο στη Λιουμπλιάνα.

Το CECIS εξασφαλίζει την άμεση διαβίβαση και τον συντονισμό των αιτημάτων για την παροχή βοήθειας σε περιπτώσεις καταστροφών που δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν με τα διαθέσιμα εθνικά μέσα. Πυροσβεστικά αεροπλάνα, σκηνές και φίλτρα νερού για σεισμόπληκτους, μέσα καταπολέμησης θαλάσσιας ρύπανσης, ομάδες διασωστών και εμπειρογνωμόνων είναι μερικοί από τους πόρους που διατίθενται μέσω του CECIS. Το οποίο λειτουργεί με ευθύνη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής που καλύπτει και τα έξοδα μεταφοράς όλων των παραπάνω στον τόπο της καταστροφής.

Τι είναι η Πολιτική Προστασία. Έχοντας υπηρετήσει επί μια πενταετία στην ευρωπαϊκή πολιτική προστασία είχα την ευκαιρία να παρακολουθήσω πολυάριθμες σχετικές εκπαιδεύσεις, ασκήσεις, συνέδρια και παρουσιάσεις σε αρκετά κράτη μέλη. Διάβασα αμέτρητες εκθέσεις, αναφορές και βιβλία σχετικά με το αντικείμενο. Συνάντησα και συζήτησα πυροσβέστες, διασώστες, εμπειρογνώμονες, διαχειριστές καταστροφών από πολλές χώρες.

Και κατάλαβα ένα πράγμα: η προστασία του πολίτη από ατυχήματα και καταστροφές είναι μια εξαιρετικά πολύπλοκη υπόθεση που δεν πρέπει να ανατίθεται σε ανθρώπους οι οποίοι δεν μπορούν να διαχειριστούν την πολυπλοκότητα. Αποτελεί μια από τις θεμελιώδεις (ή κυριαρχικές) αρμοδιότητες της πολιτείας που δεν μπορούν να εκχωρηθούν στην ιδιωτική πρωτοβουλία. Και περιλαμβάνει τρεις συγκεκριμένες φάσεις αλλά και τρεις οριζόντιες δραστηριότητες.

Οι τρεις φάσεις, αντιστοιχούν στο πορτοκαλί τρίγωνο που βλέπουμε στο έμβλημα της πολιτικής προστασίας. Είναι με τη σειρά: Πρόληψη (και ελαχιστοποίηση των επιπτώσεων). (Ετοιμότητα και) Επέμβαση. Αποκατάσταση (και ανάλυση μετά την καταστροφή). Οι οριζόντιες δραστηριότητες περιλαμβάνουν με τη σειρά: Ανάλυση επικινδυνότητας. Διοίκηση, Έλεγχο, Επικοινωνία, Συντονισμό και Πληροφόρηση (C⁴I). Ενημέρωση και εκπαίδευση.

Όλα τα παραπάνω υλοποιούνται από διαφορετικές υπηρεσίες ανάλογα με τον τύπο της απειλής. Ωστόσο, στην Επέμβαση εμπλέκονται πάντα οι ίδιες υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης οι οποίες όμως ενεργούν με διαφορετική κάθε φορά μεθοδολογία. Διαφορετική μεθοδολογία χρησιμοποιείται επίσης ανάλογα με την απειλή για την Ανάλυση της επικινδυνότητας.

Για παράδειγμα, όσον αφορά την Πρόληψη των επιπτώσεων των σεισμών, αρμόδιοι είναι οι μηχανικοί με βάση τις οδηγίες του Οργανισμού Αντισεισμικού Σχεδιασμού και Προστασίας. Για τα αντιπλημμυρικά έργα οι Δήμοι και οι Περιφέρειες και για την πρόληψη των πυρκαγιών η Δασική Υπηρεσία. Για τα τροχαία οι υπεύθυνοι του οδικού δικτύου, η τροχαία που διενεργεί ελέγχους και οι ίδιοι οι οδηγοί ανάλογα με την συμπεριφορά τους στο δρόμο.

Η Επέμβαση σε περίπτωση ατυχήματος ή καταστροφής εμπίπτει πάντα στις ίδιες υπηρεσίες. Στους πυροσβέστες της Πυροσβεστικής και τους διασώστες του Εθνικού Κέντρου Άμεσης Βοήθειας (ΕΚΑΒ). Και στην Αστυνομία για την τήρηση της τάξεως και τον έλεγχο της κυκλοφορίας. Όμως, στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες εμπλέκονται και τα μέσα μαζικής επικοινωνίας. Γι’ αυτό και συμμετέχουν ισότιμα στην κατάρτιση των σχεδίων έκτακτης ανάγκης και στις συναφείς ασκήσεις. Όπως συμμετέχει και η δικαστική εξουσία που καλείται σχεδόν πάντα να διερευνήσει τις ευθύνες και τις παραλήψεις, ιδίως όταν υπάρχουν θύματα και ζημιές.

Όταν μια καταστροφή εκτείνεται σε μεγάλη γεωγραφική περιοχή ή διαρκεί μεγάλη χρονική περίοδο, στην επέμβαση εμπλέκονται και τα βαρέα λεγόμενα μέσα. Στρατός και μη κυβερνητικές και εθελοντικές οργανώσεις όπως π.χ. ο Ερυθρός Σταυρός. Στην Αποκατάσταση εμπλέκονται οι ίδιοι φορείς που εμπλέκονται στην Πρόληψη αλλά και οι ασφαλιστές ή το κράτος που πρέπει να καταβάλουν αποζημιώσεις και βοηθήματα. Τέλος, από την Ανάλυση μετά την καταστροφή προκύπτουν διδάγματα για βελτίωση δομών, διαδικασιών και σχεδίων.

Η Ενημέρωση και η εκπαίδευση συνδέονται και με τις τρεις φάσεις και αφορούν όχι μόνο τους εμπλεκόμενους αλλά και τους πολίτες. Η εκπαίδευση περιλαμβάνει οπωσδήποτε ασκήσεις, συχνά με τη συμμετοχή του κοινού που έτσι ευαισθητοποιείται και γνωρίζει πως ακριβώς πρέπει να αντιδράσει σε κάθε περίπτωση. Τέλος, η δραστηριότητα της Διοίκησης, του Ελέγχου, της Επικοινωνίας, του Συντονισμού και της Πληροφόρησης (η γνωστή και ως C⁴I προφέρεται σιφοράι) αποτελεί νευραλγικό κομμάτι της επέμβασης.

Περιλαμβάνει την ενημέρωση των αρχών από τους πολίτες (μέσω του 112), την επικοινωνία και τον συντονισμό των αρχών και των υπηρεσιών μεταξύ τους σε πραγματικό χρόνο. Και την πληροφόρηση των πολιτών για επικείμενες ή εν εξελίξει καταστροφές (έγκαιρη προειδοποίηση). Στο επίκεντρο βρίσκεται ένα κέντρο επιχειρήσεων στο οποίο εκπροσωπούνται όλες οι υπηρεσίες που εμπλέκονται στην επέμβαση.

Κέντρο το οποίο λειτουργεί 24 ώρες το 24ώρο, 7 ημέρες την εβδομάδα, και το οποίο εφαρμόζει σε τοπικό, περιφερειακό ή εθνικό επίπεδο τα σχέδια που καταρτίζονται, δοκιμάζονται σε ασκήσεις και επικαιροποιούνται συνεχώς.

Την επόμενη εβδομάδα θα μιλήσουμε με λεπτομέρειες για τον συντονισμό και τις επικοινωνίες έκτακτης ανάγκης.

Αντίο μνημόνιο, καλώς ήλθες εξάμηνο …

Η έξοδος από τα μνημόνια σημαίνει αυστηρό έλεγχο των προϋπολογισμών και της προόδου των μεταρρυθμίσεων καθώς και τριμηνιαίες εκθέσεις προόδου …
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 17 Ιουλίου 2018 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-338)

«Τελειώνουμε με το μνημόνιο… και η Ελλάδα γίνεται “νορμάλ” χώρα. Δεν θα υπάρχει 4ο μνημόνιο. Δεν θα έχουμε εποπτεία “τύπου τρόικας”. Η Ελλάδα θα μπει στο ευρωπαϊκό εξάμηνο όπως κάθε χώρα …». Μερικές από τις πρόσφατες δηλώσεις κυβερνητικών αξιωματούχων και του Ευρωπαίου Επιτρόπου Οικονομικών Υποθέσεων Πιέρ Μοσκοβισί πριν από τις επίσημες ανακοινώσεις των αποφάσεων για «ενεργοποίηση του μεταπρογραμματικού πλαισίου ενισχυμένης εποπτείας». Ας δούμε με απλά λόγια περί τίνος ακριβώς πρόκειται.

Το ευρωπαϊκό εξάμηνο. Το κοινό ευρωπαϊκό νόμισμα δεν συνοδεύτηκε από μια κοινή οικονομική πολιτική ούτε από την πολιτική ένωση της Ευρώπης. Για να επιτευχθεί ο αναγκαίος συντονισμός των οικονομικών και δημοσιονομικών πολιτικών των κρατών μελών θεσπίστηκε το Σύμφωνο Σταθερότητας και Ανάπτυξης. Η χρηματοπιστωτική κρίση επέβαλε την θέσπιση της διαδικασίας του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου που συμπληρώθηκε στη συνέχεια με σειρά νομοθετικών μέτρων για καλύτερο συντονισμό.

Σήμερα, στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου συντονίζονται οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις (για την προώθηση της ανάπτυξης και την τόνωση της απασχόλησης σύμφωνα και με τη στρατηγική «Ευρώπη 2020»), οι δημοσιονομικές πολιτικές (για να διασφαλισθεί η βιωσιμότητα των δημοσίων οικονομικών με την αποφυγή υπερβολικού δημόσιου χρέους) και η πρόληψη των υπερβολικών μακροοικονομικών ανισορροπιών (υπερβολικά ελλείμματα, φούσκες στην αγορά ακινήτων κλπ.).

Βασικά εργαλεία του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου είναι οι περιοδικές οικονομικές προβλέψεις, η ετήσια επισκόπηση της ανάπτυξης, η έκθεση του μηχανισμού επαγρύπνησης, η κοινή έκθεση για την απασχόληση και η σύσταση για την ευρωζώνη. Πρόκειται για έγγραφα που δημοσιεύει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και πρέπει να λαμβάνονται υπόψη από τα κράτη μέλη κατά τη διαμόρφωση των εθνικών τους πολιτικών, ιδιαίτερα των προϋπολογισμών τους.

Η Επιτροπή εκδίδει επίσης μια έκθεση και μια σύσταση ανά χώρα που επικεντρώνονται στα προγράμματα μεταρρυθμίσεων και τις ανισορροπίες. Τέλος, για τα σχέδια των προϋπολογισμών που υποβάλουν τα κράτη μέλη στην Επιτροπή και την Ευρωομάδα (Eurogroup), η Επιτροπή και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο διατυπώνουν γνωμοδοτήσεις, με βάση τις οποίες το Συμβούλιο εκδίδει σχετικές συστάσεις – τις οποίες θα πρέπει να λάβουν υπόψη τους τα κράτη μέλη στους τελικούς τους προϋπολογισμούς.

Τα κράτη μέλη υποβάλουν επίσης εθνικά προγράμματα μεταρρυθμίσεων (για τις οικονομικές πολιτικές) και τριετείς δημοσιονομικές προβλέψεις γνωστές ως Προγράμματα Σταθερότητας (για τις χώρες της ευρωζώνης) και Προγράμματα Σύγκλισης (για όλες τις υπόλοιπες).

Υπερβολικό έλλειμμα και ενισχυμένη εποπτεία. Tο Σύμφωνο Σταθερότητας και Ανάπτυξης προβλέπει κριτήρια για το έλλειμμα (κάτω από 3% του ΑΕΠ) και το χρέος (λιγότερο από 60% του ΑΕΠ). Για τη χώρα που τα υπερβαίνει δρομολογείται η διαδικασία υπερβολικού ελλείμματος και η χώρα υπάγεται σε επιπλέον εποπτεία ανά 3μηνο ή 6μηνο με βάση οι οικονομικές προβλέψεις και τα στοιχεία της Eurostat. Αν το έλλειμμα δεν μειωθεί επαρκώς προβλέπεται η επιβολή προστίμων (0,2% του ΑΕΠ ή 0,5% του ΑΕΠ σε περίπτωση παραποιημένων στατιστικών). Τα πρόστιμα μπορεί να περιλαμβάνουν αναστολή της χρηματοδότησης από τα περιφερειακά ταμεία (π.χ. ΕΣΠΑ) ή και αναθεώρηση της πολιτικής δανεισμού της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων έναντι του εν λόγω κράτους.

Όσον αφορά την ενισχυμένη εποπτεία, η νομοθεσία προβλέπει ότι «η Επιτροπή … πραγματοποιεί τακτικές αποστολές επιθεώρησης» και «κοινοποιεί ανά τρίμηνο την εκτίμησή της στην αρμόδια επιτροπή του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου … (εκτίμηση στην οποία εξετάζεται) … αν χρειάζονται περαιτέρω μέτρα». Επιπλέον, «τα κράτη μέλη που είχαν υπαχθεί σε πρόγραμμα» μακροοικονομικής προσαρμογής (μνημόνιο) «παραμένουν υπό εποπτεία μετά το πρόγραμμα εφόσον δεν έχει εξοφληθεί τουλάχιστον το 75% της χρηματοδοτικής συνδρομής» που έχουν λάβει.

Ελληνικές δεσμεύσεις. Όλα τα παραπάνω θα ισχύσουν και για την Ελλάδα την επομένη της λήξης των μνημονίων. Επιπλέον, η χώρα μας έχει δεσμευθεί να εφαρμόσει (με βάση συγκεκριμένα χρονοδιαγράμματα) μέτρα δημοσιονομικής πολιτικής και μεταρρυθμίσεις. Συγκεκριμένα, στον δημοσιονομικό τομέα: πρωτογενές πλεόνασμα 3,5% του ΑΕΠ μεσοπρόθεσμα, αναθεώρηση του ΕΝΦΙΑ με βάση τις πραγματικές αξίες, ενίσχυση του προσωπικού της ΑΑΔΕ και πλήρη ψηφιοποίηση της συλλογής φόρων, υλοποίηση των προτάσεων του Ελληνικού Ελεγκτικού Συνεδρίου για μεταρρυθμίσεις στη δημόσια διοίκηση και εφαρμογή ενιαίου λογιστικού σχεδίου σε όλο το δημόσιο.

Στον τομέα της κοινωνικής πρόνοιας: εκσυγχρονισμός με τη βοήθεια της Υπηρεσίας Στήριξης Διαρθρωτικών Μεταρρυθμίσεων, ολοκλήρωση της οργάνωσης του ΕΦΚΑ, εκσυγχρονισμός του συστήματος πρωτοβάθμιας περίθαλψης (120 ΤΟΜΥ μέχρι το τέλος του 2018 και 240 συνολικά μέχρι το τέλος του 2020), κεντρικός φορέας προμηθειών υγείας, μεταρρύθμιση των προγραμμάτων κοινωνικής προστασίας (ιδίως για τα ΑΜεΑ) και των επιδοτήσεων εισιτηρίου, ολοκλήρωση των πυλώνων του Κοινωνικού Εισοδήματος Αλληλεγγύης.

Στον τομέα της δημοσιονομικής σταθερότητας: εξυγίανση του τραπεζικού τομέα (ιδίως των μη εξυπηρετούμενων δανείων), οικονομική εκπαίδευση των δικαστών, ολοκλήρωση της ψηφιοποίησης της απονομής δικαιοσύνης, μεταρρύθμιση του Ελληνικού Ταμείου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας, χαλάρωση των ελέγχων στην κίνηση κεφαλαίων. Στον τομέα των αγορών εργασίας και προϊόντων: ετήσια επικαιροποίηση του κατώτατου μισθού, σχέδιο δράσης για την αδήλωτη εργασία, μεταρρύθμιση και ψηφιοποίηση της αδειοδότησης των επενδύσεων, ολοκλήρωση του κτηματολογίου, μεταρρύθμιση του ενεργειακού τομέα (δημοπρασίες τύπου ΝΟΜΕ, μοντέλα στόχου και πώληση των λιγνιτικών μονάδων της ΔΕΗ).

Στον τομέα των ιδιωτικοποιήσεων: ολοκλήρωση διαδικασιών για Διεθνή Αερολιμένα Αθηνών, Ελληνικό, ΔΕΣΦΑ, ΕΛΠΕ, Μαρίνα Αλίμου, Εγνατία, Εμπορικό τμήμα ΔΕΠΑ, ΕΥΔΑΠ, ΕΥΑΘ, περιφερειακούς λιμένες Αλεξανδρούπολης, Καβάλας, Ηγουμενίτσας και Κέρκυρας, υπόγειες δεξαμενές Καβάλας, δίκτυο ΔΕΠΑ, μετοχές ΔΕΗ και άλλα στοιχεία με βάση προτάσεις του ΤΑΙΠΕΔ και διάλογο με τις αρχές.

Στον τομέα της δημόσιας διοίκησης: εκσυγχρονισμός της διοίκησης ανθρωπίνων πόρων, διορισμός γενικών γραμματέων και γενικών διευθυντών, ολοκλήρωση της κινητικότητας και της αξιολόγησης, ψηφιακό οργανόγραμμα για όλες της δημόσιες υπηρεσίες και σύνδεση με την ενιαία αρχή πληρωμών, κωδικοποίηση εργατικού δικαίου και ολοκλήρωση της εθνικής πύλης για την κωδικοποίηση και μεταρρύθμιση της ελληνικής νομοθεσίας, εφαρμογή των συστάσεων κατά της διαφθοράς.

Είναι προφανές ότι σε αυτή τη νέα διαδικασία προοδεύουν μόνον οι καλοί μαθητές …

Δηλητηριώδη αποτσίγαρα

Μολύνουν το περιβάλλον και μπορεί να σκοτώσουν ψάρια, πουλιά, ζωάκια αλλά και παιδάκια που θα τα καταπιούν
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 3 Ιουλίου 2018 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-337)

Κατά την φετινή Παγκόσμια Ημέρα Περιβάλλοντος ακούσαμε και διαβάσαμε για τα 25 εκατομμύρια τόνους πλαστικών απορριμμάτων που παράγουμε στην Ευρωπαϊκή Ένωση κάθε χρόνο. Από αυτά ανακυκλώνεται μόνο το 30%. Αντίστοιχα, στην Ελλάδα παράγουμε 230.000 τόνους και ανακυκλώνουμε γύρω στο 15%.

Ωστόσο, κανείς δεν ανέφερε τα αποτσίγαρα, τις γνωστές γόπες, που αποτελούν την συχνότερη μορφή σκουπιδιών παγκοσμίως. Στην Ευρώπη όπου καταναλώνουμε 500 δισ. τσιγάρα ετησίως παράγουμε ισάριθμες γόπες που ζυγίζουν πάνω από 20.680 τόνους. Και στην Ελλάδα όπου καπνίζουμε 14 δισ. τσιγάρα κάθε χρόνο παράγουμε άλλες τόσες γόπες συνολικού βάρους 635 τόνων.

Τα δύο τρίτα από αυτές πετιούνται στη φύση, στις παραλίες, στους δρόμους, στα πάρκα και στα δάση. Μερικές φορές προκαλούν πυρκαγιές. Και για να διαλυθούν χρειάζονται μέχρι και 15 χρόνια! Έτσι συχνά καταλήγουν στα στομάχια ψαριών, πουλιών, μικρών ζώων αλλά νηπίων ή και παιδιών.

Κι επειδή η καθεμιά περιέχει 4 έως 8 χιλιοστόγραμμα (mg) νικοτίνης αρκούν 2-3 γόπες για να εμφανίσει το σκυλάκι, τα γατάκι ή το παιδάκι σας συμπτώματα δηλητηρίασης από τη νικοτίνη (ναυτία, εμετός, ζάλη, τρέμουλο, εφίδρωση και υψηλή αρτηριακή πίεση). Αν το παιδί καταπιεί περισσότερα αποτσίγαρα ή και ολόκληρα τσιγάρα μπορεί να έχει σπασμούς και να κινδυνεύσει η ζωή του. Σε κάθε περίπτωση πρέπει να το δει γιατρός ή να πάει αμέσως στα επείγοντα.

Επιπλέον, οι γόπες είναι τοξικές για τους υδρόβιους οργανισμούς. Ένα αποτσίγαρο αρκεί για να δηλητηριάσει ένα λίτρο νερού και να σκοτώσει τους μισούς από τα είδη που κολυμπούν εκεί!

Τώρα το καλοκαίρι, ας φροντίσουν οι καπνιστές να μην πετούν τα αποτσίγαρά τους στην αμμουδιά, στους δρόμους, στα πάρκα και τα δάση, ούτε ακόμη στα χαλίκια στα θερινά σινεμά ή στις ταβέρνες. Εκτός από τους γύρω συνανθρώπους οι οποίοι ενοχλούνται ή και αρρωσταίνουν από τον καπνό, θέτουν σε κίνδυνο το περιβάλλον, τα ζώα αλλά και τα παιδάκια που έχουν την τάση να βάζουν τα πάντα στο στόμα τους.

Όλοι απόψε στο Θέατρο της Ανατολικής Τάφρου. Στη συναυλία «Η Κρήτη αγαπά τη ζωή» που διοργανώνει ο Σύλλογος «Προστασία από το παθητικό κάπνισμα» - Παράρτημα Χανίων με τον Παραδοσιακό Μουσικό Σύλλογο Αποκορώνου «Ο Χαρίλαος» (ώρα 21:00). Η βραδιά είναι αφιερωμένη στην αντιμετώπιση των μεγάλων πληγών τη Κρήτης: τροχαία, υπερκατανάλωση αλκοόλ από παιδιά και εφήβους, άσκοποι πυροβολισμοί και παθητικό κάπνισμα.

Μερικές μαντινάδες για την αποψινή συναυλία

Αν θες το κοπελάκι σου να το χαρείς μεγάλο,
στο καρεκλάκι το σωστό δέσε το δίχως άλλο!

Σαν θα γεράσει ο άνθρωπος και σαν αδυνατίσει,
ούτε να φάει δε μπορεί ούτε να οδηγήσει.

Φίλοι, φοβάστε το σεισμό, και τρέμετε την κρίση,
κι από το κάπνισμα μαθές πάτε κι απ' το μεθύσι!
Το κάπνισμα γιατί χαλά πνευμόνια και καρδιές,
κι οι τσικουδιές σκοτώνουνε με στραβοτιμονιές.

Προφύλαξ’ απ’ το κάπνισμα τα ζώα τα καημένα,
καρκίνο κι αναπνευστικά παθαίνουν από σένα.
Κουλούκι, κάτη αν αγαπάς, ψαράκι, καναρίνι,
τα δηλητήρια του καπνού μην δίνεις του να πίνει 

Είναι ντροπή ο Κρητικός τα ζα να μισερώνει, 
Με ρόδες και με μπιστολιές άδικα να σκοτώνει. 
Με σφαίρες κι αυτοκίνητα σκοτώνουμε τα ζώα, 
κι η Κρήτη απολίτιστη δείχνει να είναι τώρα.

Η Κρήτη αγαπά τη ζωή

Μια σπίθα είναι η ζωή κι όποιος το εννοήσει, ετότεσας τα κάλλη τσι μπορεί να εκτιμήσει (πηγή: crete.mmx.gr)
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 26 Ιουνίου 2018 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-336)

Στην Κρήτη αγαπάμε τη ζωή! Τη θάλασσα και τις μαδάρες. Την οικογένεια και την παρέα. Το γλέντι, τις μαντινάδες, τον συρτό και τον πεντοζάλη. Το ωραίο φαΐ, το καλό κρασί και την γνήσια τσικουδιά. Δυστυχώς δεν αγαπάμε το μέτρο, δεν σεβόμαστε τον πλησίον μας και υπερεκτιμούμε τις δυνατότητές μας. Και τα αποτελέσματα είναι συχνά τραγικά!

Είμαστε στις 10 πρώτες ευρωπαϊκές περιφέρειες όσον αφορά τους νεκρούς από τροχαία δυστυχήματα. Με πάνω από 10,5 νεκρούς ανά 100.000 κατοίκους! Ποιος φταίει; «Η νοοτροπία του Κρητικού οδηγού είναι αυτή που δημιουργεί τα μεγαλύτερα προβλήματα» λέει ο Γιάννης Λιονάκης, πρόεδρος του Εθελοντικού Συλλόγου Πρόληψης Τροχαίων Ατυχημάτων (ΕΣυΠροΤΑ). Και συμπληρώνει: «Μια περίεργη αίσθηση ότι τα καταφέρνει όλα στο δρόμο, είναι τραγικότητα. Η αντίληψη εγώ είμαι ο καπετάνιος του δρόμου πρέπει να τελειώσει!».

Σύμφωνα με τον Γιώργο Κουβίδη, Πρόεδρο του Πανελλαδικού Συλλόγου SOS Τροχαία Εγκλήματα «Η έλλειψη σεβασμού στον εαυτό μας και στο συνάνθρωπο μας όπως αυτή εκφράζεται σήμερα στην οδική συμπεριφορά αποτελεί μια καρικατούρα αυτού που τυποποιήθηκε ως “κρητική λεβεντιά”. Στη μακρόχρονη ιστορία της Κρήτης, η Αγάπη για τη Ζωή και η περιφρόνηση του θανάτου αποτελούν ένα διαχρονικό χαρακτηριστικό, βασικό στοιχείο της ταυτότητας των Κρητικών. Στοιχείο άρρηκτα συνδεδεμένο με το καλό του κοινωνικού συνόλου. Αυτό σε τίποτα δεν έχει να κάνει με την αποθέωση του ατομικισμού, τη νομιμοποίηση της αυθαιρεσίας και το “δίκαιο του ισχυρού” στο οδικό δίκτυο».

Ένα άλλο σοβαρό πρόβλημα που ταλανίζει τα τελευταία χρόνια την Κρήτη είναι το φαινόμενο υπερκατανάλωσης αλκοόλ από παιδιά και εφήβους. Θύματα, ηλικίας ακόμη και 10 ετών, καταλήγουν στα επείγοντα των νοσοκομείων και πρέπει να ακολουθήσουν προγράμματα απεξάρτησης! Όπως λέει η κοινωνική λειτουργός Ιωάννα Νυσταζάκη, Στέλεχος Πρόληψης στο Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας της Περιφερειακής Ενότητας Χανίων, «η χρήση του αλκοόλ ως κοινωνική αναπαράσταση είναι στρεβλά συνδεμένη με την ενηλικίωση, τον ανδρισμό, την κοινωνικοποίηση και τη διασκέδαση».

«Στο θέμα της προβληματικής χρήσης αλκοόλ (στα πρώιμα χρόνια της εφηβείας), η συνύπαρξη πολλαπλών παραγόντων, οδηγούν στην επιτακτική ανάγκη για μια προσπάθεια αντιμετώπισης, που θα στοχεύει τόσο στην αλλαγή των κοινωνικών προτύπων όσο και στην κάλυψη των συναισθηματικών κενών, γιατί κάθε έφηβος που εμπλέκεται στην ουσιοεξάρτηση μας στέλνει πάντα το ίδιο μήνυμα. Το μήνυμα αυτό αφορά στη βαθιά ανάγκη του για Υποστήριξη, Επικοινωνία και Αποδοχή».

Και τι να πει κανείς για τις μπαλωθιές; Χαρακτηρίζουν κι αυτές την κακώς εννοούμενη «κρητική λεβεντιά» και αφαιρούν ζωές, χωρίζουν οικογένειες, χαλάνε χρόνιες φιλίες, αφήνουν «μάνες δίχως γιούς, γυναίκες δίχως άντρες, … και (κάνουν) μωρά παιδιά, να κλαιν’ δίχως μανάδες». Ωστόσο δεν είναι δύσκολο να μάθουν οι νέοι που το επιθυμούν την ασφαλή χρήση των όπλων. Η Σκοπευτική Λέσχη Κρήτης (ΣΚΟ.ΛΕ.Κ) εκπαιδεύει τα μέλη της για ολυμπιακά αγωνίσματα και τα διδάσκει ότι «τα όπλα δεν σκοτώνουν ανθρώπους, οι άνθρωποι σκοτώνουν».

Τελευταίο σημάδι της νέας κουλτούρας της έλλειψης σεβασμού, η οποία κυριαρχεί σε ολόκληρη της Ελλάδα, είναι η έκθεση στο παθητικό κάπνισμα που επιβάλουν οι καπνιστές στους γύρω τους. Έχουμε γράψει κατ’ επανάληψη από αυτήν εδώ τη στήλη για τις καταστρεπτικές συνέπειες του καπνίσματος στην υγεία. Τα νοσήματα που προκαλεί αποδεδειγμένα το κάπνισμα περιλαμβάνουν καρδιαγγειακά, καρκίνους κάθε είδους και αναπνευστικά (κυρίως χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια ή ΧΑΠ).

Αλλά αν οι καπνιστές επιθυμούν να αρρωσταίνουν συντηρώντας, συχνά με το υστέρημά τους, την καπνοβιομηχανία και, μέσω της φορολογίας, το κράτος, ας σκεφτούν ότι το παθητικό κάπνισμα σκοτώνει εξίσου και τους γύρω τους. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, η έκθεση στο παθητικό κάπνισμα προκαλεί ετησίως 890.000 θανάτους μη καπνιστών, από τους οποίους το 28% ή 250.000 είναι παιδιά. Δηλαδή 28 παιδιά κάθε ώρα! Ή ένα παιδί κάθε δύο περίπου λεπτά! Ας αναλογιστούν οι γονείς που καπνίζουν ότι η αυτή η δική τους κακή συνήθεια βάζει σε κίνδυνο τη ζωή και την υγεία του παιδιού τους …

Την Τρίτη 3 Ιουλίου 2018 ώρα 21:00 στο Θέατρο της Ανατολικής Τάφρου, το Παράρτημα Χανίων του Συλλόγου «Προστασία από το παθητικό κάπνισμα» οργανώνει, με ελεύθερη είσοδο, συναυλία κρητικής μουσικής για τα θύματα του σύγχρονου τρόπου ζωής όπως αυτά τραγικά καταγράφονται στην καθημερινότητά μας. Η συναυλία οργανώνεται υπό την αιγίδα της Περιφέρειας Κρήτης, σε συνδιοργάνωση με τον Δήμο Χανίων και το ΚΕΠΠΕΔΗΧ-ΚΑΜ, και χάρις στην συνεργασία με τον Παραδοσιακό Μουσικό Σύλλογο Αποκορώνου «Ο Χαρίλαος», που συμμετέχει δωρεάν.

Όπως δηλώνουν οι οργανωτές, «Επειδή νοιαζόμαστε για τον τόπο μας κι επειδή πιστεύουμε ότι η σκληρή πραγματικότητα του νησιού μας, δεν αντιπροσωπεύει τον σύγχρονο “Κρητικό Πολιτισμό”, ενώνουμε τις φωνές μας και συμπράττουμε, με στόχο την ευαισθητοποίηση, τον σεβασμό των συμπολιτών μας και τελικό ζητούμενο την αλλαγή της συμπεριφοράς μας».

Στη συναυλία θα απονεμηθούν και τα βραβεία στις μαντινάδες που διακρίθηκαν στον διαγωνισμό μαντινάδας, ο οποίος οργανώθηκε για τα τέσσερα θέματα της συναυλίας σε συνεργασία με την εκπομπή «Δοξάρια και σκαρόφτερα» του Γιώργου Βιτώρου. Την εκδήλωση υποστηρίζουν 17 σύλλογοι και φορείς ανάμεσά τους και ο Σύλλογος εργαζομένων του Γενικού Νοσοκομείου Χανίων «ο Άγιος Γεώργιος» που την στήριξε και με σημαντική χορηγία.

Ποιος φοβάται το Αλτσχάιμερ;

Τα διανοητικά ερεθίσματα αντισταθμίζουν την ενδεχόμενη αλλοίωση των νοητικών λειτουργιών και καθυστερούν την εκφυλιστική διαδικασία της άνοιας
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 19 Ιουνίου 2018 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-335)

Ένα βιβλίο που κυκλοφόρησε τον Απρίλιο στη Γαλλία αμφισβητεί ορισμένα δεδομένα για τη νόσο Αλτσχάιμερ, την οποία θεωρεί σχεδόν παραπλανητική. Το υπογράφουν ο καθηγητής Ολιβιέ Σεν-Ζαν, διευθυντής των υπηρεσιών γηριατρικής στο νοσοκομείο Ζωρζ Πομπιντού στο Παρίσι, με τον Ερίκ Φαβερώ, δημοσιογράφο της εφημερίδας Λιμπερασιόν (Alzheimer le grand leurre, εκδ. Michalon).

Ο καθηγητής, που εργάζεται στον τομέα της γηριατρικής από την δεκαετία του 1980, μεταφέρει την εμπειρία από δύο αντικρουόμενες τάσεις. Αφενός, η ιατρική άρχισε επιτέλους να περιθάλπει τους ηλικιωμένους και αφετέρου η νόσος του Αλτσχάιμερ αντικατέστησε σταδιακά τις γεροντικές άνοιες. Ωστόσο, η διαδικασία αυτή δεν συνοδεύτηκε από μια επιστημονική ανάλυση της γήρανσης. Οι γέροι δεν ήταν πια γέροι αλλά άρρωστοι. Δεν έχαναν τα λογικά τους αλλά έπασχαν από Αλτσχάιμερ ...

Έτσι εμφανίστηκαν φάρμακα για το Αλτσχάιμερ. Που όμως αποδείχτηκαν όχι μόνο άχρηστα αλλά και επικίνδυνα, ίσως και θανατηφόρα. Φυσικά, τα φάρμακα ήταν απαραίτητα για να επιβληθεί το σημερινό μοντέλο της ιατρικής περίθαλψης της γήρανσης. Έτσι το Αλτσχάιμερ έγινε σιγά-σιγά ένα κοινωνικό κατασκεύασμα χρήσιμο για την περιγραφή της γήρανσης!

Επιπλέον, κατά την τελευταία 20ετία οι καταστροφικές προβλέψεις πολλαπλασιάστηκαν μέχρι σημείου να αναφέρονται σε μια παγκόσμια επιδημία Αλτσχάιμερ. Η γήρανση του παγκόσμιου πληθυσμού προβλεπόταν ότι θα προκαλούσε έκρηξη όλων των ειδών άνοιας. Ωστόσο, οι μελέτες που είδαν το φως της δημοσιότητας την τελευταία διετία δείχνουν μείωση του Αλτσχάιμερ αλλά και των άλλων ειδών άνοιας.

Από πού προκύπτει αυτό το συμπέρασμα; Σε μια πρώτη έρευνα, από το 1948 και μετά, συμμετείχαν οι κάτοικοι του Φράμιγχαν, μιας μικρής αντιπροσωπευτικής πόλης στη Μασαχουσέτη των ΗΠΑ, κοντά στο πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ. Η μελέτη ξεκίνησε με 5.209 συμμετέχοντες και καλύπτει σήμερα την τρίτη γενιά των κατοίκων. Αρχικός στόχος ήταν η εκτίμηση του κινδύνου καρδιαγγειακών επεισοδίων.

Η έρευνα απέδειξε τις καταστρεπτικές επιπτώσεις της χοληστερίνης, της υπέρτασης, του διαβήτη και του καπνίσματος. Παράλληλα, η εξέταση των νοητικών λειτουργιών των συμμετεχόντων από το 1970 έως το 2010 έδειξε σταθερή μείωση 20% ανά δεκαετία της εμφάνισης των περιστατικών άνοιας.

Μια δεύτερη έρευνα στις ΗΠΑ με τη συμμετοχή 20.000 ατόμων ηλικίας άνω των 50 ετών δείχνει ότι η συχνότητα της άνοιας για τους άνω των 65 ετών μειώθηκε κατά την περίοδο 2000-2010 από 11,7% σε 9,2%. Παρόμοιες τάσεις μείωσης παρατηρήθηκαν στην Ολλανδία, τη Δανία και τη Βρετανία. (Στην Ελλάδα η πρώτη μεγάλης κλίμακας επιδημιολογική μελέτη για την άνοια - Σεπτέμβριος 2017 - έδειξε ποσοστά άνοιας ίδια ή μικρότερα σε σχέση με τις ανεπτυγμένες χώρες).

Σε τι οφείλεται αυτή η θεαματική μείωση; Στη μελέτη του Φράμιγχαν αναφέρεται σαφέστατος συσχετισμός με το κοινωνικό και μορφωτικό επίπεδο - όσο υψηλότερο είναι τόσο αργότερα είναι πιθανόν να εμφανιστεί άνοια. Μάλιστα οι ερευνητές ισχυρίζονται ότι η μείωση της εμφάνισης άνοιας εξισορροπεί την αύξηση του προσδόκιμου ζωής εξαιτίας της οποίας αυξάνονται οι σχετικές περιπτώσεις. Κι έτσι προβλέπουν σταθεροποίηση του παγκόσμιου αριθμού των περιπτώσεων άνοιας.

Γερνάμε λοιπόν σε όλο και μεγαλύτερη ηλικία. Αυτό επιτυγχάνεται όχι μόνο χάρη στις προόδους της ιατρικής (καλύτερη περίθαλψη) και στην καλυτέρευση του επιπέδου ζωής αλλά και στην καλύτερη εκπαίδευση. Η βελτίωση του διανοητικού μας επιπέδου μετακινεί τα όρια και η αυξημένη νοημοσύνη μας παρέχει τα όπλα κατά της εκφυλιστικής διαδικασίας που είναι γραμμένη στα γονίδιά μας.

Το γεγονός ότι η βελτίωση της παιδείας μας κάνει ανθεκτικότερους σε μιαν εκφυλιστική ασθένεια παρομοιάζεται με την ανακάλυψη των εμβολίων ή τη θεραπεία της φυματίωσης. Μάλιστα, από άλλες έρευνες σε θρησκευόμενους αμερικανούς προκύπτει ότι στην περίπτωση του Αλτσχάιμερ οι κακώσεις του εγκεφάλου δεν συνάδουν πάντα με την πρόοδο της άνοιας! Με παρόμοιες κακώσεις του εγκεφάλου άλλοι είναι υγιείς κι άλλοι έχουν άνοια. Κι η εξήγηση αυτής της διαφοράς φαίνεται να έγκειται στις διαφορές κοινωνικού και μορφωτικού επιπέδου!

Για να εξηγηθεί αυτό το φαινόμενο διατυπώθηκε η έννοια της γνωστικής εφεδρείας. Γοητευτική έννοια, η οποία όμως δεν έχει αυστηρή επιστημονική βάση παρά τις προόδους των νευροεπιστημών ή της απεικόνισης της εγκεφαλικής λειτουργίας. Ωστόσο, φαίνεται ότι την αποδέχονται οι πάντες λόγω των προοπτικών που ανοίγονται όσον αφορά την πρόληψη της υποχώρησης της νοητικής λειτουργίας. Τα διανοητικά ερεθίσματα αντισταθμίζουν επί περισσότερο χρόνο την ενδεχόμενη αλλοίωση των νοητικών λειτουργιών χωρίς την εμφάνιση συμπτωμάτων.

Όπως κάθε όργανο έτσι και ο εγκέφαλος εκφυλίζεται λόγω γήρατος αλλά η διαδικασία αυτή αντισταθμίζεται από την έντονη κοινωνική αλληλεπίδραση με τον έξω κόσμο σε συνδυασμό με κάποια σωματική άσκηση. Ακόμη και μετά την ηλικία των 80 ετών! Μάλιστα, μια πρόσφατη γαλλο-καναδική έρευνα, σχετικά με τη σύνδεση της χρήσης ηρεμιστικών με την υποχώρηση της νοητικής λειτουργίας, ενισχύει την άποψη της πιθανής άμεσης συσχέτισης μεταξύ βενζοδιαζεπινών και Αλτσχάιμερ.

Καλά γηρατειά χωρίς Αλτσχάιμερ

• Ασκηθείτε περπατώντας τουλάχιστον 6 έως 8 χιλιόμετρα κάθε μέρα 
• Η ανάγνωση επί μισή ώρα την ημέρα προσθέτει 2 χρόνια ζωής 
• Ένας απογευματινός υπνάκος αντισταθμίζει την έλλειψη ύπνου τη νύχτα 
• Η κρητική διατροφή μειώνει κατά 40% τις πιθανότητες εμφάνισης Αλτσχάιμερ 
• Αποφύγετε τη ρύπανση από μικροσωματίδια - η κατοικία κοντά σε μεγάλο οδικό άξονα αυξάνει κατά 7% τον κίνδυνο εμφάνισης Αλτσχάιμερ 
• Παίξτε κουτσό όπως τα παιδιά - βελτιώνει την ισορροπία στους ηλικιωμένους 
• Η σοκολάτα βελτιώνει τη λειτουργία των νευρώνων αλλά παχαίνει … 
• Φουσκώστε μπαλόνια στις γιορτές – βελτιώνει την πνευμονική λειτουργία
• Μην συγκρατείτε τα ούρα σας – κινδυνεύετε να πάθετε ακράτεια 
• Εξασκείστε τη μνήμη σας παίζοντας μπριτζ ή σκάκι – είναι αποτελεσματικότερα από τα σταυρόλεξα και το σουντόκου 
• Χορέψτε τανγκό – χρησιμεύει και για την αντιμετώπιση του Πάρκινσον 
• Ακούστε κλασσική μουσική (ιδίως Μότσαρτ) – διατηρεί τη μνήμη και την ακοή, επιδρά θετικά στον πόνο, το άγχος, την αρτηριακή πίεση και στον καρδιακό ρυθμό 
• Κάπνισμα, παχυσαρκία, υπέρταση, χοληστερίνη και ζάχαρο κόβουν μέχρι και 15 χρόνια από την ζωή σας

Πηγή: Πώς να έχετε καλά γηρατειά προφυλασσόμενοι από το Αλτσχάιμερ, άρθρο του Christophe Trivalle, γηριάτρου, συντονιστή του διαπανεπιστημιακού διπλώματος «Καρδιαγγειακά νοσήματα ηλικιωμένων» Πανεπιστήμια Paris Sud – Paris Saclay.

Περί Ελευθερίου Βενιζέλου

Μερικά σημαντικά μαθήματα από την ζωή ενός μεγάλου Έλληνα, η βιογραφία του οποίου αξίζει να διαβαστεί με προσοχή
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 12 Ιουνίου 2018 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-334)

Πριν από λίγες μέρες τελείωσα την ανάγνωση της δίτομης βιογραφίας «Ελευθέριος Βενιζέλος, Ο άνθρωπος, ο ηγέτης» του φίλου Νίκου Παπαδάκη (έκδοση του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών και Μελετών «Ελευθέριος Βενιζέλος» και του Βιβλιοπωλείου της Εστίας). Σήμερα, θα μοιραστώ μαζί σας μερικές από τις εντυπώσεις που απεκόμισα από την ανάγνωση του εμβληματικού αυτού έργου.

Θέλω να τονίσω ότι το βιβλίο διαβάζεται ευχάριστα σαν καλογραμμένο μυθιστόρημα. Παράλληλα, το πλήθος των βιβλιογραφικών παραπομπών εξασφαλίζει την ιστορική του αξία. Θεωρώ ότι εκτός από τους επαίνους για την αξία του ως ιστορικό έργο (στις διάφορες παρουσιάσεις του βιβλίου ακούστηκαν πολλοί και δικαιολογημένοι) το βιβλίο αξίζει και επαίνους ως λογοτεχνικό πόνημα!

Κατά τη γνώμη μου, το βιβλίο αυτό πρέπει να το διαβάσουν κατ’ αρχάς όλοι οι συμπατριώτες μας που ισχυρίζονται ότι είναι επαναστάτες. Ο επαναστάτης του Θερίσου έχει πολλά να διδάξει σε όσους είναι έτοιμοι να αδράξουν το πιστόλι της τρομοκρατίας, το ντουφέκι της απεργίας και τα λοστάρια της ακτιβιστικής διαμαρτυρίας, χωρίς να έχουν διαμορφώσει έναν ρεαλιστικό στόχο και ένα μακροπρόθεσμο όραμα. Ιδίως όταν φαίνεται πως στην πραγματικότητα αγωνίζονται για τους εαυτούς τους και για τα ρουσφέτια της παρέας τους κι όχι για το κοινό καλό.

Επιπλέον, όλο το βιβλίο αποτελεί εγχειρίδιο για όσους θέλουν να αποκαλούνται φιλελεύθεροι αλλά και δημοκράτες. Πολλοί καταλογίζουν στον Βενιζέλο την απόφαση του να πάει σε εκλογές το 1920 ως το μεγαλύτερο του σφάλμα. Νομίζω, ότι αυτή του η πράξη αποτελεί την ύψιστη απόδειξη της δημοκρατικότητάς Βενιζέλου όπως και ο αγώνας του να αποτρέψει τη δικτατορία που ήθελε να επιβάλει ο Πλαστήρας μετά τις εκλογές του 1933. Ένα άλλο σημείο που αξίζει να τονιστεί είναι ότι ο Βενιζέλος αγωνίστηκε εναντίον της τουρκικής αλλά και της πριγκιπικής δεσποτείας χωρίς στη συνέχεια να αγνοήσει τους διαφωνούντες και τις μειονότητες.

Το βιβλίο είναι ιδιαίτερα επίκαιρο και για τους σύγχρονους πολιτικούς. Διαβάζω σχετικά με την προεκλογική εκστρατεία για τις εκλογές του 1928 στην ενότητα «Ειλικρίνεια που τρομάζει» τα εξής: «Δεν θέλησε να είναι ευχάριστος. Και δεν δίστασε να πει, ορθά-κοφτά, από το προεκλογικό μπαλκόνι, ότι η κυβέρνησή του δεν επρόκειτο να κάνει νέες προσλήψεις δημοσίων υπαλλήλων, αφού οι υπηρετούντες ξεπερνούσαν κατά πολύ τον απαιτούμενο αριθμό, επιβαρύνοντας υπέρμετρα τον προϋπολογισμό. Οι πλεονάζοντες, είπε, ίσως έφταναν και τις 10.000. Την ίδια στιγμή, όμως, δεν ήταν διατεθειμένος να προβεί σε απολύσεις, «διότι δεν είναι εύκολον να ριφθεί εις τους δρόμους από της μιας ημέρας εις την άλλην τόσος αριθμός βιοπαλαιστών».

Η δεύτερη αρνητική του δέσμευση αφορούσε τη φορολογία, για την οποία παραδέχθηκε ότι ήταν βαριά και άνιση, η κατάσταση του προϋπολογισμού ωστόσο δεν άφηνε περιθώρια για ελαφρύνσεις. «Δεν επαγγέλλομαι καμμίαν άμεσον ελάττωσιν των φόρων», είπε, «προτού η αύξηση των εσόδων και μια βελτίωση της οικονομικής κατάστασης επιτρέψει τη μείωσή τους». Οι όψιμοι φιλελεύθεροι νομίζω ότι θα πρέπει να προσέξουν ιδιαίτερα τις δύο παραπάνω παραγράφους.

Φυσικά, το βιβλίο είναι επίσης απαραίτητο σε όλους τους ερασιτέχνες διπλωμάτες. Που θεωρούν ότι οι διεθνείς σχέσεις ρυθμίζονται με όρους καφενείου ή ποδοσφαίρου. Είναι ξεκάθαρο πως ό,τι πέτυχε ο Βενιζέλος όσον αφορά την επέκταση της Ελληνικής επικράτειας το πέτυχε πάνω απ’ όλα γιατί ήταν ρεαλιστής και ήξερε να συνάπτει τις κατάλληλες συμμαχίες. Κάτι που δυστυχώς όσοι ασχολήθηκαν και ασχολούνται με την ελληνική εξωτερική πολιτική φαίνεται συχνά να λησμονούν.

Το βιβλίο του Νίκου Παπαδάκη με βοήθησε επίσης να καταλάβω καλύτερα τον εθνικό διχασμό αλλά και την καταστρεπτική επίπτωση που είχαν οι ενέργειες της βασιλικής οικογένειας και του περιβάλλοντός της. Το αντιβενιζελικό πάθος του Κωνσταντίνου αλλά και του Ιωάννη Μεταξά στοίχισε πολλά στη χώρα – κυρίως λόγω της προώθησης ανίκανων στελεχών στην κυβέρνηση και στη στρατιωτική ιεραρχία, στελέχη, τα οποία ως μόνο προσόν είχαν τον αντιβενιζελισμό τους.

Αντίθετα, ο Βενιζέλος δεν δίστασε να χρησιμοποιήσει συχνά, ακόμη και σε καίριες θέσεις, ανθρώπους τους οποίους είτε δεν γνώριζε προσωπικά, είτε με τους οποίους τον χώριζαν ιδεολογικές διαφορές. Έδωσε έτσι πολλά μαθήματα αξιοκρατίας, κάτι που δυστυχώς χρειάζεται ιδιαίτερα και στις μέρες μας.

Πολλοί κατηγορούν τέλος τον Βενιζέλο για τη θέσπιση της νομοθεσίας περί ιδιώνυμου. Φαίνεται όμως ότι η θέσπισή της κρίθηκε αναγκαία για να αντιμετωπιστούν οι θέσεις του ΚΚΕ για αυτοδιάθεση και ανεξαρτησία της Μακεδονίας και της Θράκης και οι προσπάθειες του να δημιουργήσει οργανώσεις και στο πλαίσιο του στρατεύματος. Ωστόσο, ο Παπαδάκης ισχυρίζεται πως επί κυβερνήσεως Βενιζέλου, ελάχιστοι εκτοπίστηκαν ή καταδικάστηκαν με βάση το νόμο αυτόν.

Συμπερασματικά, η εικόνα του Βενιζέλου που απεκόμισα διαβάζοντας τη δίτομη αυτή βιογραφία μπορεί να συνοψισθεί ως εξής. Διανοούμενος αλλά και καταδεκτικός, ολιγαρκής για τον εαυτό του αλλά έτοιμος να ξοδευτεί για τους άλλους, υπερδραστήριος και προνοητικός για να πετύχει πολύπλοκους στόχους, δεινός ρήτορας και διαπραγματευτής αλλά και ρεαλιστής.

Νομικός, ο οποίος κατανοούσε τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις των νόμων που θέσπιζε, στρατηγικός αναλυτής της διεθνούς σκηνής, με διεθνή αναγνώριση – τον οποίο όμως οι Έλληνες προσπάθησαν να δολοφονήσουν δύο φορές και εναντίον του οποίου οργανώθηκε πανελλήνιο ανάθεμα!

Μαζί με το παράδειγμα του, ο Βενιζέλος μας άφησε πολλές παρακαταθήκες. Διαβάζοντας τη βιογραφία του κατάλαβα ότι ίσως να μην είμαστε άξιοι να περπατήσουμε στα χνάρια του, αφού εν πολλοίς υιοθετούμε τις μεθόδους, τη ρητορική, συχνά ακόμη και την ιδεολογία των αντιπάλων του – μια σίγουρη συνταγή για εθνικές κρίσεις και τραγωδίες …

Μερικά σοφά λόγια του Ελευθερίου Βενιζέλου

• Οι πολιτισμένοι λαοί κερδίζουν την εξουσία με την ψήφο των πολλών, κυβερνώνται με την ικανότητα των ολίγων και μεγαλουργούν με την πνοή του ενός.
• Σε όλους τους πολέμους η Αγγλία κερδίζει μίαν μάχην. Την τελευταίαν.
• Η Ελλάς είναι πολύ μικρόν κράτος διά να διαπράξη τόσον μεγάλην ατιμίαν (απαντώντας σε επιστολή του Κάιζερ που τον προέτρεπε να επιτεθεί στην Σερβία κατά παράβαση της ελληνοσερβικής συνθήκης).
• Αισθάνομαι υπερηφάνεια, διότι στις φλέβες μου ρέει διασταυρωμένο Λακωνικό και Κρητικό αίμα και άμα έχω κοντά μου τους Κρητικούς και τους Μανιάτες έχω ολόκληρη την Ελλάδα.
• Όταν οι λαοί αποτυγχάνουσι, δεν ερωτώσι, και καλώς κάμνουσι, αν έπταισαν αι κυβερνήσεις, αλλά το πρώτον των έργον είναι να τας ρίψωσι.
• Η πραγματοποίησις των εθνικών μας πόθων δεν εξαρτάται τόσον εκ των ιδικών μας πράξεων, όσον από την συνδρομήν των διεθνών περιστάσεων, αίτινες διαφεύγουν της ιδικής μας επιρροής.
• Είναι γνωστόν ότι εις την συνδρομήν των προστατίδων Δυνάμεων προσέφυγε πάντοτε η Ελλάς και διά το ψύλλου πήδημα.
• Το να είσαι Έλληνας δεν είναι ζήτημα καταγωγής, αλλά θέμα αγωγής.
• [Η «μαλλιαρή» είναι] ο μεγαλύτερος εχθρός ουχί της καθαρευούσης, την οποίαν είναι αδύνατον να επηρεάση, αλλά της δημοτικής.
• Μόνο μέσα εις την ειρήνην ημπορούν να αναπτυχθούν όλα τα άνθη του πολιτισμού.
• Ο πολιτικός πρέπει να έχη το χάρισμα να βλέπη πολύ πρωτύτερα αφ’ όσον βλέπουν οι άλλοι. Αν δεν έχη το χάρισμα τούτο, είναι αδύνατον να μην οδηγήσει την πατρίδα αυτού εις συμφοράς και καταστροφή.

Για λιγότερα τροχαία λόγω μέθης

Μερικές προτάσεις για εκμηδενισμό των θυμάτων από δυστυχήματα στα οποία εμπλέκονται μεθυσμένοι οδηγοί
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 5 Ιουνίου 2018 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-333)

Κάθε χρόνο στους δρόμους των ΗΠΑ χάνουν τη ζωή τους 10.000 περίπου άτομα σε δυστυχήματα που προκαλούνται από μεθυσμένους οδηγούς. Αυτό σημαίνει 29 νεκροί ημερησίως, ή ένας νεκρός κάθε 50 λεπτά της ώρας. Το ετήσιο κόστος ανέρχεται σε 44 δισ. δολάρια. Αντίστοιχα στην Ελλάδα εκτιμάται ότι το 25% των θανάτων από τροχαία οφείλεται στη μέθη (περίπου 170 επί συνόλου 690 το 2017). Στην πράξη όμως το ποσοστό αυτό είναι μάλλον υψηλότερο αφού οι επίσημες στατιστικές δεν περιλαμβάνουν σαφή στοιχεία για τα δυστυχήματα που οφείλονται στην εν λόγω αιτία.

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Ασφάλειας Μεταφορών (ETSC) έκανε τον Φεβρουάριο μερικές προτάσεις για τη μείωση των δυστυχημάτων που οφείλονται σε μεθυσμένους οδηγούς. Κατ’ αρχάς πρότεινε εντατικοποίηση των αλκοτέστ από την αστυνομία με παράλληλη μείωση του επιτρεπόμενου ορίου αλκοολαιμίας στα 0,2g/l από τα 0,5g/l που είναι σήμερα σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες). Πρότεινε επίσης περισσότερες ενημερωτικές εκστρατείες και να γενικευθεί η χρήση συστημάτων ακινητοποίησης των οχημάτων σε περίπτωση υψηλής αλκοολαιμίας του οδηγού, ιδίως για καθ' υποτροπή παραβάτες και επαγγελματίες οδηγούς.

Παράλληλα το Γενάρη, μια αντίστοιχη μελέτη δημοσιεύτηκε από την Εθνική Ακαδημία Επιστημών, Τεχνολογίας και Ιατρικής των ΗΠΑ. Έγινε κατόπιν παραγγελίας της Εθνικής Υπηρεσίας Οδικής Ασφάλειας των Αυτοκινητοδρόμων (NHTSA) που κάλυψε και το κόστος. Οι προτάσεις που διατύπωσαν οι αμερικάνοι επιστήμονες και μηχανικοί ήταν πολύ ευρύτερες και ριζοσπαστικές.

Φυσικά προτείνουν όπως και οι ευρωπαίοι εντατικοποίηση και διαφήμιση των αλκοτέστ, καθώς και μείωση του επιτρεπόμενου ορίου αλκοολαιμίας ακολουθώντας το παράδειγμα των περισσότερων ευρωπαϊκών χωρών όπου το σημερινό όριο είναι 0,5g/l (σήμερα στις ΗΠΑ είναι 0,8g/l). Προτείνουν επίσης, για τους καθ' υποτροπή παραβάτες. τη γενίκευση της χρήσης συστημάτων ακινητοποίησης των οχημάτων σε περίπτωση υψηλής αλκοολαιμίας του οδηγού.

Όμως οι αμερικάνοι προχώρησαν πολλά βήματα παραπέρα … Πρότειναν, για παράδειγμα, αύξηση του ειδικού φόρου κατανάλωσης στα οινοπνευματώδη με το σκεπτικό ότι η υψηλότερη τιμή αποτελεί σαφέστατα αποτρεπτικό παράγοντα της κατανάλωσης. Αυτό είναι κάτι που παρατηρείται και με άλλες εθιστικές ουσίες όπως π.χ. η νικοτίνη. Στη Γαλλία, όπου η τιμή των πακέτων των τσιγάρων έχει αυξηθεί στα 7-8 ευρώ (και προβλέπεται να φτάσει τα 10 ευρώ μέχρι το 2020), ήδη έχουν κόψει το κάπνισμα τον τελευταίο χρόνο, ένα εκατομμύριο άτομα!

Προτάθηκαν επίσης η μείωση των σημείων πώλησης και κατανάλωσης οινοπνευματωδών, ιδίως για άτομα ηλικίας κάτω των 21 ετών. καθώς και η αύξηση των προστίμων για όσους πωλούν οινοπνευματώδη σε ανήλικους και ήδη μεθυσμένους. Παράλληλα, προτάθηκε η υποχρεωτική κατάρτιση των υπευθύνων πωλήσεων οινοπνευματωδών και η διεξαγωγή περιοδικών ελέγχων με ανήλικους ηθοποιούς ως αγοραστές. Και φυσικά ο περιορισμός των διαφημίσεων οινοπνευματωδών ποτών σε όλα τα μέσα επικοινωνίας, ιδίως σε όσα απευθύνονται σε νέους.

Οι προτάσεις για ενίσχυση της φορολογίας και περιορισμό των σημείων πώλησης και των διαφημίσεων δεν αφορούν βέβαια μόνο τους μεθυσμένους οδηγούς. Αφορούν κατ’ αρχήν τα παιδιά και τους εφήβους που συχνά έχουν γίνει αλκοολικοί πριν καν ενηλικιωθούν! Ένα πρόβλημα που πλήττει ιδίως την Κρήτη αλλά και την υπόλοιπη Ελλάδα. Είναι απαράδεκτο να μεταφέρονται στα επείγοντα παιδιά 8 και 10 ετών σε αιθυλικό κώμα. Όσο για τις ολέθριες επιπτώσεις του οινοπνεύματος στην υγεία των ενηλίκων, γράψαμε πριν λίγες εβδομάδες (βλ. Χ.Ν. 27/2/2018).

Στις πρωτότυπες προτάσεις των αμερικάνων περιλαμβάνεται και η ίδρυση ειδικών δικαστηρίων τα οποία θα ασχολούνται με τους οδηγούς που θα συλλαμβάνονται μεθυσμένοι ή υπό την επήρεια ναρκωτικών ουσιών. Στόχος είναι οι οδηγοί αυτοί να μπαίνουν σε προγράμματα απεξάρτησης με την αξιοποίηση γνωσιακής συμπεριφορικής θεραπείας και φαρμακευτικής αγωγής. Κι αυτό με τη συνεργασία ασφαλιστών και επαγγελματιών υγείας που θα χρησιμοποιούν επιστημονικές τεχνικές αξιολόγησης, σύντομης επέμβασης και παραπομπής σε θεραπεία (SBIRT).

Τέλος, προτάθηκε η αξιοποίηση εναλλακτικών μέσων μεταφοράς για τα άτομα που έχουν καταναλώσει μεγάλες ποσότητες οινοπνευματωδών και δεν είναι σε θέση να οδηγήσουν. Αυτό προτείνεται να γίνει σε επίπεδο τοπικής αυτοδιοίκησης με εφαρμογές συνεπιβατισμού για κινητά, αύξηση των δρομολογίων των δημόσιων συγκοινωνιών (βραδινές ώρες και αργίες) και τέλος ενίσχυση των εθελοντικών πρωτοβουλιών των πολιτών.

Τέτοιες εθελοντικές πρωτοβουλίες υπάρχουν ήδη πολλές στην Ευρώπη και υποστηρίζονται από κρατικούς και ιδιωτικούς φορείς. Οι «Νηφάλιοι οδηγοί» και ο «Οδηγός της παρέας» (όπως οι Bob στο Βέλγιο), οι Υπεύθυνοι Νέοι Οδηγοί και άλλες πρωτοβουλίες, ενεργοποιούνται ιδίως στις περιόδους εορτών και αποτελούν καλές πρακτικές άξιες μίμησης και στην δική μας χώρα και περιφέρεια.

Πόσες από τις παραπάνω προτάσεις θα υιοθετηθούν; Δυστυχώς, δεν δικαιολογείται υπερβολική αισιοδοξία. Στην αμερικανική έκθεση σημειώνεται ότι λίγο πριν τη δημοσίευσή της, το Κογκρέσο των ΗΠΑ ενέκρινε νόμο με βάση τον οποίο αντί να αυξηθεί, ο ειδικός φόρος κατανάλωσης των οινοπνευματωδών θα μειωθεί κατά 16%!!!

Ας μην μιλήσουμε και για την χώρα μας. Ποιος θα τολμήσει στην Ελλάδα να προτείνει αύξηση της φορολογίας των οινοπνευματωδών και των τσιγάρων για λόγους δημόσιας υγείας; Να θυμίσουμε ότι η φορολογία των οινοπνευματωδών αποφέρει στο κράτος ένα περίπου δισ. ευρώ ετησίως. Και εκείνη των καπνικών προϊόντων άλλα 3 περίπου δισ. ευρώ κάθε χρόνο! Κι ας προβλέπει το Σύνταγμα της Ελλάδας ότι «Το Κράτος μεριμνά για την υγεία των πολιτών …».

Μαζί με την μη εφαρμογή της νομοθεσίας για την απαγόρευση του καπνίσματος στους κλειστούς δημόσιους χώρους, πρόκειται, κατά τη γνώμη μου για το μεγαλύτερο ελληνικό σκάνδαλο στο χώρο της υγείας. Από το οποίο, εκτός από το κράτος, επωφελούνται ορισμένες βιομηχανίες αλλά και πολλοί μικροπαραγωγοί, σε βάρος της υγείας αλλά και της ζωής των υπόλοιπων …

Τα παράπονα στο Δήμαρχο

Μια ιταλική κωμωδία με διδάγματα για όλους και όλες …
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 29 Μαΐου 2018 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-332)

Δεν ξέρω πόσοι από εσάς είχατε δει την ιταλική ταινία «Τα παράπονα στο Δήμαρχο», που είχε προβληθεί και στα Χανιά την τελευταία εβδομάδα του περασμένου Ιουλίου. Ο πρωτότυπος τίτλος της ταινίας «L'ora legale» είναι όρος και σημαίνει «Θερινή ώρα» αλλά μπορεί να μεταφραστεί και ως «Η ώρα της νομιμότητας». Πρόκειται για μια κωμωδία, η οποία, κατά τη γνώμη μου, εξηγεί με τον παραστατικότερο τρόπο την σημερινή, ελληνική πραγματικότητα.

Σε ένα μικρό χωριουδάκι της Σικελίας η καθημερινότητα των κατοίκων είναι δύσκολη. Για όλες τις δουλειές τους πρέπει να ζητήσουν την «εύνοια» του δημάρχου. Ο δήμαρχος – που θυμίζει έντονα Μπερλουσκόνι – είναι πλήρως διαφθαρμένος, μέχρι σημείου να ξεκινήσουν και δικαστικές διαδικασίες διερεύνησής των πεπραγμένων του. Έτσι, στις επόμενες εκλογές εκλέγεται τελικά ένας τίμιος καθηγητής που υπόσχεται να καθαρίσει την πόλη και να επιβάλει το νόμο.

Όμως, τα προβλήματα αρχίζουν μόλις αναλαμβάνει τα καθήκοντά του. Οι πολίτες που τον ψήφισαν στέκονται στην ουρά για να ζητήσουν κάποιο ρουσφέτι, αλλά παίρνουν την απάντηση ότι το αίτημά τους θα ικανοποιηθεί μόνο αν συμβιβάζεται με τους ισχύοντες νόμους και κανονισμούς. Παράλληλα, οι τροχονόμοι αρχίζουν να κόβουν κλήσεις για τα παράνομα σταθμευμένα οχήματα, κάτι πρωτόγνωρο για τους κατοίκους της μικρής πόλης.

Οι μικροπωλητές που είχαν καταλάβει αυθαίρετα δημόσιους χώρους εκδιώκονται. Κι από τους ελέγχους στα κτήρια προκύπτουν πλήθος παράνομων κατασκευών όπως πανωσηκώματα και επεκτάσεις χωρίς άδεια. Για τις οποίες οι υπηρεσίες διατάσσουν κατεδαφίσεις ή επιβάλουν πρόστιμα ενώ ταυτόχρονα αναπροσαρμόζουν και την σχετική φορολογία ακινήτων.

Φορολογία επιβάλλεται και σε όσα διαμερίσματα έχουν μετατραπεί αυθαίρετα σε ενοικιαζόμενα δωμάτια για τους τουρίστες. Δεν εξαιρείται ούτε ο εφημέριος του χωριού που έχει μετατρέψει, χωρίς άδεια, κάποιους χώρους της εκκλησίας σε bed and breakfast για επισκέπτες.

Ταυτόχρονα, εφαρμόζεται αυστηρότερα το πρόγραμμα ανακύκλωσης των σκουπιδιών. Και σε όσους κατοίκους συλλαμβάνονται να μην ανακυκλώνουν σωστά, επιβάλλονται τα σχετικά πρόστιμα. Φυσικά, πολλοί κάτοικοι εναποθέτουν τα σκουπίδια τους έξω από τα σπίτια των γειτόνων τους αλλά η δημοτική αστυνομία κάνει νυχτερινές περιπολίες και επιβάλλει πρόστιμα.

Οι υπάλληλοι του Δήμου αναγκάζονται να επιστρέψουν στα γραφεία τους, με αποτέλεσμα να αδειάσουν οι καφετέριες, ακόμη και αυτή που διατηρεί ο κουνιάδος του Δημάρχου. Το αποτέλεσμα είναι μείωση του τζίρου και οικονομική δυσπραγία … Επιπλέον, ο Δήμος καλεί για άσκηση όλους τους εθελοντές δασοφύλακες που μέχρι τότε εισέπρατταν το σχετικό επιμίσθιο χωρίς ποτέ να δίνουν το παρόν …

Ο τίμιος Δήμαρχος έχει λοιπόν αναστατώσει τους κατοίκους που είχαν συνηθίσει στην παρανομία και τη διαφθορά. Πρέπει με κάποιον τρόπο να εξαναγκαστεί σε παραίτηση! Η συνωμοσία εξυφαίνεται σε νυχτερινές συναντήσεις που οργανώνει ο εφημέριος στην εκκλησία … Με την διακριτική επιτήρηση της Μαφίας, που είναι παρούσα από την αρχή του έργου και της οποίας οι εισπράξεις έχουν προφανώς μειωθεί … Μόνον ένας πολίτης προσπαθεί να πει ότι ο Δήμαρχος είναι καλός άνθρωπος αλλά όλοι του βάζουν τις φωνές …

Τελικά, αποφασίζεται δύο συγγενείς του – που είναι και πρωταγωνιστές του έργου – να κτίσουν κατά τη διάρκεια της νύχτας ένα παράνομο κτίσμα στο εξοχικό του Δημάρχου. Με τις ευλογίες του εφημέριου και τη σύμφωνη γνώμη του εκκλησιάσματος … Το οποίο μάλιστα προσεύχεται για την επιτυχία της επιχείρησης! Με την δημοσιότητα που θα λάβει αυτή η «στημένη» παρανομία ελπίζουν ότι ο Δήμαρχος θα εξαναγκαστεί σε παραίτηση.

Στο τέλος, όλη η πόλη διαδηλώνει απαιτώντας την παραίτηση του Δημάρχου. «Μα με εκλέξατε γιατί θέλατε την αλλαγή! Κι εγώ το προσπάθησα!» τους λέει. Και συνεχίζει: «Αυτό περιείχε και θυσίες, το ξέρω. Μερικές φορές ακόμα και υπερβολικές! Όλοι μας όμως έπρεπε να απαρνηθούμε και από κάτι. Εγώ για παράδειγμα, αναγκάστηκα να απαρνηθώ την αγάπη σας!».

«Η εντιμότητα δεν είναι απλά μια ωραία λέξη! Την εντιμότητα δεν πρέπει να την απαιτούμε μονάχα από τον διπλανό μας! Την εντιμότητα πρέπει να την απαιτούμε, κυρίως από τους ίδιους μας τους εαυτούς! Κοιτάξτε την πόλη μας πόσο όμορφη έγινε! Δεν την έκανα εγώ όμορφη. Εγώ απλώς την καθάρισα από όλο εκείνο το σίχαμα, έτσι όπως την είχαμε καταντήσει! Κι αυτό δεν έχει σχέση με την εφαρμογή της νομιμότητας. Έχει σχέση με την κοινή λογική! Όμως εγώ μόνος μου δεν μπορώ να τα καταφέρω. Συμπολίτες, εσείς που απαιτείτε την αλλαγή, είστε διατεθειμένοι να αλλάξετε;».

Η απάντηση του πλήθους: «Να φύγεις να πας στο σπίτι σου!!». Και το αναπόφευκτο αποτέλεσμα: η επιστροφή του προηγούμενου διεφθαρμένου δημάρχου.

Γιατί σας διηγήθηκα αυτή την ιστορία; Γιατί αν μια κοινωνία δεν θέλει να αλλάξει, να σεβαστεί τους νόμους και τον πλησίον, αλλαγή πραγματική δεν πρόκειται να έλθει. Το παράνομο παρκάρισμα θα συνεχίσει να ταλαιπωρεί τον κόσμο όπως και οι αυθαίρετες κατασκευές και οι καταπατήσεις. Μεθυσμένοι οδηγοί, που θα μιλούν στα κινητά, θα ξεπερνούν τα όρια ταχύτητας και θα προσπερνούν σε σημεία χωρίς ορατότητα θα συνεχίσουν να σκοτώνουν.

Οι καπνιστές θα συνεχίσουν να φουμάρουν στους κλειστούς χώρους. Τα σκουπίδια θα συνεχίσουν να απειλούν τη φύση αφού θα πετιούνται όπου λάχει. Η φοροδιαφυγή και οι παραβιάσεις της εργατικής νομοθεσίας θα είναι στην ημερησία διάταξη όπως και τα ρουσφέτια από τους πολιτικούς για κάποιο βόλεμα. Παράλληλα, όλοι θα επιζητούν κάποιον «σωτήρα» για να βάλει τάξη ...

Όλοι θα ρίχνουν το φταίξιμο στους ξένους, στη μοίρα, στους «προηγούμενους», στην μια ή την άλλη συνομωσία, στην τουρκοκρατία, και σε χίλιες δυο άλλες αιτίες … Κι όμως οι πρωταρχικοί φταίχτες είναι πάντα τα πρόσωπα που βλέπουμε κάθε πρωί στον καθρέφτη …

Στην υπηρεσία όσων κινδυνεύουν

Διαδικτυακές εφαρμογές χαρτογράφησης καταστροφών και ελπίδες για υποχρεωτική υλοποίηση συστημάτων έγκαιρης προειδοποίησης των πολιτών
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 22 Μαΐου 2018 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-331)

Την περασμένη εβδομάδα ανέφερα μερικές από τις χρήσιμες εφαρμογές που παρακολούθησα στο πρόσφατο συνέδριο της Ένωσης του Ευρωπαϊκού Αριθμού Επειγόντων 112 (ΕΕΝΑ) στη Λιουμπλιάνα της Σλοβενίας. Για τη χρήση των δρόνων (drones), για τον προηγμένο γεωεντοπισμό των κινητών τηλεφώνων (Advanced Mobile Location ή AML), για νέες εφαρμογές καταπολέμησης των ψευδών ειδήσεων και τέλος για ένα σύστημα επικοινωνίας σε περιοχές που έχουν υποστεί ολική καταστροφή.

Αξίζει να σημειωθεί ότι στο συνέδριο και την έκθεση ήταν παρούσες οι μεγαλύτερες εταιρείες πληροφορικής όπως η Google, η Facebook και η Microsoft. Όλες δραστηριοποιούνται στην χαρτογράφηση των καταστροφών και προσφέρουν υπηρεσίες και εφαρμογίδια (apps) στις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης και στους πολίτες.

Η Google διαθέτει μιαν εξειδικευμένη ομάδα για την αντιμετώπιση κρίσεων (Crisis Response Τeam). Η εν λόγω ομάδα αξιοποιεί συνδυασμένα τα εργαλεία χαρτογράφησης της εταιρείας για τον εντοπισμό προσώπων και την παρακολούθηση της εξέλιξης κάποιων καταστροφών. Οι υπηρεσίες αυτές έχουν χρησιμοποιηθεί σε περιπτώσεις σεισμών, πλημμυρών, δασικών πυρκαγιών και τσουνάμι. Η εταιρεία μαζί με άλλους φορείς υποστηρίζει την ΜΚΟ Nethope για την εγκατάσταση WiFi σε κέντρα προσφύγων και μεταναστών εξασφαλίζοντας έτσι τη σύνδεση τους με το διαδίκτυο.

Αξιοσημείωτες είναι και οι προσπάθειες της Facebook. Έχω προσωπικά χρησιμοποιήσει κατ’ επανάληψη την εφαρμογή Safety check σε περιπτώσεις μεγάλων καταστροφών ή και τρομοκρατικών επιθέσεων για να ελέγξω αν ήταν ασφαλή κάποια αγαπημένα πρόσωπα που έτυχε να βρίσκονται στον τόπο της καταστροφής.

Στο πλαίσιο αυτής της εφαρμογής υπάρχει επίσης δυνατότητα οργάνωσης της αλληλοβοήθειας μεταξύ των χρηστών που βρίσκονται στην ίδια περιοχή και μπορούν να προσφέρουν π.χ. κατάλυμα, φαγητό ή άλλη βοήθεια. Τέλος, η εταιρεία έχει εκδώσει έναν οδηγό σε έξι γλώσσες για τους τρόπους με τους οποίους άτομα, ομάδες και κοινότητες μπορούν να αξιοποιήσουν την εφαρμογή Facebook πριν, κατά τη διάρκεια και μετά από καταστροφές.

Στο συνέδριο παρουσιάστηκαν και τα πρώτα αποτελέσματα μιας πιλοτικής εφαρμογής για την, σε πραγματικό χρόνο, διασύνδεση, με το εφαρμογίδιο πλοήγησης Waze για κινητά τηλέφωνα, των συμβάντων που δηλώνονται στα κέντρα διαχείρισης κλήσεων έκτακτης ανάγκης και επηρεάζουν την κυκλοφορία. Έτσι, όσοι οδηγοί χρησιμοποιούν το εφαρμογίδιο καθοδηγούνται εγκαίρως ώστε να αποφύγουν τα σημεία συμφόρησης κατά τις μετακινήσεις τους. Η πιλοτική εφαρμογή έγινε σε κέντρα διαχείρισης κλήσεων στην Αυστρία, την Ιταλία (Λομβαρδία) και τη Γαλλία (Ιζέρ).

Συζητήθηκε επίσης η χαρτογράφηση της θέσης των αυτόματων εξωτερικών απινιδωτών (ΑΕΑ) αλλά και τα προβλήματα που συνδέονται με την επικαιροποίηση της θέσης, της πρόσβασης και της διαθεσιμότητας τους. Αξιοσημείωτη ήταν η βράβευση μιας τηλεφωνήτριας στο Σουηδικό κέντρο κλήσεων 112 που αξιοποίησε την διαθεσιμότητα ενός ΑΕΑ σε συνδυασμό με παρακείμενο εθελοντή διασώστη για να βοηθήσει ένα θύμα καρδιακού επεισοδίου. Με τον τρόπο αυτό εξασφάλισε την επιβίωση του θύματος μέχρι την άφιξη του ασθενοφόρου.

Πράγματι, έχει αποδειχθεί σε σειρά επιστημονικών ερευνών ότι η άμεση χρήση ΑΕΑ σε περίπτωση καρδιακού επεισοδίου συνδέεται με πιθανότητες επιβίωσης του θύματος κατά πάνω 50%. Αντίθετα. χωρίς τη χρήση ΑΕΑ η πιθανότητα επιβίωσης είναι κάτω του 5% !

Έγκαιρη προειδοποίηση και συναγερμός. Πολύ ενδιαφέρουσα ήταν τέλος η συνεδρία για την πρόοδο της διαδικασίας έγκρισης των νέων νομοθετικών ρυθμίσεων που έχει προτείνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σχετικά με τις επικοινωνίες έκτακτης ανάγκης. Εκτός από την θεσμοθέτηση του προηγμένου γεωεντοπισμού των κινητών τηλεφώνων ανακοινώθηκε από τους εκπροσώπους της Επιτροπής ότι το νέο νομοθετικό πλαίσιο θα περιλαμβάνει και διάταξη για την έγκαιρη προειδοποίηση των πολιτών σε περιπτώσεις επικείμενων ή εξελισσόμενων καταστροφών.

Έχω παρακολουθήσει το ζήτημα αυτό από το 1998 όταν τέθηκε για πρώτη φορά στο πλαίσιο ενός μεγάλου προγράμματος για την ενημέρωση και πληροφόρηση των πολιτών σε περιπτώσεις καταστροφών. Συζητήθηκε κατ’ επανάληψη τα τελευταία 20 χρόνια αλλά τα κράτη μέλη (ιδίως η Γαλλία) ήταν αντίθετα στην οποιαδήποτε ρύθμιση σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Μέχρι που συνέβησαν οι τρομοκρατικές επιθέσεις στο Παρίσι και τη Νίκαια και ο νέος πρόεδρος της Γαλλίας έδωσε εντολή να προχωρήσουν ταχύτατα οι εργασίες για το «αντίστροφο 112» όπως το βαφτίσαμε.

Ευτυχώς, η ΕΕΝΑ είχε κατ’ επανάληψη υποβάλλει προτάσεις στον τομέα αυτό και κάποια κράτη μέλη (π.χ. το Βέλγιο) τις υλοποίησαν. Πρόκειται για έγκαιρη προειδοποίηση των πολιτών με τη χρήση των σύγχρονων δικτύων και εφαρμογών τηλεπικοινωνιών. Με μηνύματα στα κινητά τηλέφωνα, με ενεργοποίηση ψηφιακών τηλεοράσεων και ραδιοφώνων και με εξειδικευμένα εφαρμογίδια.

Βέβαια, από την θέσπιση της υποχρέωσης σε ευρωπαϊκό επίπεδο μέχρι την εφαρμογή και την εγκατάσταση σε κάθε κράτος μέλος θα περάσουν ακόμη αρκετά χρόνια, ιδίως όταν δεν υπάρχει ρητά εκφρασμένη πολιτική βούληση. Ιδίως στην Ελλάδα όπου το εκσυγχρονισμένο 112 ελπίζουμε ότι θα λειτουργήσει μέχρι το τέλος του χρόνου (βλ. Χ.Ν. 13/2/2018) μετά από επταετή καθυστέρηση!

Ευτυχώς όμως. Όταν ένα ζήτημα καταστεί νομική υποχρέωση και πάρει το δρόμο του σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι σχεδόν σίγουρο ότι θα προχωρήσει …