Προστασία υποδομών ζωτικής σημασίας

Το ακόλουθο άρθρο δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 5 Δεκεμβρίου 2012.

ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΚΑΙ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑ
Προστασία υποδομών ζωτικής σημασίας
γράφει ο Παναγιώτης Αλεβαντής*

Οι σταθμοί ηλεκτροπαραγωγής, οι εγκαταστάσεις υδροδότησης, τα αεροδρόμια, τα λιμάνια, οι αποθήκες καυσίμων και άλλες σημαντικές υποδομές πρέπει να προστατεύονται από ατυχήματα και καταστροφές

Οι υποδομές ζωτικής σημασίας είναι περιουσιακά στοιχεία και συστήματα που θεωρούνται ουσιώδη για τη διατήρηση των βασικών λειτουργιών της κοινωνίας, της υγείας, της ασφάλειας, της οικονομικής και κοινωνικής ευημερίας των πολιτών και των οποίων η διακοπή λειτουργίας ή η καταστροφή θα είχε σημαντικό αντίκτυπο στην κοινωνία. Πρόκειται κυρίως για εγκαταστάσεις παραγωγής, αποθήκευσης και μεταφοράς ενέργειας (σταθμοί ηλεκτροπαραγωγής, διυλιστήρια πετρελαίου, χώροι αποθήκευσης καυσίμων) αλλά και υποδομές που εξυπηρετούν τις μεταφορές (αεροδρόμια, λιμάνια, οδικό και σιδηροδρομικό δίκτυο). Σε αυτές τις υποδομές μπορούν να προστεθούν και οι εγκαταστάσεις παραγωγής φαρμακευτικού και υγειονομικού υλικού, οι αποθήκες τροφίμων, οι σταθμοί υδροδότησης, οι υποδομές τηλεπικοινωνιών και πολλές άλλες, από τις οποίες εξαρτάται η ομαλή λειτουργία της κοινωνίας και της οικονομίας όπως την ξέρουμε αλλά και η προστασία της υγείας και της ευημερίας των πολιτών.

Τις υποδομές ζωτικής σημασίας μπορούν να πλήξουν διάφορες απειλές. Φυσικές καταστροφές όπως σεισμοί και πλημμύρες. Τεχνολογικά ατυχήματα όπως πυρκαγιές και εκρήξεις. Αλλά και επιθέσεις υπονόμευσης κάθε είδους συμπεριλαμβανομένων των κυβερνοεπιθέσεων. Η άνοδος της τρομοκρατικής απειλής αλλά και η παρατηρούμενη αύξηση των ακραίων φαινομένων λόγω της κλιματικής αλλαγής, έκαναν επιτακτική την ανάγκη για καλύτερο σχεδιασμό της πρόληψης και της ελαχιστοποίησης των επιπτώσεων των συναφών κινδύνων για τις υποδομές ζωτικής σημασίας. Το 2007 η Ευρωπαϊκή Ένωση εγκαινίασε ένα επταετές ειδικό πρόγραμμα χρηματοδότησης σχεδίων πρόληψης, ετοιμότητας και διαχείρισης των συνεπειών της τρομοκρατίας και άλλων κινδύνων που συνδέονται με την ασφάλεια με κύριο αντικείμενο την προστασία των υποδομών ζωτικής σημασίας. Το 2008 το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης εξέδωσε την οδηγία 2008/114/ΕΚ σχετικά με τον προσδιορισμό και τον χαρακτηρισμό των ευρωπαϊκών υποδομών ζωτικής σημασίας, και σχετικά με την αξιολόγηση της ανάγκης βελτίωσης της προστασίας τους.

Η οδηγία προβλέπει την εφαρμογή κοινών κριτηρίων για τον προσδιορισμό των υποδομών ζωτικής σημασίας, μια διαδικασία εκπόνησης σχεδίων ασφαλείας λειτουργίας των υποδομών αυτών και τον ορισμό αξιωματικών συνδέσμων ασφαλείας για κάθε σχετική υποδομή οι οποίοι εξασφαλίζουν την επικοινωνία με τις αρμόδιες εθνικές αρχές. Τα σχέδια ασφαλείας λειτουργίας περιλαμβάνουν τρεις φάσεις. Πρώτον, τον προσδιορισμό των υποδομών ζωτικής σημασίας με βάση τα κοινά κριτήρια της οδηγίας. Δεύτερον, τη διεξαγωγή ανάλυσης κινδύνων με βάση τα κυριότερα σενάρια απειλών, τα τρωτά σημεία κάθε υποδομής στοιχείου, καθώς και τις δυνητικές επιπτώσεις. Τρίτον, τον προσδιορισμό, επιλογή και εφαρμογή κατά προτεραιότητα αντίμετρων που μπορεί να είναι τεχνικά (π.χ. εγκατάσταση ανιχνευτών, έλεγχος πρόσβασης, εγκατάσταση μέσων προστασίας και πρόληψης), οργανωτικά (π.χ. διαδικασίες συναγερμού και διαχείρισης κρίσεων), μέτρα ελέγχου και επαλήθευσης, αλλά και μέτρα που να αφορούν την επικοινωνία, την ευαισθητοποίηση και την κατάρτιση ή και συστήματα ασφαλείας των πληροφοριών. Μερικά μέτρα μπορεί να είναι και βαθμιαία δηλαδή να ενεργοποιούνται ανάλογα με το επίπεδο κινδύνου και απειλής.

Από μια αξιολόγηση της εφαρμογής της οδηγίας που δημοσιεύτηκε το καλοκαίρι προκύπτει ότι προσδιορίστηκαν σχετικά λίγες υποδομές ζωτικής σημασίας και ότι από την εφαρμογή της οδηγίας δεν προέκυψε σημαντική βελτίωση του επιπέδου ασφαλείας των οικείων υποδομών. Ευτυχώς, από την εφαρμογή της οδηγίας προέκυψε μεγαλύτερη ευαισθητοποίηση των αρμόδιων και τόνωση της μεταξύ τους συνεργασίας. Παράλληλα, διαπιστώθηκαν σημαντικά προβλήματα στον τομέα των χρησιμοποιούμενων μεθόδων για την ανάλυση των κινδύνων που απειλούν τις υποδομές ζωτικής σημασίας. Πράγματι, ενώ υπάρχουν αρκετές μέθοδοι για την εκτίμηση των κινδύνων σε επίπεδο επιμέρους τομέων (π.χ. σταθμοί ηλεκτροπαραγωγής, εθνικά σιδηροδρομικά δίκτυα) οι μέθοδοι για την εκτίμηση των κινδύνων που απειλούν δικτυακά διασυνδεδεμένα συστήματα υποδομών ζωτικής σημασίας είναι πολύ περιορισμένες (π.χ. διασυνδεδεμένο διευρωπαϊκό σύστημα μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας). Στο πλαίσιο της προγραμματισμένης αναθεώρησης της οδηγίας ελπίζεται ότι θα αντιμετωπιστούν πολλά από τα προβλήματα αυτά.

Ένας τρόπος για να μειωθεί το επίπεδο του κινδύνου για τους πολίτες, ιδίως σε νησιωτικές περιφέρειες όπως η Κρήτη, είναι η ευρύτερη χρήση κατανεμημένων συστημάτων που δεν εξαρτώνται από κεντρικές υποδομές ζωτικής σημασίας. Η χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας σε ατομικό επίπεδο και σε επίπεδο μικρής κοινότητας. Η οργανωμένη αξιοποίηση των υδάτινων πόρων σε επίπεδο νομαρχιακής ή περιφερειακής ενότητας. Η περαιτέρω ανάπτυξη της βιολογικής γεωργίας έτσι ώστε να μειωθεί η εξάρτηση από λιπάσματα, και φυτοφάρμακα, των οποίων η μεταφορά εξαρτάται από τις θαλάσσιες μεταφορές και τις συναφείς λιμενικές υποδομές. Η εκπαίδευση του πληθυσμού σε θέματα υγιεινής διατροφής και πρόληψης των ατυχημάτων για τον περιορισμό των σοβαρών ασθενειών που απαιτούν την εντατική χρήση κεντρικών νοσοκομειακών υποδομών. Η δημιουργία αποθέματος φαρμάκων για την αντιμετώπιση των συχνότερων ιατρικών προβλημάτων και των ενδεχόμενων επιδημιών. Ο έγκαιρος σχεδιασμός για την αντιμετώπιση των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής π.χ. καταιγίδες μεγάλης έντασης και επακολουθούσες πλημμύρες και ξηρασίες, διαταραχή της αγροτικής παραγωγής.

Πολλά από τα παραπάνω αποτελούν και στόχους του Επιχειρησιακού Προγράμματος της Περιφέρειας Κρήτης για την περίοδο 2012- 2014 αλλά και της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Στόχους τους οποίους θα πρέπει να ενστερνιστούν όλοι οι πολίτες προκειμένου η κοινωνία της Κρήτης να καταστεί ανθεκτικότερη στις επιπτώσεις των καταστροφών, ιδίως εκείνων που συνδέονται με την κλιματική αλλαγή που βρίσκεται σε εξέλιξη.

* Φυσικός, υπάλληλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Οι απόψεις είναι προσωπικές και δεν εκφράζουν κατ’ ανάγκη την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. http://alevantis.blogspot.com

Τι καταστρέφει τα «συστήματα»;

Το ακόλουθο άρθρο δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 28 Νοεμβρίου 2012.

ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΚΑΙ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑ 
Τι καταστρέφει τα «συστήματα»; 
γράφει ο Παναγιώτης Αλεβαντής*

Πως επιλέγουν να επιβιώσουν ή να καταρρεύσουν οι ανθρώπινες κοινωνίες; Θα επιβιώσει το κοινό ευρωπαϊκό νόμισμα και η ίδια η Ευρωπαϊκή Ένωση; Η χώρα μας θα συνεχίσει να ανήκει στην Ευρώπη;

Τα ερωτήματα αυτά δεν είναι καινούργια. Ο Πλάτωνας στους Νόμους αναρωτιέται σχετικά με τον συνασπισμό Σπαρτιατών και Μεσσηνίων: «Πῶς οὖν καὶ πῇ διώλετο; ἆρ᾽ οὐκ ἄξιον ἐπισκοπεῖν τηλικοῦτον καὶ τοιοῦτον σύστημα ἥτις ποτὲ τύχη διέφθειρε;» δηλαδή: Πώς όμως και από ποια αιτία χάθηκε (αυτή η δύναμη); Δεν νομίζετε ότι αξίζει τον κόπο να εξετάσουμε ποια κακή μοίρα μπόρεσε ποτέ να καταστρέψει μια τόσο ισχυρή και σπουδαία συμμαχία; Αν και φαίνονται ρητορικά, τα ερωτήματα αυτά έχουν άμεση σχέση με την καθημερινότητα όπως αυτή παρουσιάζεται μέσα από τις ειδήσεις και τις καθημερινές πολιτικές αναλύσεις. Και απασχολούν πολλούς όχι μόνο στην χώρα μας αλλά και στον υπόλοιπο κόσμο.

Ο Πλάτωνας, λίγο παρακάτω απαντά ότι το αίτιο δεν είναι η τύχη αλλά ο πολύ κακός βίος που διάγουν τα παιδιά των πλουσίων και των τυράννων, των οποίων η ανατροφή δεν τους προσδίδει αρετή και σωφροσύνη. Στις μέρες μας μια ανάλυση για τους λόγους που οδηγούν τις κοινωνίες στην αποτυχία ή την επιτυχία περιλαμβάνεται στο βιβλίο «Κατάρρευση» του καθηγητή Jared Diamond (κυκλοφορεί και στα ελληνικά από τις εκδόσεις «Κάτοπτρο»). Ο Diamond αναλύει κυρίως μερικές κοινωνίες που κατέρρευσαν λόγω εξάντλησης ή κακοδιαχείρισης φυσικών πόρων. Περιγράφει για παράδειγμα την οικολογική καταστροφή στις νήσους του Πάσχα λόγω εξαντλητικής υλοτόμησης των δασών. Την κατάρρευση του πολιτισμού των Μάγια λόγω υπερπληθυσμού, εξάντλησης των φυσικών πόρων, ξηρασίας, πολέμων και μιας κακής ηγεσίας. Την κατάρρευση των νορβηγικών αποικιών στην Γροιλανδία λόγω της αλλαγής του κλίματος. Και πολλές άλλες παρόμοιες καταρρεύσεις σε παγκόσμιο επίπεδο.

Όμως, προχωρώντας την ανάλυση, ο Diamond προτείνει μια χαρτογράφηση των παραγόντων που εμποδίζουν μια κοινωνία, η οποία αντιμετωπίζει μιαν επικείμενη κατάρρευση, να λάβει σωτήριες αποφάσεις σε ομαδικό επίπεδο. Κατ' αρχάς η κοινωνία ίσως να μην καταφέρει να προβλέψει το πρόβλημα πριν εκείνο όντως εμφανιστεί. Αυτό μπορεί να οφείλεται λόγου χάριν σε έλλειψη προηγούμενης εμπειρίας ή σε ελλιπείς γνώσεις, όπως συνέβη με την οικολογική καταστροφή που έφεραν τα κουνέλια κι οι αλεπούδες στην Αυστραλία. Μπορεί να οφείλεται σε εσφαλμένη ερμηνεία με βάση φαινομενικά παρόμοιες προηγούμενες εμπειρίες, όπως συνέβη με την κατασκευή των οχυρωματικών έργων της γραμμής Μαζινό στην Γαλλία με βάση τις εμπειρίες του Α' Παγκοσμίου Πολέμου που όμως αποδείχτηκαν άχρηστα μπροστά στα γερμανικά άρματα μάχης του Β' ΠΠ.

Όταν στη συνέχεια εμφανιστεί το πρόβλημα, μπορεί η κοινωνία να μην το αντιληφθεί. Ίσως γιατί μερικά προβλήματα δεν μπορούν να εντοπιστούν στα πρώτα τους στάδια, όπως για παράδειγμα οι αλλαγές στη σύσταση των εδαφών που αναπτύσσονται με πολύ αργούς ρυθμούς. Ή ακόμη επειδή οι αρμόδιοι διαχειριστές βρίσκονται σε μεγάλη απόσταση από το πρόβλημα, όπως συμβαίνει σε ορισμένες πολυεθνικές. Ή τέλος επειδή οι αλλαγές χαρακτηρίζονται από μεγάλες αυξομειώσεις που κρύβουν μιαν αργή αλλά σταθερή τάση, όπως συμβαίνει με την αλλαγή του κλίματος.

Ένας τρίτος παράγοντας εξ αιτίας του οποίου μια κοινωνία αδυνατεί να αντιμετωπίσει ένα σοβαρό πρόβλημα είναι ότι αφού το αντιληφθεί, δεν καταβάλει καμία προσπάθεια για να το λύσει. Ο κυριότερος λόγος που μπορεί να συμβεί κάτι τέτοιο έχει να κάνει με τα αντικρουόμενα συμφέροντα επιμέρους κοινωνικών ομάδων. Για παράδειγμα, οι επιδοτήσεις σε κλάδους που αλλιώς θα είχαν καταρρεύσει, όπως συμβαίνει με ορισμένους τύπους αλιείας που επιδοτούνται άμεσα ή έμμεσα ενώ αλιεύουν πόρους που βρίσκονται κοντά στο όριο της εξάντλησης. Ή οι έμμεσες επιδοτήσεις των αγροτών που χρησιμοποιούν αλόγιστα τους υδάτινους πόρους χωρίς να τους πληρώνουν. Σε τέτοιες περιπτώσεις η σωτηρία μπορεί να έλθει από την επέμβαση κάποιου εξωτερικού παράγοντα που θα επιβάλλει περιορισμούς με νόμο, ή ακόμη και με την ιδιωτικοποίηση του απειλούμενου φυσικού πόρου, όπως π.χ. σε ορισμένα χωριά της Ιαπωνίας που παραχώρησαν σε ιδιώτες τα κοινοτικά δάση προκειμένου να τα διατηρήσουν. Σε ορισμένες περιπτώσεις πάλι, οι ίδιοι οι πολίτες αναγνωρίζουν το κοινό τους μακροπρόθεσμο συμφέρον, και ενεργούν από κοινού.

Σε άλλες περιπτώσεις η ιθύνουσα τάξη έχει συμφέροντα αντίθετα με την υπόλοιπη κοινωνία, ιδίως όταν μπορεί να προστατευθεί από τις αρνητικές επιπτώσεις των αποφάσεών της επιβαρύνοντας όλους τους υπόλοιπους. Κλασσικά παραδείγματα, οι Τρώες που αποφασίζουν να γκρεμίσουν τα τείχη για να υποδεχτούν τον Δούρειο Ίππο και οι Ιάπωνες που επιτίθενται στο Περλ Χάρμπορ το 1941 προκαλώντας την είσοδο των ΗΠΑ στον πόλεμο. Άλλες φορές ολόκληρες κοινωνίες υιοθετούν παράλογες συμπεριφορές γιατί αρνούνται να εγκαταλείψουν βαθιά ριζωμένες αντιλήψεις και θρησκευτικές πεποιθήσεις. Σ' έναν κόσμο με όλο και λιγότερους φυσικούς πόρους η βιβλική εντολή «αυξάνεσθε και πληθύνεστε» μοιάζει παρωχημένη και αυτοκτονική, όπως και οι εντολές για την κατασκευή περισσότερων αγαλμάτων στη Νήσο του Πάσχα που οδήγησαν στην πλήρη αποψίλωση των δασών και την οικολογική κατάρρευση. Παράλογη συμπεριφορά είναι και η επικράτηση μιας ψυχολογίας του όχλου που έχει οδηγήσει πολλές κοινωνίες σε καταστροφικά αποτελέσματα, όπως ο ενθουσιασμός των Ευρωπαίων για τις Σταυροφορίες και τα πλήθη που ακολούθησαν τον Χίτλερ στην τρελή πορεία προς τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο. Τέλος, σε μερικές περιπτώσεις οι κοινωνίες μπορεί να αποφασίσουν να αντιμετωπίσουν το πρόβλημα αλλά στην πορεία να διαπιστώσουν ότι το κόστος της λύσης είναι απαγορευτικό, ή ότι η επιδιωκόμενη λύση αντί να εξαλείψει το πρόβλημα το καθιστά χειρότερο.

Σύμφωνα με τον Diamond, όλες οι περιπτώσεις επιτυχούς αντιμετώπισης μεγάλων καταστροφών είχαν ως κοινό χαρακτηριστικό ικανούς ηγέτες που δεν λογάριασαν το λεγόμενο «πολιτικό κόστος» και πήραν μέτρα ενάντια στην όποια αρνητική κριτική αντιμετώπισαν. Μερικά παραδείγματα. Οι ηγέτες του νησιού Τικόπια στον Ειρηνικό που αποφάσισαν να εξολοθρεύσουν όλα τα γουρούνια για να διατηρήσουν την τοπική οικολογική ισορροπία. Οι Κινέζοι ηγέτες που επέβαλαν τον έλεγχο των γεννήσεων ως αντίδοτο για τον υπερπληθυσμό. Οι Δυτικοευρωπαίοι ηγέτες που εκχώρησαν μέρος της εθνικής τους κυριαρχίας για τη δημιουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης και την αποφυγή νέων καταστρεπτικών πολέμων.

Σήμερα λοιπόν ξέρουμε και το γιατί και το πως. Γι' αυτό και δεν θα υπάρχει καμία δικαιολογία στο μέλλον.

* Φυσικός, υπάλληλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Οι απόψεις είναι προσωπικές και δεν εκφράζουν κατ’ ανάγκη την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. http://alevantis.blogspot.com

Ένα ασθενοφόρο γρήγορα …

Το ακόλουθο άρθρο δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 21 Νοεμβρίου 2012.

ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΚΑΙ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑ
Ένα ασθενοφόρο γρήγορα …
γράφει ο Παναγιώτης Αλεβαντής*

Ένας ηλικιωμένος λιποθύμησε. Μια νοικοκυρά τραυματίστηκε στο σπίτι. Ένας οδηγός τράκαρε. Με τις νέες υπηρεσίες του ΕΚΑΒ Κρήτης η ιατρική φροντίδα θα είναι αποτελεσματικότερη

Όλοι μας μπορεί να έχουμε ένα ατύχημα, μια σοβαρή αδιαθεσία, κάποια περιπέτεια της υγείας μας. Και να χρειαστεί να καλέσουμε, εμείς ή κάποιος «πλησίον» το 166 για να έλθει το ασθενοφόρο του ΕΚΑΒ. Αν έχουμε τις αισθήσεις μας μπορεί να εξηγήσουμε στους τραυματιοφορείς του ΕΚΑΒ ότι πάσχουμε από κάποια χρόνια ασθένεια, είμαστε, ας πούμε, διαβητικοί, καρδιοπαθείς ή καρκινοπαθείς. Τι θα συμβεί όμως αν έχουμε λιποθυμήσει και δεν μπορούμε να μιλήσουμε; Ποιος θα εξηγήσει την ιδιαίτερη πάθησή μας, τα φάρμακα που παίρνουμε, το διαιτολόγιο που ακολουθούμε;

Προκειμένου να συμβάλλει στην καλύτερη περίθαλψη των πολιτών της Κρήτης το ΕΚΑΒ δημιούργησε μια βάση δεδομένων στην οποία οι πολίτες μπορούν να αποθηκεύσουν τα ιατρικά τους ιστορικά έτσι ώστε, σε περίπτωση ανάγκης, να είναι γνωστό από τι πάσχουν και το ΕΚΑΒ να ενεργήσει ανάλογα. Ήδη η βάση περιέχει τα ιατρικά ιστορικά 10.000 και πλέον συμπολιτών μας, ιστορικά, τα οποία έχουν δοθεί με την έγγραφη συναίνεσή τους. Το ΕΚΑΒ της Κρήτης είναι το μόνο ΕΚΑΒ στην Ελλάδα που λειτουργεί με βάση ένα εξελιγμένο σύστημα πληροφορικής το οποίο ανέπτυξε και συνεχίζει να βελτιώνει το Ινστιτούτο Τεχνολογίας και Έρευνας (ΙΤΕ) στο Ηράκλειο. Έτσι, όταν καλέσει το 166 κάποιος από τους πολίτες που έχει κοινοποιήσει το ιατρικό του ιστορικό στη βάση δεδομένων, ο χειριστής που διεκπεραιώνει την κλήση ανακαλεί το ιστορικό αυτό στην οθόνη του υπολογιστή του Συντονιστικού Κέντρου του ΕΚΑΒ.

Τι ακριβώς σημαίνει αυτό για τους χειριστές του ΕΚΑΒ; Συνήθως όποιος καλεί για ασθενοφόρο δεν έχει την δυνατότητα να απαντήσει σε πολλές κρίσιμες ερωτήσεις λόγω της κατάστασής του. Συχνά, ακόμη και το περιβάλλον του δεν γνωρίζει κρίσιμες λεπτομέρειες για την υγεία του. Όμως, αυτές οι κρίσιμες πληροφορίες είναι αυτές που θα καθοδηγήσουν τον χειριστή που λαμβάνει την κλήση να αποφασίσει τον τύπο του ασθενοφόρου που θα στείλει επί τόπου, για τη σύνθεση της διασωστικής ομάδας (αν δηλαδή θα περιλαμβάνει γιατρό ή όχι), για την προτεραιότητα που α δοθεί στην επέμβαση και τέλος για τις κρίσιμες οδηγίες που θα δοθούν στον καλούντα ή στο περιβάλλον του. Για παράδειγμα, υπάρχουν ασθενείς με καρδιολογικό πρόβλημα, που είναι πιθανόν αλλεργικοί σε ορισμένα φάρμακα. Αν η πληροφορία αυτή δεν φτάσει στο διασώστη ή στο γιατρό είναι πιθανόν να δημιουργηθεί πρόβλημα όταν στο ασθενή θα δοθεί ακατάλληλο φάρμακο.

Με το σύστημα αυτό είναι φανερό ότι αναβαθμίζεται το επίπεδο της ποιότητας της προνοσοκομειακής φροντίδας που παρέχεται στους πολίτες της Κρήτης. Επιπλέον, όπως μας λέει ο Δημήτρης Βουρβαχάκης, ο δραστήριος διευθυντής του ΕΚΑΒ της Κρήτης, «το νέο σύστημα προβλέπεται να συνδεθεί με ιατρικές βάσεις δεδομένων και άλλων υπηρεσιών (κέντρα υγείας, Νοσοκομεία) ώστε όταν αλλάξει κάτι στην αγωγή ή στην υγεία του συγκεκριμένου πολίτη, η βάση να ενημερώνεται αυτόματα».

Η συλλογή των ιστορικών και η εισαγωγή τους στη βάση δεδομένων γίνεται από το ΕΚΑΒ με τη βοήθεια δεκάδων εθελοντών και εθελοντριών που συμμετέχουν στα προγράμματα «Βοήθεια στο σπίτι», ή βοηθούν στα ΚΑΠΗ, τα Δημοτικά Ιατρεία του Δήμου Ηρακλείου, την Πνευμονολογική Κλινική του ΠαΓΝΗ (μετά από έγκριση της ΕΠΙ και του Επιστημονικού Συμβουλίου), και σε πολλούς Δήμους. Όσοι ενδιαφέρονται να κοινοποιήσουν το ιατρικό τους ιστορικό στη βάση δεδομένων του ΕΚΑΒ, μπορούν να πάρουν περισσότερες πληροφορίες τηλεφωνώντας στο ΕΚΑΒ - στα Χανιά στο τηλέφωνο 28210-55666 και στο Ρέθυμνο 28310-22361. Θα πρέπει να περάσουν από το ΕΚΑΒ για να υπογράψουν το έντυπο συναίνεσης και δώσουν τα στοιχεία από τον ιατρικό τους ιστορικό που κρίνονται απαραίτητα. Οπωσδήποτε, πρέπει να δώσουν το τηλέφωνο από το oποίο καλούν συνήθως (κινητό ή σταθερό ή και τα δύο) καθώς και την ημερομηνία γέννησής τους.

Το ΕΚΑΒ της Κρήτης προχωρεί επίσης σταδιακά στον εξοπλισμό όλων των ασθενοφόρων με τερματικά υπολογιστή τα οποία συνδέονται με τον κεντρικό υπολογιστή και διαβιβάζουν στο ασθενοφόρο χρήσιμες πληροφορίες π.χ. για την διαδρομή που πρέπει να ακολουθήσει (μέσω συστήματος γεωγραφικών πληροφοριών - GIS) ή για το ιατρικό ιστορικό του μεταφερόμενου ασθενούς. «Πρόκειται για μια υπηρεσία που επεκτείνεται ανάλογα με τα διαθέσιμα κονδύλια, συχνά από δωρεές» μας λέει ο κ. Βουρβαχάκης. «Στόχος μας είναι να εξοπλιστούν με τον τρόπο αυτό όλα τα ασθενοφόρα έτσι ώστε να έχουμε άμεση πληροφόρηση και υποστήριξη των πληρωμάτων για την καλύτερη περίθαλψη των ασθενών», συμπληρώνει.

Μια επιπλέον υπηρεσία που αναπτύσσεται από το ΕΚΑΒ σε συνεργασία με τους πληροφορικούς του ΙΤΕ είναι ο γεωεντοπισμός όλων των διαθέσιμων απινιδωτών σε δημόσιους χώρους στην Κρήτη. Οι απινιδωτές είναι συσκευές που βοηθούν στην αντιμετώπιση της καρδιακής ανακοπής διαβιβάζοντας έναν ισχυρό παλμό στην καρδιά που με τον τρόπο αυτό ξαναρχίζει να λειτουργεί αν η λειτουργία της έχει διακοπεί λόγω ηλεκτρικού προβλήματος. Εγκαθίστανται όλο και περισσότερο σε δημόσιους χώρους, όπως αεροδρόμια, σταθμούς λεωφορείων, λιμάνια, μεγάλα συγκροτήματα γραφείων. Η χρήση τους απαιτεί ελάχιστη εκπαίδευση στην καρδιοπνευμονική αναζωογόνηση (ΚΑΡΠΑ), που παρέχεται από το ΕΚΑΒ, τον Ερυθρό Σταυρό και διάφορες ομάδες εθελοντών. «Αναπτύσσεται μια εφαρμογή για έξυπνα κινητά τηλέφωνα που θα καθοδηγεί τον χρήστη στον πλησιέστερο απινιδωτή» μας λέει ο κ. Βουρβαχάκης. Έτσι, σε περίπτωση καρδιακού επεισοδίου ο ενημερωμένος και εκπαιδευμένος εθελοντής θα μπορεί να βοηθήσει αποτελεσματικότερα.

Όταν πολλοί έχουν λόγους να διαμαρτύρονται για τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει η ελληνική κοινωνία λόγω των κακών επιλογών του απώτερου και του πρόσφατου παρελθόντος, οι διασώστες του ΕΚΑΒ της Κρήτης αγωνίζονται για την παροχή καλύτερης περίθαλψης στους πολίτες. Δημιουργώντας καινοτόμες υπηρεσίες. Οργανώνοντας εκπαιδευτικά σεμινάρια. Αξιοποιώντας της σύγχρονη τεχνολογία. Δείχνοντας την Ελλάδα του μέλλοντος.

* Φυσικός, υπάλληλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Οι απόψεις είναι προσωπικές και δεν εκφράζουν κατ’ ανάγκη την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. http://alevantis.blogspot.com

Τι κάνει η Ευρωπαϊκή Ένωση στον τομέα της πρόληψης

Το ακόλουθο άρθρο δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 14 Νοεμβρίου 2012.

ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΚΑΙ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑ
Τι κάνει η Ευρωπαϊκή Ένωση στον τομέα της πρόληψης
γράφει ο Παναγιώτης Αλεβαντής*

Παρόλο που δεν έχει εξειδικευμένη πολιτική για τα ατυχήματα και τις καταστροφές, η Ευρωπαϊκή Ένωση δραστηριοποιείται σε όλους σχεδόν τους συναφείς τομείς της πρόληψης

Αναφερθήκαμε στα προηγούμενα άρθρα στους κυριότερους παράγοντες που επιβαρύνουν την υγεία μας, στις αιτίες των τραυματισμών και στα μέτρα προφύλαξης από μεγάλες φυσικές καταστροφές. Σήμερα θα αναφερθούμε πολύ συνοπτικά στις νομοθετικές και άλλες πρωτοβουλίες που έχει λάβει αλλά και στις δράσεις που οργανώνει η Ευρωπαϊκή Ένωση στους συναφείς τομείς της πρόληψης.

Απειλές κατά της υγείας. Στο πλαίσιο της πολιτικής για τη δημόσια υγεία η Ένωση έχει θεσπίσει οδηγίες για τη διαφήμιση και τη χορηγία υπέρ των προϊόντων καπνού αλλά και για την παραγωγή, την παρουσίαση και την πώληση των προϊόντων καπνού. Με αυτές έχει απαγορευτεί η διαφήμιση των τσιγάρων και έχουν επιβληθεί οι γνωστές προειδοποιήσεις που βλέπουμε πάνω στα πακέτα. Η Ένωση προωθεί επίσης την πρόληψη του καπνίσματος (ιδίως στους νέους), την προστασία από το παθητικό κάπνισμα και την απαγόρευση του καπνίσματος στους δημόσιους χώρους. Τα μέτρα αυτά, όπου έχουν εφαρμοστεί σωστά από τις εθνικές κυβερνήσεις έχουν ήδη αποφέρει σημαντικά αποτελέσματα όσον αφορά τη βελτίωση της υγείας των πολιτών.

Η Ένωση εφαρμόζει επίσης μια στρατηγική για τη μείωση των βλαβών που προκαλούνται από το οινόπνευμα, η οποία και επικεντρώνεται σε πέντε προτεραιότητες: 1) προστασία των νέων και των παιδιών, 2) καταπολέμηση της οδήγησης υπό την επήρεια οινοπνεύματος, 3) μείωση των βλαβών που προκαλεί το οινόπνευμα στους ενηλίκους (χρόνιες σωματικές και διανοητικές διαταραχές, θάνατοι εξαιτίας του οινοπνεύματος, ενημέρωση των καταναλωτών, βλάβες στο χώρο εργασίας), 4) ευαισθητοποίηση των πολιτών και συλλογή αξιόπιστων στοιχείων. Παράλληλα εφαρμόζεται και η ευρωπαϊκή στρατηγική για θέματα υγείας που έχουν σχέση με τη διατροφή, το υπερβολικό βάρος και την παχυσαρκία. Πρόκειται για δράσεις καλύτερης ενημέρωσης των πολιτών, ευκολότερης πρόσβασης στην υγιεινή διατροφή, ενθάρρυνσης της σωματικής άσκησης και συμμετοχής του ιδιωτικού τομέα. Άλλοι τομείς στους οποίους δραστηριοποιείται η Ένωση περιλαμβάνουν μεταξύ άλλων την αντιγριπική προστασία, ιδίως μέσω του συστηματικού εμβολιασμού, τον έλεγχο την ποιότητας του αίματος των αιμοδοτών και των ανθρώπινων οργάνων που προορίζονται για μεταμόσχευση και τέλος την αποτελεσματική και έγκαιρη αντίδραση σε περίπτωση επιδημιών μέσω του Ευρωπαϊκού Κέντρου Πρόληψης και Ελέγχου Νόσων.

Τραυματισμοί. Από την αρχή σχεδόν της ίδρυσής της η Ένωση έχει διαμορφώσει λεπτομερή νομοθεσία για την υγιεινή και την ασφάλεια στους χώρους εργασίας. Για παράδειγμα, κάθε επιχείρηση οφείλει να αναπτύξει δραστηριότητες πρώτων βοηθειών, πυρασφάλειας και εκκένωσης των χώρων από τους εργαζομένους σε περίπτωση σοβαρού κινδύνου, ανάλογα με τη φύση των δραστηριοτήτων και το μέγεθός της. Σε κάθε επιχείρηση πρέπει να δημιουργηθεί υπηρεσία προστασίας και πρόληψης και να οργανωθεί η εκπαίδευση των εργαζομένων στην παροχή πρώτων βοηθειών. Επίσης, σε όλη την Ένωση ισχύουν ελάχιστες προδιαγραφές για την ύπαρξη και τη σήμανση των εξόδων κινδύνου, την πυρανίχνευση και την πυροπροστασία, τον εξαερισμό, τους χώρους ανάπαυσης του προσωπικού, τον εξοπλισμό υγιεινής, τη σήμανση των χώρων στους οποίους είναι υποχρεωτική η χρήση εξοπλισμού προστασίας και των θέσεων του εξοπλισμού πυρόσβεσης κλπ..

Ξεχωριστές νομοθετικές πράξεις ρυθμίζουν μεταξύ άλλων θέματα που αφορούν τον εξοπλισμό ατομικής προστασίας, την εργασία σε οθόνες και την χειρωνακτική διακίνηση φορτίων που συνεπάγεται κινδύνους. Αλλά και την προστασία των νέων, των πρόσκαιρα εργαζόμενων και των εργαζόμενων γυναικών που είναι έγκυες, λεχώνες ή θηλάζουσες. Ρυθμίζονται επίσης νομοθετικά η προστασία των εργαζομένων από την έκθεση σε βιολογικούς παράγοντες, σε αμίαντο, στο θόρυβο και σε μηχανικούς κραδασμούς, σε χημικούς παράγοντες, σε ιοντίζουσες ακτινοβολίες και τέλος σε καρκινογόνους και μεταλλαξιογόνους παράγοντες. Η εφαρμογή της νομοθεσίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι υποχρεωτική σε όλα τα κράτη μέλη (δηλαδή και στην Ελλάδα) αλλά ο τρόπος με τον οποίο εφαρμόζεται επαφίεται στην διακριτική ευχέρεια των εθνικών αρχών.

Άλλος μεγάλος τομέας που μας απασχόλησε στα προηγούμενα άρθρα ήταν οι τραυματισμοί στις μεταφορές, ιδίως τα τροχαία δυστυχήματα. Πέρα από την εκτεταμένη δράση της Ένωσης όσον αφορά τις προδιαγραφές ασφαλείας των οχημάτων, ιδίως την υποχρέωση εξοπλισμού τους με ζώνες ασφαλείας και αερόσακους, πολλά μέτρα έχουν ληφθεί και στον τομέα της ασφαλούς μεταφοράς επικίνδυνων φορτίων οδικώς, σιδηροδρομικώς, αεροπορικώς ή και με πλοία (προδιαγραφές δεξαμενών, σήμανση μεταφερόμενων ουσιών, εκπαίδευση προσωπικού). Επί σειρά ετών η Ένωση οργανώνει επίσης δράσεις για την οδική ασφάλεια με στόχο την καλύτερη εκπαίδευση των οδηγών αλλά και των πεζών, την αυστηρότερη εφαρμογή της νομοθεσίας, τη βελτίωση της ασφάλειας των οδικών υποδομών και των οχημάτων, την προώθηση της χρήσης νέων τεχνολογιών, την βελτίωση των υπηρεσιών έκτακτης ανάγκης και την προστασία των ευπαθών ομάδων.

Φυσικές και τεχνολογικές καταστροφές. Η Ένωση έχει θεσπίσει οδηγίες για την αντιμετώπιση των κινδύνων μεγάλων ατυχημάτων που σχετίζονται με επικίνδυνες ουσίες, για την αξιολόγηση και τη διαχείριση των κινδύνων πλημμύρας, για την ενημέρωση του πληθυσμού σε περίπτωση έκτακτου κινδύνου από ακτινοβολίες και για την προστασία των ευρωπαϊκών υποδομών ζωτικής σημασίας. Όλες προβλέπουν τα προληπτικά μέτρα που πρέπει να ληφθούν για την προστασία των πολιτών και τις σχετικές επιθεωρήσεις με τις οποίες θα διασφαλίζεται η εφαρμογή τους. Για τους σεισμούς η Ένωση έχει χρηματοδοτήσει πολυάριθμα ερευνητικά έργα και έχει θεσπίσει προδιαγραφές (ευρωκώδικες) για την αντοχή των υλικών σε καταπονήσεις. Για τις δασικές πυρκαγιές, παράλληλα με τη χρηματοδότηση μέτρων πρόληψης η Ένωση έχει αναπτύξει και το ευρωπαϊκό σύστημα πληροφοριών για τις δασικές πυρκαγιές (EFFIS) που προειδοποιεί καθημερινά τις αρμόδιες αρχές για τον κίνδυνο εκδήλωσης πυρκαγιάς.

* Φυσικός, υπάλληλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Οι απόψεις είναι προσωπικές και δεν εκφράζουν κατ’ ανάγκη την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. http://alevantis.blogspot.com

Προφύλαξη από φυσικές καταστροφές

Το ακόλουθο άρθρο δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 24 Οκτωβρίου 2012.

ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΚΑΙ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑ
Προφύλαξη από φυσικές καταστροφές
γράφει ο Παναγιώτης Αλεβαντής*

Για τις φυσικές καταστροφές όπως είναι οι σεισμοί, οι πλημμύρες, οι δασικές πυρκαγιές, τα παλιρροϊκά κύματα (τσουνάμι) και τα ακραία καιρικά φαινόμενα, η πρόληψη ταυτίζεται με την ελαχιστοποίηση των επιπτώσεων …

Στο τρίτο μέρος της ομιλίας μου στο Ηράκλειο με θέμα «Ατυχήματα και καταστροφές – Πρόληψη και ελαχιστοποίηση επιπτώσεων» αναφέρθηκα στις φυσικές καταστροφές που μας απειλούν. Είναι γεγονός ότι κατά την τελευταία τριακονταετία οι μεγάλες φυσικές καταστροφές έχουν πολλαπλασιαστεί παγκοσμίως αλλά και στην Ευρώπη. Από τις στατιστικές που δημοσιεύουν τακτικά μεγάλες εταιρείες αντασφάλισης αλλά και διεθνείς οργανισμοί (π.χ. ο Παγκόσμιος Μετεωρολογικός Οργανισμός) προκύπτει ότι οι φυσικές καταστροφές προκαλούν όλο και περισσότερες οικονομικές ζημιές αλλά, ευτυχώς, όλο και λιγότερα ανθρώπινα θύματα. Πράγματι, στις κοινωνίες μας, ιδίως στην Ευρώπη, τα μέτρα πρόληψης διασφαλίζουν την σωτηρία των ανθρώπων. Αντίθετα, οι διαταραχές που προκαλούν οι φυσικές καταστροφές στην οικονομική διαδικασία, όπως για παράδειγμα η καταστροφή σπιτιών, βιομηχανιών και υποδομών, η διακοπή των επικοινωνιών και τέλος η συχνά μακροχρόνια αποκατάσταση των ζημιών, έχουν σημαντικές και μακροπρόθεσμες οικονομικές επιπτώσεις. Όμως, τι μπορεί να κάνει ο πολίτης για να μειώσει τις αρνητικές επιπτώσεις από τις φυσικές καταστροφές; Πολλά, αρκεί να λάβει τα μέτρα του εγκαίρως.

Στη χώρα μας η σημαντικότερη φυσική απειλή είναι βέβαια οι σεισμοί. Οι επιστήμονες μας λένε ότι στην Ελλάδα απελευθερώνεται το 50% περίπου της σεισμικής ενέργειας που πλήττει τον ευρωπαϊκό χώρο. Αυτό όμως δεν πρέπει να μας φοβίζει. Αν κτίσουμε το νέο μας σπίτι (ή ενισχύσουμε το υπάρχον), παίρνοντας όλα τα μέτρα που προβλέπει ο αντισεισμικός κανονισμός, είναι σίγουρο ότι δεν θα κινδυνεύσουμε. Πρέπει όμως να ακολουθήσουμε πιστά τη μελέτη του πολιτικού μηχανικού. Ακόμη και μια αθώα επέμβαση κατά την κατασκευή (π.χ. ένα άνοιγμα εκεί που δεν προβλέπεται, η μικρή μετατόπιση μιας κολώνας, το κτίσιμο ενός μπαλκονιού) μπορεί να έχει καταστρεπτικά αποτελέσματα σε περίπτωση σεισμού. Φροντίζουμε επίσης την ποιότητα των σοβάδων (για να μην ξεκολλήσουν), τη στήριξη των φωτιστικών και των επίπλων (για να μην πέσουν) ακόμη και τα καντήλια ή άλλες πηγές θερμότητας (που ανατρεπόμενες θα προκαλέσουν πυρκαγιά). Σημασία έχει επίσης και η ποιότητα του εδάφους πάνω στην οποία έχει κτιστεί το σπίτι - ο Παρθενώνας δεν έχει πέσει γιατί είναι κτισμένος πάνω στον αθηναϊκό σχιστόλιθο, ένα σκληρό πέτρωμα πάνω στο οποίο είναι κτισμένο μεγάλο μέρος της παλιάς Αθήνας.

Η προφύλαξη από πλημμύρες στηρίζεται κυρίως στην επιλογή της τοποθεσίας. Αν κτίσουμε μέσα στη λεκάνη απορροής ενός ποταμού, κάποια στιγμή θα κινδυνεύσουμε να πλημμυρήσουμε από νερά ή από λάσπες. Βέβαια, η πολιτεία μπορεί να μας προφυλάξει με κάποια αντιπλημμυρικά έργα αλλά «όποιος φυλάει τα ρούχα του έχει τα μισά». Όσοι πάντως επιμείνουνε να κατοικούνε σε περιοχές υψηλής επικινδυνότητας θα πρέπει να έχουν σχεδιάσει την διαφυγή τους προς κάποια ασφαλή περιοχή και να ακούνε τακτικά τα δελτία αναγγελίας επικίνδυνων καιρικών φαινομένων για να μην τους πιάσει η πλημμύρα στον ύπνο …

Στην προφύλαξη από τις πυρκαγιές γενικά, αλλά και τις δασικές πυρκαγιές ειδικότερα, έχουμε αναφερθεί κατ' επανάληψη από την στήλη αυτή. Για να προλάβουμε αλλά και για να καταπολεμήσουμε τη φωτιά θα πρέπει να επιτεθούμε σε μία από τις τρεις συνιστώσες της φωτιάς - την καύσιμη ύλη, το οξειδωτικό και το έναυσμα - να σπάσουμε δηλαδή το επιλεγόμενο «τρίγωνο της φωτιάς». Μειώνουμε την καύσιμη ύλη με τακτικό καθάρισμα ξερόκλαδων, αγριόχορτων, εύφλεκτων σκουπιδιών, γύρω από τα σπίτια μας αλλά και στους κοινόχρηστους χώρους, ιδίως στα περιαστικά δάση. Δεν καίμε ξερόχορτα, δεν κάνουμε ψησταριές στο ύπαιθρο και φροντίζουμε για τον καθαρισμό των μονωτήρων της ΔΕΗ που μπορεί να δημιουργήσουν σπινθήρες και να προκαλέσουν πυρκαγιά. Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται τις ημέρες με ισχυρούς ανέμους - το οξειδωτικό που λέγαμε και το οποίο δυστυχώς δεν το ελέγχουμε.

Τα ακραία καιρικά φαινόμενα αποτελούν μια διαρκώς διογκούμενη φυσική απειλή που συνδέεται και με την αλλαγή του κλίματος. Πρόκειται για τις πολύ έντονες καταιγίδες με ισχυρούς ανέμους και μεγάλες βροχοπτώσεις αλλά και για τα κύματα ξηρασίας που μπορούν να πλήξουν τις περιοχές μας. Η ενίσχυση των κτηρίων για να καταστούν ανθεκτικότερα στα ακραία καιρικά φαινόμενα είναι μια πρώτη ενέργεια που μπορεί να συνδυαστεί με τις ενισχύσεις για την αντιμετώπιση σεισμού. Στην αντιμετώπιση των πλημμυρών αναφερθήκαμε παραπάνω. Η αντιμετώπιση της επερχόμενης ξηρασίας περιλαμβάνει την προσεκτική αξιοποίηση όλων των υδατικών πόρων. Επί αιώνες τα νησιά μας υδρεύονταν από τις στέρνες στις οποίες συγκεντρωνόταν το νερό της βροχής, παράδειγμα που μπορούμε άνετα να ακολουθήσουμε με την κατασκευή (ή την επισκευή υφιστάμενων) δεξαμενών νερού σε κάθε σπίτι. Παράλληλα με κάποια μεγάλα έργα κατασκευής φραγμάτων και λιμνοδεξαμενών συγκέντρωσης νερού από την πολιτεία, σε ατομικό επίπεδο μπορούμε να περιορίσουμε την σπατάλη του νερού ρυθμίζοντας κατάλληλα τις αρδεύσεις αλλά και μειώνοντας την κατανάλωση του νερού οικιακής χρήσης.

Τελευταία φυσική απειλή στην οποία θα αναφερθούμε είναι τα παλιρροϊκά κύματα (τσουνάμι). Στο παρελθόν η Κρήτη είχε πληγεί από τέτοια φαινόμενα που οφείλονταν σε εκρήξεις γειτονικών ηφαιστείων (π.χ. της Σαντορίνης) ή σε σεισμούς. Η πρόληψη συνίσταται στην σωστή επιλογή της τοποθεσίας των οικοδομών μακριά από θεωρητικώς απειλούμενες παράκτιες ζώνες. Βέβαια, η σχετική σπουδαιότητα της απειλής σε σχέση με άλλες φυσικές απειλές όπως οι σεισμοί είναι πολύ μικρότερη και οι απειλούμενες παράκτιες ζώνες, κυρίως στο βόρειο τμήμα της Κρήτης έχουν μικρό σχετικά πλάτος, όπως έχουν δείξει πρόσφατες επιστημονικές προσομοιώσεις.

Αξίζει όμως να αναφερθούμε και στα μέτρα που έχει λάβει η Ευρωπαϊκή Ένωση στον τομέα της πρόληψης ατυχημάτων και καταστροφών, κάτι που θα κάνουμε στο επόμενο άρθρο.

* Φυσικός, υπάλληλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Οι απόψεις είναι προσωπικές και δεν εκφράζουν κατ’ ανάγκη την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. http://alevantis.blogspot.com

Μακροζωία και ευζωία χάρις στην πρόληψη ΙI

Το ακόλουθο άρθρο δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 16 Οκτωβρίου 2012.

ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΚΑΙ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑ
Μακροζωία και ευζωία χάρις στην πρόληψη ΙI
γράφει ο Παναγιώτης Αλεβαντής*

Συνεχίζουμε την ανάλυση των μέτρων πρόληψης από ατυχήματα και καταστροφές εστιάζοντας την προσοχή μας στους τραυματισμούς και στις μεγάλες φυσικές καταστροφές

Την περασμένη εβδομάδα αρχίσαμε να μιλάμε για τους τραυματισμούς με βάση την ανάλυση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, από την οποία προκύπτει ότι οι τραυματισμοί αποτελούν την πρώτη αιτία θανάτου παιδιών, εφήβων και νέων. Στα παιδιά, οι θανατηφόροι τραυματισμοί οφείλονται κυρίως στα τροχαία, στους πνιγμούς και στις πυρκαγιές, ενώ στους νέους πρωτοστατούν τα τροχαία και οι αυτοκτονίες. Στην Ελλάδα έχουμε το υψηλότερο ποσοστό θανάτων λόγω τραυματισμών από τροχαία και πνιγμούς γενικά, και το μικρότερο ποσοστό θανάτων από τραυματισμούς στους ηλικιωμένους. Από την ανάλυση των τραυματισμών ανά τομέα προκύπτει επίσης ότι τα περισσότερα ατυχήματα συμβαίνουν στο σπίτι, στο σχολείο και κατά τη διάρκεια της ψυχαγωγίας. Ακολουθούν τα ατυχήματα στις μεταφορές (κυρίως τα τροχαία), η διαπροσωπική βία, και τα ατυχήματα στο χώρο εργασίας.

Έχει ενδιαφέρον να εστιάσουμε την προσοχή μας στους τραυματισμούς που συμβαίνουν στο σπίτι και κατά την ψυχαγωγία. Στην Ελλάδα έχουμε ετησίως πάνω από 1.623 θανάτους από τέτοιους τραυματισμούς, δηλαδή σχεδόν όσους θανάτους έχουμε και από τροχαία (1.630)! Δυστυχώς δεν διαθέτουμε στοιχεία για τους μη θανατηφόρους τραυματισμούς και τις αναπηρίες από τα ατυχήματα στο σπίτι και στην ψυχαγωγία - αντίστοιχα, οι μη θανατηφόροι τραυματισμοί από τροχαία ανέρχονται σε σχεδόν 21.000. Γνωρίζουμε ότι οι τραυματισμοί στο σπίτι και την ψυχαγωγία οφείλονται κυρίως στα ψυχαγωγικά παιχνίδια και τις αθλητικές δραστηριότητες αλλά και στις οικιακές εργασίες και τα μαστορέματα. Μάλιστα, το πιο επικίνδυνο άθλημα είναι το ποδόσφαιρο (σε αυτό οφείλονται πάνω από το ένα τρίτο των τραυματισμών από αθλήματα) και ακολουθούν η χειροσφαίριση (χάντμπολ), η γυμναστική / αεροβική, το σκι και η ιππασία. Στις οικιακές εργασίες οι περισσότεροι τραυματισμοί οφείλονται στα εργαλεία που χρησιμοποιούμε στην κουζίνα, στα μαχαιροπήρουνα και στις σκάλες ή σκαλωσιές. Στις σκάλες οφείλονται και οι περισσότεροι τραυματισμοί που σημειώνονται όταν κάνουμε μαστορέματα και ακολουθούν οι τραυματισμοί από φορητά τρυπάνια, τρίφτες και ηλεκτρικά πριόνια.

Ιδιαίτερη σημασία αποκτούν και οι τραυματισμοί στους χώρους εργασίας. Ευτυχώς στην Ελλάδα οι ετήσιοι θάνατοι από εργατικά ατυχήματα είναι σχετικά λίγοι (103), ιδιαίτερα σημαντικοί όμως είναι οι μη θανατηφόροι τραυματισμοί (16.529) που μπορούν να συγκριθούν σχεδόν με εκείνους των τροχαίων. Οι περισσότεροι τραυματισμοί σημειώνονται στον κλάδο της οικοδομής και ακολουθούν η βιομηχανία, η εφοδιαστική (αποθήκευση και διακίνηση εμπορευμάτων) και η γεωργία με την δασοπονία και το κυνήγι. Όσον αφορά τέλος τα τροχαία, αξίζει να σημειωθεί ότι οι παραπάνω από τους μισούς θανάτους σημειώνονται σε δυστυχήματα με επιβατικά αυτοκίνητα και ακολουθούν τα δυστυχήματα με πεζούς (περίπου ένας στους πέντε) και με μοτοσυκλέτες (πάνω από ένας στους δέκα). Με βάση τα παραπάνω η σωστή πρόληψη των τραυματισμών θα πρέπει να περιλαμβάνει πολλές συνιστώσες οι οποίες είναι προφανές ότι εξαρτώνται και από την ηλικία. Η κυκλοφοριακή αγωγή των παιδιών πρέπει να αποτελέσει σαφή προτεραιότητα, όπως και τα μαθήματα κολύμβησης από όσο το δυνατόν μικρότερη ηλικία. Στα παιδιά πρέπει να απαγορεύεται να παίζουν με σπίρτα και αναπτήρες ενώ οι ενήλικες πρέπει να κρατούν μακριά από τα παιδιά και κλειδωμένα σε ασφαλές μέρος όλα τα δηλητήρια που κυκλοφορούν στο σπίτι (απορρυπαντικά και υλικά καθαρισμού, φάρμακα και φυτοφάρμακα, λιπάσματα, εντομοκτόνα, κλπ.). Ιδιαίτερη σημασία έχει επίσης η διατήρηση του διαλόγου με τους νέους με στόχο την πρόληψη των αυτοκτονιών αλλά και η έγκαιρη διάγνωση των φαινομένων ενδοσχολικής βίας.

Όσον αφορά την πρόληψη των τροχαίων, οι νέοι αλλά και οι μεγαλύτεροι πρέπει να μάθουν να φορούν ζώνη όταν μπαίνουν στο αυτοκίνητο και κράνος όταν ανεβαίνουν στη μοτοσυκλέτα. Δεν οδηγούμε όταν έχουμε πιεί και δεν μιλούμε στο κινητό όταν οδηγούμε! Τα παιδιά στο αυτοκίνητο τοποθετούνται σε σωστά παιδικά καθίσματα και δένονται με τις ζώνες ασφαλείας. Γενικά, προσέχουμε στο δρόμο είτε ως οδηγοί, είτε ως πεζοί. Προσέχουμε στο γήπεδο (ιδίως όταν παίζουμε ποδόσφαιρο) αλλά και στο γυμναστήριο. Προσέχουμε στην κουζίνα όταν χρησιμοποιούμε διάφορα εργαλεία, συσκευές και φριτέζες αλλά και γενικά όταν καταπιανόμαστε με μαστορέματα - ιδίως αν πρόκειται να ανεβούμε σε σκάλα ή σκαλωσιά, να χρησιμοποιήσουμε φορητά τρυπάνια ή τρίφτες ή και ηλεκτρικά πριόνια.

Αλλά προσοχή χρειάζεται και στους χώρους εργασίας. Η οικοδομή είναι ιδιαίτερα επικίνδυνη και απαιτεί αυστηρή τήρηση των κανόνων ασφαλείας (χρήση κράνους, προσοχή στις σκαλωσιές και στις χωματουργικές εργασίες). Οι βιομηχανικοί εργάτες πρέπει επίσης να εφαρμόζουν πιστά τις οδηγίες ασφαλείας ανάλογα με το είδος της βιομηχανίας (καρκινογόνες ή δηλητηριώδεις χημικές ουσίες, σκόνες, εκρηκτικές ατμόσφαιρες). Ιδιαίτερα προσεκτικοί πρέπει να είναι και οι εργαζόμενοι στην εφοδιαστική, ιδίως αν χρησιμοποιούν ειδικά μηχανήματα, αλλά και οι αγρότες - όταν χρησιμοποιούν γεωργικά μηχανήματα ή φυτοφάρμακα και λιπάσματα. Η χρήση του προβλεπόμενου προστατευτικού εξοπλισμού (μάσκες, γάντια, γυαλιά) εξασφαλίζει ελαχιστοποίηση των βλαβερών επιπτώσεων στην υγεία από τα διάφορα δηλητήρια που χρησιμοποιούνται στα γεωργικά φάρμακα, ενώ η πλύση των προστατευτικών ενδυμάτων χωριστά από τα ρούχα της υπόλοιπης οικογένειες εξασφαλίζει την προστασία των παιδιών και των νέων από τα δηλητήρια αυτά.

Το επόμενο κεφάλαιο αφορά τις φυσικές καταστροφές, και τι προληπτικά μέτρα πρέπει να λάβουν οι πολίτες για να προστατευθούν καλύτερα από τους σεισμούς, τις πλημμύρες και τις δασικές πυρκαγιές που είναι οι κυριότερες φυσικές απειλές που επικρέμανται ως σπαθί του Δαμοκλή πάνω από τα κεφάλια μας. Αλλά και από τα έντονα καιρικά φαινόμενα (που συνδέονται με την επερχόμενη κλιματική αλλαγή) και τα παλιρροϊκά κύματα (τσουνάμι) από τα οποία φαίνεται πως κινδυνεύει και η Κρήτη.

Επειδή όμως ο χώρος είναι περιορισμένος, επιτρέψτε μου σε αυτά να αφιερώσω το επόμενο άρθρο μου …

* Φυσικός, υπάλληλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Οι απόψεις είναι προσωπικές και δεν εκφράζουν κατ’ ανάγκη την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. http://alevantis.blogspot.com

Μακροζωία και ευζωία χάρις στην πρόληψη Ι

Το ακόλουθο άρθρο δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 9 Οκτωβρίου 2012.

ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΚΑΙ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑ
Μακροζωία και ευζωία χάρις στην πρόληψη Ι
γράφει ο Παναγιώτης Αλεβαντής*

Την υγεία μας επιβουλεύονται πολυάριθμες απειλές, τις περισσότερες από τις οποίες μπορούμε να τις αντιμετωπίσουμε προληπτικά για να ζήσουμε περισσότερο και μάλιστα χωρίς να υποφέρουμε …

Πριν από λίγες μέρες μίλησα στο Ηράκλειο με θέμα «Ατυχήματα και καταστροφές – Πρόληψη και ελαχιστοποίηση επιπτώσεων». Η καλή φίλη Ελένη Βουγιούκαλου, που δημιούργησε το Ανοικτό Λαϊκό Πανεπιστήμιο (ΑΛΠ), αρχικά στα Χανιά και στη συνέχεια και σε άλλες πόλεις της Ελλάδας. μου έκανε την τιμή να με καλέσει ως πρώτο ομιλητή στον κύκλο μαθημάτων για την «Ψυχική και Σωματική Υγεία» στο ΑΛΠ Κρήτης στο Ηράκλειο. Η ομιλία αυτή μου έδωσε την ευκαιρία να ανακεφαλαιώσω πολλά από τα θέματα στα οποία έχω αναφερθεί κατ’ επανάληψη από αυτήν εδώ τη στήλη αλλά και να τα συμπληρώσω με νέα στοιχεία και αναλύσεις.

Ας δούμε κατ’ αρχάς από τι κινδυνεύει η ζωή και η υγεία μας. Η Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας (ΠΟΥ) έχει συγκεντρώσει στατιστικές από όλες τις χώρες του κόσμου σχετικά με την ετήσια επιβάρυνση της υγείας από τις διάφορες ασθένειες. Τα στοιχεία αφορούν αριθμό θανάτων και αριθμό των λεγόμενων DALYs (από το disability adjusted life years ή έτη ζωής σταθμισμένα ως προς την αναπηρία). Τα DALYs αποτελούν ένα μέτρο των ετών ζωής που χάνονται λόγω της αναπηρίας σε σχέση με το προσδόκιμο, σε συνδυασμό με τα έτη της «υγιούς» ζωής που χάνονται λόγω κακής υγείας ή αναπηρίας. Με βάση αυτά τα στοιχεία, διαπιστώνουμε ότι στην Ευρωπαϊκή Ένωση των 27 (ΕΕ των 27) ο κόσμος πεθαίνει κάθε χρόνο πρωτίστως από καρδιαγγειακά νοσήματα και ακολουθούν οι νεοπλασίες (καρκίνοι), οι ασθένειες του αναπνευστικού και του πεπτικού/ουρογεννητικού, οι τραυματισμοί και οι νευροψυχιατρικές παθήσεις. Παράλληλα, η υποβάθμιση της ποιότητας ζωής οφείλεται πρωτίστως στις νευροψυχιατρικές παθήσεις και ακολουθούν τα καρδιαγγειακά, οι νεοπλασίες, οι περιγεννητικές και άλλες συγγενείς ανωμαλίες καθώς τέλος οι τραυματισμοί.

Με βάση τα παραπάνω η ΠΟΥ προχώρησε σε ανάλυση των παραγόντων που επιβαρύνουν την υγεία προκαλώντας θάνατο ή υποβάθμιση της ποιότητας ζωής. Αυτοί περιλαμβάνουν το κάπνισμα, η υπέρταση, το υπερβολικό βάρος, η έλλειψη φυσικής άσκησης, ο σακχαρώδης διαβήτης, η ψηλή χοληστερίνη, η αστική ατμοσφαιρική ρύπανση, η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ, η μη κατανάλωση φρούτων και λαχανικών και τα ναρκωτικά. Συνεπώς, πρόληψη σημαίνει ελαχιστοποίηση ή και εξάλειψη αυτών των παραγόντων κινδύνου. Με άλλα λόγια. Πρώτον, κόβουμε το κάπνισμα. Δεύτερον, παρακολουθούμε μέσω τακτικών ιατρικών εξετάσεων την υπέρταση, το βάρος, το ζάχαρο και την χοληστερίνη. Τρίτον, ασκούμεθα καθημερινά επί μισή ή μία τουλάχιστον ώρα – ένας περίπατος με γοργό βήμα αρκεί. Τέταρτον, προσέχουμε τη διατροφή μας, δηλαδή δεν καταναλώνουμε μεγάλες ποσότητες αλκοολούχων ποτών, τρώμε πολλά φρούτα και λαχανικά και λίγα λιπαρά. Πέμπτον, φροντίζουμε να αναπνέουμε καθαρό αέρα και να πίνουμε καθαρό νερό. Η λήψη και επιπλέον προφυλάξεων, π.χ. κατά τις σεξουαλικές επαφές και σε ορισμένους χώρους εργασίας με μολυσμένες ατμόσφαιρες είναι εξίσου χρήσιμες. Η ΠΟΥ μάλιστα εκτιμά ότι όποιος πετύχει όλα τα παραπάνω θα ζήσει εννέα χρόνια παραπάνω …

Ας επιμείνουμε λίγο παραπάνω στην καρδιακή ανακοπή. Σύμφωνα με στοιχεία του Δρα Νικόλαου Δαλιάνη, Αναπληρωτή Διευθυντή της Καρδιολογικής Κλινικής του Λαϊκού Γενικού Νοσοκομείου Αθηνών, η καρδιακή ανακοπή αποτελεί συχνότατο ιατρικό πρόβλημα και την δεύτερη εξω-νοσοκομειακή αιτία θανάτου (περίπου 700.000 αιφνίδιοι θάνατοι λόγω καρδιακού επεισοδίου ετησίως στην ΕΕ). Μάλιστα υπολογίζεται ότι η καρδιακή ανακοπή θα μας τύχει μέχρι 6 φορές στον καθένα (από τον γενικό πληθυσμό) και θα αφορά κατά 80% είτε συγγενείς στο σπίτι είτε συνεργάτες στο εργασιακό μας περιβάλλον. Γι’ αυτό, χρήσιμο είναι να φροντίσουμε να εκπαιδευτούμε στην καρδιοπνευμονική αναζωογόνηση (ΚΑΡΠΑ), δηλαδή στην αντιμετώπιση της καρδιακής ανακοπής μέχρι να φθάσει το ασθενοφόρο με μαλάξεις καρδιάς ή και με τη χρήση απινιδωτή. Σχετικά μαθήματα οργανώνει ο Ερυθρός Σταυρός.

Σοβαρότατη αιτία θανάτου αλλά και μόνιμης αναπηρίας αποτελούν και οι τραυματισμοί. Όπως προκύπτει από σχετική μελέτη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, σε ετήσια βάση στην ΕΕ των 27, οι τραυματισμοί προκαλούν 252.000 θανάτους, 7.000.000 νοσοκομειακές εισαγωγές, 34.200.000 περιθάλψεις σε εξωτερικά ιατρεία νοσοκομείων και 18.300.000 απλούστερες ιατρικές επεμβάσεις (π.χ. στον οικογενειακό γιατρό). Κάθε χρόνο για την περίθαλψη των θυμάτων λόγω τραυματισμών, απαιτούνται 50 εκατομμύρια ημέρες νοσηλείας αριθμός ο οποίος αντιστοιχεί σε ποσοστό 9% του συνόλου, κάτι που είναι δυσανάλογο σε σχέση με το ετήσιο βάρος των τραυματισμών σε σχέση με τις άλλες ασθένειες. Επιπλέον οι τραυματισμοί προκαλούν 3 εκατομμύρια μόνιμες αναπηρίες το χρόνο και αποτελούν την πρώτη αιτία θανάτου παιδιών, εφήβων και νέων.

Η ανάλυση των θανατηφόρων τραυματισμών ανά ηλικία παρουσιάζει ενδιαφέρον. Στα νήπια (ηλικίες 1 έως 4 έτη) πρωτοστατούν τα τροχαία (ένας στους τέσσερεις θανατηφόρους τραυματισμούς), οι πνιγμοί (ένας στους πέντε) και οι πυρκαγιές (ένας στους δέκα θανατηφόρους τραυματισμούς). Στους νέους (ηλικίες 15-24) πρωτοστατούν πάλι τα τροχαία (σε αυτά οφείλεται ένας στους δύο θανατηφόρους τραυματισμούς) και ακολουθούν οι αυτοκτονίες (ένας στους πέντε). Συγκριτικά, αιτίες θανατηφόρων τραυματισμών στους ηλικιωμένους (ηλικίες άνω των 65 ετών) είναι οι πτώσεις (ένας στους τρεις θανατηφόρους τραυματισμού), οι αυτοκτονίες (15 στους 100) και τα τροχαία (ένας στους 10). Στους τραυματισμούς η Ελλάδα κατέχει δυο αρνητικές και μια θετική πρωτιά. Έχουμε το υψηλότερο ποσοστό θανάτων λόγω τραυματισμών από τροχαία και πνιγμούς γενικά και το μικρότερο ποσοστό θανάτων από τραυματισμούς στους ηλικιωμένους. Πράγματι, οι στατιστικές επαληθεύουν αυτό που αναφέρεται συχνά ότι δηλαδή «σχεδόν κάθε οικογένεια στην Ελλάδα έχει – δυστυχώς – ένα τουλάχιστον θύμα από τροχαίο ατύχημα».

Από την ανάλυση των τραυματισμών ανά τομέα προκύπτει επίσης ότι τα περισσότερα ατυχήματα συμβαίνουν στο σπίτι, στο σχολείο και κατά τη διάρκεια της ψυχαγωγίας. Ακολουθούν τα ατυχήματα στις μεταφορές (κυρίως τα τροχαία), η διαπροσωπική βία, και τα ατυχήματα στο χώρο εργασίας. Παράλληλα, από πλευράς απαιτούμενων ημερών νοσηλείας για την περίθαλψη των θυμάτων την πρωτιά κατέχουν πάλι τα ατυχήματα στο σπίτι, στο σχολείο και κατά τη διάρκεια της ψυχαγωγίας και ακολουθούν οι απόπειρες αυτοκτονίας και τα ατυχήματα στις μεταφορές.

Όμως περισσότερες λεπτομέρειες για τους τραυματισμούς και συγκεκριμένα μέτρα πρόληψης στο επόμενο άρθρο …

* Φυσικός, υπάλληλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Οι απόψεις είναι προσωπικές και δεν εκφράζουν κατ’ ανάγκη την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. http://alevantis.blogspot.com

«Και η ανομία θέλει πληθυνθεί …»

Το ακόλουθο άρθρο δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 3 Οκτωβρίου 2012.

ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΚΑΙ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑ
«Και η ανομία θέλει πληθυνθεί …»
γράφει ο Παναγιώτης Αλεβαντής*

Μερικές σκέψεις ενός Έλληνα μετανάστη που κάνει διακοπές στα Χανιά και παρατηρεί επικίνδυνες και αντικοινωνικές καθημερινές συμπεριφορές ανεύθυνων πολιτών …

Πολλές οι εκπλήξεις από κάποιον που ζει σχεδόν 30 χρόνια στο εξωτερικό και ασχολείται με την προστασία των πολιτών, προσπαθώντας να κάνει τον κόσμο καλύτερο κάνοντας τον ασφαλέστερο. Προχτές, σταματώ να βάλω βενζίνη στο αυτοκίνητο. Ενώ φουλάρω, έρχεται ένα μηχανάκι με ένα αγόρι οδηγό και μια κοπελιά από πίσω. Κανένας δεν φορά κράνος. Φουλάρουν, πληρώνουν και φεύγουν. «Άραγε την αγαπά στ’ αλήθεια;» ρωτάω τον βενζινοπώλη. «Αν την αγαπούσε θα φορούσαν κι οι δυο κράνος», συμπληρώνω. «Δυστυχώς, πάνω απ’ όλα δεν αγαπά τον ίδιο του τον εαυτό», απαντά θυμόσοφα ο βενζινοπώλης.

Κράνος. Πράγματι, οι σύγχρονοι Έλληνες δεν αγαπούν πρώτα-πρώτα τον εαυτό τους. Και φυσικά πώς να αγαπήσεις τον «πλησίον ως σεαυτόν» όταν δεν αγαπάς τον ίδιο σου τον εαυτό. Καθημερινά σχεδόν τα ατυχήματα και τα δυστυχήματα με μοτοσυκλέτες στα Χανιά και σ’ όλη την Κρήτη. Παρατηρώντας την κυκλοφορία στο κέντρο της πόλης αλλά και στα Κουνουπιδιανά, διαπιστώνω ότι οκτώ στους δέκα μηχανόβιους δεν φορούν κράνος ενώ και από αυτούς που φορούν, ο ένας στους δύο δεν το έχει δέσει σωστά. Στο πρώτο φρενάρισμα είναι σχεδόν σίγουρο ότι το κράνος θα εκσφενδονιστεί και το κεφάλι του οδηγού θα βρεθεί απροστάτευτο. Αλλά δεν είναι μόνο αυτό. Συχνά οι υποψήφιοι δωρητές οργάνων μεταφέρουν τις φιλενάδες τους αλλά και τις γυναίκες τους και τα παιδιά τους χωρίς κράνος … Κι αν κάνεις κάποια φιλική παρατήρηση, το πιθανότερο είναι να ακούσεις κάποια βρισιά. Πριν λίγες μέρες παρατηρώ μπροστά μου έναν μηχανόβιο χωρίς κράνος που μιλά και στο κινητό ενώ οδηγεί. Κρατά το τιμόνι με το ένα χέρι και μανουβράρει στο όριο της επικινδυνότητας. Κορνάρω. Σταματά. Τον προσπερνώ και του εφιστώ την προσοχή ότι οδηγά επικίνδυνα. Η απάντηση του: «άντε ρε παρλαπίπα …»! Το βράδυ, ανοίγοντας την τηλεόραση πέφτω πάνω στη σειρά «Εραστής Δυτικών Προαστίων». Και μένω με το στόμα ανοικτό όταν ο πρωταγωνιστής, χωρίς κράνος, ανεβάζει στη μοτοσυκλέτα την αγαπημένη του, χωρίς κράνος επίσης, για μια βόλτα … Σκηνή που επαναλαμβάνεται συχνά-πυκνά και στα επόμενα επεισόδια … Άντε μετά να μιλήσεις για πρότυπες συμπεριφορές και επικινδυνότητα …

Κινητό στο τιμόνι. Προχτές περπατούσα στα Χανιά για κάποιες δουλειές. Περιμένοντας να περάσω απέναντι στην διασταύρωση, σταματά μπροστά μου στο φανάρι ένα αυτοκίνητο. Η κυρία που το οδηγά δεν φορά ζώνη, καπνίζει αρειμανίως και προσπαθεί να μιλήσει στο κινητό … Όχι δεν είναι η θεά Κάλι των Ινδών με τα δέκα χέρια. Δύο χεράκια έχει και βλέπω ότι δυσκολεύεται να τα προφτάσει όλα … «Κλείσε το τηλέφωνο και βάλε ζώνη ΤΩΡΑ» λέω αυστηρά. Ευτυχώς, το καταλαβαίνει και κλείνει το κινητό – το οποίο ίσως να μην απαντούσε ούτως ή άλλως. Για ζώνη ούτε κουβέντα …

Έχουμε γράψει και παλιότερα, ότι σύμφωνα με προσομοιώσεις που έγιναν στο Πανεπιστήμιο της Γιούτα, στις ΗΠΑ, η χρήση κινητού κατά την οδήγηση ισοδυναμεί με αλκοολαιμία 0,8% που τιμωρείται με υψηλό πρόστιμο και αφαίρεση διπλώματος στις περισσότερες χώρες και στην Ελλάδα. Το συμπέρασμα των σχετικών ερευνών μάλιστα, είναι ότι όταν οι οδηγοί μιλούν στο κινητό τηλέφωνο, τότε ο κίνδυνος δυστυχημάτων τετραπλασιάζεται έστω και εάν ο οδηγός δεν κρατεί το τηλέφωνο στα χέρια του – χρησιμοποιεί δηλαδή σύστημα hands free. Συνδυάστε τον οδηγό που μιλά στο κινητό και συνεπώς αναπτύσσει «τύφλωση απροσεξίας» με τον μηχανόβιο που μαρσάρει χωρίς κράνος … Ένας θανατηφόρος φονικός-αυτοκτονικός συνδυασμός.

Παράνομο παρκάρισμα. Κατεβαίνω στα Χανιά για να παραλάβω κάτι ανταλλακτικά για το ψυγείο μου. Στην Αποκορώνου η κυκλοφορία πυκνή. Αιτία τα παράνομα σταθμευμένα αυτοκίνητα και στις δύο πλευρές του δρόμου όπου απαγορεύεται η στάθμευση. Μερικοί μάλιστα παρκάρουν και σε διπλή γραμμή με αποτέλεσμα ένας δρόμος με τέσσερεις λωρίδες να ασφυκτιά γιατί η κίνηση γίνεται μόνο σε μία λωρίδα. Φαινόμενο που παρατηρείται σε όλους τους κεντρικούς δρόμους των Χανίων κατά τις εργάσιμες ημέρες και ώρες. Εκνευρισμός, κορναρίσματα, επικίνδυνοι ελιγμοί των χωρίς κράνος μοτοσικλετιστών … Σκηνές άξιες πολιτιστικής πρωτεύουσας σε ασιατική ή αφρικανική τριτοκοσμική χώρα … Μπαίνω στο μαγαζί για να παραλάβω τα ανταλλακτικά. «Τι κατάσταση είναι αυτή;» ρωτάω αφελώς. «Η αστυνομία έρχεται μόνο το πρωί» μου απαντά ο μαγαζάτορας. «Προς το μεσημεράκι έχουμε την ώρα του παιδιού!» συμπληρώνει … Του κακομαθημένου, ανάγωγου παιδιού, συμπληρώνω από μέσα μου …

Η ελεύθερη ροή της κυκλοφορίας δεν είναι πολυτέλεια. Εξασφαλίζει μείωση της κατανάλωσης καυσίμου από τα οχήματα και κατά συνέπεια εξοικονόμηση χρημάτων σε καιρούς κρίσης αλλά και περιορισμό της ατμοσφαιρικής ρύπανσης. Πρόσφατα, η Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας ανακοίνωσε ότι τα καυσαέρια από τους κινητήρες ντίζελ είναι σίγουρα καρκινογόνα – κάτι για το οποίο προηγουμένως υπήρχαν αμφιβολίες. Ο οδηγός που εμποδίζει την κυκλοφορία επειδή παρκάρει παράνομα ή επειδή βραδυπορεί μιλώντας στο κινητό, ας ξέρει ότι για την κακή αρρώστια που θα κτυπήσει σε λίγα χρόνια τον ίδιο ή κάποιο αγαπητό του πρόσωπο, ίσως να φταίει και η αυξημένη ατμοσφαιρική ρύπανση που ο ίδιος προκάλεσε στην πόλη …

«Ο μη αδικών ουδενός δείται νόμου» έλεγε ο Πλάτωνας (κατ’ άλλους ο Αντιφάνης). Δηλαδή, αυτός που δεν αδικεί, δεν έχει ανάγκη νόμου. Αντίθετα ο άδικος, αυτός που δεν αγαπά τον ίδιο του τον εαυτό, και κατά συνέπεια μισεί και τους γύρω του, θα ’λεγε κανείς ότι χρειάζεται αυστηρότατη αστυνόμευση και τιμωρίες. Δυστυχώς όμως, όταν έχει ψυχρανθεί «η αγάπη των πολλών» η αστυνόμευση και η αυταρχική επιβολή του νόμου αποκλείεται να λειτουργήσει. Ας ελπίσουμε ότι άρθρα σαν κι αυτό δεν θα είναι ανώφελα και θα επιτρέψουν την αφύπνιση των δικαίων, αυτών που θα πάρουν το νόμο στα χέρια τους, όχι για να τον επιβάλλουν με ρόπαλα επί δικαίων και αδίκων, αλλά για να τον εφαρμόσουν πρωτίστως στους εαυτούς τους … Για να γίνουν παράδειγμα και στους υπόλοιπους!

* Φυσικός, υπάλληλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Οι απόψεις είναι προσωπικές και δεν εκφράζουν κατ’ ανάγκη την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. http://alevantis.blogspot.com

Συστήματα προειδοποίησης για τους πολίτες

Το ακόλουθο άρθρο δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 26 Σεπτεμβρίου 2012.

ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΚΑΙ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑ 
Συστήματα προειδοποίησης για τους πολίτες 
γράφει ο Παναγιώτης Αλεβαντής*

Η δημιουργία ενός γενικευμένου, πολύγλωσσου, απλοποιημένου, αποτελεσματικού συστήματος προειδοποίησης των μετακινούμενων ανά την Ευρωπαϊκή Ένωση πολιτών παραμένει ανεκπλήρωτο όνειρο …

Σε περίπτωση επικείμενης καταστροφής (χημικό ή πυρηνικό νέφος, απειλή τρομοκρατικού κτυπήματος, επερχόμενα ακραία καιρικά φαινόμενα ή τσουνάμι) οι αρχές πρέπει κατ' αρχάς να ενημερωθούν χρησιμοποιώντας ειδικά δίκτυα έγκαιρης προειδοποίησης που εξαρτώνται κάθε φορά από το είδος του κινδύνου. Στη συνέχεια, πρέπει ταχύτατα να ενημερώσουν τον πληθυσμό χρησιμοποιώντας άλλα δίκτυα (ραδιόφωνο, τηλεόραση, σειρήνες, κινητά τηλέφωνα, κλπ) για να καθοδηγήσουν τους πολίτες σε ασφαλείς τοποθεσίες μέχρι να περάσει ο κίνδυνος.

Σε πολλά χωριά η καμπάνα του χωριού ίσως να χρησιμοποιείται ακόμη ως το καλύτερο σύστημα συναγερμού και προειδοποίησης των πολιτών. Κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου πολλές χώρες εγκατέστησαν σειρήνες αεράμυνας για να ειδοποιήσουν τους πολίτες για μιαν υποθετική επίθεση με πυρηνικά όπλα, που ευτυχώς δεν υλοποιήθηκε ποτέ. Σειρήνες εγκαταστάθηκαν επίσης σε χημικά και πυρηνικά εργοστάσια καθώς και σε άλλες επικίνδυνες εγκαταστάσεις (π.χ. φράγματα, ποταμούς) ενώ στους χώρους εργασίας (κτήρια γραφείων, εργοστάσια) είναι υποχρεωτική η εγκατάσταση συστημάτων συναγερμού που ειδοποιούν τους εργαζόμενους να εγκαταλείψουν το κτήριο σε περίπτωση πυρκαγιάς.

Το 2001, στο πλαίσιο του εκσυγχρονισμού του γερμανικού εθνικού συστήματος σειρήνων, μία μελέτη του γερμανικού Υπουργείου Εσωτερικών, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι ή ηχομόνωση στα σύγχρονα σπίτια καθιστά τις σειρήνες αναποτελεσματικές και ότι για την προειδοποίηση των πολιτών πρέπει να αξιοποιούνται πολλαπλά συστήματα και τεχνολογίες. Παράλληλα, εμφανίστηκαν πολυάριθμες νέες τεχνολογίες που δεν υπήρχαν πριν από 50 χρόνια. Το διαδίκτυο και η κινητή τηλεφωνία, το ψηφιακό ραδιόφωνο και η ψηφιακή τηλεόραση μπορούν να εξασφαλίσουν ταχύτατη πληροφόρηση σε μεγάλες αποστάσεις και καλύπτουν την συντριπτική πλειοψηφία του πληθυσμού. Ταυτόχρονα, η ανθρωπότητα γνώρισε μεγάλες καταστροφές όπως το παλιρροϊκό κύμα στον Ινδικό Ωκεανό το 2004 η καταιγίδα Κατρίνα το 2005 και οι τρομοκρατικές επιθέσεις στη Νέα Υόρκη το 2001, στη Μαδρίτη το 2004 και στο Λονδίνο το 2007. Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις, αλλά και σε πολυάριθμες άλλες μικρότερες καταστροφές η έγκαιρη προειδοποίηση του πληθυσμού θα βοηθούσε στην ελαχιστοποίηση των θυμάτων.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει από καιρό γνώση των προβλημάτων που συνδέονται με την έγκαιρη προειδοποίηση των πολιτών χωρίς όμως να λάβει συγκεκριμένα μέτρα. Το θέμα απασχόλησε σειρά συναντήσεων εργασίας στις αρχές της δεκαετίας του 2000 στο πλαίσιο του κοινοτικού προγράμματος πολιτικής προστασίας. Ένα συμπέρασμα που προέκυψε από τις συζητήσεις αυτές είναι ότι τα σήματα συναγερμού δεν πρέπει να συνδέονται με τον τύπο της έκτακτης ανάγκης (φυσική, χημική, πυρηνική, κλπ.) αλλά με την συμπεριφορά που πρέπει να ακολουθήσει ο απειλούμενος πληθυσμός. Ειδικότερα, ένα σήμα πρέπει να ειδοποιήσει τον κόσμο να προστατευθεί σε κλειστό χώρο και ένα άλλο να εκκενώσει τους κλειστούς χώρους και να συγκεντρωθεί σε προκαθορισμένα σημεία συγκέντρωσης. Ένα άλλο συμπέρασμα ήταν ότι ο συναγερμός πρέπει να μεταδίδεται από πολλαπλούς φορείς χρησιμοποιώντας ηχητικά σήματα και σύγχρονα δίκτυα τηλεπικοινωνιών (κινητά τηλέφωνα, συσκευές τηλεειδοποίησης, ψηφιακά ραδιόφωνα και τηλεοράσεις κλπ.) ιδίως για την ειδοποίηση ατόμων με αναπηρία. Στη συνέχεια το κοινό μπορεί να ενημερώνεται λεπτομερέστερα από τα συνηθισμένα μέσα ενημέρωσης (ραδιόφωνο, τηλεόραση), από σύγχρονα δίκτυα (κινητά τηλέφωνα, διαδίκτυο, κλπ.) ή από τα συστήματα συναγερμού μεμονωμένων κτηρίων.

Τα δημόσια συστήματα συναγερμού με εξαίρεση τις σειρήνες και τις ραδιοτηλεοπτικές εκπομπές δεν έχουν αναπτυχθεί ιδιαίτερα στην Ευρώπη. Υπάρχουν πολλές πρωτοβουλίες σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο αλλά μέχρι σήμερα δεν υφίσταται ένα πανευρωπαϊκό, πολύγλωσσο, απλοποιημένο, αποτελεσματικό σύστημα προειδοποίησης που να χρησιμοποιεί όλες τις διαθέσιμες τεχνολογίες με συντονισμένο τρόπο για να καλύψει διασυνοριακές καταστροφές ή τους τουρίστες εντός ή ακόμη και εκτός της Ευρωπαϊκής Ένωσης . Οι πιθανοί κίνδυνοι περιλαμβάνουν ατυχήματα σε χημικές βιομηχανίες ή κατά τη μεταφορά επικίνδυνων εμπορευμάτων (οδικώς, σιδηροδρομικώς, με πλοία ή σωληναγωγούς), ρήξεις φραγμάτων, χιονοστιβάδες, πλημμύρες, ακραία καιρικά φαινόμενα, εκρήξεις ηφαιστείων αλλά και ατυχήματα σε ξενοδοχεία και άλλους δημόσιους χώρους (πυρκαγιές, τρομοκρατικές επιθέσεις κλπ.).

Η νομική βάση για τη δημιουργία ενός τέτοιου συστήματος υπάρχει σε σειρά ενωσιακών οδηγιών όπως η οδηγία για την αδειοδότηση των δικτύων και οι οδηγίες για τα χημικά και τα πυρηνικά ατυχήματα, τις πλημμύρες και την προστασία των εγκαταστάσεων ζωτικής σημασίας. Παράλληλα, σε σειρά από προγράμματα που έχουν συγχρηματοδοτηθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση όπως τα CHORIST, REACH112, ERMA και άλλα, έχει αποδειχτεί η δυνατότητα υλοποίησης τέτοιων δικτύων και έχουν δοκιμαστεί στην πράξη οι σχετικές τεχνολογίες. Σχετικό αίτημα έχει υποβάλλει το 2011 και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο σε σχετική έκθεση πρωτοβουλίας για την καθολική υπηρεσία και το 112 της ελληνίδας ευρωβουλευτού Συλβάνας Ράπτη.

Ας ελπίσουμε ότι τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης θα λάβουν τις σχετικές πολιτικές αποφάσεις σχετικά με τις τεχνικές προδιαγραφές και το μοντέλο υλοποίησης και χρηματοδότησης ενός τέτοιου σημαντικού σχεδίου που αφορά την προστασία όλων των ευρωπαίων πολιτών.

* Φυσικός, υπάλληλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Οι απόψεις είναι προσωπικές και δεν εκφράζουν κατ’ ανάγκη την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. http://alevantis.blogspot.com

Προστασία του παππού και της γιαγιάς

Το ακόλουθο άρθρο δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 19 Σεπτεμβρίου 2012.

ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΚΑΙ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑ
Προστασία του παππού και της γιαγιάς
γράφει ο Παναγιώτης Αλεβαντής* 

Οι ηλικιωμένοι κινδυνεύουν από απειλές που μπορούν να αντιμετωπιστούν με σειρά από σύγχρονα προληπτικά μέτρα τα οποία αξιοποιούν τις σύγχρονες τεχνολογίες … 

Πρόληψη. Οι ηλικιωμένοι του 21ου αιώνα δεν αντιμετωπίζουν τη ζωή με την απαισιοδοξία που την αντιμετώπιζε ο Σολομών στο 12ο κεφάλαιο του Εκκλησιαστή. Η σωστή φροντίδα των δοντιών και οι οδοντοστοιχίες εξασφαλίζουν ότι «αι αλέθουσαι» δεν λιγοστεύουν ούτε παύουν να λειτουργούν. Η οφθαλμολογία με τους διορθωτικούς φακούς, την εγχειρητική του καταρράκτη και την έγκαιρη αντιμετώπιση της αποκόλλησης φροντίζει ώστε «αι βλέπουσαι διά των θυρίδων» να μην αμαυρώνονται. Η ανθούσα «αμυγδαλέα» διορθώνεται με κάποια βαφή μαλλιών και η «όρεξις» διατηρείται με μια σωστή φαρμακευτική αγωγή.

Με τις προληπτικές περιοδικές γενικές εξετάσεις (τσεκ-απ) εντοπίζονται και αντιμετωπίζονται πολυάριθμες αιτίες υποβάθμισης της υγείας όπως το υψηλό ζάχαρο, η υπέρταση και οι διάφορες καρδιακές αρρυθμίες. Με τα ακουστικά βαρηκοΐας πολλοί συνεχίζουν να συμμετέχουν στις συζητήσεις και να παρακολουθούν την επικαιρότητα στο ραδιόφωνο και την τηλεόραση. Η καρδιοχειρουργική εξασφαλίζει παράταση της λειτουργίας της καρδιάς με βηματοδότες, αορτοστεφανιαίες παρακάμψεις (bypass) και άλλες ηλεκτρομηχανικές παρεμβάσεις. Η ορθοπεδική αντικαθιστά γοφούς και γόνατα αλλά και επεμβαίνει σε κατάγματα που σε άλλες εποχές οδηγούσαν σε μόνιμη αναπηρία ή και στο θάνατο. Ενώ με τη σύγχρονη φαρμακολογία αντιμετωπίζονται δεκάδες ασθένειες παρατείνοντας το προσδόκιμο ζωής και δίνοντας νέες δυνατότητες για καλύτερη ποιότητα ζωής.

Προσοχή στο δρόμο. Όλα τα παραπάνω είναι ιδιαίτερα σημαντικά αφού σύμφωνα με επίσημα στοιχεία η ευαίσθητη κοινωνική ομάδα των ηλικιωμένων (65 ετών και άνω) αριθμεί 2.500.000 άτομα στην Ελλάδα, δηλαδή περίπου το 23% του πληθυσμού της χώρας. Το 27% αυτών των ατόμων ζει κάτω από το όριο της φτώχειας και το 70% λαμβάνει μηνιαία σύνταξη που κυμαίνεται από 400€ έως 650€. Και φυσικά η ασφάλειά τους δεν εξαρτάται μόνο από τους γιατρούς και τα φάρμακα. Προχθές ένας κατά τα άλλα κοτσονάτος κύριος κάποιας ηλικίας διέσχισε το δρόμο ΧΩΡΙΣ να τον ελέγξει για διερχόμενα αυτοκίνητα. Δυο οδηγοί φρέναραν εγκαίρως επειδή στο συγκεκριμένο σημείο το όριο ταχύτητας ήταν μικρό και έτσι ο παππούς τη γλύτωσε. Όλοι λοιπόν οι ηλικιωμένοι θα πρέπει να επιδεικνύουν συνεχώς αυξημένη προσοχή στο δρόμο. Τις προάλλες πάλι, οδηγώντας προς το Θέρισο, κινδυνεύσαμε από το προπορευόμενο όχημα που το οδηγούσε ένας ασπρομάλλης, επειδή προχωρούσε με πολύ μικρή ταχύτητα προκαλώντας τον εκνευρισμό των υπόλοιπων οδηγών μερικοί από τους οποίους αποφάσισαν να προσπεράσουν σε σημείο χωρίς καθόλου ορατότητα! Ευτυχώς, ο Κώδικας Οδικής Κυκλοφορίας προβλέπει ότι μετά «τη συμπλήρωση της ηλικίας των εξήντα πέντε (65) ετών οι άδειες οδήγησης ανανεώνονται κάθε τρία (3) χρόνια από την έκδοση ή την προηγούμενη ανανέωσή τους … μετά από ιατρική εξέταση». Επειδή η ικανότητα αντίδρασης μειώνεται στις μεγάλες ηλικίες, οι γιατροί πριν κρίνουν ελαφρά τη καρδία τους ηλικιωμένους που εξετάζουν ως ικανούς να συνεχίσουν να πιάνουν τιμόνι θα πρέπει να έχουν συναίσθηση των κινδύνων που δημιουργούν τα άτομα της τρίτης ηλικίας για τους εαυτούς τους και τους άλλους.

Για μοναχικούς. Τα σύγχρονα σπίτια διαθέτουν πολλές ευκολίες και γι’ αυτό πάνω από ένα εκατομμύριο ηλικιωμένοι στην Ελλάδα εξακολουθούν να μένουν μόνοι τους. Δυστυχώς, το σπίτι μπορεί να περικλείει πολλούς κινδύνους για τα άτομα αυτά. Μια πυρκαγιά στην κουζίνα, μια πτώση σε ένα χαλί ή σε μια σκάλα, ένα γλίστρημα στο μπάνιο, μια ξαφνική αδιαθεσία είναι μερικές από τις απειλές που για κάποιον νέο αποτελούν ίσως περιστατικά δευτερεύουσας σημασίας, αλλά που μπορεί να αποδειχτούν θανατηφόρες για τον παππού ή τη γιαγιά. Και η πρόσφατη επικαιρότητα μας διδάσκει ότι οι ηλικιωμένοι που ζουν μόνοι ενδέχεται να αποτελέσουν στόχους κακοποιών με συχνά τραγικά αποτελέσματα.

Ευτυχώς, για όλες αυτές τις απειλές υπάρχουν τρόποι αντιμετώπισης που στηρίζονται στη σύγχρονη τεχνολογία. Αν ο ηλικιωμένος ζει κοντά σε κάποιον συγγενή, π.χ. σε ένα διαμέρισμα της ίδιας πολυκατοικίας, μια απλή συσκευή ενδοεπικοινωνίας ή ακόμη και μια συσκευή σαν κι αυτή που χρησιμοποιείται για την εξ αποστάσεως παρακολούθηση των βρεφών μπορεί να αποδειχτεί σωτήρια. Αυτό βέβαια σημαίνει ότι υπάρχει συνεχής παρουσία και παρακολούθηση και ο συγγενής δεν αφήνει την συσκευή όταν π.χ. απουσιάζει για ψώνια ή σε κάποια δουλειά. Σε κάθε άλλη περίπτωση, υπάρχουν σήμερα και στην Ελλάδα υπηρεσίες τις οποίες μπορεί να καλέσει σε 24ωρη βάση ο παππούς ή η γιαγιά για να λάβει βοήθεια. Τέτοιες είναι η Υπηρεσία Άμεσης Ειδοποίησης-ALERT του ΟΤΕ (πληροφορίες στο 13888) και η Υπηρεσία Τηλεειδοποίησης της εξειδικευμένης Μη Κυβερνητικής Οργάνωσης «Γραμμή Ζωής» (πληροφορίες στα τηλέφωνα στα τηλέφωνα 210-699-0885 και 210-691-7125). Ο συνδρομητής αυτών των υπηρεσιών λαμβάνει μια συσκευή η οποία διαθέτει ένα ενσωματωμένο κόκκινο πλήκτρο άμεσης βοήθειας. Όταν ο χρήστης πιέσει αυτό το κόκκινο κουμπί ειδοποιείται αμέσως το αντίστοιχο κέντρο διαχείρισης κλήσεων, το οποίο λειτουργεί όλο το 24ωρο και το οποίο, ανάλογα με την περίπτωση, ειδοποιεί άμεσα τα πρόσωπα που έχουν οριστεί εκ των προτέρων από τον ηλικιωμένο (συγγενείς, γιατρός, γείτονας, κλπ.) ή κινητοποιεί τις αρμόδιες υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης (Αστυνομία, Πυροσβεστική, ΕΚΑΒ).

Στα παραπάνω εργαλεία προστίθεται και η Εθνική Τηλεφωνική Γραμμή SOS 1065. Απευθύνεται σε ηλικιωμένους θύματα παραμέλησης ή/και κακομεταχείρισης, οικονομικής εκμετάλλευσης ή ψυχικής, σωματικής ή/και σεξουαλικής βίας σε ηλικιωμένους που αντιμετωπίζουν οικογενειακά ή/και κοινωνικά προβλήματα ή προβλήματα από τα παιδιά τους και τέλος σε ηλικιωμένους με σοβαρά προβλήματα υγείας. Λειτουργεί με την ευθύνη της Μη Κυβερνητικής Οργάνωσης «Γραμμή Ζωής» (www.lifelinehellas.gr) και μπορούν να την χρησιμοποιήσουν όχι μόνο οι ηλικιωμένοι αλλά και τα παιδιά τους ή/και το συγγενικό τους περιβάλλον.

Όλα τα παραπάνω μπορούν να εξασφαλίσουν ικανοποιητική ποιότητα ζωής και ασφάλειας για τον παππού και τη γιαγιά «πριν λυθή η αργυρά άλυσος και σπάση ο λύχνος ο χρυσούς ή συντριφθή η υδρία εν τη πηγή ή χαλάση ο τροχός εν τω φρέατι…» όπως μας λέει ο Σολόμωντας.

* Φυσικός, υπάλληλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Οι απόψεις είναι προσωπικές και δεν εκφράζουν κατ’ ανάγκη την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. http://alevantis.blogspot.com

Ο δωδεκάλογος της προστασίας του πολίτη ΙΙ

Συνεχίζουμε τις χρήσιμες συμβουλές για τους πολίτες που θέλουν να προστατευτούν από τους κινδύνους της καθημερινότητας … 
Το ακόλουθο άρθρο δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 12 Σεπτεμβρίου 2012.

Την περασμένη εβδομάδα αναφέρθηκα σε έξη από τις δώδεκα καθημερινές συνήθειες που κατά τη γνώμη μου επιβαρύνουν την υγεία και την ασφάλειά μας και τις οποίες ο καθένας μπορεί εύκολα να αλλάξει μειώνοντας το επίπεδο του κινδύνου που αντιμετωπίζουμε όλοι μας. Το κάπνισμα, η απρόσεκτη οδήγηση, η χωρίς προφυλάξεις χρήση γεωργικών φαρμάκων, η άγνοια των στοιχειωδών πρώτων βοηθειών, οι εξαρτήσεις κάθε είδους (τυχερά παιχνίδια, ηλεκτρονικές συσκευές, επικίνδυνες κοσμοθεωρίες) και η άγνοια της σωστής κολύμβησης δημιουργούν πάμπολλα θύματα και καταστρέφουν ζωές και συχνά ακόμη και περιουσίες.


Προσοχή στα μαστορέματα. Οι στατιστικές δείχνουν ότι οι περισσότεροι τραυματισμοί σημειώνονται στο σπίτι όταν μαστορεύουμε ή όταν διασκεδάζουμε. Αν δεν ξέρουμε πώς να χρησιμοποιούμε τρυπάνια και αλυσοπρίονα ας μην ξεκινήσουμε μεγάλες εργασίες στο σπίτι. Τα ηλεκτρικά δεν είναι για τους άσχετους. Ακόμη και το κλάδεμα πάνω σε μια σκάλα ή σ' ένα δένδρο από κάποιον που δεν έχει ιδέα πως θα στηριχτεί, συχνά αποβαίνει μοιραίο. Ιδίως για τους ηλικιωμένους. Και μην ξεχνούμε ότι οι ψησταριές απαιτούν κάποιες προφυλάξεις ενώ ακόμη και στις αθλητικές δραστηριότητες μπορούμε συχνά να έχουμε ατύχημα, όταν δεν προσέχουμε ή όταν θέλουμε να υπερβούμε τις αντοχές μας - ιδίως όταν έχουμε ξεπεράσει κάποια ηλικία.

Περιοδικός ιατρικός έλεγχος. Ο καλύτερος τρόπος πρόληψης εκπλήξεων και επιπλοκών είναι ο περιοδικός ιατρικός έλεγχος (τσεκ-απ). Βέβαια από κάποια ηλικία και μετά οι έλεγχοι αυτοί γίνονται απαραίτητοι επειδή εμφανίζονται κάποια προβλήματα υγείας. Όμως ακόμη και οι υγιείς και οι νέοι καλόν είναι να υποβάλλονται σε περιοδικές ιατρικές εξετάσεις κάθε δύο ή τρία χρόνια. Πολλές αρρώστιες, όπως ο σακχαρώδης διαβήτης, οι καρδιοπάθειες και οι νεοπλασίες μπορούν να αντιμετωπιστούν με επιτυχία αν διαγνωστούν εγκαίρως ακόμη και όταν δεν έχουν εμφανιστεί ενοχλητικά συμπτώματα. Ο οικογενειακός γιατρός είναι ο καλύτερος σύμβουλος για τις σχετικές εξετάσεις … κι αν δεν έχετε οικογενειακό γιατρό, καιρός είναι να αποκτήσετε.

Κουζίνα, ένας επικίνδυνος χώρος. Η κουζίνα θεωρείται γενικά ως ο πιο επικίνδυνος χώρος του σπιτιού. Από εκεί ξεκινούν οι περισσότερες πυρκαγιές και εκεί συμβαίνουν τα περισσότερα εγκαύματα. Εκεί βρίσκονται οι αιτίες των περισσότερων δηλητηριάσεων. Εκεί τέλος σημειώνονται τραυματισμοί με μαχαίρια και άλλα εργαλεία της κουζίνας. Όμως, στην κουζίνα καιροφυλακτούν και άλλοι πιο ύπουλοι κίνδυνοι. Όπως η χρησιμοποίηση πλαστικών δοχείων που δεν έχουν σχεδιαστεί για την τοποθέτηση τροφίμων αλλά και η αποθήκευση υγρών (π.χ. κρασιού, λαδιού ή τσικουδιάς) σε πλαστικά δοχεία, από τα οποία το αποθηκευόμενο τρόφιμο ή υγρό απορροφά επικίνδυνα συστατικά. Στην κουζίνα παράγονται επίσης και τα περισσότερα απορρίμματα, τα οποία αν δεν διαχωριστούν σωστά προκαλούν τεράστιες ζημιές στο περιβάλλον.

Προστασία από δασικές πυρκαγιές. Όπως γράφαμε πριν από λίγες εβδομάδες, οι δασικές πυρκαγιές είναι ένα περιοδικό φυσικό φαινόμενο των οικοσυστημάτων μεσογειακού τύπου. Οι επιπτώσεις τους όμως μπορούν να μετριαστούν αν φροντίσουμε να καθαρίσουμε τα απειλούμενα δάση από την συσσωρευμένη καύσιμη ύλη (ξερόκλαδα, ξερά χόρτα) και τις πιθανές πηγές έναρξης της πυρκαγιάς (σκουπίδια). Ο καθένας μας μπορεί να συμβάλλει καθαρίζοντας το χωράφι του, συμμετέχοντας σε εκστρατείες καθαρισμού που οργανώνουν εθελοντές και, κυρίως, φροντίζοντας να μην αφήνει σκουπίδια εδώ κι εκεί μέσα στο δάσος ή σε ανεξέλεγκτες χωματερές. Ταυτόχρονα, όσοι έχουν σπίτια κοντά σε δάσος μπορούν να καθαρίσουν τους κήπους και τον περίβολο των σπιτιών από εύφλεκτα υλικά (ξερόκλαδα, ξυλεία, λιπάσματα, κλπ.) και να απομακρύνουν τα δένδρα που ακουμπούν στο σπίτι. Έτσι, σε περίπτωση πυρκαγιάς το σπίτι τους δεν θα κινδυνεύσει.

Ασφαλίζουμε το σπίτι μας. Υπάρχουν πολλοί τρόποι να ασφαλίσουμε το σπίτι μας από ενδεχόμενη κλοπή. Κατ' αρχάς φροντίζουμε οι πόρτες και τα παράθυρα να κλείνουν καλά. Στα ισόγεια μπορούμε να εγκαταστήσουμε σιδερένια κάγκελα και στις μονοκατοικίες καλή περίφραξη. Ακόμη και αν δεν φυλάμε ακριβά αντικείμενα και χρήματα στο σπίτι, συνιστάται η εγκατάσταση συστήματος συναγερμού συνδεδεμένου τηλεφωνικά με κάποιο κέντρο 24ωρης παρακολούθησης και επέμβασης. Η επαφή με τους γείτονες, ιδίως για όσους μένουν μόνοι, ώστε κάθε ύποπτη κίνηση να προκαλεί άμεση αντίδραση, μπορεί να αποδειχτεί πολύ χρήσιμη. Σε ιδιαίτερες περιπτώσεις χρήσιμη μπορεί να είναι και η οργάνωση της επιτήρησης σε επίπεδο γειτονιάς.

Αντιστεκόμαστε στις επιδημίες φόβου. Ο Γαλάτες φοβόταν μήπως πέσει ο ουρανός να τους πλακώσει. Πολλοί από τους μεγαλύτερους μεγάλωσαν με το φόβο του πυρηνικού πολέμου. Στην εποχή μας τα μέσα μαζικής ενημέρωσης μας απειλούν περιοδικά με πανδημίες από νέους ιούς γρίπης ή άλλες λοιμώδεις ασθένειες, με επερχόμενους καταστρεπτικούς σεισμούς και πολέμους, με πλημμύρες και Αρμαγεδδώνες κάθε είδους. Φυσικά κανείς δεν προβλέπει αληθινές καταστροφές όπως την χρηματοπιστωτική κρίση, την καταστροφή στη Φουκουσίμα ή το τσουνάμι στον Ινδικό Ωκεανό. Ο φόβος είναι κακός σύμβουλος και οδηγεί σε σπασμωδικές κινήσεις πανικού και συχνά αποτελεί αντικείμενο εκμετάλλευσης από διάφορους επιτήδειους για δικούς τους σκοπούς. Αυτό φυσικά δεν σημαίνει ότι η πολιτεία και οι πολίτες δεν θα πρέπει να προετοιμάζονται να αντιμετωπίσουν μείζονα συμβάντα και καταστροφές. Αντιθέτως, η καλή προετοιμασία ενισχύει την αυτοπεποίθηση και την εμπιστοσύνη των πολιτών που μπορούν να αντιμετωπίσουν τις πραγματικές καταστροφές με τον καλύτερο δυνατό τρόπο, γνωρίζοντας ότι αποκλείεται να τους πέσει ο ουρανός στο κεφάλι …

* Φυσικός, υπάλληλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Οι απόψεις είναι προσωπικές και δεν εκφράζουν κατ’ ανάγκη την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. http://alevantis.blogspot.com

Ο δωδεκάλογος της προστασίας του πολίτη Ι

Το ακόλουθο άρθρο δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 5 Σεπτεμβρίου 2012.

ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΚΑΙ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑ
Ο δωδεκάλογος της προστασίας του πολίτη Ι
γράφει ο Παναγιώτης Αλεβαντής*

Μερικές χρήσιμες συμβουλές για τον υπάλληλο, τον καταστηματάρχη, τη νοικοκυρά, τον φοιτητή, τον αγρότη και κάθε πολίτη που τον απασχολεί η προστασία του στην καθημερινότητα

Σε λίγες μέρες οι διακοπές τελειώνουν. Μερικοί θα γυρίσουν στο γραφείο ή στο σχολείο. Οι καταστηματάρχες θα κάνουν απολογισμό και οι αγρότες θα ετοιμαστούν για το φθινόπωρο. Σκέφτηκα να συνοψίσω σε δώδεκα σημεία μερικές καθημερινές συνήθειες που επιβαρύνουν την υγεία και την ασφάλεια και τις οποίες ο καθένας μπορεί εύκολα να αλλάξει, μειώνοντας το επίπεδο του κινδύνου όλων μας.

Κόβουμε το κάπνισμα. Το έχουμε γράψει πολλές φορές αλλά θα συνεχίσουμε να το επαναλαμβάνουμε. Το κάπνισμα σύμφωνα με την Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας είναι αποδεδειγμένα ο μεγαλύτερος φονιάς στις κοινωνίες δυτικού τύπου σαν και τη δική μας. Προκαλεί καρκίνους, καρδιαγγειακές και αναπνευστικές παθήσεις. Επιβαρύνει την υγεία όχι μόνο των ίδιων των καπνιστών αλλά και των γύρω τους, των «παθητικών» λεγόμενων καπνιστών. Αποφασίστε να το κόψετε και χρησιμοποιείστε έναν από τους πολλούς τρόπους για να υλοποιήσετε την απόφασή σας (π.χ. ηλεκτρονικό τσιγάρο, αυτοκόλλητα ή τσίχλες νικοτίνης, ψυχολογική υποστήριξη, βελονισμός). Θυμηθείτε, πως το τσιγάρο σας στοιχίζει 2 έως 2,5 χιλιάδες ευρώ το χρόνο … χώρια τα ιατρικά έξοδα σε περίπτωση αρρώστιας …

Οδηγούμε προσεκτικά και ποτέ μεθυσμένοι. Κάθε μέρα ακούμε για τροχαία δυστυχήματα στα οποία οι οδηγοί δεν επέστρεψαν ποτέ στα σπίτια τους μετά από κάποια διασκέδαση ή εκδρομή. Οι συχνότερες αιτίες των θανατηφόρων ατυχημάτων, στα οποία η Ελλάδα κατέχει πανευρωπαϊκή πρωτιά, είναι η υπερβολική ταχύτητα και η οδήγηση υπό κούραση ή υπό την επήρεια οινοπνεύματος ή ουσιών. Αν δεν είμαστε σε κατάσταση να οδηγήσουμε θα πρέπει να αναρωτηθούμε αν η οικογένειά μας αξίζει την μακροχρόνια ταλαιπωρία που θα της προκαλέσει ο θάνατος ή μια σοβαρή μας αναπηρία εξαιτίας της απερισκεψίας μας. Και φυσικά όταν οδηγούμε δεν μιλάμε στο κινητό, φοράμε ζώνη και τηρούμε τους κανόνες του Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας.

Χρησιμοποιούμε τα γεωργικά φάρμακα με προσοχή. Τα γεωργικά φάρμακα είναι στην πραγματικότητα δηλητήρια για τους ανθρώπους. Συνοδεύονται πάντα από οδηγίες και δελτία ασφάλειας που εξηγούν την ορθή τους χρήση έτσι ώστε να μην επιβαρύνεται η ανθρώπινη υγεία ή/και το περιβάλλον. Για μερικά πρέπει να βάλουμε γάντια, προστατευτικά γυαλιά ή/και μάσκα ακόμη και ειδική στολή, την οποία θα πρέπει να καθαρίσουμε στη συνέχεια χωριστά από τα άλλα ρούχα της οικογένειας για να αποφύγουμε την επιμόλυνση. Κάθε γεωργικό φάρμακο προορίζεται για συγκεκριμένη χρήση και όταν χρησιμοποιηθεί διαφορετικά γίνεται επικίνδυνο π.χ. τα φάρμακα που προορίζονται για δολωματικούς ψεκασμούς γίνονται θανατηφόρα αν χρησιμοποιηθούν για ολική κάλυψη με τουρμπίνα). Ακόμη και τα απλά εντομοκτόνα που χρησιμοποιούμε για τις κατσαρίδες ή τις μύγες και τα κουνούπια στο σπίτι, είναι επικίνδυνα για την υγεία όταν τα χρησιμοποιούμε λανθασμένα ή υπερβολικά και χωρίς προφυλάξεις.

Μαθαίνουμε πρώτες βοήθειες. Πως βοηθούμε κάποιον που εμφανίζει συμπτώματα καρδιακής ανακοπής ή τα πρώτα στάδια ενός εγκεφαλικού; Πως σταματάμε μια αιμορραγία; Τι κάνουμε όταν κάποιος ασφυκτιά επειδή στραβοκατάπιε; Πως καλούμε αποτελεσματικά τις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης και τι κάνουμε μέχρι να φτάσει βοήθεια; Όλοι μας βρισκόμαστε αντιμέτωποι με μικρά ή μεγάλα ατυχήματα και για να μην πανικοβαλλόμαστε μέσα στην άγνοιά μας χρήσιμο είναι να αφιερώσουμε λίγες ώρες για να εκπαιδευτούμε στις βασικές πρώτες βοήθειες. Είναι σίγουρο ότι θα φανούμε χρήσιμοι στην οικογένειά μας, στους φίλους μας και στην κοινωνία γενικότερα. Το σημείο αναφοράς εδώ είναι πάντα ο Ερυθρός Σταυρός που περιοδικά οργανώνει μαθήματα πρώτων βοηθειών σε όλο τον κόσμο (και στα Χανιά φυσικά).

Ανεξάρτητοι κι ωραίοι. Οι ψυχίατροι εκτιμούν ότι ένα μεγάλο ποσοστό του ανθρώπινου πληθυσμού (μέχρι και 50%) είναι εξαρτημένο από κάποια ουσία, κάποια κακή συνήθεια ακόμη και κάποια αίρεση. Η ορατή κορυφή του παγόβουνου είναι βέβαια τα ναρκωτικά και ο αλκοολισμός, αλλά στις εξαρτήσεις περιλαμβάνεται και η χαρτοπαιξία και η συνεχής χρησιμοποίηση μιας συσκευής (ηλεκτρονικός υπολογιστής, κινητό τηλέφωνο, κλπ.). Όλες οι εξαρτήσεις ξεκινούν αθώα επειδή οι σχετικές δραστηριότητες προσφέρουν ευχαρίστηση και χαλάρωση. Όμως, αλίμονο σε κείνον θα συνηθίσει να χαλαρώνει και να ευχαριστιέται ΜΟΝΟ με την συγκεκριμένη ουσία, συσκευή ή δραστηριότητα και καταλήξει να περνά όλη του την ημέρα σκεπτόμενος πως θα ικανοποιήσει αυτή του την επιθυμία. Η αθώα δραστηριότητα μετατρέπεται σε πάθος και εξάρτηση επειδή έχουν πια καεί τα κυκλώματα του εγκεφάλου που σχετίζονται με την ευχαρίστηση. Τότε η απεξάρτηση, και μέχρι να ξαναεκπαιδευτεί σωστά ο εγκέφαλος, απαιτεί επιμονή και υπομονή χωρίς να είναι πάντα εξασφαλισμένη. Η πρόληψη είναι το καλύτερο φάρμακο - την ζωή πρέπει να την απολαμβάνουμε πολύτροπα κι όχι μόνο μ' ένα τσιγάρο, μια σύριγγα, ένα πληκτρολόγιο ή μια κοντόφθαλμη κοσμοθεωρία.

Μαθαίνουμε σωστό κολύμπι. Κάθε καλοκαίρι, η θάλασσα καταπίνει δεκάδες ανθρώπους επειδή δεν ήξεραν να κολυμπούν σωστά. Κολυμπάμε σωστά σημαίνει ότι ξέρουμε κατ' αρχάς ότι δεν μπαίνουμε ποτέ στο νερό αμέσως μετά από μεγάλο γεύμα και πολύ οινοποσία. Αν έχουμε καρδιακό πρόβλημα ή νοιώθουμε αδιάθετοι δεν κολυμπούμε σε παγωμένα νερά. Αν δεν ξέρουμε να κολυμπάμε δεν απομακρυνόμαστε από την παραλία, ιδίως σε περιοχές τις οποίες δεν γνωρίζουμε καλά. Κι αν δεν έχουμε εκπαιδευτεί στη ναυαγοσωστική δεν επιχειρούμε να κάνουμε τους ήρωες και να σώσουμε κάποιον που πνίγεται γιατί είναι σίγουρο πως θα πνιγούμε μαζί του. Αρκετοί φορείς στα Χανιά (Ναυτικός Όμιλος Χανίων, Γυμναστικός Σύλλογος «Ελευθέριος Βενιζέλος») οργανώνουν μαθήματα κολύμβησης για μικρά παιδιά στα οποία ο γονείς αξίζει να γράψουν τα παιδιά τους για να τα προστατέψουν σε όλη του τη ζωη.

Όμως θα συνεχίσουμε την επόμενη εβδομάδα …

* Φυσικός, υπάλληλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Οι απόψεις είναι προσωπικές και δεν εκφράζουν κατ’ ανάγκη την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. http://alevantis.blogspot.com

Πάλι δυο λόγια για τις πυρκαγιές!

Το ακόλουθο άρθρο δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 21 Αυγούστου 2012.

ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΚΑΙ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑ
Πάλι δυο λόγια για τις πυρκαγιές!
γράφει ο Παναγιώτης Αλεβαντής*

Οι δασικές πυρκαγιές στα οικοσυστήματα μεσογειακού τύπου αποτελούν περιοδικό φυσικό φαινόμενο. Στο χέρι μας είναι να σπάσουμε τον κύκλο …

Όπως γράφει σε παλαιότερο άρθρο του ο Νίκος Μάργαρης, καθηγητής του Τμήματος Περιβάλλοντος του Πανεπιστημίου Αιγαίου, το μακρύ, ζεστό και άνυδρο καλοκαίρι συνδέεται πάντα με δασικές πυρκαγιές, όχι μόνο στις χώρες της Μεσογείου αλλά και στη Βόρεια Αμερική (Καλιφόρνια), στην Αυστραλία, στη Νότια Αφρική ακόμη και στην κεντρική Χιλή. Επιπλέον, η συσσώρευση καύσιμης ύλης, ιδίως στα πευκοδάση, αυξάνει τον κίνδυνο πυρκαγιάς.
Πράγματι, το «τρίγωνο της φωτιάς» που βλέπουμε στα εμβλήματα της πυροσβεστικής και της πολιτικής προστασίας υποδηλώνει ότι για να υπάρξει φωτιά πρέπει να συνυπάρξουν τρεις παράγοντες δηλαδή, καύσιμη ύλη, οξειδωτικό (στην περίπτωσή μας ο αέρας) και κάποια πηγή θερμότητας που θα δώσει το έναυσμα (π.χ. ένας σπινθήρας, ένας κεραυνός). Θα μπορούσαμε να πούμε λοιπόν, ότι για τις καταστροφικές πυρκαγιές ευθύνονται εξίσου όσοι άφησαν την καύσιμη ύλη να συσσωρευτεί, οι καιρικές συνθήκες και οι εμπρηστές. Οι εμπρηστές που δεν είναι πάντα αμελείς πολίτες (π.χ. που παράγουν σπινθήρες κατά τη διάρκεια οικοδομικών εργασιών, που βάζουν ψησταριά ή που προσπαθούνε να κάψουν ξερόχορτα) μπορεί να είναι και ένα σπασμένο μπουκάλι (που με τον ήλιο μετατρέπεται σε φακό) ή ακόμη και ένας κακά συντηρημένος στύλος της ΔΕΗ. Συμπέρασμα: το ένα τρίτο της ευθύνης ανήκει σε όσους είτε πετούν ανεξέλεγκτα σκουπίδια ιδίως σε περιοχές με καύσιμη ύλη είτε δεν φρόντισαν να καθαρίζονται από τα ξερόκλαδα τα περιαστικά τουλάχιστον δάση.

Να λοιπόν γιατί ο καθηγητής Μάργαρης υποστηρίζει ότι μια ασφαλής μέθοδος προστασίας των δασών θα ήταν η ιδιωτικοποίησή τους. Και αναφέρει ότι παλαιότερα τα πευκοδάση αποτελούσαν πηγή επιβίωσης για πολλούς ανθρώπους που εκμεταλλεύονταν το ξύλο του κορμού στην ναυπηγική και την ξυλουργική, τα μικρότερα κλαδιά για καυσόξυλα αλλά και τον φλοιό για να παράγουν κατράμι. Τα πεύκα χρησίμευαν επίσης για τη συλλογή ρητίνης κι έτσι οι ρητινοσυλλέκτες φρόντιζαν να καθαρίζουν το δάσος για να εξασφαλίζουν την ίδια τους την επιβίωσή. Φυσικά δεν ήταν ιδιοκτήτες της γης στην οποία βρισκόταν το δάσος αλλά το είχαν νοικιάσει για εκμετάλλευση για μερικές δεκαετίες.

Ευτυχώς, το καμένο πευκοδάσος θα αναγεννηθεί από μόνο του αν φυσικά δεν επέμβει ο άνθρωπος. Είτε για να το καταπατήσει, είτε για να καταστρέψει με βόσκηση τα νέα βλαστάρια που θα βγουν το φθινόπωρο με τα πρωτοβρόχια. Το καμένο δάσος αν αφεθεί μόνο του θα αναγεννηθεί με φυσικό τρόπο. Βέβαια, το καμένο πευκοδάσος θα ξαναγίνει πευκοδάσος και σε 80 περίπου χρόνια θα είναι έτοιμο να καεί πάλι, αφού τόση είναι η μέση ηλικία ενός τέτοιου δάσους. Όπως υποστηρίζει ο καθηγητής Μάργαρης δεν ταιριάζουν όλα τα δένδρα σε όλους τους τόπους. Και σίγουρα το χειρότερο που μπορεί να κάνει κάποιος σε ένα οικοσύστημα είναι αφού ξεριζώσει αυτοφυή φυτά όπως τους αειθαλείς σκληρόφυλλους θάμνους (π.χ. κουμαριά, αριά, πουρνάρι, δάφνη και μυρτιά) που συνυπάρχουν με άλλα είδη (π.χ. πλάτανος, κουτσουπιά, σπάρτο και ρείκια) και με χαμηλούς θάμνους (π.χ. λαδανιά, ρίγανη, μέντα, ασφάκα και άλλα ετήσια φυτά), να φυτέψει πεύκα (κάτι που έγινε π.χ. παλαιότερα στο Πήλιο το οποίο λίγα χρόνια αργότερα άρχισε να υποφέρει από δασικές πυρκαγιές).

Τι θα μπορούσε να γίνει για να αποφύγουμε τις καλοκαιρινές καταστροφές από πυρκαγιές, που τα τελευταία χρόνια εκτός από τα δάση καταστρέφουν και περιουσίες, ακόμη και ανθρώπινες ζωές; Η απάντηση είναι απλή αλλά και δύσκολη στην εφαρμογή της ταυτόχρονα. Με βάση μιαν ανάλυση των κινδύνων από πυρκαγιές, κάθε δήμος θα πρέπει να καταρτίσει ένα σχέδιο διαχείρισης των δασικών οικοσυστημάτων που ανήκουν στη δικαιοδοσία του. Το σχέδιο αυτό πρέπει να περιλαμβάνει μια μελέτη των οικοσυστημάτων και πως έχουν ενδεχομένως διαταραχτεί αλλά και τα μέτρα πρόληψης που θα πρέπει να λαμβάνονται ΠΡΙΝ την καλοκαιρινή περίοδο - κυρίως καθαρισμό από τα ξερόκλαδα και τα σκουπίδια, δημιουργία αντιπυρικών ζωνών, αλλά και συντήρηση των μονωτήρων στους στύλους της ΔΕΗ, οι οποίοι όταν δεν έχουν καθαριστεί από τα άλατα μπορούν να προκαλέσουν σπινθήρες …

Η ενημέρωση του πληθυσμού, με επίκεντρο τα παιδιά, τους νέους και τους εθελοντές πρέπει να είναι διαρκής. Οι περισσότερες δασικές πυρκαγιές προκαλούνται από αμέλεια, όταν κάποιοι βάζουν φωτιά να κάψουν ξερόχορτα ή όταν πραγματοποιούν οικοδομικές εργασίες χρησιμοποιώντας εργαλεία που παράγουν σπινθήρες (π.χ. ηλεκτροσυγκολλήσεις, κοψίματα με τροχούς κλπ.). Οι ψησταριές σε χώρους με ξερά κλαδιά και χόρτα μπορούν επίσης να αποβούν καταστρεπτικές.

Το κεφάλαιο του έγκαιρου εντοπισμού της πυρκαγιάς που θα οδηγήσει στην έγκαιρη επέμβαση των δυνάμεων πυρόσβεσης με τη συμμετοχή και των κατά τόπους εθελοντών είναι ιδιαίτερα σημαντικό. Σημαντικό επίσης είναι και το κεφάλαιο της προστασίας των οικισμών και των μεμονωμένων σπιτιών που βρίσκονται μέσα σε δάση, στο οποίο είχαμε αναφερθεί παλαιότερα.

Με καλό μακροχρόνιο σχεδιασμό, η Ελλάδα, κατόρθωσε να θωρακιστεί όσο γίνεται καλύτερα από τους σεισμούς. Γιατί δεν μπορεί να επιτευχθεί κάτι παρόμοιο και στον τομέα των πυρκαγιών; Η λύση είναι και εδώ απλή αλλά απαιτεί αποφασιστικότητα. Να καταρτιστεί και να εφαρμοστεί μια υπερκομματική πολυετής πολιτική συναίνεσης στον τομέα της αντιμετώπισης των δασικών πυρκαγιών με έναν υπερκομματικό υπεύθυνο εγνωσμένων προσόντων και διοικητικών ικανοτήτων. Η προστασία από τις δασικές πυρκαγιές απαιτεί τη δική της μεταρρύθμιση!

* Φυσικός, υπάλληλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Οι απόψεις είναι προσωπικές και δεν εκφράζουν κατ’ ανάγκη την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. http://alevantis.blogspot.com

Πάμε παραλία …!

Το ακόλουθο άρθρο δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 8 Αυγούστου 2012.

ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΚΑΙ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑ
Πάμε παραλία …!
γράφει ο Παναγιώτης Αλεβαντής*

Πως διαχειρίζονται τις παραλίες τους άλλες Μεσογειακές χώρες για να τις κάνουν καθαρότερες και ασφαλέστερες για τους λουόμενους; Ένα χρήσιμο φωτογραφικό ρεπορτάζ με πολλές ιδέες για τα καθ' ημάς!

Την αφορμή για το σημερινό άρθρο μου την έδωσε ένας καλός συνάδελφος, ο Πασχάλης Παπαχριστόπουλος, που επισκέπτεται τακτικά την Πορτογαλία απ' όπου κατάγεται η σύζυγός του. Γυρίζοντας την τελευταία φορά μου έφερε μερικές φωτογραφίες από τις εγκαταστάσεις που συναντάς στις πορτογαλικές παραλίες. Ιδιαίτερη εντύπωση μου έκανε το σύστημα συλλογής των αποτσίγαρων. Στην είσοδο της παραλίας υπάρχουν πλαστικά κουτάκια τα οποία ο καπνιστής δανείζεται, τα γεμίζει με άμμο για να σβήνει τα τσιγάρα και τα επιστρέφει όταν φεύγει, αδειάζοντας τα αποτσίγαρα στον σχετικό κάδο. Παρόμοιο σύστημα, του οποίου το κόστος καλύπτεται από διαφημίσεις έχει και η Μάλτα, το οποίο, όπως και το σύστημα της Πορτογαλίας, έχει και εγκοπή για να στηρίζεται το τσιγάρο. Αμφότερα αποτελούν πρωτοβουλίες των αρμόδιων δήμων που φροντίζουν έτσι για την καθαριότητα των ακτών τους
Σε άλλες χώρες βέβαια, όπως π.χ. στη Γαλλία, οι δημοτικές αρχές έχουν προχωρήσει περισσότερο απαγορεύοντας τελείως το κάπνισμα στις δημοτικές παραλίες. Έτσι όχι μόνο διατηρείται η παραλία ελεύθερη από αποτσίγαρα αλλά προστατεύεται και η υγεία των δημοτών και των επισκεπτών, αφού είναι γνωστό σύμφωνα με τα στοιχεία της Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας, ότι το κάπνισμα αποτελεί τη σημαντικότερη αιτία ασθενειών και θανάτων παγκοσμίως.

Όμως, στις παραλίες της Πορτογαλίας υπάρχουν και άλλες καινοτομίες. Κατ' αρχάς υπάρχουν ενδείξεις που υπενθυμίζουν την επικινδυνότητα της ηλιακής ακτινοβολίας, ιδίως για τα παιδιά. ορισμένες ώρες της ημέρας είναι ιδιαίτερα επικίνδυνες όταν κανείς εκτεθεί χωρίς αντηλιακή κρέμα ή χωρίς καπέλο. Η ηλίαση, η αφυδάτωση, το ηλιακό έγκαυμα και τελικά το θανατηφόρο καρκινικό μελάνωμα παραμονεύουν και αχρηστεύουν την ευεργετική επίδραση του ήλιου, που μας βοηθά να συνθέσουμε βιταμίνη Β και να αποφύγουμε τη ραχίτιδα και άλλες επιπλοκές.

Υπάρχουν επίσης ενδείξεις για την καθημερινή επικινδυνότητα εκδήλωσης πυρκαγιάς. Η Γενική Γραμματεία Πολιτικής Προστασίας δημοσιεύει καθημερινά τον χάρτη πρόβλεψης κινδύνου πυρκαγιάς, τα ραδιόφωνα αναφέρουν τις περιοχές στις οποίες ο κίνδυνος είναι μεγάλος, αλλά η επιτόπια υπενθύμιση είναι πάντα χρήσιμη, ιδίως για τους τουρίστες που δεν ακούνε ραδιόφωνο και δεν διαβάζουν εφημερίδες.

Επίσης, οι πορτογάλοι έχουν λύσει με έξυπνο τρόπο ένα πρόβλημα που εμένα προσωπικά με ταλανίζει από τότε που έμαθα να πηγαίνω στη θάλασσα - πώς να καθαρίζεις τα πόδια σου από την άμμο μετά το μπάνιο! Με ένα σύστημα που δεν σε αναγκάζει να γίνεις ακροβάτης, που σε βοηθά να ακουμπήσεις ή ακόμη και να καθίσεις ενόσω ξεπλένεις τον άμμο από τα πόδια σου και που δεν σε υποχρεώνει να πατήσεις ξανά στην άμμο με βρεγμένες σαγιονάρες ή πέδιλα.

Τέλος, διαβάζοντας τις προάλλες στα ΧΝ για τον καθαρισμό των δρόμων από τις κολλημένες τσίχλες, θυμήθηκα το σύστημα που είχε εφαρμόσει ο Δήμος του Κόβεντρυ στην Αγγλία - μια μεταλλική πλάκα πάνω στην οποία οι περαστικοί μπορούσαν να κολλήσουν την τσίχλα τους αντί να την πετάξουν στο πεζοδρόμιο.

Καινοτομία, καθαριότητα, φροντίδα για τον λουόμενο δημότη ή τουρίστα. Δεν απομένει παρά να τους μιμηθούμε, ακόμη και να τους ξεπεράσουμε …

* Φυσικός, υπάλληλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Οι απόψεις είναι προσωπικές και δεν εκφράζουν κατ’ ανάγκη την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. http://alevantis.blogspot.com

Προστασία του πολίτη στην πράξη

Το ακόλουθο άρθρο δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 25 Ιουλίου 2012.

ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΚΑΙ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑ
Προστασία του πολίτη στην πράξη
γράφει ο Παναγιώτης Αλεβαντής*

Ύψιστη αποστολή της πολιτείας αποτελεί η προστασία της υγείας, της κατοικίας και της περιουσίας των πολιτών και κατά συνέπεια η προστασία τους από ατυχήματα, καταστροφές και έκνομες ενέργειες, με παράλληλη προστασία του φυσικού και πολιτιστικού περιβάλλοντος

Αυτά προβλέπει το Σύνταγμα της Ελλάδας, οι Συνθήκες για την σύσταση και τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης και ο ενωσιακός Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων. Θα περίμενε κανείς ότι τα θέματα αυτά θα αποτελούσαν ύψιστες προτεραιότητες της εκάστοτε κυβέρνησης μαζί με την παιδεία που εξασφαλίζει την αυτό-εκπλήρωση και την μελλοντική ευημερία των πολιτών. Δυστυχώς η καθημερινότητα συχνά μας δείχνει ότι οι αρχές προτάσσουν άλλες προτεραιότητες επικαλούμενες την «κοινή γνώμη», το «δημόσιο συμφέρον», και χίλιες δυο άλλες δικαιολογίες.

Πώς μεταφράζονται όμως στην πράξη οι θεμελιώδεις αυτές αρχές; Και πώς μπορούμε να αξιολογήσουμε την πρόοδο προς ένα ικανοποιητικό επίπεδο προστασίας των πολιτών; Το βασικό κριτήριο, όπως έχουμε γράψει και παλαιότερα είναι η ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών προς τους πολίτες στους τομείς της υγείας, της προστασίας του περιβάλλοντος, της προστασίας από ατυχήματα, καταστροφές και έκνομες ενέργειες. Ποιότητα που αξιολογείται με βάση κοινά θεσπισμένους δείκτες, όπως λόγου χάριν το ποσοστό θνησιμότητας σε κάθε νοσοκομείο, οι έρευνες ικανοποίησης των πολιτών, ο μέγιστος χρόνος επέμβασης των υπηρεσιών έκτακτης ανάγκης, ο αριθμός των πολιτών που γνωρίζει βασικές πρώτες βοήθειες ή τέλος η μείωση της εγκληματικότητας σε μια περιοχή. Μέχρι σήμερα, καμία πολιτική ηγεσία δεν στήριξε την πολιτική για την προστασία του πολίτη σε τέτοια κριτήρια. Αντίθετα, όλες οι προσπάθειες εξαντλούνται στην ικανοποίηση συντεχνιακών απαιτήσεων π.χ. στο χώρο της υγείας, της πυρόσβεσης, της αστυνόμευσης χωρίς ποτέ να έχει διεξαχθεί αντικειμενική αξιολόγηση των υπηρεσιών που παρέχουν οι σχετικές υπηρεσίες στους πολίτες και η σχέση των καταβαλλόμενων δαπανών με το όφελος που αποκομίζουν οι πολίτες.

Όμως πέρα από τις όποιες ευθύνες των αρχών η προστασία των πολιτών είναι και υπόθεση των ίδιων των ανθρώπων. Πόσοι καθαρίζουν τους χώρους γύρω από τας σπίτια τους από τα ξερόχορτα, τα ξερόκλαδα και τα άλλα σκουπίδια που αποτελούν πρώτης τάξεως καύσιμη ύλη σε περίπτωση πυρκαγιάς; Πόσοι φροντίζουν να μην οδηγούν μετά από οινοποσία ή μειώνουν την ταχύτητα σε δρόμους αποδεδειγμένης επικινδυνότητας όπως ο ΒΟΑΚ; Πόσοι αφιέρωσαν λίγο χρόνο για να μάθουν στοιχειώδεις πρώτες βοήθειες; Πόσοι παίρνουν προληπτικά μέτρα όταν φεύγουν από το σπίτι τους, όταν περιδιαβάζουν στο διαδίκτυο, όταν πέφτουν στη θάλασσα για να κολυμπήσουν, όταν αποφασίζουν να πάνε εκδρομή στις κρητικές μαδάρες; Αλλά και πόσοι διαβάζουν τις οδηγίες και παίρνουν προφυλακτικά μέτρα πριν ψεκάσουν με φυτοφάρμακα;

Η προστασία του πολίτη εξαρτάται πάρα πολύ από την παιδεία που έχουμε πάρει από το σχολείο, το σπίτι, την κοινωνία. Χαίρομαι ιδιαίτερα όταν διαβάζω για σχολεία που οργανώνουν δράσεις περιβαλλοντικής εκπαίδευσης, μαθήματα πρώτων βοηθειών, εκδηλώσεις κυκλοφοριακής αγωγής. Τα παιδιά μας πρέπει να μάθουν πώς να προστατεύονται, πώς να αποφεύγουν τις κακοτοπιές, πώς να διαβάζουν τις οδηγίες χρήσης, πώς να βοηθούν τους συνανθρώπους τους σε περίπτωση ατυχήματος. Η κοινωνία μας έχει γίνει ιδιαίτερα πολύπλοκη αλλά και ο Αχιλλέας, που ίσως να θεωρούμε ότι έζησε σε απλούστερο κόσμο, δεν απέφυγε να πέσει θύμα όταν έγινε γνωστό το αδύνατό του σημείο, η πτέρνα του. Γιατί, πάντα υπάρχουν αδύνατα σημεία, που όταν δεν τα προσέξουμε, όταν τα αντιμετωπίσουμε με υπερφίαλο και ακατάδεκτο τρόπο θα μας οδηγήσουν στην καταστροφή.

Γιατί η προστασία του πολίτη από ατυχήματα και καταστροφές απαιτεί επίσης αυτοσυγκράτηση και περίσκεψη. «Αφήστε το εγώ σας εδώ», γράφει μια πινακίδα στην πόρτα της αίθουσας διαχείρισης κρίσεων μιας μεγάλης πολυεθνικής. Οι προσωπικοί εγωισμοί, τα «καπετανάτα», τα «εγώ ξέρω καλύτερα» δεν έχουν πέραση στον τομέα αυτό. Η προστασία απαιτεί πολυκλαδική προσέγγιση, συντονισμό, επικοινωνία, αλληλοσεβασμό και πνεύμα συνεργασίας μεταξύ των διάφορων φορέων που καλούνται να την υλοποιήσουν. Πρώτα-πρώτα στο στάδιο της πρόληψης που είναι το σπουδαιότερο αλλά, συχνά και το πιο παραμελημένο. Σημαντικότατος είναι εδώ και ο ρόλος της τοπικής και περιφερειακής αυτοδιοίκησης. Όσες προετοιμασίες κι αν κάνουν οι υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης, όσο προσωπικό και αν προσλάβουν η πυροσβεστική, η αστυνομία και το ΕΚΑΒ, όσοι εθελοντές κι αν κινητοποιηθούν, αν δεν έχουν απομακρυνθεί τα ξερόκλαδα και τα σκουπίδια, αν δεν έχουν γίνει αντιπυρικές ζώνες, αν οι πολίτες δεν προσέχουν και ανάβουν φωτιές ανεξέλεγκτα τις μέρες που ο κίνδυνος πυρκαγιάς είναι μεγάλος, η καταστροφή καιροφυλακτεί.

Αλλά και στη φάση της επέμβασης μεγάλη σημασία έχει η συνεργασία των αρμόδιων φορέων και των υπηρεσιών έκτακτης ανάγκης. Συνεργασία που μπορεί να κυλίσει ομαλά και με τον καλύτερο δυνατό τρόπο μόνο αν οι συμμετέχοντες γνωρίζονται μεταξύ τους αλλά και γνωρίζουν τις ιδιαιτερότητες, τις μεθόδους, τις αδυναμίες, τα συστήματα, τις προτεραιότητες και τους «κωδικούς επικοινωνίας» των άλλων υπηρεσιών. Κάτι που δεν επιτυγχάνεται παρά μόνο με πολλές ασκήσεις υπό συνθήκες όσο γίνεται πιο ρεαλιστικές. Σε μια εκπαιδευτική ημερίδα για τις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης της περιοχής των Βρυξελλών, ο αρχηγός της πυροσβεστικής υπηρεσίας του Άμστερνταμ, που είχε διαχειριστεί την πτώση ενός αεροπλάνου σε κατοικημένη περιοχή το 1992, τελείωσε την ομιλία του με μια τριπλή συμβουλή «Άσκηση! Άσκηση! Άσκηση!».

Θα αποκτήσουμε κάποτε και στην Ελλάδα προστασία του πολίτη αντάξια των προσδοκιών; Ας το ελπίσουμε και ας συνεργαστούμε όλοι για να το πετύχουμε. Το έχουμε ανάγκη γιατί είμαστε πολύ λίγοι για να έχουμε την πολυτέλεια να έχουμε και απώλειες.

* Φυσικός, υπάλληλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Οι απόψεις είναι προσωπικές και δεν εκφράζουν κατ’ ανάγκη την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. http://alevantis.blogspot.com