Περί πολιτικής προστασίας (τρίτο μέρος)

Οι επικοινωνίες έκτακτης ανάγκης αποτελούν πρωταρχικής σημασίας μέρος του συστήματος πολιτικής προστασίας …
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 21 Αυγούστου 2018 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-341)

Σεπτέμβριος του 2002, στο Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Τηλεπικοινωνιακών Προτύπων (ETSI) στη Σοφία-Αντίπολη κοντά στις Κάννες. Πρώτη συνάντηση της ομάδας τυποποίησης των τηλεπικοινωνιών έκτακτης ανάγκης (EMTEL). Πώς όμως ορίζεται ο συγκεκριμένος τομέας; Στην παρουσίασή μου προτείνω έναν ορισμό, τον οποίο υιοθετεί ομόφωνα η ομάδα και έκτοτε καθιερώνεται για όλες τις σχετικές εργασίες τυποποίησης παγκοσμίως.

Οι επικοινωνίες έκτακτης ανάγκης περιλαμβάνουν τέσσερεις συνιστώσες. Επικοινωνία των πολιτών που βρίσκονται σε κίνδυνο με τις αρχές και τις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης. Επικοινωνία των αρχών και των υπηρεσιών μεταξύ τους. Επικοινωνία των αρχών με τους πολίτες σε περιπτώσεις επικείμενης ή εξελισσόμενης έκτακτης ανάγκης ή καταστροφής. Και τέλος επικοινωνία των πολιτών μεταξύ τους σε περιπτώσεις καταστροφών.

112, ο Ευρωπαϊκός αριθμός επειγόντων. Έχουμε ξαναγράψει αρκετές φορές για το 112. Τον ευρωπαϊκό αριθμό κλήσεως έκτακτης ανάγκης. Τον καλούμε μόνο όταν κινδυνεύει ζωή ή περιουσία. Και μας φέρνει σε επαφή με όλες τις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης (αστυνομία, ασθενοφόρα του ΕΚΑΒ, πυροσβεστική και Λιμενικό). Δυστυχώς, είναι σχεδόν άγνωστος στους Έλληνες αφού σε περίπτωση ατυχήματος μόνο 6% θα τον καλούσε στην Ελλάδα και 14% στην υπόλοιπη Ευρωπαϊκή Ένωση.

Δεν λειτουργεί για άτομα με αναπηρία και ο χρόνος γεωεντοπισμού του καλούντος είναι 8' λεπτά και 40" δευτερόλεπτα, ο δεύτερος μεγαλύτερος στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Από τις 7,7 εκατ. κλήσεις που έγιναν το 2017 στις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκη, τα 2,0 εκατ. (περίπου το 26% του συνόλου) έγιναν στο 112. Αλλά δυστυχώς, ποσοστό 96,93% από αυτές ήταν λανθασμένες ή απατηλές. Λόγω έλλειψης ενημέρωσης αλλά και επειδή δεν υπάρχει δυνατότητα ελέγχου αφού όσοι τηλεφωνούν άσκοπα στο 112 δεν τιμωρούνται (όπως σε άλλες χώρες).

Από το 2011 έχει ξεκινήσει, με χρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΣΠΑ), ένα έργο αναβάθμισης και εκσυγχρονισμού του 112 με στόχο την κατάργηση των εθνικών αριθμών έκτακτης ανάγκης (100, 166, 199, 108). Δυστυχώς, οι αναδιοργανώσεις της πολιτικής προστασίας, οι γραφειοκρατικές διαδικασίες και οι αλλαγές κυβερνήσεων καθυστέρησαν το έργο. Το οποίο ελπίζεται ότι θα έχει ολοκληρωθεί στις αρχές του 2019.

Ωστόσο, παρόλο, που το 2011 οι προδιαγραφές του εν λόγω έργου ήταν σύγχρονες και πρωτοποριακές, το τελικό σύστημα θα πρέπει να αναβαθμιστεί τουλάχιστον με την μεταγενέστερη τεχνολογία του προηγμένου γεωεντοπισμού κινητών (AML). Η συγκεκριμένη τεχνολογία επιτρέπει τον γεωεντοπισμό των έξυπνων κινητών με ακρίβεια δεκάδων μέτρων αντί των χιλιομέτρων που επιτρέπει ο γεωεντοπισμός με βάση τις κεραίες κινητής τηλεφωνίας (βλ. Χ.Ν. 15/5/2018).

Αντίστροφο 112 για έγκαιρη προειδοποίηση. Κάποτε ο κόσμος μάθαινε για μια πυρκαγιά όταν χτυπούσαν οι καμπάνες. Οι σειρήνες ηχούσαν σε περίπτωση επικείμενου βομβαρδισμού. Και οι αρχές γύριζαν με ένα μεγάφωνο για να ενημερώσουν τους πολίτες. Σήμερα υπάρχουν νέες μέθοδοι, οι οποίες δυστυχώς δεν χρησιμοποιούνται ακόμη στην χώρα μας. Αυτές περιλαμβάνουν:

Εκπομπή μηνυμάτων στα κινητά που είναι συνδεδεμένα με συγκεκριμένες κεραίες κινητής τηλεφωνίας (cell broadcasting). Αποστολή γραπτών μηνυμάτων (SMS) σε συγκεκριμένες ομάδες πληθυσμού. Εκπομπή μηνυμάτων RDS (Radio Data System) από ραδιοφωνικούς σταθμούς FM και λήψη τους από κατάλληλα εξοπλισμένα ραδιόφωνα. Τέτοια μηνύματα χρησιμοποιούνται ευρέως για ειδοποιήσεις οδικής κυκλοφορίας και ενεργοποιούν αυτόματα τα ραδιόφωνα στα αυτοκίνητα διακόπτοντας τις άλλες εκπομπές.

Με την διάδοση της ψηφιακής τηλεόρασης και ραδιοφωνίας θα είναι δυνατή επίσης η ενεργοποίηση ραδιοτηλεοπτικών δεκτών για την μετάδοση μηνυμάτων έγκαιρης προειδοποίησης. Η αξιοποίηση όμως των ήδη διαθέσιμων και των νέων τεχνολογιών απαιτεί οργάνωση από τις αρμόδιες αρχές. Και φυσικά συμφωνίες με τους αντίστοιχους παρόχους κινητής τηλεφωνίας και τους ραδιοτηλεοπτικούς σταθμούς για την μετάδοση τέτοιων μηνυμάτων – που με βάση την ευρωπαϊκή νομοθεσία μπορεί να γίνει χωρίς κόστος …

Επικοινωνίες των αρχών μεταξύ τους. Παραδοσιακά οι υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης χρησιμοποιούν τα δικά τους συστήματα ασύρματης επικοινωνίας, τα οποία συχνά είναι ασύμβατα μεταξύ τους, λειτουργούν σε διαφορετικές συχνότητες ή δεν λειτουργούν καθόλου αν έχει καταστραφεί η υποδομή (π.χ. κεραίες κινητής, αναμεταδότες). Χρησιμοποιούνται επίσης ψηφιακά συστήματα επικοινωνίας με κωδικοποίηση που εξασφαλίζει το απόρρητο της επικοινωνίας (π.χ. TETRA). Πολλά από αυτά τα συστήματα είναι παλαιότερης τεχνολογίας και επιτρέπουν μόνο την μετάδοση φωνής και καθόλου ή πολύ αργά τη μετάδοση δεδομένων (εικόνα, βίντεο, χαρτογραφία).

Οι επικοινωνίες μεταξύ των αρχών εντάσσονται στη δραστηριότητα Διοίκηση, Έλεγχος, Επικοινωνία, Συντονισμός και Πληροφόρηση (γνωστή και ως C⁴I προφέρεται σιφοράι) που αποτελεί νευραλγικό κομμάτι κάθε επέμβασης πολιτικής προστασίας. Δυστυχώς, στην Ελλάδα δεν έχουμε κατορθώσει να αποκτήσουμε ένα τέτοιο σύστημα, αν και αυτό είχε κριθεί απαραίτητο ήδη από την εποχή των Ολυμπιακών Αγώνων της Αθήνας. Μάλιστα, εκτός από το περιττό κόστος με το οποίο έχει επιβαρυνθεί η ελληνική πολιτεία εκκρεμεί ακόμη και σχετική διαδικασία ενώπιον των δικαστηρίων, 14 χρόνια μετά την ολοκλήρωση των αγώνων …

Επικοινωνίες μεταξύ των πολιτών. Μόλις μάθουμε για κάποιο μεγάλο ατύχημα ή καταστροφή, επιχειρούμε αμέσως να επικοινωνήσουμε με τους δικούς μας στην πληγείσα περιοχή. Αυτό επιβαρύνει τα δίκτυα τηλεπικοινωνιών αλλά και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και δημιουργεί πρόσθετα προβλήματα – ιδίως όταν συνοδεύεται από τη διάδοση ανεπιβεβαίωτων φημών.

Ευτυχώς, μεγάλες εταιρείες πληροφορικής δραστηριοποιούνται σε αυτόν τον τομέα (βλ. Χ.Ν. 22/5/2018) υποστηρίζοντας της υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης και τους πολίτες. Η Google διαθέτει μιαν εξειδικευμένη ομάδα αντιμετώπισης κρίσεων που συνδυάζει τις επίσημα επιβεβαιωμένες πληροφορίες με τα δικά της εργαλεία χαρτογράφησης για τον εντοπισμό προσώπων και την παρακολούθηση της εξέλιξης μεγάλων καταστροφών. Η Facebook έχει αναπτύξει την εφαρμογή Safety check για τον έλεγχο της ασφάλειας αγαπημένων προσώπων που έτυχε να βρίσκονται σε τόπους μεγάλων καταστροφών ή τρομοκρατικών επιθέσεων.

Την επόμενη εβδομάδα το τέταρτο μέρος για την Ενημέρωση και την Εκπαίδευση.

Περί πολιτικής προστασίας (μέρος δεύτερο)

Η φάση της Επέμβασης σε περίπτωση καταστροφής πρέπει να λειτουργεί σαν μια ορχήστρα έτοιμη, αν χρειαστεί, ακόμη και να αυτοσχεδιάσει …
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 14 Αυγούστου 2018 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-340)

Την περασμένη εβδομάδα περιγράψαμε τις τρεις φάσεις (Πρόληψη, Επέμβαση και Αποκατάσταση) και τις τρεις οριζόντιες δραστηριότητες (Ανάλυση επικινδυνότητας, C4I και Εκπαίδευση) που συναποτελούν το πολύπλοκο σύστημα της πολιτικής προστασίας.

Η ορχήστρα της επέμβασης. Φανταστείτε τη φάση της επέμβασης σαν μιαν ορχήστρα κλασσικής μουσικής. Τα έγχορδα, τα πνευστά, τα κρουστά. Κάθε όργανο παίζει το δικό του μέρος με βάση την παρτιτούρα που έχει μπροστά του το αντίστοιχο μέλος της ορχήστρας. Η πυροσβεστική, η αστυνομία, τα ασθενοφόρα. Οι παρτιτούρες είναι τα σχέδια έκτακτης ανάγκης. Αν η ορχήστρα έχει κάνει πολλές δοκιμές και ο μαέστρος έχει εντοπίσει και διορθώσει τα λάθη, τότε η συναυλία θα είναι επιτυχημένη.

Όμως στην πολιτική προστασία δεν έχουμε μόνο έκτακτες ανάγκες που αντιμετωπίζονται με βάση προκαθορισμένα και δοκιμασμένα σχέδια. Έχουμε και καταστροφές, όπου τα διαθέσιμα μέσα είναι εξ ορισμού λιγότερα από τις ανάγκες. Αλλά και κρίσεις, όταν μαζί με την έκτακτη ανάγκη, ή την καταστροφή το σύστημα αντιμετωπίζει δημόσια αμφισβήτηση.

Ιδιαίτερα στις καταστροφές, οι αρμόδιοι πρέπει να πάρουν σκληρές αποφάσεις διαθέτοντας τους περιορισμένους πόρους στις πιο πιεστικές ανάγκες. Κάτι που σημαίνει πως μερικοί πολίτες θα ζήσουν και άλλοι όχι. Ευτυχώς, και γι’ αυτές τις περιπτώσεις υπάρχουν κάποιοι κανόνες (π.χ. στο πλαίσιο της ιατρικής καταστροφών). Στις περιπτώσεις αυτές η ορχήστρα της κλασσικής μουσικής μετατρέπεται σε ορχήστρα τζάζ. Και πρέπει να αυτοσχεδιάσει. Αλλά με τρόπο που να εξασφαλίσει αρμονικό ήχο – δηλαδή τη σωτηρία ανθρώπινης ζωής και περιουσίας. Κάτι που είναι δυνατόν μόνο αν πληρούνται ορισμένες προϋποθέσεις.

Προϋποθέσεις επιτυχούς επέμβασης. Για να αποδώσει μια ορχήστρα θα πρέπει οι μουσικοί να έχουν συνεργαστεί με επιτυχία στις πρόβες. Να έχουν γνωριστεί και να έχουν υποτάξει τους προσωπικούς τους εγωισμούς στις οδηγίες και τον συντονισμό του διευθυντή της ορχήστρας. Ο οποίος με τη σειρά του δεν μπορεί βέβαια να υπάρξει χωρίς την ορχήστρα. Αφήστε το «εγώ» σας στην πόρτα. Μια φράση-κλειδί που πρέπει να υπάρχει στην είσοδο κάθε αίθουσας διαχείρισης καταστροφών και αποτελεί την πρώτη προϋπόθεση.

Η αρμονική συνεργασία απαιτεί επίσης και πολυάριθμες πρόβες. Το 1992, νέος ακόμη στον κόσμο της πολιτικής προστασίας παρεκάλεσα τον εθνικό εκπρόσωπο του Βελγίου στην επιτροπή των εθνικών εμπειρογνωμόνων της ΕΕ να μου εξηγήσει περί τίνος ακριβώς πρόκειται. «Έλα στην διημερίδα για την αναθεώρηση του σχεδίου αντιμετώπισης καταστροφών της περιφέρειας Βρυξελλών και θα καταλάβεις», μου είπε.

Ένας από τους ομιλητές ήταν και ο H.C. Ernst, διοικητής της πυροσβεστικής υπηρεσίας του Άμστερνταμ, ο οποίος είχε συντονίσει την επέμβαση μετά την πτώση ενός αεροσκάφους στην πόλη τον Οκτώβριο του 1992. «Τι είναι απολύτως απαραίτητο για μιαν πετυχημένη επέμβαση;», τον ρώτησαν οι πυροσβέστες των Βρυξελλών. «Τρία πράγματα» απάντησε. «Άσκηση, άσκηση, άσκηση!». Πρόκειται για την δεύτερη προϋπόθεση.

Η τρίτη προϋπόθεση αφορά τις επικοινωνίες. Για να υπάρξει όμως επικοινωνία μεταξύ των δυνάμεων που επεμβαίνουν επιτόπου και των συντονιστών στην αίθουσα επιχειρήσεων θα πρέπει όλοι να μιλούν την ίδια γλώσσα. Αλλά και να χρησιμοποιούν όλοι ένα κοινό σύστημα τηλεπικοινωνιών το οποίο να επιτρέπει τη διαβίβαση φωνής, (στατικής και κινούμενης) εικόνας από τους επεμβαίνοντες και από εξωτερικές πηγές (δορυφόροι, δρόνοι κλπ.) και τον συνδυασμό όλων πάνω σε χάρτες που επικαιροποιούνται σε πραγματικό χρόνο.

Απαραίτητη επίσης προϋπόθεση επιτυχούς επέμβασης είναι η επιχείρηση να διευθύνεται από έμπειρο και ικανό ανώτατο στέλεχος σε άμεση επαφή με όλες τις αρμόδιες υπηρεσίες αλλά και με τον αρμόδιο πολιτικό προϊστάμενο. Με ηγετικό προφίλ και με ικανότητα διαχείρισης της πολυπλοκότητας και άμεσης λήψης αποφάσεων. Και με ικανότητα υποβολής εναλλακτικών προτάσεων στον αρμόδιο πολιτικό προϊστάμενο, ο οποίος στις περισσότερες χώρες με αναπτυγμένη πολιτική προστασία είναι ο εκλεγμένος δήμαρχος, περιφερειάρχης ή (πρωθ)υπουργός – ανάλογα με τη συγκεκριμένη γεωγραφική περιοχή ευθύνης του.

Σημαντικά είναι τέλος και τα σχέδια που διέπουν τη διαδικασία αναβάθμισης της επέμβασης. Είπαμε πως η καταστροφή είναι μια κατάσταση στην οποία οι ανάγκες ξεπερνούν τους διαθέσιμους πόρους. Οπόταν ο διευθύνων θα πρέπει να γνωρίζει κάθε στιγμή τις ακριβείς ανάγκες και τις δυνάμεις που διαθέτει ο ίδιος αλλά και οι γείτονές του. Έτσι ώστε να μπορεί να ζητήσει ενισχύσεις από τον γειτονικό δήμο, την γειτονική περιφέρεια, τις κεντρικές κρατικές υπηρεσίες ή την Ευρωπαϊκή Ένωση – μέσω των κατάλληλων επιχειρησιακά δοκιμασμένων μηχανισμών.

Αντί επιλόγου. Αντί για κάποια εύκολη κριτική των υπηρεσιών πολιτικής προστασίας σχετικά με την διαχείριση πρόσφατων ή και προγενέστερων καταστροφών, ας αναφέρουμε ένα ανέκδοτο. «Ο διευθύνων σύμβουλος μεγάλης εταιρείας μην μπορώντας να παρακολουθήσει την Ημιτελή Συμφωνία του Σούμπερτ, έδωσε τα εισιτήρια σε έναν από τους αντιπροέδρους, ζητώντας να του μεταφέρει τις εντυπώσεις του από τη συναυλία. Ο τυπικότατος αντιπρόεδρος υπέβαλλε το ακόλουθο υπόμνημα: 

ΥΠΟΜΝΗΜΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΗΜΙΤΕΛΗ ΣΥΜΦΩΝΙΑ ΤΟΥ ΣΟΥΜΠΕΡΤ

1) Για πολύ χρόνο, τα όμποε δεν έκαναν τίποτε. Ο αριθμός τους θα πρέπει να μειωθεί και η δουλειά τους να κατανεμηθεί στα υπόλοιπα μέλη της ορχήστρας, με σκοπό την αποφυγή περιόδων αδράνειας.

2) Δώδεκα βιολιά έπαιζαν ταυτόχρονα τις ίδιες νότες. Πρόκειται για περιττή επικάλυψη και το προσωπικό σε αυτό το τμήμα θα πρέπει να μειωθεί δραστικά. Αν απαιτείται όγκος ήχου, μπορεί να χρησιμοποιηθεί ενισχυτής.

3) Το γεγονός ότι ακούγονται μόνο νότες αξίας 3/4 και 3/8 σημαίνει ότι μπορούν να προσληφθούν ερασιτέχνες μουσικοί (φθηνότερο κόστος παραγωγής).

4) Η επανάληψη του περάσματος των εγχόρδων από τα πνευστά, δεν φαίνεται να εξυπηρετεί κάποιον συγκεκριμένο σκοπό. Αν όλες αυτές οι επαναλήψεις περικοπούν, το κονσέρτο θα διαρκεί πολύ λιγότερο χρόνο από τα εικοσιπέντε λεπτά που διαρκεί τώρα.

5) Η συμφωνία είχε δύο κινήσεις. Αν ο Σούμπερτ δεν κατάφερε να ολοκληρώσει τους σκοπούς του στο τέλος της πρώτης κίνησης, θα έπρεπε να σταματήσει εκεί. Η δεύτερη κίνηση είναι περιττή και θα πρέπει να περικοπεί.

Έχοντας υπ' όψη τα παραπάνω, μπορούμε να συμπεράνουμε πως, αν ο Σούμπερτ έδινε προσοχή σ' αυτά τα λεπτά ζητήματα, πιθανώς, θα είχε το χρόνο να ολοκληρώσει τη συμφωνία του. Επισυνάπτω την παρτιτούρα με όλες τις προτεινόμενες αλλαγές.».

Την επόμενη εβδομάδα το τρίτο μέρος σχετικά με τις επικοινωνίες έκτακτης ανάγκης.

Περί πολιτικής προστασίας (πρώτο μέρος)

Πρόκειται για ένα πολύπλοκο σύστημα το οποίο πρέπει να σχεδιαστεί προσεκτικά και να δοκιμαστεί σε πολυάριθμες ασκήσεις …
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 7 Αυγούστου 2018 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-339)

Ιούνιος του 1999. Ο προϊστάμενος του τμήματος πολιτικής προστασίας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής μου αναθέτει να βρω τρόπο ηλεκτρονικής διασύνδεσης ανάμεσα στις πολιτικές προστασίες των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Έτσι ώστε σε περιπτώσεις μεγάλων καταστροφών να μπορούν να συνεργάζονται σε πραγματικό χρόνο. Μετά από συνεννοήσεις με τους υπεύθυνους του κοινοτικού προγράμματος διασύνδεσης των δημόσιων διοικήσεων (IDA) συντάσσω το σχέδιο ενός τεκμηριωμένου αιτήματος και το υποβάλλω προς υπογραφή.

«Τι με βάζεις να υπογράψω;» με ρωτάει κοιτώντας με στα μάτια. «Την ευρωπαϊκή πολιτική προστασία του εικοστού πρώτου αιώνα» απαντώ χωρίς να διστάσω… Πράγματι, το Κοινό Σύστημα Επικοινωνιών και Πληροφόρησης Έκτακτης Ανάγκης (CECIS προφέρεται Σέσις) αποτελεί από το 2003 και μέχρι σήμερα την καρδιά του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Πολιτικής Προστασίας, όπως με διαβεβαίωσε ο σημερινός τμηματάρχης πολιτικής προστασίας, τον οποίο συνάντησα τον Απρίλιο στη Λιουμπλιάνα.

Το CECIS εξασφαλίζει την άμεση διαβίβαση και τον συντονισμό των αιτημάτων για την παροχή βοήθειας σε περιπτώσεις καταστροφών που δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν με τα διαθέσιμα εθνικά μέσα. Πυροσβεστικά αεροπλάνα, σκηνές και φίλτρα νερού για σεισμόπληκτους, μέσα καταπολέμησης θαλάσσιας ρύπανσης, ομάδες διασωστών και εμπειρογνωμόνων είναι μερικοί από τους πόρους που διατίθενται μέσω του CECIS. Το οποίο λειτουργεί με ευθύνη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής που καλύπτει και τα έξοδα μεταφοράς όλων των παραπάνω στον τόπο της καταστροφής.

Τι είναι η Πολιτική Προστασία. Έχοντας υπηρετήσει επί μια πενταετία στην ευρωπαϊκή πολιτική προστασία είχα την ευκαιρία να παρακολουθήσω πολυάριθμες σχετικές εκπαιδεύσεις, ασκήσεις, συνέδρια και παρουσιάσεις σε αρκετά κράτη μέλη. Διάβασα αμέτρητες εκθέσεις, αναφορές και βιβλία σχετικά με το αντικείμενο. Συνάντησα και συζήτησα πυροσβέστες, διασώστες, εμπειρογνώμονες, διαχειριστές καταστροφών από πολλές χώρες.

Και κατάλαβα ένα πράγμα: η προστασία του πολίτη από ατυχήματα και καταστροφές είναι μια εξαιρετικά πολύπλοκη υπόθεση που δεν πρέπει να ανατίθεται σε ανθρώπους οι οποίοι δεν μπορούν να διαχειριστούν την πολυπλοκότητα. Αποτελεί μια από τις θεμελιώδεις (ή κυριαρχικές) αρμοδιότητες της πολιτείας που δεν μπορούν να εκχωρηθούν στην ιδιωτική πρωτοβουλία. Και περιλαμβάνει τρεις συγκεκριμένες φάσεις αλλά και τρεις οριζόντιες δραστηριότητες.

Οι τρεις φάσεις, αντιστοιχούν στο πορτοκαλί τρίγωνο που βλέπουμε στο έμβλημα της πολιτικής προστασίας. Είναι με τη σειρά: Πρόληψη (και ελαχιστοποίηση των επιπτώσεων). (Ετοιμότητα και) Επέμβαση. Αποκατάσταση (και ανάλυση μετά την καταστροφή). Οι οριζόντιες δραστηριότητες περιλαμβάνουν με τη σειρά: Ανάλυση επικινδυνότητας. Διοίκηση, Έλεγχο, Επικοινωνία, Συντονισμό και Πληροφόρηση (C⁴I). Ενημέρωση και εκπαίδευση.

Όλα τα παραπάνω υλοποιούνται από διαφορετικές υπηρεσίες ανάλογα με τον τύπο της απειλής. Ωστόσο, στην Επέμβαση εμπλέκονται πάντα οι ίδιες υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης οι οποίες όμως ενεργούν με διαφορετική κάθε φορά μεθοδολογία. Διαφορετική μεθοδολογία χρησιμοποιείται επίσης ανάλογα με την απειλή για την Ανάλυση της επικινδυνότητας.

Για παράδειγμα, όσον αφορά την Πρόληψη των επιπτώσεων των σεισμών, αρμόδιοι είναι οι μηχανικοί με βάση τις οδηγίες του Οργανισμού Αντισεισμικού Σχεδιασμού και Προστασίας. Για τα αντιπλημμυρικά έργα οι Δήμοι και οι Περιφέρειες και για την πρόληψη των πυρκαγιών η Δασική Υπηρεσία. Για τα τροχαία οι υπεύθυνοι του οδικού δικτύου, η τροχαία που διενεργεί ελέγχους και οι ίδιοι οι οδηγοί ανάλογα με την συμπεριφορά τους στο δρόμο.

Η Επέμβαση σε περίπτωση ατυχήματος ή καταστροφής εμπίπτει πάντα στις ίδιες υπηρεσίες. Στους πυροσβέστες της Πυροσβεστικής και τους διασώστες του Εθνικού Κέντρου Άμεσης Βοήθειας (ΕΚΑΒ). Και στην Αστυνομία για την τήρηση της τάξεως και τον έλεγχο της κυκλοφορίας. Όμως, στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες εμπλέκονται και τα μέσα μαζικής επικοινωνίας. Γι’ αυτό και συμμετέχουν ισότιμα στην κατάρτιση των σχεδίων έκτακτης ανάγκης και στις συναφείς ασκήσεις. Όπως συμμετέχει και η δικαστική εξουσία που καλείται σχεδόν πάντα να διερευνήσει τις ευθύνες και τις παραλήψεις, ιδίως όταν υπάρχουν θύματα και ζημιές.

Όταν μια καταστροφή εκτείνεται σε μεγάλη γεωγραφική περιοχή ή διαρκεί μεγάλη χρονική περίοδο, στην επέμβαση εμπλέκονται και τα βαρέα λεγόμενα μέσα. Στρατός και μη κυβερνητικές και εθελοντικές οργανώσεις όπως π.χ. ο Ερυθρός Σταυρός. Στην Αποκατάσταση εμπλέκονται οι ίδιοι φορείς που εμπλέκονται στην Πρόληψη αλλά και οι ασφαλιστές ή το κράτος που πρέπει να καταβάλουν αποζημιώσεις και βοηθήματα. Τέλος, από την Ανάλυση μετά την καταστροφή προκύπτουν διδάγματα για βελτίωση δομών, διαδικασιών και σχεδίων.

Η Ενημέρωση και η εκπαίδευση συνδέονται και με τις τρεις φάσεις και αφορούν όχι μόνο τους εμπλεκόμενους αλλά και τους πολίτες. Η εκπαίδευση περιλαμβάνει οπωσδήποτε ασκήσεις, συχνά με τη συμμετοχή του κοινού που έτσι ευαισθητοποιείται και γνωρίζει πως ακριβώς πρέπει να αντιδράσει σε κάθε περίπτωση. Τέλος, η δραστηριότητα της Διοίκησης, του Ελέγχου, της Επικοινωνίας, του Συντονισμού και της Πληροφόρησης (η γνωστή και ως C⁴I προφέρεται σιφοράι) αποτελεί νευραλγικό κομμάτι της επέμβασης.

Περιλαμβάνει την ενημέρωση των αρχών από τους πολίτες (μέσω του 112), την επικοινωνία και τον συντονισμό των αρχών και των υπηρεσιών μεταξύ τους σε πραγματικό χρόνο. Και την πληροφόρηση των πολιτών για επικείμενες ή εν εξελίξει καταστροφές (έγκαιρη προειδοποίηση). Στο επίκεντρο βρίσκεται ένα κέντρο επιχειρήσεων στο οποίο εκπροσωπούνται όλες οι υπηρεσίες που εμπλέκονται στην επέμβαση.

Κέντρο το οποίο λειτουργεί 24 ώρες το 24ώρο, 7 ημέρες την εβδομάδα, και το οποίο εφαρμόζει σε τοπικό, περιφερειακό ή εθνικό επίπεδο τα σχέδια που καταρτίζονται, δοκιμάζονται σε ασκήσεις και επικαιροποιούνται συνεχώς.

Την επόμενη εβδομάδα θα μιλήσουμε με λεπτομέρειες για τον συντονισμό και τις επικοινωνίες έκτακτης ανάγκης.

Αντίο μνημόνιο, καλώς ήλθες εξάμηνο …

Η έξοδος από τα μνημόνια σημαίνει αυστηρό έλεγχο των προϋπολογισμών και της προόδου των μεταρρυθμίσεων καθώς και τριμηνιαίες εκθέσεις προόδου …
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 17 Ιουλίου 2018 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-338)

«Τελειώνουμε με το μνημόνιο… και η Ελλάδα γίνεται “νορμάλ” χώρα. Δεν θα υπάρχει 4ο μνημόνιο. Δεν θα έχουμε εποπτεία “τύπου τρόικας”. Η Ελλάδα θα μπει στο ευρωπαϊκό εξάμηνο όπως κάθε χώρα …». Μερικές από τις πρόσφατες δηλώσεις κυβερνητικών αξιωματούχων και του Ευρωπαίου Επιτρόπου Οικονομικών Υποθέσεων Πιέρ Μοσκοβισί πριν από τις επίσημες ανακοινώσεις των αποφάσεων για «ενεργοποίηση του μεταπρογραμματικού πλαισίου ενισχυμένης εποπτείας». Ας δούμε με απλά λόγια περί τίνος ακριβώς πρόκειται.

Το ευρωπαϊκό εξάμηνο. Το κοινό ευρωπαϊκό νόμισμα δεν συνοδεύτηκε από μια κοινή οικονομική πολιτική ούτε από την πολιτική ένωση της Ευρώπης. Για να επιτευχθεί ο αναγκαίος συντονισμός των οικονομικών και δημοσιονομικών πολιτικών των κρατών μελών θεσπίστηκε το Σύμφωνο Σταθερότητας και Ανάπτυξης. Η χρηματοπιστωτική κρίση επέβαλε την θέσπιση της διαδικασίας του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου που συμπληρώθηκε στη συνέχεια με σειρά νομοθετικών μέτρων για καλύτερο συντονισμό.

Σήμερα, στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου συντονίζονται οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις (για την προώθηση της ανάπτυξης και την τόνωση της απασχόλησης σύμφωνα και με τη στρατηγική «Ευρώπη 2020»), οι δημοσιονομικές πολιτικές (για να διασφαλισθεί η βιωσιμότητα των δημοσίων οικονομικών με την αποφυγή υπερβολικού δημόσιου χρέους) και η πρόληψη των υπερβολικών μακροοικονομικών ανισορροπιών (υπερβολικά ελλείμματα, φούσκες στην αγορά ακινήτων κλπ.).

Βασικά εργαλεία του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου είναι οι περιοδικές οικονομικές προβλέψεις, η ετήσια επισκόπηση της ανάπτυξης, η έκθεση του μηχανισμού επαγρύπνησης, η κοινή έκθεση για την απασχόληση και η σύσταση για την ευρωζώνη. Πρόκειται για έγγραφα που δημοσιεύει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και πρέπει να λαμβάνονται υπόψη από τα κράτη μέλη κατά τη διαμόρφωση των εθνικών τους πολιτικών, ιδιαίτερα των προϋπολογισμών τους.

Η Επιτροπή εκδίδει επίσης μια έκθεση και μια σύσταση ανά χώρα που επικεντρώνονται στα προγράμματα μεταρρυθμίσεων και τις ανισορροπίες. Τέλος, για τα σχέδια των προϋπολογισμών που υποβάλουν τα κράτη μέλη στην Επιτροπή και την Ευρωομάδα (Eurogroup), η Επιτροπή και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο διατυπώνουν γνωμοδοτήσεις, με βάση τις οποίες το Συμβούλιο εκδίδει σχετικές συστάσεις – τις οποίες θα πρέπει να λάβουν υπόψη τους τα κράτη μέλη στους τελικούς τους προϋπολογισμούς.

Τα κράτη μέλη υποβάλουν επίσης εθνικά προγράμματα μεταρρυθμίσεων (για τις οικονομικές πολιτικές) και τριετείς δημοσιονομικές προβλέψεις γνωστές ως Προγράμματα Σταθερότητας (για τις χώρες της ευρωζώνης) και Προγράμματα Σύγκλισης (για όλες τις υπόλοιπες).

Υπερβολικό έλλειμμα και ενισχυμένη εποπτεία. Tο Σύμφωνο Σταθερότητας και Ανάπτυξης προβλέπει κριτήρια για το έλλειμμα (κάτω από 3% του ΑΕΠ) και το χρέος (λιγότερο από 60% του ΑΕΠ). Για τη χώρα που τα υπερβαίνει δρομολογείται η διαδικασία υπερβολικού ελλείμματος και η χώρα υπάγεται σε επιπλέον εποπτεία ανά 3μηνο ή 6μηνο με βάση οι οικονομικές προβλέψεις και τα στοιχεία της Eurostat. Αν το έλλειμμα δεν μειωθεί επαρκώς προβλέπεται η επιβολή προστίμων (0,2% του ΑΕΠ ή 0,5% του ΑΕΠ σε περίπτωση παραποιημένων στατιστικών). Τα πρόστιμα μπορεί να περιλαμβάνουν αναστολή της χρηματοδότησης από τα περιφερειακά ταμεία (π.χ. ΕΣΠΑ) ή και αναθεώρηση της πολιτικής δανεισμού της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων έναντι του εν λόγω κράτους.

Όσον αφορά την ενισχυμένη εποπτεία, η νομοθεσία προβλέπει ότι «η Επιτροπή … πραγματοποιεί τακτικές αποστολές επιθεώρησης» και «κοινοποιεί ανά τρίμηνο την εκτίμησή της στην αρμόδια επιτροπή του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου … (εκτίμηση στην οποία εξετάζεται) … αν χρειάζονται περαιτέρω μέτρα». Επιπλέον, «τα κράτη μέλη που είχαν υπαχθεί σε πρόγραμμα» μακροοικονομικής προσαρμογής (μνημόνιο) «παραμένουν υπό εποπτεία μετά το πρόγραμμα εφόσον δεν έχει εξοφληθεί τουλάχιστον το 75% της χρηματοδοτικής συνδρομής» που έχουν λάβει.

Ελληνικές δεσμεύσεις. Όλα τα παραπάνω θα ισχύσουν και για την Ελλάδα την επομένη της λήξης των μνημονίων. Επιπλέον, η χώρα μας έχει δεσμευθεί να εφαρμόσει (με βάση συγκεκριμένα χρονοδιαγράμματα) μέτρα δημοσιονομικής πολιτικής και μεταρρυθμίσεις. Συγκεκριμένα, στον δημοσιονομικό τομέα: πρωτογενές πλεόνασμα 3,5% του ΑΕΠ μεσοπρόθεσμα, αναθεώρηση του ΕΝΦΙΑ με βάση τις πραγματικές αξίες, ενίσχυση του προσωπικού της ΑΑΔΕ και πλήρη ψηφιοποίηση της συλλογής φόρων, υλοποίηση των προτάσεων του Ελληνικού Ελεγκτικού Συνεδρίου για μεταρρυθμίσεις στη δημόσια διοίκηση και εφαρμογή ενιαίου λογιστικού σχεδίου σε όλο το δημόσιο.

Στον τομέα της κοινωνικής πρόνοιας: εκσυγχρονισμός με τη βοήθεια της Υπηρεσίας Στήριξης Διαρθρωτικών Μεταρρυθμίσεων, ολοκλήρωση της οργάνωσης του ΕΦΚΑ, εκσυγχρονισμός του συστήματος πρωτοβάθμιας περίθαλψης (120 ΤΟΜΥ μέχρι το τέλος του 2018 και 240 συνολικά μέχρι το τέλος του 2020), κεντρικός φορέας προμηθειών υγείας, μεταρρύθμιση των προγραμμάτων κοινωνικής προστασίας (ιδίως για τα ΑΜεΑ) και των επιδοτήσεων εισιτηρίου, ολοκλήρωση των πυλώνων του Κοινωνικού Εισοδήματος Αλληλεγγύης.

Στον τομέα της δημοσιονομικής σταθερότητας: εξυγίανση του τραπεζικού τομέα (ιδίως των μη εξυπηρετούμενων δανείων), οικονομική εκπαίδευση των δικαστών, ολοκλήρωση της ψηφιοποίησης της απονομής δικαιοσύνης, μεταρρύθμιση του Ελληνικού Ταμείου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας, χαλάρωση των ελέγχων στην κίνηση κεφαλαίων. Στον τομέα των αγορών εργασίας και προϊόντων: ετήσια επικαιροποίηση του κατώτατου μισθού, σχέδιο δράσης για την αδήλωτη εργασία, μεταρρύθμιση και ψηφιοποίηση της αδειοδότησης των επενδύσεων, ολοκλήρωση του κτηματολογίου, μεταρρύθμιση του ενεργειακού τομέα (δημοπρασίες τύπου ΝΟΜΕ, μοντέλα στόχου και πώληση των λιγνιτικών μονάδων της ΔΕΗ).

Στον τομέα των ιδιωτικοποιήσεων: ολοκλήρωση διαδικασιών για Διεθνή Αερολιμένα Αθηνών, Ελληνικό, ΔΕΣΦΑ, ΕΛΠΕ, Μαρίνα Αλίμου, Εγνατία, Εμπορικό τμήμα ΔΕΠΑ, ΕΥΔΑΠ, ΕΥΑΘ, περιφερειακούς λιμένες Αλεξανδρούπολης, Καβάλας, Ηγουμενίτσας και Κέρκυρας, υπόγειες δεξαμενές Καβάλας, δίκτυο ΔΕΠΑ, μετοχές ΔΕΗ και άλλα στοιχεία με βάση προτάσεις του ΤΑΙΠΕΔ και διάλογο με τις αρχές.

Στον τομέα της δημόσιας διοίκησης: εκσυγχρονισμός της διοίκησης ανθρωπίνων πόρων, διορισμός γενικών γραμματέων και γενικών διευθυντών, ολοκλήρωση της κινητικότητας και της αξιολόγησης, ψηφιακό οργανόγραμμα για όλες της δημόσιες υπηρεσίες και σύνδεση με την ενιαία αρχή πληρωμών, κωδικοποίηση εργατικού δικαίου και ολοκλήρωση της εθνικής πύλης για την κωδικοποίηση και μεταρρύθμιση της ελληνικής νομοθεσίας, εφαρμογή των συστάσεων κατά της διαφθοράς.

Είναι προφανές ότι σε αυτή τη νέα διαδικασία προοδεύουν μόνον οι καλοί μαθητές …

Δηλητηριώδη αποτσίγαρα

Μολύνουν το περιβάλλον και μπορεί να σκοτώσουν ψάρια, πουλιά, ζωάκια αλλά και παιδάκια που θα τα καταπιούν
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 3 Ιουλίου 2018 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-337)

Κατά την φετινή Παγκόσμια Ημέρα Περιβάλλοντος ακούσαμε και διαβάσαμε για τα 25 εκατομμύρια τόνους πλαστικών απορριμμάτων που παράγουμε στην Ευρωπαϊκή Ένωση κάθε χρόνο. Από αυτά ανακυκλώνεται μόνο το 30%. Αντίστοιχα, στην Ελλάδα παράγουμε 230.000 τόνους και ανακυκλώνουμε γύρω στο 15%.

Ωστόσο, κανείς δεν ανέφερε τα αποτσίγαρα, τις γνωστές γόπες, που αποτελούν την συχνότερη μορφή σκουπιδιών παγκοσμίως. Στην Ευρώπη όπου καταναλώνουμε 500 δισ. τσιγάρα ετησίως παράγουμε ισάριθμες γόπες που ζυγίζουν πάνω από 20.680 τόνους. Και στην Ελλάδα όπου καπνίζουμε 14 δισ. τσιγάρα κάθε χρόνο παράγουμε άλλες τόσες γόπες συνολικού βάρους 635 τόνων.

Τα δύο τρίτα από αυτές πετιούνται στη φύση, στις παραλίες, στους δρόμους, στα πάρκα και στα δάση. Μερικές φορές προκαλούν πυρκαγιές. Και για να διαλυθούν χρειάζονται μέχρι και 15 χρόνια! Έτσι συχνά καταλήγουν στα στομάχια ψαριών, πουλιών, μικρών ζώων αλλά νηπίων ή και παιδιών.

Κι επειδή η καθεμιά περιέχει 4 έως 8 χιλιοστόγραμμα (mg) νικοτίνης αρκούν 2-3 γόπες για να εμφανίσει το σκυλάκι, τα γατάκι ή το παιδάκι σας συμπτώματα δηλητηρίασης από τη νικοτίνη (ναυτία, εμετός, ζάλη, τρέμουλο, εφίδρωση και υψηλή αρτηριακή πίεση). Αν το παιδί καταπιεί περισσότερα αποτσίγαρα ή και ολόκληρα τσιγάρα μπορεί να έχει σπασμούς και να κινδυνεύσει η ζωή του. Σε κάθε περίπτωση πρέπει να το δει γιατρός ή να πάει αμέσως στα επείγοντα.

Επιπλέον, οι γόπες είναι τοξικές για τους υδρόβιους οργανισμούς. Ένα αποτσίγαρο αρκεί για να δηλητηριάσει ένα λίτρο νερού και να σκοτώσει τους μισούς από τα είδη που κολυμπούν εκεί!

Τώρα το καλοκαίρι, ας φροντίσουν οι καπνιστές να μην πετούν τα αποτσίγαρά τους στην αμμουδιά, στους δρόμους, στα πάρκα και τα δάση, ούτε ακόμη στα χαλίκια στα θερινά σινεμά ή στις ταβέρνες. Εκτός από τους γύρω συνανθρώπους οι οποίοι ενοχλούνται ή και αρρωσταίνουν από τον καπνό, θέτουν σε κίνδυνο το περιβάλλον, τα ζώα αλλά και τα παιδάκια που έχουν την τάση να βάζουν τα πάντα στο στόμα τους.

Όλοι απόψε στο Θέατρο της Ανατολικής Τάφρου. Στη συναυλία «Η Κρήτη αγαπά τη ζωή» που διοργανώνει ο Σύλλογος «Προστασία από το παθητικό κάπνισμα» - Παράρτημα Χανίων με τον Παραδοσιακό Μουσικό Σύλλογο Αποκορώνου «Ο Χαρίλαος» (ώρα 21:00). Η βραδιά είναι αφιερωμένη στην αντιμετώπιση των μεγάλων πληγών τη Κρήτης: τροχαία, υπερκατανάλωση αλκοόλ από παιδιά και εφήβους, άσκοποι πυροβολισμοί και παθητικό κάπνισμα.

Μερικές μαντινάδες για την αποψινή συναυλία

Αν θες το κοπελάκι σου να το χαρείς μεγάλο,
στο καρεκλάκι το σωστό δέσε το δίχως άλλο!

Σαν θα γεράσει ο άνθρωπος και σαν αδυνατίσει,
ούτε να φάει δε μπορεί ούτε να οδηγήσει.

Φίλοι, φοβάστε το σεισμό, και τρέμετε την κρίση,
κι από το κάπνισμα μαθές πάτε κι απ' το μεθύσι!
Το κάπνισμα γιατί χαλά πνευμόνια και καρδιές,
κι οι τσικουδιές σκοτώνουνε με στραβοτιμονιές.

Προφύλαξ’ απ’ το κάπνισμα τα ζώα τα καημένα,
καρκίνο κι αναπνευστικά παθαίνουν από σένα.
Κουλούκι, κάτη αν αγαπάς, ψαράκι, καναρίνι,
τα δηλητήρια του καπνού μην δίνεις του να πίνει 

Είναι ντροπή ο Κρητικός τα ζα να μισερώνει, 
Με ρόδες και με μπιστολιές άδικα να σκοτώνει. 
Με σφαίρες κι αυτοκίνητα σκοτώνουμε τα ζώα, 
κι η Κρήτη απολίτιστη δείχνει να είναι τώρα.

Η Κρήτη αγαπά τη ζωή

Μια σπίθα είναι η ζωή κι όποιος το εννοήσει, ετότεσας τα κάλλη τσι μπορεί να εκτιμήσει (πηγή: crete.mmx.gr)
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 26 Ιουνίου 2018 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-336)

Στην Κρήτη αγαπάμε τη ζωή! Τη θάλασσα και τις μαδάρες. Την οικογένεια και την παρέα. Το γλέντι, τις μαντινάδες, τον συρτό και τον πεντοζάλη. Το ωραίο φαΐ, το καλό κρασί και την γνήσια τσικουδιά. Δυστυχώς δεν αγαπάμε το μέτρο, δεν σεβόμαστε τον πλησίον μας και υπερεκτιμούμε τις δυνατότητές μας. Και τα αποτελέσματα είναι συχνά τραγικά!

Είμαστε στις 10 πρώτες ευρωπαϊκές περιφέρειες όσον αφορά τους νεκρούς από τροχαία δυστυχήματα. Με πάνω από 10,5 νεκρούς ανά 100.000 κατοίκους! Ποιος φταίει; «Η νοοτροπία του Κρητικού οδηγού είναι αυτή που δημιουργεί τα μεγαλύτερα προβλήματα» λέει ο Γιάννης Λιονάκης, πρόεδρος του Εθελοντικού Συλλόγου Πρόληψης Τροχαίων Ατυχημάτων (ΕΣυΠροΤΑ). Και συμπληρώνει: «Μια περίεργη αίσθηση ότι τα καταφέρνει όλα στο δρόμο, είναι τραγικότητα. Η αντίληψη εγώ είμαι ο καπετάνιος του δρόμου πρέπει να τελειώσει!».

Σύμφωνα με τον Γιώργο Κουβίδη, Πρόεδρο του Πανελλαδικού Συλλόγου SOS Τροχαία Εγκλήματα «Η έλλειψη σεβασμού στον εαυτό μας και στο συνάνθρωπο μας όπως αυτή εκφράζεται σήμερα στην οδική συμπεριφορά αποτελεί μια καρικατούρα αυτού που τυποποιήθηκε ως “κρητική λεβεντιά”. Στη μακρόχρονη ιστορία της Κρήτης, η Αγάπη για τη Ζωή και η περιφρόνηση του θανάτου αποτελούν ένα διαχρονικό χαρακτηριστικό, βασικό στοιχείο της ταυτότητας των Κρητικών. Στοιχείο άρρηκτα συνδεδεμένο με το καλό του κοινωνικού συνόλου. Αυτό σε τίποτα δεν έχει να κάνει με την αποθέωση του ατομικισμού, τη νομιμοποίηση της αυθαιρεσίας και το “δίκαιο του ισχυρού” στο οδικό δίκτυο».

Ένα άλλο σοβαρό πρόβλημα που ταλανίζει τα τελευταία χρόνια την Κρήτη είναι το φαινόμενο υπερκατανάλωσης αλκοόλ από παιδιά και εφήβους. Θύματα, ηλικίας ακόμη και 10 ετών, καταλήγουν στα επείγοντα των νοσοκομείων και πρέπει να ακολουθήσουν προγράμματα απεξάρτησης! Όπως λέει η κοινωνική λειτουργός Ιωάννα Νυσταζάκη, Στέλεχος Πρόληψης στο Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας της Περιφερειακής Ενότητας Χανίων, «η χρήση του αλκοόλ ως κοινωνική αναπαράσταση είναι στρεβλά συνδεμένη με την ενηλικίωση, τον ανδρισμό, την κοινωνικοποίηση και τη διασκέδαση».

«Στο θέμα της προβληματικής χρήσης αλκοόλ (στα πρώιμα χρόνια της εφηβείας), η συνύπαρξη πολλαπλών παραγόντων, οδηγούν στην επιτακτική ανάγκη για μια προσπάθεια αντιμετώπισης, που θα στοχεύει τόσο στην αλλαγή των κοινωνικών προτύπων όσο και στην κάλυψη των συναισθηματικών κενών, γιατί κάθε έφηβος που εμπλέκεται στην ουσιοεξάρτηση μας στέλνει πάντα το ίδιο μήνυμα. Το μήνυμα αυτό αφορά στη βαθιά ανάγκη του για Υποστήριξη, Επικοινωνία και Αποδοχή».

Και τι να πει κανείς για τις μπαλωθιές; Χαρακτηρίζουν κι αυτές την κακώς εννοούμενη «κρητική λεβεντιά» και αφαιρούν ζωές, χωρίζουν οικογένειες, χαλάνε χρόνιες φιλίες, αφήνουν «μάνες δίχως γιούς, γυναίκες δίχως άντρες, … και (κάνουν) μωρά παιδιά, να κλαιν’ δίχως μανάδες». Ωστόσο δεν είναι δύσκολο να μάθουν οι νέοι που το επιθυμούν την ασφαλή χρήση των όπλων. Η Σκοπευτική Λέσχη Κρήτης (ΣΚΟ.ΛΕ.Κ) εκπαιδεύει τα μέλη της για ολυμπιακά αγωνίσματα και τα διδάσκει ότι «τα όπλα δεν σκοτώνουν ανθρώπους, οι άνθρωποι σκοτώνουν».

Τελευταίο σημάδι της νέας κουλτούρας της έλλειψης σεβασμού, η οποία κυριαρχεί σε ολόκληρη της Ελλάδα, είναι η έκθεση στο παθητικό κάπνισμα που επιβάλουν οι καπνιστές στους γύρω τους. Έχουμε γράψει κατ’ επανάληψη από αυτήν εδώ τη στήλη για τις καταστρεπτικές συνέπειες του καπνίσματος στην υγεία. Τα νοσήματα που προκαλεί αποδεδειγμένα το κάπνισμα περιλαμβάνουν καρδιαγγειακά, καρκίνους κάθε είδους και αναπνευστικά (κυρίως χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια ή ΧΑΠ).

Αλλά αν οι καπνιστές επιθυμούν να αρρωσταίνουν συντηρώντας, συχνά με το υστέρημά τους, την καπνοβιομηχανία και, μέσω της φορολογίας, το κράτος, ας σκεφτούν ότι το παθητικό κάπνισμα σκοτώνει εξίσου και τους γύρω τους. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, η έκθεση στο παθητικό κάπνισμα προκαλεί ετησίως 890.000 θανάτους μη καπνιστών, από τους οποίους το 28% ή 250.000 είναι παιδιά. Δηλαδή 28 παιδιά κάθε ώρα! Ή ένα παιδί κάθε δύο περίπου λεπτά! Ας αναλογιστούν οι γονείς που καπνίζουν ότι η αυτή η δική τους κακή συνήθεια βάζει σε κίνδυνο τη ζωή και την υγεία του παιδιού τους …

Την Τρίτη 3 Ιουλίου 2018 ώρα 21:00 στο Θέατρο της Ανατολικής Τάφρου, το Παράρτημα Χανίων του Συλλόγου «Προστασία από το παθητικό κάπνισμα» οργανώνει, με ελεύθερη είσοδο, συναυλία κρητικής μουσικής για τα θύματα του σύγχρονου τρόπου ζωής όπως αυτά τραγικά καταγράφονται στην καθημερινότητά μας. Η συναυλία οργανώνεται υπό την αιγίδα της Περιφέρειας Κρήτης, σε συνδιοργάνωση με τον Δήμο Χανίων και το ΚΕΠΠΕΔΗΧ-ΚΑΜ, και χάρις στην συνεργασία με τον Παραδοσιακό Μουσικό Σύλλογο Αποκορώνου «Ο Χαρίλαος», που συμμετέχει δωρεάν.

Όπως δηλώνουν οι οργανωτές, «Επειδή νοιαζόμαστε για τον τόπο μας κι επειδή πιστεύουμε ότι η σκληρή πραγματικότητα του νησιού μας, δεν αντιπροσωπεύει τον σύγχρονο “Κρητικό Πολιτισμό”, ενώνουμε τις φωνές μας και συμπράττουμε, με στόχο την ευαισθητοποίηση, τον σεβασμό των συμπολιτών μας και τελικό ζητούμενο την αλλαγή της συμπεριφοράς μας».

Στη συναυλία θα απονεμηθούν και τα βραβεία στις μαντινάδες που διακρίθηκαν στον διαγωνισμό μαντινάδας, ο οποίος οργανώθηκε για τα τέσσερα θέματα της συναυλίας σε συνεργασία με την εκπομπή «Δοξάρια και σκαρόφτερα» του Γιώργου Βιτώρου. Την εκδήλωση υποστηρίζουν 17 σύλλογοι και φορείς ανάμεσά τους και ο Σύλλογος εργαζομένων του Γενικού Νοσοκομείου Χανίων «ο Άγιος Γεώργιος» που την στήριξε και με σημαντική χορηγία.

Ποιος φοβάται το Αλτσχάιμερ;

Τα διανοητικά ερεθίσματα αντισταθμίζουν την ενδεχόμενη αλλοίωση των νοητικών λειτουργιών και καθυστερούν την εκφυλιστική διαδικασία της άνοιας
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 19 Ιουνίου 2018 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-335)

Ένα βιβλίο που κυκλοφόρησε τον Απρίλιο στη Γαλλία αμφισβητεί ορισμένα δεδομένα για τη νόσο Αλτσχάιμερ, την οποία θεωρεί σχεδόν παραπλανητική. Το υπογράφουν ο καθηγητής Ολιβιέ Σεν-Ζαν, διευθυντής των υπηρεσιών γηριατρικής στο νοσοκομείο Ζωρζ Πομπιντού στο Παρίσι, με τον Ερίκ Φαβερώ, δημοσιογράφο της εφημερίδας Λιμπερασιόν (Alzheimer le grand leurre, εκδ. Michalon).

Ο καθηγητής, που εργάζεται στον τομέα της γηριατρικής από την δεκαετία του 1980, μεταφέρει την εμπειρία από δύο αντικρουόμενες τάσεις. Αφενός, η ιατρική άρχισε επιτέλους να περιθάλπει τους ηλικιωμένους και αφετέρου η νόσος του Αλτσχάιμερ αντικατέστησε σταδιακά τις γεροντικές άνοιες. Ωστόσο, η διαδικασία αυτή δεν συνοδεύτηκε από μια επιστημονική ανάλυση της γήρανσης. Οι γέροι δεν ήταν πια γέροι αλλά άρρωστοι. Δεν έχαναν τα λογικά τους αλλά έπασχαν από Αλτσχάιμερ ...

Έτσι εμφανίστηκαν φάρμακα για το Αλτσχάιμερ. Που όμως αποδείχτηκαν όχι μόνο άχρηστα αλλά και επικίνδυνα, ίσως και θανατηφόρα. Φυσικά, τα φάρμακα ήταν απαραίτητα για να επιβληθεί το σημερινό μοντέλο της ιατρικής περίθαλψης της γήρανσης. Έτσι το Αλτσχάιμερ έγινε σιγά-σιγά ένα κοινωνικό κατασκεύασμα χρήσιμο για την περιγραφή της γήρανσης!

Επιπλέον, κατά την τελευταία 20ετία οι καταστροφικές προβλέψεις πολλαπλασιάστηκαν μέχρι σημείου να αναφέρονται σε μια παγκόσμια επιδημία Αλτσχάιμερ. Η γήρανση του παγκόσμιου πληθυσμού προβλεπόταν ότι θα προκαλούσε έκρηξη όλων των ειδών άνοιας. Ωστόσο, οι μελέτες που είδαν το φως της δημοσιότητας την τελευταία διετία δείχνουν μείωση του Αλτσχάιμερ αλλά και των άλλων ειδών άνοιας.

Από πού προκύπτει αυτό το συμπέρασμα; Σε μια πρώτη έρευνα, από το 1948 και μετά, συμμετείχαν οι κάτοικοι του Φράμιγχαν, μιας μικρής αντιπροσωπευτικής πόλης στη Μασαχουσέτη των ΗΠΑ, κοντά στο πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ. Η μελέτη ξεκίνησε με 5.209 συμμετέχοντες και καλύπτει σήμερα την τρίτη γενιά των κατοίκων. Αρχικός στόχος ήταν η εκτίμηση του κινδύνου καρδιαγγειακών επεισοδίων.

Η έρευνα απέδειξε τις καταστρεπτικές επιπτώσεις της χοληστερίνης, της υπέρτασης, του διαβήτη και του καπνίσματος. Παράλληλα, η εξέταση των νοητικών λειτουργιών των συμμετεχόντων από το 1970 έως το 2010 έδειξε σταθερή μείωση 20% ανά δεκαετία της εμφάνισης των περιστατικών άνοιας.

Μια δεύτερη έρευνα στις ΗΠΑ με τη συμμετοχή 20.000 ατόμων ηλικίας άνω των 50 ετών δείχνει ότι η συχνότητα της άνοιας για τους άνω των 65 ετών μειώθηκε κατά την περίοδο 2000-2010 από 11,7% σε 9,2%. Παρόμοιες τάσεις μείωσης παρατηρήθηκαν στην Ολλανδία, τη Δανία και τη Βρετανία. (Στην Ελλάδα η πρώτη μεγάλης κλίμακας επιδημιολογική μελέτη για την άνοια - Σεπτέμβριος 2017 - έδειξε ποσοστά άνοιας ίδια ή μικρότερα σε σχέση με τις ανεπτυγμένες χώρες).

Σε τι οφείλεται αυτή η θεαματική μείωση; Στη μελέτη του Φράμιγχαν αναφέρεται σαφέστατος συσχετισμός με το κοινωνικό και μορφωτικό επίπεδο - όσο υψηλότερο είναι τόσο αργότερα είναι πιθανόν να εμφανιστεί άνοια. Μάλιστα οι ερευνητές ισχυρίζονται ότι η μείωση της εμφάνισης άνοιας εξισορροπεί την αύξηση του προσδόκιμου ζωής εξαιτίας της οποίας αυξάνονται οι σχετικές περιπτώσεις. Κι έτσι προβλέπουν σταθεροποίηση του παγκόσμιου αριθμού των περιπτώσεων άνοιας.

Γερνάμε λοιπόν σε όλο και μεγαλύτερη ηλικία. Αυτό επιτυγχάνεται όχι μόνο χάρη στις προόδους της ιατρικής (καλύτερη περίθαλψη) και στην καλυτέρευση του επιπέδου ζωής αλλά και στην καλύτερη εκπαίδευση. Η βελτίωση του διανοητικού μας επιπέδου μετακινεί τα όρια και η αυξημένη νοημοσύνη μας παρέχει τα όπλα κατά της εκφυλιστικής διαδικασίας που είναι γραμμένη στα γονίδιά μας.

Το γεγονός ότι η βελτίωση της παιδείας μας κάνει ανθεκτικότερους σε μιαν εκφυλιστική ασθένεια παρομοιάζεται με την ανακάλυψη των εμβολίων ή τη θεραπεία της φυματίωσης. Μάλιστα, από άλλες έρευνες σε θρησκευόμενους αμερικανούς προκύπτει ότι στην περίπτωση του Αλτσχάιμερ οι κακώσεις του εγκεφάλου δεν συνάδουν πάντα με την πρόοδο της άνοιας! Με παρόμοιες κακώσεις του εγκεφάλου άλλοι είναι υγιείς κι άλλοι έχουν άνοια. Κι η εξήγηση αυτής της διαφοράς φαίνεται να έγκειται στις διαφορές κοινωνικού και μορφωτικού επιπέδου!

Για να εξηγηθεί αυτό το φαινόμενο διατυπώθηκε η έννοια της γνωστικής εφεδρείας. Γοητευτική έννοια, η οποία όμως δεν έχει αυστηρή επιστημονική βάση παρά τις προόδους των νευροεπιστημών ή της απεικόνισης της εγκεφαλικής λειτουργίας. Ωστόσο, φαίνεται ότι την αποδέχονται οι πάντες λόγω των προοπτικών που ανοίγονται όσον αφορά την πρόληψη της υποχώρησης της νοητικής λειτουργίας. Τα διανοητικά ερεθίσματα αντισταθμίζουν επί περισσότερο χρόνο την ενδεχόμενη αλλοίωση των νοητικών λειτουργιών χωρίς την εμφάνιση συμπτωμάτων.

Όπως κάθε όργανο έτσι και ο εγκέφαλος εκφυλίζεται λόγω γήρατος αλλά η διαδικασία αυτή αντισταθμίζεται από την έντονη κοινωνική αλληλεπίδραση με τον έξω κόσμο σε συνδυασμό με κάποια σωματική άσκηση. Ακόμη και μετά την ηλικία των 80 ετών! Μάλιστα, μια πρόσφατη γαλλο-καναδική έρευνα, σχετικά με τη σύνδεση της χρήσης ηρεμιστικών με την υποχώρηση της νοητικής λειτουργίας, ενισχύει την άποψη της πιθανής άμεσης συσχέτισης μεταξύ βενζοδιαζεπινών και Αλτσχάιμερ.

Καλά γηρατειά χωρίς Αλτσχάιμερ

• Ασκηθείτε περπατώντας τουλάχιστον 6 έως 8 χιλιόμετρα κάθε μέρα 
• Η ανάγνωση επί μισή ώρα την ημέρα προσθέτει 2 χρόνια ζωής 
• Ένας απογευματινός υπνάκος αντισταθμίζει την έλλειψη ύπνου τη νύχτα 
• Η κρητική διατροφή μειώνει κατά 40% τις πιθανότητες εμφάνισης Αλτσχάιμερ 
• Αποφύγετε τη ρύπανση από μικροσωματίδια - η κατοικία κοντά σε μεγάλο οδικό άξονα αυξάνει κατά 7% τον κίνδυνο εμφάνισης Αλτσχάιμερ 
• Παίξτε κουτσό όπως τα παιδιά - βελτιώνει την ισορροπία στους ηλικιωμένους 
• Η σοκολάτα βελτιώνει τη λειτουργία των νευρώνων αλλά παχαίνει … 
• Φουσκώστε μπαλόνια στις γιορτές – βελτιώνει την πνευμονική λειτουργία
• Μην συγκρατείτε τα ούρα σας – κινδυνεύετε να πάθετε ακράτεια 
• Εξασκείστε τη μνήμη σας παίζοντας μπριτζ ή σκάκι – είναι αποτελεσματικότερα από τα σταυρόλεξα και το σουντόκου 
• Χορέψτε τανγκό – χρησιμεύει και για την αντιμετώπιση του Πάρκινσον 
• Ακούστε κλασσική μουσική (ιδίως Μότσαρτ) – διατηρεί τη μνήμη και την ακοή, επιδρά θετικά στον πόνο, το άγχος, την αρτηριακή πίεση και στον καρδιακό ρυθμό 
• Κάπνισμα, παχυσαρκία, υπέρταση, χοληστερίνη και ζάχαρο κόβουν μέχρι και 15 χρόνια από την ζωή σας

Πηγή: Πώς να έχετε καλά γηρατειά προφυλασσόμενοι από το Αλτσχάιμερ, άρθρο του Christophe Trivalle, γηριάτρου, συντονιστή του διαπανεπιστημιακού διπλώματος «Καρδιαγγειακά νοσήματα ηλικιωμένων» Πανεπιστήμια Paris Sud – Paris Saclay.

Περί Ελευθερίου Βενιζέλου

Μερικά σημαντικά μαθήματα από την ζωή ενός μεγάλου Έλληνα, η βιογραφία του οποίου αξίζει να διαβαστεί με προσοχή
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 12 Ιουνίου 2018 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-334)

Πριν από λίγες μέρες τελείωσα την ανάγνωση της δίτομης βιογραφίας «Ελευθέριος Βενιζέλος, Ο άνθρωπος, ο ηγέτης» του φίλου Νίκου Παπαδάκη (έκδοση του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών και Μελετών «Ελευθέριος Βενιζέλος» και του Βιβλιοπωλείου της Εστίας). Σήμερα, θα μοιραστώ μαζί σας μερικές από τις εντυπώσεις που απεκόμισα από την ανάγνωση του εμβληματικού αυτού έργου.

Θέλω να τονίσω ότι το βιβλίο διαβάζεται ευχάριστα σαν καλογραμμένο μυθιστόρημα. Παράλληλα, το πλήθος των βιβλιογραφικών παραπομπών εξασφαλίζει την ιστορική του αξία. Θεωρώ ότι εκτός από τους επαίνους για την αξία του ως ιστορικό έργο (στις διάφορες παρουσιάσεις του βιβλίου ακούστηκαν πολλοί και δικαιολογημένοι) το βιβλίο αξίζει και επαίνους ως λογοτεχνικό πόνημα!

Κατά τη γνώμη μου, το βιβλίο αυτό πρέπει να το διαβάσουν κατ’ αρχάς όλοι οι συμπατριώτες μας που ισχυρίζονται ότι είναι επαναστάτες. Ο επαναστάτης του Θερίσου έχει πολλά να διδάξει σε όσους είναι έτοιμοι να αδράξουν το πιστόλι της τρομοκρατίας, το ντουφέκι της απεργίας και τα λοστάρια της ακτιβιστικής διαμαρτυρίας, χωρίς να έχουν διαμορφώσει έναν ρεαλιστικό στόχο και ένα μακροπρόθεσμο όραμα. Ιδίως όταν φαίνεται πως στην πραγματικότητα αγωνίζονται για τους εαυτούς τους και για τα ρουσφέτια της παρέας τους κι όχι για το κοινό καλό.

Επιπλέον, όλο το βιβλίο αποτελεί εγχειρίδιο για όσους θέλουν να αποκαλούνται φιλελεύθεροι αλλά και δημοκράτες. Πολλοί καταλογίζουν στον Βενιζέλο την απόφαση του να πάει σε εκλογές το 1920 ως το μεγαλύτερο του σφάλμα. Νομίζω, ότι αυτή του η πράξη αποτελεί την ύψιστη απόδειξη της δημοκρατικότητάς Βενιζέλου όπως και ο αγώνας του να αποτρέψει τη δικτατορία που ήθελε να επιβάλει ο Πλαστήρας μετά τις εκλογές του 1933. Ένα άλλο σημείο που αξίζει να τονιστεί είναι ότι ο Βενιζέλος αγωνίστηκε εναντίον της τουρκικής αλλά και της πριγκιπικής δεσποτείας χωρίς στη συνέχεια να αγνοήσει τους διαφωνούντες και τις μειονότητες.

Το βιβλίο είναι ιδιαίτερα επίκαιρο και για τους σύγχρονους πολιτικούς. Διαβάζω σχετικά με την προεκλογική εκστρατεία για τις εκλογές του 1928 στην ενότητα «Ειλικρίνεια που τρομάζει» τα εξής: «Δεν θέλησε να είναι ευχάριστος. Και δεν δίστασε να πει, ορθά-κοφτά, από το προεκλογικό μπαλκόνι, ότι η κυβέρνησή του δεν επρόκειτο να κάνει νέες προσλήψεις δημοσίων υπαλλήλων, αφού οι υπηρετούντες ξεπερνούσαν κατά πολύ τον απαιτούμενο αριθμό, επιβαρύνοντας υπέρμετρα τον προϋπολογισμό. Οι πλεονάζοντες, είπε, ίσως έφταναν και τις 10.000. Την ίδια στιγμή, όμως, δεν ήταν διατεθειμένος να προβεί σε απολύσεις, «διότι δεν είναι εύκολον να ριφθεί εις τους δρόμους από της μιας ημέρας εις την άλλην τόσος αριθμός βιοπαλαιστών».

Η δεύτερη αρνητική του δέσμευση αφορούσε τη φορολογία, για την οποία παραδέχθηκε ότι ήταν βαριά και άνιση, η κατάσταση του προϋπολογισμού ωστόσο δεν άφηνε περιθώρια για ελαφρύνσεις. «Δεν επαγγέλλομαι καμμίαν άμεσον ελάττωσιν των φόρων», είπε, «προτού η αύξηση των εσόδων και μια βελτίωση της οικονομικής κατάστασης επιτρέψει τη μείωσή τους». Οι όψιμοι φιλελεύθεροι νομίζω ότι θα πρέπει να προσέξουν ιδιαίτερα τις δύο παραπάνω παραγράφους.

Φυσικά, το βιβλίο είναι επίσης απαραίτητο σε όλους τους ερασιτέχνες διπλωμάτες. Που θεωρούν ότι οι διεθνείς σχέσεις ρυθμίζονται με όρους καφενείου ή ποδοσφαίρου. Είναι ξεκάθαρο πως ό,τι πέτυχε ο Βενιζέλος όσον αφορά την επέκταση της Ελληνικής επικράτειας το πέτυχε πάνω απ’ όλα γιατί ήταν ρεαλιστής και ήξερε να συνάπτει τις κατάλληλες συμμαχίες. Κάτι που δυστυχώς όσοι ασχολήθηκαν και ασχολούνται με την ελληνική εξωτερική πολιτική φαίνεται συχνά να λησμονούν.

Το βιβλίο του Νίκου Παπαδάκη με βοήθησε επίσης να καταλάβω καλύτερα τον εθνικό διχασμό αλλά και την καταστρεπτική επίπτωση που είχαν οι ενέργειες της βασιλικής οικογένειας και του περιβάλλοντός της. Το αντιβενιζελικό πάθος του Κωνσταντίνου αλλά και του Ιωάννη Μεταξά στοίχισε πολλά στη χώρα – κυρίως λόγω της προώθησης ανίκανων στελεχών στην κυβέρνηση και στη στρατιωτική ιεραρχία, στελέχη, τα οποία ως μόνο προσόν είχαν τον αντιβενιζελισμό τους.

Αντίθετα, ο Βενιζέλος δεν δίστασε να χρησιμοποιήσει συχνά, ακόμη και σε καίριες θέσεις, ανθρώπους τους οποίους είτε δεν γνώριζε προσωπικά, είτε με τους οποίους τον χώριζαν ιδεολογικές διαφορές. Έδωσε έτσι πολλά μαθήματα αξιοκρατίας, κάτι που δυστυχώς χρειάζεται ιδιαίτερα και στις μέρες μας.

Πολλοί κατηγορούν τέλος τον Βενιζέλο για τη θέσπιση της νομοθεσίας περί ιδιώνυμου. Φαίνεται όμως ότι η θέσπισή της κρίθηκε αναγκαία για να αντιμετωπιστούν οι θέσεις του ΚΚΕ για αυτοδιάθεση και ανεξαρτησία της Μακεδονίας και της Θράκης και οι προσπάθειες του να δημιουργήσει οργανώσεις και στο πλαίσιο του στρατεύματος. Ωστόσο, ο Παπαδάκης ισχυρίζεται πως επί κυβερνήσεως Βενιζέλου, ελάχιστοι εκτοπίστηκαν ή καταδικάστηκαν με βάση το νόμο αυτόν.

Συμπερασματικά, η εικόνα του Βενιζέλου που απεκόμισα διαβάζοντας τη δίτομη αυτή βιογραφία μπορεί να συνοψισθεί ως εξής. Διανοούμενος αλλά και καταδεκτικός, ολιγαρκής για τον εαυτό του αλλά έτοιμος να ξοδευτεί για τους άλλους, υπερδραστήριος και προνοητικός για να πετύχει πολύπλοκους στόχους, δεινός ρήτορας και διαπραγματευτής αλλά και ρεαλιστής.

Νομικός, ο οποίος κατανοούσε τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις των νόμων που θέσπιζε, στρατηγικός αναλυτής της διεθνούς σκηνής, με διεθνή αναγνώριση – τον οποίο όμως οι Έλληνες προσπάθησαν να δολοφονήσουν δύο φορές και εναντίον του οποίου οργανώθηκε πανελλήνιο ανάθεμα!

Μαζί με το παράδειγμα του, ο Βενιζέλος μας άφησε πολλές παρακαταθήκες. Διαβάζοντας τη βιογραφία του κατάλαβα ότι ίσως να μην είμαστε άξιοι να περπατήσουμε στα χνάρια του, αφού εν πολλοίς υιοθετούμε τις μεθόδους, τη ρητορική, συχνά ακόμη και την ιδεολογία των αντιπάλων του – μια σίγουρη συνταγή για εθνικές κρίσεις και τραγωδίες …

Μερικά σοφά λόγια του Ελευθερίου Βενιζέλου

• Οι πολιτισμένοι λαοί κερδίζουν την εξουσία με την ψήφο των πολλών, κυβερνώνται με την ικανότητα των ολίγων και μεγαλουργούν με την πνοή του ενός.
• Σε όλους τους πολέμους η Αγγλία κερδίζει μίαν μάχην. Την τελευταίαν.
• Η Ελλάς είναι πολύ μικρόν κράτος διά να διαπράξη τόσον μεγάλην ατιμίαν (απαντώντας σε επιστολή του Κάιζερ που τον προέτρεπε να επιτεθεί στην Σερβία κατά παράβαση της ελληνοσερβικής συνθήκης).
• Αισθάνομαι υπερηφάνεια, διότι στις φλέβες μου ρέει διασταυρωμένο Λακωνικό και Κρητικό αίμα και άμα έχω κοντά μου τους Κρητικούς και τους Μανιάτες έχω ολόκληρη την Ελλάδα.
• Όταν οι λαοί αποτυγχάνουσι, δεν ερωτώσι, και καλώς κάμνουσι, αν έπταισαν αι κυβερνήσεις, αλλά το πρώτον των έργον είναι να τας ρίψωσι.
• Η πραγματοποίησις των εθνικών μας πόθων δεν εξαρτάται τόσον εκ των ιδικών μας πράξεων, όσον από την συνδρομήν των διεθνών περιστάσεων, αίτινες διαφεύγουν της ιδικής μας επιρροής.
• Είναι γνωστόν ότι εις την συνδρομήν των προστατίδων Δυνάμεων προσέφυγε πάντοτε η Ελλάς και διά το ψύλλου πήδημα.
• Το να είσαι Έλληνας δεν είναι ζήτημα καταγωγής, αλλά θέμα αγωγής.
• [Η «μαλλιαρή» είναι] ο μεγαλύτερος εχθρός ουχί της καθαρευούσης, την οποίαν είναι αδύνατον να επηρεάση, αλλά της δημοτικής.
• Μόνο μέσα εις την ειρήνην ημπορούν να αναπτυχθούν όλα τα άνθη του πολιτισμού.
• Ο πολιτικός πρέπει να έχη το χάρισμα να βλέπη πολύ πρωτύτερα αφ’ όσον βλέπουν οι άλλοι. Αν δεν έχη το χάρισμα τούτο, είναι αδύνατον να μην οδηγήσει την πατρίδα αυτού εις συμφοράς και καταστροφή.

Για λιγότερα τροχαία λόγω μέθης

Μερικές προτάσεις για εκμηδενισμό των θυμάτων από δυστυχήματα στα οποία εμπλέκονται μεθυσμένοι οδηγοί
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 5 Ιουνίου 2018 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-333)

Κάθε χρόνο στους δρόμους των ΗΠΑ χάνουν τη ζωή τους 10.000 περίπου άτομα σε δυστυχήματα που προκαλούνται από μεθυσμένους οδηγούς. Αυτό σημαίνει 29 νεκροί ημερησίως, ή ένας νεκρός κάθε 50 λεπτά της ώρας. Το ετήσιο κόστος ανέρχεται σε 44 δισ. δολάρια. Αντίστοιχα στην Ελλάδα εκτιμάται ότι το 25% των θανάτων από τροχαία οφείλεται στη μέθη (περίπου 170 επί συνόλου 690 το 2017). Στην πράξη όμως το ποσοστό αυτό είναι μάλλον υψηλότερο αφού οι επίσημες στατιστικές δεν περιλαμβάνουν σαφή στοιχεία για τα δυστυχήματα που οφείλονται στην εν λόγω αιτία.

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Ασφάλειας Μεταφορών (ETSC) έκανε τον Φεβρουάριο μερικές προτάσεις για τη μείωση των δυστυχημάτων που οφείλονται σε μεθυσμένους οδηγούς. Κατ’ αρχάς πρότεινε εντατικοποίηση των αλκοτέστ από την αστυνομία με παράλληλη μείωση του επιτρεπόμενου ορίου αλκοολαιμίας στα 0,2g/l από τα 0,5g/l που είναι σήμερα σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες). Πρότεινε επίσης περισσότερες ενημερωτικές εκστρατείες και να γενικευθεί η χρήση συστημάτων ακινητοποίησης των οχημάτων σε περίπτωση υψηλής αλκοολαιμίας του οδηγού, ιδίως για καθ' υποτροπή παραβάτες και επαγγελματίες οδηγούς.

Παράλληλα το Γενάρη, μια αντίστοιχη μελέτη δημοσιεύτηκε από την Εθνική Ακαδημία Επιστημών, Τεχνολογίας και Ιατρικής των ΗΠΑ. Έγινε κατόπιν παραγγελίας της Εθνικής Υπηρεσίας Οδικής Ασφάλειας των Αυτοκινητοδρόμων (NHTSA) που κάλυψε και το κόστος. Οι προτάσεις που διατύπωσαν οι αμερικάνοι επιστήμονες και μηχανικοί ήταν πολύ ευρύτερες και ριζοσπαστικές.

Φυσικά προτείνουν όπως και οι ευρωπαίοι εντατικοποίηση και διαφήμιση των αλκοτέστ, καθώς και μείωση του επιτρεπόμενου ορίου αλκοολαιμίας ακολουθώντας το παράδειγμα των περισσότερων ευρωπαϊκών χωρών όπου το σημερινό όριο είναι 0,5g/l (σήμερα στις ΗΠΑ είναι 0,8g/l). Προτείνουν επίσης, για τους καθ' υποτροπή παραβάτες. τη γενίκευση της χρήσης συστημάτων ακινητοποίησης των οχημάτων σε περίπτωση υψηλής αλκοολαιμίας του οδηγού.

Όμως οι αμερικάνοι προχώρησαν πολλά βήματα παραπέρα … Πρότειναν, για παράδειγμα, αύξηση του ειδικού φόρου κατανάλωσης στα οινοπνευματώδη με το σκεπτικό ότι η υψηλότερη τιμή αποτελεί σαφέστατα αποτρεπτικό παράγοντα της κατανάλωσης. Αυτό είναι κάτι που παρατηρείται και με άλλες εθιστικές ουσίες όπως π.χ. η νικοτίνη. Στη Γαλλία, όπου η τιμή των πακέτων των τσιγάρων έχει αυξηθεί στα 7-8 ευρώ (και προβλέπεται να φτάσει τα 10 ευρώ μέχρι το 2020), ήδη έχουν κόψει το κάπνισμα τον τελευταίο χρόνο, ένα εκατομμύριο άτομα!

Προτάθηκαν επίσης η μείωση των σημείων πώλησης και κατανάλωσης οινοπνευματωδών, ιδίως για άτομα ηλικίας κάτω των 21 ετών. καθώς και η αύξηση των προστίμων για όσους πωλούν οινοπνευματώδη σε ανήλικους και ήδη μεθυσμένους. Παράλληλα, προτάθηκε η υποχρεωτική κατάρτιση των υπευθύνων πωλήσεων οινοπνευματωδών και η διεξαγωγή περιοδικών ελέγχων με ανήλικους ηθοποιούς ως αγοραστές. Και φυσικά ο περιορισμός των διαφημίσεων οινοπνευματωδών ποτών σε όλα τα μέσα επικοινωνίας, ιδίως σε όσα απευθύνονται σε νέους.

Οι προτάσεις για ενίσχυση της φορολογίας και περιορισμό των σημείων πώλησης και των διαφημίσεων δεν αφορούν βέβαια μόνο τους μεθυσμένους οδηγούς. Αφορούν κατ’ αρχήν τα παιδιά και τους εφήβους που συχνά έχουν γίνει αλκοολικοί πριν καν ενηλικιωθούν! Ένα πρόβλημα που πλήττει ιδίως την Κρήτη αλλά και την υπόλοιπη Ελλάδα. Είναι απαράδεκτο να μεταφέρονται στα επείγοντα παιδιά 8 και 10 ετών σε αιθυλικό κώμα. Όσο για τις ολέθριες επιπτώσεις του οινοπνεύματος στην υγεία των ενηλίκων, γράψαμε πριν λίγες εβδομάδες (βλ. Χ.Ν. 27/2/2018).

Στις πρωτότυπες προτάσεις των αμερικάνων περιλαμβάνεται και η ίδρυση ειδικών δικαστηρίων τα οποία θα ασχολούνται με τους οδηγούς που θα συλλαμβάνονται μεθυσμένοι ή υπό την επήρεια ναρκωτικών ουσιών. Στόχος είναι οι οδηγοί αυτοί να μπαίνουν σε προγράμματα απεξάρτησης με την αξιοποίηση γνωσιακής συμπεριφορικής θεραπείας και φαρμακευτικής αγωγής. Κι αυτό με τη συνεργασία ασφαλιστών και επαγγελματιών υγείας που θα χρησιμοποιούν επιστημονικές τεχνικές αξιολόγησης, σύντομης επέμβασης και παραπομπής σε θεραπεία (SBIRT).

Τέλος, προτάθηκε η αξιοποίηση εναλλακτικών μέσων μεταφοράς για τα άτομα που έχουν καταναλώσει μεγάλες ποσότητες οινοπνευματωδών και δεν είναι σε θέση να οδηγήσουν. Αυτό προτείνεται να γίνει σε επίπεδο τοπικής αυτοδιοίκησης με εφαρμογές συνεπιβατισμού για κινητά, αύξηση των δρομολογίων των δημόσιων συγκοινωνιών (βραδινές ώρες και αργίες) και τέλος ενίσχυση των εθελοντικών πρωτοβουλιών των πολιτών.

Τέτοιες εθελοντικές πρωτοβουλίες υπάρχουν ήδη πολλές στην Ευρώπη και υποστηρίζονται από κρατικούς και ιδιωτικούς φορείς. Οι «Νηφάλιοι οδηγοί» και ο «Οδηγός της παρέας» (όπως οι Bob στο Βέλγιο), οι Υπεύθυνοι Νέοι Οδηγοί και άλλες πρωτοβουλίες, ενεργοποιούνται ιδίως στις περιόδους εορτών και αποτελούν καλές πρακτικές άξιες μίμησης και στην δική μας χώρα και περιφέρεια.

Πόσες από τις παραπάνω προτάσεις θα υιοθετηθούν; Δυστυχώς, δεν δικαιολογείται υπερβολική αισιοδοξία. Στην αμερικανική έκθεση σημειώνεται ότι λίγο πριν τη δημοσίευσή της, το Κογκρέσο των ΗΠΑ ενέκρινε νόμο με βάση τον οποίο αντί να αυξηθεί, ο ειδικός φόρος κατανάλωσης των οινοπνευματωδών θα μειωθεί κατά 16%!!!

Ας μην μιλήσουμε και για την χώρα μας. Ποιος θα τολμήσει στην Ελλάδα να προτείνει αύξηση της φορολογίας των οινοπνευματωδών και των τσιγάρων για λόγους δημόσιας υγείας; Να θυμίσουμε ότι η φορολογία των οινοπνευματωδών αποφέρει στο κράτος ένα περίπου δισ. ευρώ ετησίως. Και εκείνη των καπνικών προϊόντων άλλα 3 περίπου δισ. ευρώ κάθε χρόνο! Κι ας προβλέπει το Σύνταγμα της Ελλάδας ότι «Το Κράτος μεριμνά για την υγεία των πολιτών …».

Μαζί με την μη εφαρμογή της νομοθεσίας για την απαγόρευση του καπνίσματος στους κλειστούς δημόσιους χώρους, πρόκειται, κατά τη γνώμη μου για το μεγαλύτερο ελληνικό σκάνδαλο στο χώρο της υγείας. Από το οποίο, εκτός από το κράτος, επωφελούνται ορισμένες βιομηχανίες αλλά και πολλοί μικροπαραγωγοί, σε βάρος της υγείας αλλά και της ζωής των υπόλοιπων …

Τα παράπονα στο Δήμαρχο

Μια ιταλική κωμωδία με διδάγματα για όλους και όλες …
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 29 Μαΐου 2018 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-332)

Δεν ξέρω πόσοι από εσάς είχατε δει την ιταλική ταινία «Τα παράπονα στο Δήμαρχο», που είχε προβληθεί και στα Χανιά την τελευταία εβδομάδα του περασμένου Ιουλίου. Ο πρωτότυπος τίτλος της ταινίας «L'ora legale» είναι όρος και σημαίνει «Θερινή ώρα» αλλά μπορεί να μεταφραστεί και ως «Η ώρα της νομιμότητας». Πρόκειται για μια κωμωδία, η οποία, κατά τη γνώμη μου, εξηγεί με τον παραστατικότερο τρόπο την σημερινή, ελληνική πραγματικότητα.

Σε ένα μικρό χωριουδάκι της Σικελίας η καθημερινότητα των κατοίκων είναι δύσκολη. Για όλες τις δουλειές τους πρέπει να ζητήσουν την «εύνοια» του δημάρχου. Ο δήμαρχος – που θυμίζει έντονα Μπερλουσκόνι – είναι πλήρως διαφθαρμένος, μέχρι σημείου να ξεκινήσουν και δικαστικές διαδικασίες διερεύνησής των πεπραγμένων του. Έτσι, στις επόμενες εκλογές εκλέγεται τελικά ένας τίμιος καθηγητής που υπόσχεται να καθαρίσει την πόλη και να επιβάλει το νόμο.

Όμως, τα προβλήματα αρχίζουν μόλις αναλαμβάνει τα καθήκοντά του. Οι πολίτες που τον ψήφισαν στέκονται στην ουρά για να ζητήσουν κάποιο ρουσφέτι, αλλά παίρνουν την απάντηση ότι το αίτημά τους θα ικανοποιηθεί μόνο αν συμβιβάζεται με τους ισχύοντες νόμους και κανονισμούς. Παράλληλα, οι τροχονόμοι αρχίζουν να κόβουν κλήσεις για τα παράνομα σταθμευμένα οχήματα, κάτι πρωτόγνωρο για τους κατοίκους της μικρής πόλης.

Οι μικροπωλητές που είχαν καταλάβει αυθαίρετα δημόσιους χώρους εκδιώκονται. Κι από τους ελέγχους στα κτήρια προκύπτουν πλήθος παράνομων κατασκευών όπως πανωσηκώματα και επεκτάσεις χωρίς άδεια. Για τις οποίες οι υπηρεσίες διατάσσουν κατεδαφίσεις ή επιβάλουν πρόστιμα ενώ ταυτόχρονα αναπροσαρμόζουν και την σχετική φορολογία ακινήτων.

Φορολογία επιβάλλεται και σε όσα διαμερίσματα έχουν μετατραπεί αυθαίρετα σε ενοικιαζόμενα δωμάτια για τους τουρίστες. Δεν εξαιρείται ούτε ο εφημέριος του χωριού που έχει μετατρέψει, χωρίς άδεια, κάποιους χώρους της εκκλησίας σε bed and breakfast για επισκέπτες.

Ταυτόχρονα, εφαρμόζεται αυστηρότερα το πρόγραμμα ανακύκλωσης των σκουπιδιών. Και σε όσους κατοίκους συλλαμβάνονται να μην ανακυκλώνουν σωστά, επιβάλλονται τα σχετικά πρόστιμα. Φυσικά, πολλοί κάτοικοι εναποθέτουν τα σκουπίδια τους έξω από τα σπίτια των γειτόνων τους αλλά η δημοτική αστυνομία κάνει νυχτερινές περιπολίες και επιβάλλει πρόστιμα.

Οι υπάλληλοι του Δήμου αναγκάζονται να επιστρέψουν στα γραφεία τους, με αποτέλεσμα να αδειάσουν οι καφετέριες, ακόμη και αυτή που διατηρεί ο κουνιάδος του Δημάρχου. Το αποτέλεσμα είναι μείωση του τζίρου και οικονομική δυσπραγία … Επιπλέον, ο Δήμος καλεί για άσκηση όλους τους εθελοντές δασοφύλακες που μέχρι τότε εισέπρατταν το σχετικό επιμίσθιο χωρίς ποτέ να δίνουν το παρόν …

Ο τίμιος Δήμαρχος έχει λοιπόν αναστατώσει τους κατοίκους που είχαν συνηθίσει στην παρανομία και τη διαφθορά. Πρέπει με κάποιον τρόπο να εξαναγκαστεί σε παραίτηση! Η συνωμοσία εξυφαίνεται σε νυχτερινές συναντήσεις που οργανώνει ο εφημέριος στην εκκλησία … Με την διακριτική επιτήρηση της Μαφίας, που είναι παρούσα από την αρχή του έργου και της οποίας οι εισπράξεις έχουν προφανώς μειωθεί … Μόνον ένας πολίτης προσπαθεί να πει ότι ο Δήμαρχος είναι καλός άνθρωπος αλλά όλοι του βάζουν τις φωνές …

Τελικά, αποφασίζεται δύο συγγενείς του – που είναι και πρωταγωνιστές του έργου – να κτίσουν κατά τη διάρκεια της νύχτας ένα παράνομο κτίσμα στο εξοχικό του Δημάρχου. Με τις ευλογίες του εφημέριου και τη σύμφωνη γνώμη του εκκλησιάσματος … Το οποίο μάλιστα προσεύχεται για την επιτυχία της επιχείρησης! Με την δημοσιότητα που θα λάβει αυτή η «στημένη» παρανομία ελπίζουν ότι ο Δήμαρχος θα εξαναγκαστεί σε παραίτηση.

Στο τέλος, όλη η πόλη διαδηλώνει απαιτώντας την παραίτηση του Δημάρχου. «Μα με εκλέξατε γιατί θέλατε την αλλαγή! Κι εγώ το προσπάθησα!» τους λέει. Και συνεχίζει: «Αυτό περιείχε και θυσίες, το ξέρω. Μερικές φορές ακόμα και υπερβολικές! Όλοι μας όμως έπρεπε να απαρνηθούμε και από κάτι. Εγώ για παράδειγμα, αναγκάστηκα να απαρνηθώ την αγάπη σας!».

«Η εντιμότητα δεν είναι απλά μια ωραία λέξη! Την εντιμότητα δεν πρέπει να την απαιτούμε μονάχα από τον διπλανό μας! Την εντιμότητα πρέπει να την απαιτούμε, κυρίως από τους ίδιους μας τους εαυτούς! Κοιτάξτε την πόλη μας πόσο όμορφη έγινε! Δεν την έκανα εγώ όμορφη. Εγώ απλώς την καθάρισα από όλο εκείνο το σίχαμα, έτσι όπως την είχαμε καταντήσει! Κι αυτό δεν έχει σχέση με την εφαρμογή της νομιμότητας. Έχει σχέση με την κοινή λογική! Όμως εγώ μόνος μου δεν μπορώ να τα καταφέρω. Συμπολίτες, εσείς που απαιτείτε την αλλαγή, είστε διατεθειμένοι να αλλάξετε;».

Η απάντηση του πλήθους: «Να φύγεις να πας στο σπίτι σου!!». Και το αναπόφευκτο αποτέλεσμα: η επιστροφή του προηγούμενου διεφθαρμένου δημάρχου.

Γιατί σας διηγήθηκα αυτή την ιστορία; Γιατί αν μια κοινωνία δεν θέλει να αλλάξει, να σεβαστεί τους νόμους και τον πλησίον, αλλαγή πραγματική δεν πρόκειται να έλθει. Το παράνομο παρκάρισμα θα συνεχίσει να ταλαιπωρεί τον κόσμο όπως και οι αυθαίρετες κατασκευές και οι καταπατήσεις. Μεθυσμένοι οδηγοί, που θα μιλούν στα κινητά, θα ξεπερνούν τα όρια ταχύτητας και θα προσπερνούν σε σημεία χωρίς ορατότητα θα συνεχίσουν να σκοτώνουν.

Οι καπνιστές θα συνεχίσουν να φουμάρουν στους κλειστούς χώρους. Τα σκουπίδια θα συνεχίσουν να απειλούν τη φύση αφού θα πετιούνται όπου λάχει. Η φοροδιαφυγή και οι παραβιάσεις της εργατικής νομοθεσίας θα είναι στην ημερησία διάταξη όπως και τα ρουσφέτια από τους πολιτικούς για κάποιο βόλεμα. Παράλληλα, όλοι θα επιζητούν κάποιον «σωτήρα» για να βάλει τάξη ...

Όλοι θα ρίχνουν το φταίξιμο στους ξένους, στη μοίρα, στους «προηγούμενους», στην μια ή την άλλη συνομωσία, στην τουρκοκρατία, και σε χίλιες δυο άλλες αιτίες … Κι όμως οι πρωταρχικοί φταίχτες είναι πάντα τα πρόσωπα που βλέπουμε κάθε πρωί στον καθρέφτη …

Στην υπηρεσία όσων κινδυνεύουν

Διαδικτυακές εφαρμογές χαρτογράφησης καταστροφών και ελπίδες για υποχρεωτική υλοποίηση συστημάτων έγκαιρης προειδοποίησης των πολιτών
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 22 Μαΐου 2018 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-331)

Την περασμένη εβδομάδα ανέφερα μερικές από τις χρήσιμες εφαρμογές που παρακολούθησα στο πρόσφατο συνέδριο της Ένωσης του Ευρωπαϊκού Αριθμού Επειγόντων 112 (ΕΕΝΑ) στη Λιουμπλιάνα της Σλοβενίας. Για τη χρήση των δρόνων (drones), για τον προηγμένο γεωεντοπισμό των κινητών τηλεφώνων (Advanced Mobile Location ή AML), για νέες εφαρμογές καταπολέμησης των ψευδών ειδήσεων και τέλος για ένα σύστημα επικοινωνίας σε περιοχές που έχουν υποστεί ολική καταστροφή.

Αξίζει να σημειωθεί ότι στο συνέδριο και την έκθεση ήταν παρούσες οι μεγαλύτερες εταιρείες πληροφορικής όπως η Google, η Facebook και η Microsoft. Όλες δραστηριοποιούνται στην χαρτογράφηση των καταστροφών και προσφέρουν υπηρεσίες και εφαρμογίδια (apps) στις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης και στους πολίτες.

Η Google διαθέτει μιαν εξειδικευμένη ομάδα για την αντιμετώπιση κρίσεων (Crisis Response Τeam). Η εν λόγω ομάδα αξιοποιεί συνδυασμένα τα εργαλεία χαρτογράφησης της εταιρείας για τον εντοπισμό προσώπων και την παρακολούθηση της εξέλιξης κάποιων καταστροφών. Οι υπηρεσίες αυτές έχουν χρησιμοποιηθεί σε περιπτώσεις σεισμών, πλημμυρών, δασικών πυρκαγιών και τσουνάμι. Η εταιρεία μαζί με άλλους φορείς υποστηρίζει την ΜΚΟ Nethope για την εγκατάσταση WiFi σε κέντρα προσφύγων και μεταναστών εξασφαλίζοντας έτσι τη σύνδεση τους με το διαδίκτυο.

Αξιοσημείωτες είναι και οι προσπάθειες της Facebook. Έχω προσωπικά χρησιμοποιήσει κατ’ επανάληψη την εφαρμογή Safety check σε περιπτώσεις μεγάλων καταστροφών ή και τρομοκρατικών επιθέσεων για να ελέγξω αν ήταν ασφαλή κάποια αγαπημένα πρόσωπα που έτυχε να βρίσκονται στον τόπο της καταστροφής.

Στο πλαίσιο αυτής της εφαρμογής υπάρχει επίσης δυνατότητα οργάνωσης της αλληλοβοήθειας μεταξύ των χρηστών που βρίσκονται στην ίδια περιοχή και μπορούν να προσφέρουν π.χ. κατάλυμα, φαγητό ή άλλη βοήθεια. Τέλος, η εταιρεία έχει εκδώσει έναν οδηγό σε έξι γλώσσες για τους τρόπους με τους οποίους άτομα, ομάδες και κοινότητες μπορούν να αξιοποιήσουν την εφαρμογή Facebook πριν, κατά τη διάρκεια και μετά από καταστροφές.

Στο συνέδριο παρουσιάστηκαν και τα πρώτα αποτελέσματα μιας πιλοτικής εφαρμογής για την, σε πραγματικό χρόνο, διασύνδεση, με το εφαρμογίδιο πλοήγησης Waze για κινητά τηλέφωνα, των συμβάντων που δηλώνονται στα κέντρα διαχείρισης κλήσεων έκτακτης ανάγκης και επηρεάζουν την κυκλοφορία. Έτσι, όσοι οδηγοί χρησιμοποιούν το εφαρμογίδιο καθοδηγούνται εγκαίρως ώστε να αποφύγουν τα σημεία συμφόρησης κατά τις μετακινήσεις τους. Η πιλοτική εφαρμογή έγινε σε κέντρα διαχείρισης κλήσεων στην Αυστρία, την Ιταλία (Λομβαρδία) και τη Γαλλία (Ιζέρ).

Συζητήθηκε επίσης η χαρτογράφηση της θέσης των αυτόματων εξωτερικών απινιδωτών (ΑΕΑ) αλλά και τα προβλήματα που συνδέονται με την επικαιροποίηση της θέσης, της πρόσβασης και της διαθεσιμότητας τους. Αξιοσημείωτη ήταν η βράβευση μιας τηλεφωνήτριας στο Σουηδικό κέντρο κλήσεων 112 που αξιοποίησε την διαθεσιμότητα ενός ΑΕΑ σε συνδυασμό με παρακείμενο εθελοντή διασώστη για να βοηθήσει ένα θύμα καρδιακού επεισοδίου. Με τον τρόπο αυτό εξασφάλισε την επιβίωση του θύματος μέχρι την άφιξη του ασθενοφόρου.

Πράγματι, έχει αποδειχθεί σε σειρά επιστημονικών ερευνών ότι η άμεση χρήση ΑΕΑ σε περίπτωση καρδιακού επεισοδίου συνδέεται με πιθανότητες επιβίωσης του θύματος κατά πάνω 50%. Αντίθετα. χωρίς τη χρήση ΑΕΑ η πιθανότητα επιβίωσης είναι κάτω του 5% !

Έγκαιρη προειδοποίηση και συναγερμός. Πολύ ενδιαφέρουσα ήταν τέλος η συνεδρία για την πρόοδο της διαδικασίας έγκρισης των νέων νομοθετικών ρυθμίσεων που έχει προτείνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σχετικά με τις επικοινωνίες έκτακτης ανάγκης. Εκτός από την θεσμοθέτηση του προηγμένου γεωεντοπισμού των κινητών τηλεφώνων ανακοινώθηκε από τους εκπροσώπους της Επιτροπής ότι το νέο νομοθετικό πλαίσιο θα περιλαμβάνει και διάταξη για την έγκαιρη προειδοποίηση των πολιτών σε περιπτώσεις επικείμενων ή εξελισσόμενων καταστροφών.

Έχω παρακολουθήσει το ζήτημα αυτό από το 1998 όταν τέθηκε για πρώτη φορά στο πλαίσιο ενός μεγάλου προγράμματος για την ενημέρωση και πληροφόρηση των πολιτών σε περιπτώσεις καταστροφών. Συζητήθηκε κατ’ επανάληψη τα τελευταία 20 χρόνια αλλά τα κράτη μέλη (ιδίως η Γαλλία) ήταν αντίθετα στην οποιαδήποτε ρύθμιση σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Μέχρι που συνέβησαν οι τρομοκρατικές επιθέσεις στο Παρίσι και τη Νίκαια και ο νέος πρόεδρος της Γαλλίας έδωσε εντολή να προχωρήσουν ταχύτατα οι εργασίες για το «αντίστροφο 112» όπως το βαφτίσαμε.

Ευτυχώς, η ΕΕΝΑ είχε κατ’ επανάληψη υποβάλλει προτάσεις στον τομέα αυτό και κάποια κράτη μέλη (π.χ. το Βέλγιο) τις υλοποίησαν. Πρόκειται για έγκαιρη προειδοποίηση των πολιτών με τη χρήση των σύγχρονων δικτύων και εφαρμογών τηλεπικοινωνιών. Με μηνύματα στα κινητά τηλέφωνα, με ενεργοποίηση ψηφιακών τηλεοράσεων και ραδιοφώνων και με εξειδικευμένα εφαρμογίδια.

Βέβαια, από την θέσπιση της υποχρέωσης σε ευρωπαϊκό επίπεδο μέχρι την εφαρμογή και την εγκατάσταση σε κάθε κράτος μέλος θα περάσουν ακόμη αρκετά χρόνια, ιδίως όταν δεν υπάρχει ρητά εκφρασμένη πολιτική βούληση. Ιδίως στην Ελλάδα όπου το εκσυγχρονισμένο 112 ελπίζουμε ότι θα λειτουργήσει μέχρι το τέλος του χρόνου (βλ. Χ.Ν. 13/2/2018) μετά από επταετή καθυστέρηση!

Ευτυχώς όμως. Όταν ένα ζήτημα καταστεί νομική υποχρέωση και πάρει το δρόμο του σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι σχεδόν σίγουρο ότι θα προχωρήσει …

Για καλύτερες διασώσεις

Η χρήση δρόνων στα επείγοντα, οι εφαρμογές έκτακτης ανάγκης για κινητά και οι ψευδείς ειδήσεις βρέθηκαν στο επίκεντρο του πρόσφατου συνεδρίου για τα επείγοντα
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 15 Μαΐου 2018 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-330)

Πριν από τρεις εβδομάδες παρακολούθησα το συνέδριο της Ένωσης του Ευρωπαϊκού Αριθμού Επειγόντων 112 (ΕΕΝΑ) στη Λιουμπλιάνα της Σλοβενίας. Στην τριήμερη εκδήλωση συμμετείχαν 720 άτομα από 55 χώρες. Εκπρόσωποι δημόσιων αρχών και υπηρεσιών έκτακτης ανάγκης, ιδιωτικές εταιρείες, ερευνητές, οργανώσεις και εταιρείες κινητής τηλεφωνίας.

Είχα συμβάλλει στην διοργάνωση των πρώτων τέτοιων συνεδρίων το 2003 και το 2004. Και διαπίστωσα καταπληκτική πρόοδο! Ακολουθεί μια σύντομη επισκόπηση όσων μου έκαναν εντύπωση στο συνέδριο της Λιουμπλιάνα και την έκθεση που το συνόδευε …

Δρόνοι και δημόσια ασφάλεια. Οι δρόνοι (drones) έχουν ήδη σώσει ζωές σε αποστολές έρευνας και διάσωσης ενώ έχουν χρησιμοποιηθεί με επιτυχία σε δασικές πυρκαγιές, σε πλημμύρες και σε αποστολές δημόσιας τάξης. Με βελτιωμένους αερομεταφερόμενους αισθητήρες και εξειδικευμένο λογισμικό συμπληρώνουν όλο και περισσότερο τα εργαλεία που χρησιμοποιούν οι υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης στις καθημερινές τους επιχειρήσεις.

Παράλληλα, απαιτείται περισσότερη έρευνα ώστε οι πυροσβέστες, οι διασώστες και οι αστυνομικοί να εκπαιδευτούν για να ενσωματώσουν τους δρόνους στις καθημερινές τους επιχειρήσεις. Στη σχολή πυροσβεστών της Εσθονίας υπάρχει ήδη σχετικό μάθημα … Επίσης θα πρέπει να αξιολογηθεί η χρησιμότητα και η αποτελεσματικότητά τους με επιστημονικό τρόπο ώστε να δικαιολογηθούν οι επενδύσεις για την αγορά τους και την ένταξη τους στις μονάδες.

Εφαρμογές για κινητά. Ο προηγμένος γεωεντοπισμός κινητών τηλεφώνων (Advanced Mobile Location ή AML) ξεκίνησε να λειτουργεί με έξυπνα κινητά Android (της Google) και έχει τώρα επεκταθεί στα iPhone (της Apple). Όπως λένε οι άνθρωποι του κλάδου, πρόκειται για την καλύτερη καινοτομία της δεκαετίας στον τομέα της διάσωσης! Ωστόσο, για να μπορεί να αξιοποιηθεί θα πρέπει τα τηλεφωνικά κέντρα που απαντούν στις κλήσεις προς το 112 να έχουν εγκαταστήσει τη σχετική εφαρμογή.

Ήδη αυτό έχει γίνει στα εξής κράτη: Βρετανία, Ιρλανδία, Ισλανδία, Φινλανδία, Βέλγιο, Εσθονία, Λιθουανία, Σλοβενία, Αυστρία (εν μέρει) και Νέα Ζηλανδία. Η εγκατάστασή του σχεδιάζεται σε Νορβηγία, Σουηδία, Λετονία, Δανία, Ολλανδία, Γερμανία, Γαλλία, Πορτογαλία, Ιταλία, Τσεχία, Σλοβακία, Ουγγαρία, Ρουμανία, Κροατία. Και εκτός Ευρώπης σε Αυστραλία, ΗΠΑ και Τουρκία. Επισημαίνεται ότι ο προηγμένος γεωεντοπισμός έχει τυποποιηθεί σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης από το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Προτύπων Τηλεπικοινωνιών (ETSI).

Παράλληλα, η ΕΕΝΑ ανακοίνωσε ένα πρόγραμμα για την εγκατάσταση της πανευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής εφαρμογών έκτακτης ανάγκης για κινητά (PEMEA). Έτσι οι διάφορες τοπικές εφαρμογές που έχουν αναπτυχθεί και κυκλοφορούν σε όλο τον κόσμο θα μπορούν να επικοινωνούν αποτελεσματικά με τις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης που είναι πιο κοντά στον χρήστη. Πρόκειται για άλλο ένα ευρωπαϊκό πρότυπο που έχει προωθήσει η ΕΕΝΑ στο ETSI.

Ψευδείς ειδήσεις. Σε μια ξεχωριστή συνεδρίαση παρουσιάστηκαν δύο σημαντικές πρωτοβουλίες για την καταπολέμηση των ψευδών ειδήσεων. Το EU Disinfo Lab, μια Μη Κυβερνητική Οργάνωση που δραστηριοποιείται για τον εντοπισμό ψευδών ειδήσεων και υστερόβουλων λογαριασμών στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, καθώς και κατά της διάδοσης ανυπόστατων φημών.

Τα μέλη του έχουν ήδη συνεργαστεί για την αντιμετώπιση τέτοιων απειλών στο πλαίσιο των γαλλικών προεδρικών εκλογών. Έχουν επίσης αναλύσει την διάδοση των ανυπόστατων φημών που συνόδευαν τις τρομοκρατικές επιθέσεις στο Παρίσι (13/11/2015) και στη Νίκαια (14/7/2016) και τον πανικό στην νότια Γαλλία (Juan-les-Pins, 14/8/2016). Από την ανάλυση αυτή συμπέραναν ότι οι φήμες διαδίδονται από άτομα που δεν βρίσκονται στην περιοχή του συμβάντος, ότι η διάψευση διαδίδεται πολύ περισσότερο από την αρχική φήμη και ότι οι έγκαιρες και έγκυρες ειδήσεις από τις αρχές λαμβάνονται σοβαρά υπόψη από τον κόσμο.

Η δεύτερη πρωτοβουλία είναι το έργο InVID που έχει ήδη αναπτύξει εργαλεία εντοπισμού ψευδών ή παραποιημένων φωτογραφιών και βίντεο. Με την εγκατάσταση ενός πρόσθετου (plugin) στο πρόγραμμα περιήγησης στο διαδίκτυο ο χρήστης μπορεί να διαπιστώσει πότε και σε τι πλαίσιο πρωτοδημοσιεύτηκε μια φωτογραφία και κατά πόσο είναι παραποιημένη για λόγους προπαγάνδας.

Το έργο χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση και όταν ολοκληρωθεί στις αρχές του επόμενου χρόνου θα διαθέσει σε επαγγελματίες των ειδήσεων ένα σύνολο προηγμένων εργαλείων επαλήθευσης των οπτικών ειδήσεων που διαδίδονται στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Επικοινωνίες σε κατεστραμμένες περιοχές. Στην έκθεση που έτρεχε παράλληλα με το συνέδριο το μάτι μου έπεσε σε ένα καινοτόμο προϊόν που εξασφαλίζει την επικοινωνία σε περιοχές όπου οι τηλεπικοινωνίες έχουν διακοπεί μετά από μια μεγάλη καταστροφή. Το APM-40 αποτελείται από ανθεκτικά τηλέφωνα που συνδέονται με απλό καλώδιο σε βρόχο και μπορούν να διασυνδεθούν με το κανονικό τηλεφωνικό δίκτυο, με το δίκτυο κινητής ή και με ασύρματα δίκτυα (UHF, VHF, Tetra).

Οι συσκευές καταναλώνουν ελάχιστο ρεύμα και μπορούν να λειτουργήσουν με τις ίδιες μπαταρίες επί εβδομάδες ή να συνδεθούν με ηλιακό συλλέκτη. Το σύστημα μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε νοσοκομεία εκστρατείας, εγκαταστάσεις ζωτικής σημασίας, καταυλισμούς προσφύγων, σήραγγες, ορυχεία, σπηλιές και σε μεγάλες εκδηλώσεις.

Την επόμενη εβδομάδα θα αναφερθούμε σε μια σειρά από άλλες ενδιαφέρουσες πτυχές του συνεδρίου.

Για μιαν άκαπνη Ελλάδα

Με ενημέρωση και ενδυνάμωση των μαθητών ώστε να μην αρχίσουν το κάπνισμα και με την εφαρμογή της νομοθεσίας για την απαγόρευση του καπνίσματος
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 8 Μαΐου 2018 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-329)

Έχουμε γράψει κατ’ επανάληψη σε αυτήν εδώ τη στήλη για τις βλαβερές συνέπειες του καπνίσματος. Στην Ελλάδα σκοτώνει γύρω στα 20.000 άτομα άνω των 35 ετών κάθε χρόνο και ταλαιπωρεί δεκάδες χιλιάδες άτομα με παθήσεις της καρδιάς, των πνευμόνων και των αγγείων καθώς και με καρκίνους κάθε είδους. Επιβαρύνει μάλιστα την υγεία και όσων δεν καπνίζουν, αλλά ως παθητικοί καπνιστές εκτίθενται στον δηλητηριώδη καπνό του τσιγάρου.

Πως μπορούμε όμως να προφυλαχθούμε από αυτή τη σύγχρονη μάστιγα; Η απάντηση είναι απλή. Με την εφαρμογή της Σύμβασης Πλαίσιο του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας για τον έλεγχο του καπνού, η οποία αποτελεί νόμο και της Ελληνικής Πολιτείας. Για τον περιορισμό του καπνίσματος, η Σύμβαση Πλαίσιο προβλέπει μια σειρά από σημαντικά μέτρα πολιτικής.

Σήμανση. Όλα τα καπνικά προϊόντα πρέπει να φέρουν συγκεκριμένη σήμανση με φωτογραφίες και γραπτά μηνύματα που υπενθυμίζουν τα τρομερά προβλήματα στην υγεία που προκαλεί η κατανάλωση τους. Επίσης πρέπει να αναφέρουν πληροφορίες για την απεξάρτηση από το κάπνισμα. Δυστυχώς, στα πακέτα τσιγάρων που πωλούνται στην Ελλάδα η σχετική ηλεκτρονική διεύθυνση παραπέμπει απλώς στον ιστότοπο του Υπουργείου Υγείας όπου δεν υπάρχει καμία εμφανής σχετική πληροφορία.

Διαφήμιση. Η διαφήμιση των καπνικών προϊόντων έχει απαγορευτεί ήδη από την δεκαετία του 1980. Ωστόσο, δεν έχει απαγορευτεί η έμμεση (ή «γκρίζα») διαφήμιση στην τηλεόραση και τον κινηματογράφο, δηλαδή η προβολή ατόμων που καπνίζουν σε τηλεοπτικές εκπομπές, σειρές ή ταινίες. Ακόμη και όταν αυτό δεν δικαιολογείται από το σενάριο!

Έκθεση στον καπνό. Η Ελληνική Πολιτεία έχει θεσπίσει νομοθεσία σχετικά με την απαγόρευση του καπνίσματος στους κλειστούς δημόσιους χώρους από το 2008. Ωστόσο, η εφαρμογή της είναι ελλιπέστατη κι αυτό φαίνεται από την συνεχή αύξηση του αριθμού των παθητικών καπνιστών όπως καταγράφονται από τις σχετικές έρευνες του Ευρωβαρόμετρου. Παράλληλα, παρατηρείται μια, μικρή μεν, αλλά σταθερή μείωση του αριθμού των καπνιστών.

Η αύξηση των παθητικών καπνιστών και η ελλιπέστατη εφαρμογή του νόμου έχει οδηγήσει στη δημιουργία Συλλόγων και ομάδων πίεσης στα μέσα κοινωνική δικτύωσης με χιλιάδες μέλη που δραστηριοποιούνται για την εφαρμογή της αντικαπνιστικής νομοθεσίας. Επιπλέον, σύμφωνα με έρευνες η πλειοψηφία των πολιτών θεωρεί τη μη εφαρμογή του νόμου ως σημείο πολιτιστικής υποβάθμισης, νοιώθοντας μάλιστα και αισθήματα οργής γι’ αυτό!

Παράνομο εμπόριο. Η Σύμβαση Πλαίσιο συμπληρώθηκε το 2012 με σχετικό πρωτόκολλο για την εξάλειψη του παράνομου εμπορίου προϊόντων καπνού. Ωστόσο, η Ελλάδα δεν το έχει ακόμη κυρώσει παρόλη το εκτεταμένο λαθρεμπόριο τσιγάρων.

Φορολογία. Ένα μέτρο που μπορεί να μειώσει την κατανάλωση προϊόντων καπνού είναι και η φορολογία. Στην Ελλάδα το κράτος εισπράττει από φόρους καπνικών προϊόντων γύρω στα 3 δις ευρώ ετησίως αλλά η μέση τιμή του πακέτου παραμένει σχετικά χαμηλή (4,2 €) σε σύγκριση με άλλες χώρες (Αυστραλία 16,37 €, Νέα Ζηλανδία 14,66 €, Νορβηγία 11,41 €, Ιρλανδία 11,20 €, Ισλανδία 10,68 €, Βρετανία 10,57 €).

Διακοπή καπνίσματος. Η Σύμβαση Πλαίσιο προβλέπει υποχρέωση για καθιέρωση προγραμμάτων διάγνωσης, συμβουλευτικής, πρόληψης και θεραπείας της εξάρτησης από τον καπνό. Δυστυχώς, από παλαιότερη έρευνα της Ελληνικής Πνευμονολογικής Εταιρείας προέκυψε ότι οι καπνιστές δε γνωρίζουν τι είναι τα Ιατρεία Διακοπής Καπνίσματος και πώς να τα προσεγγίσουν. Κάτι που είναι φυσικό αφού το Υπουργείο Υγείας δεν δίνει τη σωστή ενημέρωση στην κεντρική του ιστοσελίδα!

Πρόληψη της έναρξης του καπνίσματος. Η Ελληνική Πολιτεία έχει θεσπίσει νομοθετική υποχρέωση για την κατάρτιση εθνικού σχεδίου πρόληψης σε θέματα καπνού και αλκοόλ (σε συνεργασία με τον ΟΚΑΝΑ και το ΚΕΘΕΑ). Όμως το τελευταίο «Εθνικό Σχέδιο Δράσης για το Κάπνισμα» αφορούσε την περίοδο 2008 – 2012 …

Ευτυχώς, το κενό του κράτους ήλθε να καλύψει η πρωτοβουλία Smoke Free Greece, μία σειρά συντονισμένων δράσεων από το Ερευνητικό Εργαστήριο «George D. Behrakis» της Ελληνικής Αντικαρκινικής Εταιρείας και το Ινστιτούτο Δημόσιας Υγείας του Αμερικανικού Κολλεγίου Ελλάδος. Στόχος είναι η ευαισθητοποίηση και η ενδυνάμωση των μαθητών του Δημοτικού και του Γυμνασίου με ειδικά σχεδιασμένες διαδραστικές διαλέξεις και ενημερωτικό υλικό.

Έτσι οι μαθητές λαμβάνουν έγκυρη και επιστημονική ενημέρωση για το κάπνισμα στο σύνολό του (τοξικά συστατικά του καπνού, διάφορα καπνικά και μη καιόμενα προϊόντα και η διαφήμισή τους, επιπτώσεις του καπνίσματος στην υγεία, παθητικό κάπνισμα, εθισμός και τρόποι απεξάρτησης). Επιπλέον, παρέχεται στους μαθητές η δυνατότητα να αναπτύξουν και να καλλιεργήσουν τις ατομικές και κοινωνικές δεξιότητες που είναι απαραίτητες για την αντίσταση στο κάπνισμα.

Παράλληλα, οι παρεμβάσεις υποστηρίζονται από ειδικά σχεδιασμένο εκπαιδευτικό υλικό για μαθητές (μαθητικό τετράδιο), αλλά και εκπαιδευτικούς και γονείς (φυλλάδιο «Παιδεία για έναν Κόσμο χωρίς Κάπνισμα»).

Από το 2013 που άρχισε η εφαρμογή του προγράμματος έχουν λάβει μέρος στις διαδραστικές διαλέξεις περίπου 32.075 μαθητές από σχολεία όλης της Ελλάδας σε τρεις οργανωμένους χώρους στην Αθήνα, (Εκπαιδευτικό Ίδρυμα «Αττική Παράδοση»), τη Θεσσαλονίκη (Κέντρο Διάδοσης Επιστημών και Μουσείο Τεχνολογίας «Νόησις») και στο παλαιό Δημαρχείο Τεγέας.

Συμπέρασμα. Η Ελλάδα θα γίνει άκαπνη με την ευαισθητοποίηση των παιδιών και των νέων ώστε να μην αρχίσουν το κάπνισμα. Και με την πίεση των πολιτών προς τις αρχές για να εφαρμοστεί η Σύμβαση Πλαίσιο του ΠΟΥ στο σύνολό της και ιδίως όσον αφορά την απαγόρευση του καπνίσματος στους δημόσιους χώρους.

Περί αξιοκρατίας

Γνώσεις, ήθος και αξιοκρατία, τα τρία συστατικά που χρειάζονται για την πρόοδο του τόπου σύμφωνα με τον αείμνηστο καθηγητή Αντώνη Κονταράτο.
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα την Πρωτομαγιά 2018 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-328)

Την περασμένη εβδομάδα, στην θυελλώδη παραίτηση του από τη θέση του προέδρου του νεοσύστατου Ελληνικού Διαστημικού Οργανισμού, ο Δρ. Σταμάτης Κριμιζής, ανέφερε τρία αγαθά σε ανεπάρκεια από την σύγχρονη ελληνική κοινωνία. Αξιοκρατία, Αριστεία και Αξιολόγηση. Η συμμετοχή του στο διαστημικό πρόγραμμα των ΗΠΑ και σε αποστολές προς όλους τους πλανήτες του ηλιακού μας συστήματος, μου θύμισε τον αείμνηστο Αντώνη Κονταράτο και τις περιπέτειες του στις αρχές της δεκαετίας του 1980.

Πριν φύγω από την Ελλάδα το 1984, τον είχα συναντήσει για την τελευταία συνέντευξη που έπαιρνα ως δημοσιογράφος. Συνέντευξη που είχε δημοσιευτεί στο τεύχος Ιανουαρίου-Φεβρουαρίου 1984 του περιοδικού Πτήση. Είχα ξεκινήσει τότε μια σειρά συνεντεύξεων με τίτλο «Οι Δημιουργοί» με στόχο την προβολή αξιόλογων επιστημόνων ως αντιστάθμισμα στην εντεινόμενη υποβάθμιση του πολιτιστικού επιπέδου που επιχειρούσαν διάφορα λαϊκά έντυπα εκείνη την εποχή – με στόχο να ξεβλαχέψουν ή μάλλον να αποβλακώσουν τους νέους.

Ο Κονταράτος ήταν ο μόνος Έλληνας στην μικρή ομάδα των στενών συνεργατών του Βέρνερ φον Μπράουν που σχεδίασαν και υλοποίησαν το πρόγραμμα Απόλλων για την αποστολή ανθρώπου στη Σελήνη. Επικεφαλής μιας ομάδας 16 διδακτόρων διαφόρων ειδικοτήτων – από βιοφυσικούς και ψυχολόγους μέχρι μαθηματικούς και χημικούς – είχε αναλάβει τον ρόλο του συμβούλου της NASA σχετικά με τα προβλήματα υγείας και ασφάλειας των αστροναυτών του προγράμματος Απόλλων και των διαπλανητικών επανδρωμένων πτήσεων που σχεδιάζονταν τότε.

Όσοι έχουν δει το έργο «Απόλλων 13» με τον Τομ Χάνκς, ας θυμηθούν τον τεχνικό που καλείται να σώσει τους αστροναύτες από την ασφυξία όταν παρουσιάζεται πρόβλημα στο σύστημα δέσμευσης του διοξειδίου του άνθρακα. Ο τεχνικός, που παριστάνει τον Κονταράτο, πρέπει να ταιριάξει έναν κύβο μέσα σε έναν κύλινδρο – κάτι που το πετυχαίνει μαζί με τους συνεργάτες του με κλασσική ελληνική καπατσοσύνη και με τρόπο εντελώς ανορθόδοξο.

Ωστόσο, η συμβολή του Κονταράτου δεν τελείωσε με την σημαντικότατη συμμετοχή του στο διαστημικό πρόγραμμα των ΗΠΑ. Ως πραγματικός διευθυντής προγραμμάτων έρευνας και ανάπτυξης συμμετείχε και σε πολλά άλλα προγράμματα όπως το Πρόγραμμα Ανίχνευσης Εξωγήινης Ζωής, τα Εθνικά Προγράμματα Υποβρύχιας Εξερεύνησης και Οδικής Ασφάλειας, τα προγράμματα καταπολέμησης του Καρκίνου και του AIDS και τέλος το Εθνικό Ενεργειακό Πρόγραμμα των ΗΠΑ.

Μετά το πρόγραμμα Απόλλων του προτάθηκε να αναλάβει το Ίδρυμα Σμιθσόνιαν (μουσείο επιστήμης και τεχνολογίας καθώς και ίδρυμα ερευνών) αλλά προτίμησε να επιστρέψει στην Ελλάδα. Το 1976 εξελέγη καθηγητής Διοίκησης στην Πολυτεχνική Σχολή του Πανεπιστημίου Πατρών και την περίοδο 1979 έως 1982 ανέλαβε διευθύνων σύμβουλος του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών. Μόνος του καθόρισε τους στόχους του, αφού ο αρμόδιος Υπουργός δεν είχε ιδέα … «Να δημιουργήσω υποδομές στο ΕΙΕ που θα κρατήσουν κάτω από οποιεσδήποτε συνθήκες».

Μέχρι την άνοιξη του 1982, που αποχώρησε λόγω της κυβερνητικής αλλαγής, είχε πετύχει να δημιουργήσει μια κρίσιμη μάζα εγκεφάλων τριπλασιάζοντας το επιστημονικό προσωπικό, να εξοπλίσει το ΕΙΕ με όργανα και υπολογιστές και να εξαπλασιάσει την χρηματοδότησή του. Λίγο μετά αναγκάζεται να αποχωρήσει και από το Πανεπιστήμιο λόγω των αλλαγών στη νομοθεσία για την Ανώτατη Παιδεία και τις πιέσεις της νέας σοσιαλιστικής κυβέρνησης.

Ξαναπάει στην Αμερική για να επιστρέψει στις αρχές της δεκαετίας του 1990 αρχικά ως Πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου του Θεραπευτηρίου «Ευαγγελισμός» και μετά ως ο πρώτος Γενικός Διευθυντής στο Ωνάσειο Καρδιοχειρουργικό Κέντρο. Τα βιβλία που συνέγραψε, τα βραβεία που έλαβε και η προσφορά του στη μελέτη της ιδιαίτερης πατρίδας του, της Σαντορίνης, μένουν για να τον θυμούνται όσοι αγαπούν το αθάνατο πνεύμα του ωραίου, του μεγάλου και τ’ αληθινού!

Θυμάμαι τα τελευταία του λόγια σ’ εκείνη την συνέντευξη, όπως τα αποτύπωσα στο αποχαιρετιστήριο άρθρο μου στους αναγνώστες του περιοδικού 4Τροχοί όπου έγραφα τη στήλη Καλειδοσκόπιο (Μάρτιος 1984). ««Για να διορθωθούν τα πράγματα στη χώρα μας χρειάζεται να δουλέψουν άνθρωποι που να διαθέτουν τρία κυρίως χαρακτηριστικά: γνώσεις, ήθος και την ικανότητα να προωθούν αξιοκρατικά τούς υφιστάμενούς τους, ακόμη κι αν αυτοί είναι καλύτεροι απ• αυτούς».

34 χρόνια αργότερα, η περιπέτεια του Δρ Σταμάτη Κριμιζή αλλά και των χιλιάδων επιστημόνων που, είτε φεύγουν στο εξωτερικό, είτε δεν τολμούν καν να σκεφτούν να επιστρέψουν, δείχνει ότι η συμβουλή του Αντώνη Κονταράτου παραμένει όχι μόνο επίκαιρη αλλά και πιο αναγκαία από ποτέ!