Η χρήση δρόνων στα επείγοντα, οι εφαρμογές έκτακτης ανάγκης για κινητά και οι ψευδείς ειδήσεις βρέθηκαν στο επίκεντρο του πρόσφατου συνεδρίου για τα επείγοντα
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 15 Μαΐου 2018 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-330)
Πριν από τρεις εβδομάδες παρακολούθησα το συνέδριο της Ένωσης του Ευρωπαϊκού Αριθμού Επειγόντων 112 (ΕΕΝΑ) στη Λιουμπλιάνα της Σλοβενίας. Στην τριήμερη εκδήλωση συμμετείχαν 720 άτομα από 55 χώρες. Εκπρόσωποι δημόσιων αρχών και υπηρεσιών έκτακτης ανάγκης, ιδιωτικές εταιρείες, ερευνητές, οργανώσεις και εταιρείες κινητής τηλεφωνίας.
Είχα συμβάλλει στην διοργάνωση των πρώτων τέτοιων συνεδρίων το 2003 και το 2004. Και διαπίστωσα καταπληκτική πρόοδο! Ακολουθεί μια σύντομη επισκόπηση όσων μου έκαναν εντύπωση στο συνέδριο της Λιουμπλιάνα και την έκθεση που το συνόδευε …
Δρόνοι και δημόσια ασφάλεια. Οι δρόνοι (drones) έχουν ήδη σώσει ζωές σε αποστολές έρευνας και διάσωσης ενώ έχουν χρησιμοποιηθεί με επιτυχία σε δασικές πυρκαγιές, σε πλημμύρες και σε αποστολές δημόσιας τάξης. Με βελτιωμένους αερομεταφερόμενους αισθητήρες και εξειδικευμένο λογισμικό συμπληρώνουν όλο και περισσότερο τα εργαλεία που χρησιμοποιούν οι υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης στις καθημερινές τους επιχειρήσεις.
Παράλληλα, απαιτείται περισσότερη έρευνα ώστε οι πυροσβέστες, οι διασώστες και οι αστυνομικοί να εκπαιδευτούν για να ενσωματώσουν τους δρόνους στις καθημερινές τους επιχειρήσεις. Στη σχολή πυροσβεστών της Εσθονίας υπάρχει ήδη σχετικό μάθημα … Επίσης θα πρέπει να αξιολογηθεί η χρησιμότητα και η αποτελεσματικότητά τους με επιστημονικό τρόπο ώστε να δικαιολογηθούν οι επενδύσεις για την αγορά τους και την ένταξη τους στις μονάδες.
Εφαρμογές για κινητά. Ο προηγμένος γεωεντοπισμός κινητών τηλεφώνων (Advanced Mobile Location ή AML) ξεκίνησε να λειτουργεί με έξυπνα κινητά Android (της Google) και έχει τώρα επεκταθεί στα iPhone (της Apple). Όπως λένε οι άνθρωποι του κλάδου, πρόκειται για την καλύτερη καινοτομία της δεκαετίας στον τομέα της διάσωσης! Ωστόσο, για να μπορεί να αξιοποιηθεί θα πρέπει τα τηλεφωνικά κέντρα που απαντούν στις κλήσεις προς το 112 να έχουν εγκαταστήσει τη σχετική εφαρμογή.
Ήδη αυτό έχει γίνει στα εξής κράτη: Βρετανία, Ιρλανδία, Ισλανδία, Φινλανδία, Βέλγιο, Εσθονία, Λιθουανία, Σλοβενία, Αυστρία (εν μέρει) και Νέα Ζηλανδία. Η εγκατάστασή του σχεδιάζεται σε Νορβηγία, Σουηδία, Λετονία, Δανία, Ολλανδία, Γερμανία, Γαλλία, Πορτογαλία, Ιταλία, Τσεχία, Σλοβακία, Ουγγαρία, Ρουμανία, Κροατία. Και εκτός Ευρώπης σε Αυστραλία, ΗΠΑ και Τουρκία. Επισημαίνεται ότι ο προηγμένος γεωεντοπισμός έχει τυποποιηθεί σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης από το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Προτύπων Τηλεπικοινωνιών (ETSI).
Παράλληλα, η ΕΕΝΑ ανακοίνωσε ένα πρόγραμμα για την εγκατάσταση της πανευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής εφαρμογών έκτακτης ανάγκης για κινητά (PEMEA). Έτσι οι διάφορες τοπικές εφαρμογές που έχουν αναπτυχθεί και κυκλοφορούν σε όλο τον κόσμο θα μπορούν να επικοινωνούν αποτελεσματικά με τις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης που είναι πιο κοντά στον χρήστη. Πρόκειται για άλλο ένα ευρωπαϊκό πρότυπο που έχει προωθήσει η ΕΕΝΑ στο ETSI.
Ψευδείς ειδήσεις. Σε μια ξεχωριστή συνεδρίαση παρουσιάστηκαν δύο σημαντικές πρωτοβουλίες για την καταπολέμηση των ψευδών ειδήσεων. Το EU Disinfo Lab, μια Μη Κυβερνητική Οργάνωση που δραστηριοποιείται για τον εντοπισμό ψευδών ειδήσεων και υστερόβουλων λογαριασμών στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, καθώς και κατά της διάδοσης ανυπόστατων φημών.
Τα μέλη του έχουν ήδη συνεργαστεί για την αντιμετώπιση τέτοιων απειλών στο πλαίσιο των γαλλικών προεδρικών εκλογών. Έχουν επίσης αναλύσει την διάδοση των ανυπόστατων φημών που συνόδευαν τις τρομοκρατικές επιθέσεις στο Παρίσι (13/11/2015) και στη Νίκαια (14/7/2016) και τον πανικό στην νότια Γαλλία (Juan-les-Pins, 14/8/2016). Από την ανάλυση αυτή συμπέραναν ότι οι φήμες διαδίδονται από άτομα που δεν βρίσκονται στην περιοχή του συμβάντος, ότι η διάψευση διαδίδεται πολύ περισσότερο από την αρχική φήμη και ότι οι έγκαιρες και έγκυρες ειδήσεις από τις αρχές λαμβάνονται σοβαρά υπόψη από τον κόσμο.
Η δεύτερη πρωτοβουλία είναι το έργο InVID που έχει ήδη αναπτύξει εργαλεία εντοπισμού ψευδών ή παραποιημένων φωτογραφιών και βίντεο. Με την εγκατάσταση ενός πρόσθετου (plugin) στο πρόγραμμα περιήγησης στο διαδίκτυο ο χρήστης μπορεί να διαπιστώσει πότε και σε τι πλαίσιο πρωτοδημοσιεύτηκε μια φωτογραφία και κατά πόσο είναι παραποιημένη για λόγους προπαγάνδας.
Το έργο χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση και όταν ολοκληρωθεί στις αρχές του επόμενου χρόνου θα διαθέσει σε επαγγελματίες των ειδήσεων ένα σύνολο προηγμένων εργαλείων επαλήθευσης των οπτικών ειδήσεων που διαδίδονται στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Επικοινωνίες σε κατεστραμμένες περιοχές. Στην έκθεση που έτρεχε παράλληλα με το συνέδριο το μάτι μου έπεσε σε ένα καινοτόμο προϊόν που εξασφαλίζει την επικοινωνία σε περιοχές όπου οι τηλεπικοινωνίες έχουν διακοπεί μετά από μια μεγάλη καταστροφή. Το APM-40 αποτελείται από ανθεκτικά τηλέφωνα που συνδέονται με απλό καλώδιο σε βρόχο και μπορούν να διασυνδεθούν με το κανονικό τηλεφωνικό δίκτυο, με το δίκτυο κινητής ή και με ασύρματα δίκτυα (UHF, VHF, Tetra).
Οι συσκευές καταναλώνουν ελάχιστο ρεύμα και μπορούν να λειτουργήσουν με τις ίδιες μπαταρίες επί εβδομάδες ή να συνδεθούν με ηλιακό συλλέκτη. Το σύστημα μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε νοσοκομεία εκστρατείας, εγκαταστάσεις ζωτικής σημασίας, καταυλισμούς προσφύγων, σήραγγες, ορυχεία, σπηλιές και σε μεγάλες εκδηλώσεις.
Την επόμενη εβδομάδα θα αναφερθούμε σε μια σειρά από άλλες ενδιαφέρουσες πτυχές του συνεδρίου.
15 Μαΐου 2018
08 Μαΐου 2018
Για μιαν άκαπνη Ελλάδα
Με ενημέρωση και ενδυνάμωση των μαθητών ώστε να μην αρχίσουν το κάπνισμα και με την εφαρμογή της νομοθεσίας για την απαγόρευση του καπνίσματος
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 8 Μαΐου 2018 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-329)
Έχουμε γράψει κατ’ επανάληψη σε αυτήν εδώ τη στήλη για τις βλαβερές συνέπειες του καπνίσματος. Στην Ελλάδα σκοτώνει γύρω στα 20.000 άτομα άνω των 35 ετών κάθε χρόνο και ταλαιπωρεί δεκάδες χιλιάδες άτομα με παθήσεις της καρδιάς, των πνευμόνων και των αγγείων καθώς και με καρκίνους κάθε είδους. Επιβαρύνει μάλιστα την υγεία και όσων δεν καπνίζουν, αλλά ως παθητικοί καπνιστές εκτίθενται στον δηλητηριώδη καπνό του τσιγάρου.
Πως μπορούμε όμως να προφυλαχθούμε από αυτή τη σύγχρονη μάστιγα; Η απάντηση είναι απλή. Με την εφαρμογή της Σύμβασης Πλαίσιο του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας για τον έλεγχο του καπνού, η οποία αποτελεί νόμο και της Ελληνικής Πολιτείας. Για τον περιορισμό του καπνίσματος, η Σύμβαση Πλαίσιο προβλέπει μια σειρά από σημαντικά μέτρα πολιτικής.
Σήμανση. Όλα τα καπνικά προϊόντα πρέπει να φέρουν συγκεκριμένη σήμανση με φωτογραφίες και γραπτά μηνύματα που υπενθυμίζουν τα τρομερά προβλήματα στην υγεία που προκαλεί η κατανάλωση τους. Επίσης πρέπει να αναφέρουν πληροφορίες για την απεξάρτηση από το κάπνισμα. Δυστυχώς, στα πακέτα τσιγάρων που πωλούνται στην Ελλάδα η σχετική ηλεκτρονική διεύθυνση παραπέμπει απλώς στον ιστότοπο του Υπουργείου Υγείας όπου δεν υπάρχει καμία εμφανής σχετική πληροφορία.
Διαφήμιση. Η διαφήμιση των καπνικών προϊόντων έχει απαγορευτεί ήδη από την δεκαετία του 1980. Ωστόσο, δεν έχει απαγορευτεί η έμμεση (ή «γκρίζα») διαφήμιση στην τηλεόραση και τον κινηματογράφο, δηλαδή η προβολή ατόμων που καπνίζουν σε τηλεοπτικές εκπομπές, σειρές ή ταινίες. Ακόμη και όταν αυτό δεν δικαιολογείται από το σενάριο!
Έκθεση στον καπνό. Η Ελληνική Πολιτεία έχει θεσπίσει νομοθεσία σχετικά με την απαγόρευση του καπνίσματος στους κλειστούς δημόσιους χώρους από το 2008. Ωστόσο, η εφαρμογή της είναι ελλιπέστατη κι αυτό φαίνεται από την συνεχή αύξηση του αριθμού των παθητικών καπνιστών όπως καταγράφονται από τις σχετικές έρευνες του Ευρωβαρόμετρου. Παράλληλα, παρατηρείται μια, μικρή μεν, αλλά σταθερή μείωση του αριθμού των καπνιστών.
Η αύξηση των παθητικών καπνιστών και η ελλιπέστατη εφαρμογή του νόμου έχει οδηγήσει στη δημιουργία Συλλόγων και ομάδων πίεσης στα μέσα κοινωνική δικτύωσης με χιλιάδες μέλη που δραστηριοποιούνται για την εφαρμογή της αντικαπνιστικής νομοθεσίας. Επιπλέον, σύμφωνα με έρευνες η πλειοψηφία των πολιτών θεωρεί τη μη εφαρμογή του νόμου ως σημείο πολιτιστικής υποβάθμισης, νοιώθοντας μάλιστα και αισθήματα οργής γι’ αυτό!
Παράνομο εμπόριο. Η Σύμβαση Πλαίσιο συμπληρώθηκε το 2012 με σχετικό πρωτόκολλο για την εξάλειψη του παράνομου εμπορίου προϊόντων καπνού. Ωστόσο, η Ελλάδα δεν το έχει ακόμη κυρώσει παρόλη το εκτεταμένο λαθρεμπόριο τσιγάρων.
Φορολογία. Ένα μέτρο που μπορεί να μειώσει την κατανάλωση προϊόντων καπνού είναι και η φορολογία. Στην Ελλάδα το κράτος εισπράττει από φόρους καπνικών προϊόντων γύρω στα 3 δις ευρώ ετησίως αλλά η μέση τιμή του πακέτου παραμένει σχετικά χαμηλή (4,2 €) σε σύγκριση με άλλες χώρες (Αυστραλία 16,37 €, Νέα Ζηλανδία 14,66 €, Νορβηγία 11,41 €, Ιρλανδία 11,20 €, Ισλανδία 10,68 €, Βρετανία 10,57 €).
Διακοπή καπνίσματος. Η Σύμβαση Πλαίσιο προβλέπει υποχρέωση για καθιέρωση προγραμμάτων διάγνωσης, συμβουλευτικής, πρόληψης και θεραπείας της εξάρτησης από τον καπνό. Δυστυχώς, από παλαιότερη έρευνα της Ελληνικής Πνευμονολογικής Εταιρείας προέκυψε ότι οι καπνιστές δε γνωρίζουν τι είναι τα Ιατρεία Διακοπής Καπνίσματος και πώς να τα προσεγγίσουν. Κάτι που είναι φυσικό αφού το Υπουργείο Υγείας δεν δίνει τη σωστή ενημέρωση στην κεντρική του ιστοσελίδα!
Πρόληψη της έναρξης του καπνίσματος. Η Ελληνική Πολιτεία έχει θεσπίσει νομοθετική υποχρέωση για την κατάρτιση εθνικού σχεδίου πρόληψης σε θέματα καπνού και αλκοόλ (σε συνεργασία με τον ΟΚΑΝΑ και το ΚΕΘΕΑ). Όμως το τελευταίο «Εθνικό Σχέδιο Δράσης για το Κάπνισμα» αφορούσε την περίοδο 2008 – 2012 …
Ευτυχώς, το κενό του κράτους ήλθε να καλύψει η πρωτοβουλία Smoke Free Greece, μία σειρά συντονισμένων δράσεων από το Ερευνητικό Εργαστήριο «George D. Behrakis» της Ελληνικής Αντικαρκινικής Εταιρείας και το Ινστιτούτο Δημόσιας Υγείας του Αμερικανικού Κολλεγίου Ελλάδος. Στόχος είναι η ευαισθητοποίηση και η ενδυνάμωση των μαθητών του Δημοτικού και του Γυμνασίου με ειδικά σχεδιασμένες διαδραστικές διαλέξεις και ενημερωτικό υλικό.
Έτσι οι μαθητές λαμβάνουν έγκυρη και επιστημονική ενημέρωση για το κάπνισμα στο σύνολό του (τοξικά συστατικά του καπνού, διάφορα καπνικά και μη καιόμενα προϊόντα και η διαφήμισή τους, επιπτώσεις του καπνίσματος στην υγεία, παθητικό κάπνισμα, εθισμός και τρόποι απεξάρτησης). Επιπλέον, παρέχεται στους μαθητές η δυνατότητα να αναπτύξουν και να καλλιεργήσουν τις ατομικές και κοινωνικές δεξιότητες που είναι απαραίτητες για την αντίσταση στο κάπνισμα.
Παράλληλα, οι παρεμβάσεις υποστηρίζονται από ειδικά σχεδιασμένο εκπαιδευτικό υλικό για μαθητές (μαθητικό τετράδιο), αλλά και εκπαιδευτικούς και γονείς (φυλλάδιο «Παιδεία για έναν Κόσμο χωρίς Κάπνισμα»).
Από το 2013 που άρχισε η εφαρμογή του προγράμματος έχουν λάβει μέρος στις διαδραστικές διαλέξεις περίπου 32.075 μαθητές από σχολεία όλης της Ελλάδας σε τρεις οργανωμένους χώρους στην Αθήνα, (Εκπαιδευτικό Ίδρυμα «Αττική Παράδοση»), τη Θεσσαλονίκη (Κέντρο Διάδοσης Επιστημών και Μουσείο Τεχνολογίας «Νόησις») και στο παλαιό Δημαρχείο Τεγέας.
Συμπέρασμα. Η Ελλάδα θα γίνει άκαπνη με την ευαισθητοποίηση των παιδιών και των νέων ώστε να μην αρχίσουν το κάπνισμα. Και με την πίεση των πολιτών προς τις αρχές για να εφαρμοστεί η Σύμβαση Πλαίσιο του ΠΟΥ στο σύνολό της και ιδίως όσον αφορά την απαγόρευση του καπνίσματος στους δημόσιους χώρους.
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 8 Μαΐου 2018 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-329)
Έχουμε γράψει κατ’ επανάληψη σε αυτήν εδώ τη στήλη για τις βλαβερές συνέπειες του καπνίσματος. Στην Ελλάδα σκοτώνει γύρω στα 20.000 άτομα άνω των 35 ετών κάθε χρόνο και ταλαιπωρεί δεκάδες χιλιάδες άτομα με παθήσεις της καρδιάς, των πνευμόνων και των αγγείων καθώς και με καρκίνους κάθε είδους. Επιβαρύνει μάλιστα την υγεία και όσων δεν καπνίζουν, αλλά ως παθητικοί καπνιστές εκτίθενται στον δηλητηριώδη καπνό του τσιγάρου.
Πως μπορούμε όμως να προφυλαχθούμε από αυτή τη σύγχρονη μάστιγα; Η απάντηση είναι απλή. Με την εφαρμογή της Σύμβασης Πλαίσιο του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας για τον έλεγχο του καπνού, η οποία αποτελεί νόμο και της Ελληνικής Πολιτείας. Για τον περιορισμό του καπνίσματος, η Σύμβαση Πλαίσιο προβλέπει μια σειρά από σημαντικά μέτρα πολιτικής.
Σήμανση. Όλα τα καπνικά προϊόντα πρέπει να φέρουν συγκεκριμένη σήμανση με φωτογραφίες και γραπτά μηνύματα που υπενθυμίζουν τα τρομερά προβλήματα στην υγεία που προκαλεί η κατανάλωση τους. Επίσης πρέπει να αναφέρουν πληροφορίες για την απεξάρτηση από το κάπνισμα. Δυστυχώς, στα πακέτα τσιγάρων που πωλούνται στην Ελλάδα η σχετική ηλεκτρονική διεύθυνση παραπέμπει απλώς στον ιστότοπο του Υπουργείου Υγείας όπου δεν υπάρχει καμία εμφανής σχετική πληροφορία.
Διαφήμιση. Η διαφήμιση των καπνικών προϊόντων έχει απαγορευτεί ήδη από την δεκαετία του 1980. Ωστόσο, δεν έχει απαγορευτεί η έμμεση (ή «γκρίζα») διαφήμιση στην τηλεόραση και τον κινηματογράφο, δηλαδή η προβολή ατόμων που καπνίζουν σε τηλεοπτικές εκπομπές, σειρές ή ταινίες. Ακόμη και όταν αυτό δεν δικαιολογείται από το σενάριο!
Έκθεση στον καπνό. Η Ελληνική Πολιτεία έχει θεσπίσει νομοθεσία σχετικά με την απαγόρευση του καπνίσματος στους κλειστούς δημόσιους χώρους από το 2008. Ωστόσο, η εφαρμογή της είναι ελλιπέστατη κι αυτό φαίνεται από την συνεχή αύξηση του αριθμού των παθητικών καπνιστών όπως καταγράφονται από τις σχετικές έρευνες του Ευρωβαρόμετρου. Παράλληλα, παρατηρείται μια, μικρή μεν, αλλά σταθερή μείωση του αριθμού των καπνιστών.
Η αύξηση των παθητικών καπνιστών και η ελλιπέστατη εφαρμογή του νόμου έχει οδηγήσει στη δημιουργία Συλλόγων και ομάδων πίεσης στα μέσα κοινωνική δικτύωσης με χιλιάδες μέλη που δραστηριοποιούνται για την εφαρμογή της αντικαπνιστικής νομοθεσίας. Επιπλέον, σύμφωνα με έρευνες η πλειοψηφία των πολιτών θεωρεί τη μη εφαρμογή του νόμου ως σημείο πολιτιστικής υποβάθμισης, νοιώθοντας μάλιστα και αισθήματα οργής γι’ αυτό!
Παράνομο εμπόριο. Η Σύμβαση Πλαίσιο συμπληρώθηκε το 2012 με σχετικό πρωτόκολλο για την εξάλειψη του παράνομου εμπορίου προϊόντων καπνού. Ωστόσο, η Ελλάδα δεν το έχει ακόμη κυρώσει παρόλη το εκτεταμένο λαθρεμπόριο τσιγάρων.
Φορολογία. Ένα μέτρο που μπορεί να μειώσει την κατανάλωση προϊόντων καπνού είναι και η φορολογία. Στην Ελλάδα το κράτος εισπράττει από φόρους καπνικών προϊόντων γύρω στα 3 δις ευρώ ετησίως αλλά η μέση τιμή του πακέτου παραμένει σχετικά χαμηλή (4,2 €) σε σύγκριση με άλλες χώρες (Αυστραλία 16,37 €, Νέα Ζηλανδία 14,66 €, Νορβηγία 11,41 €, Ιρλανδία 11,20 €, Ισλανδία 10,68 €, Βρετανία 10,57 €).
Διακοπή καπνίσματος. Η Σύμβαση Πλαίσιο προβλέπει υποχρέωση για καθιέρωση προγραμμάτων διάγνωσης, συμβουλευτικής, πρόληψης και θεραπείας της εξάρτησης από τον καπνό. Δυστυχώς, από παλαιότερη έρευνα της Ελληνικής Πνευμονολογικής Εταιρείας προέκυψε ότι οι καπνιστές δε γνωρίζουν τι είναι τα Ιατρεία Διακοπής Καπνίσματος και πώς να τα προσεγγίσουν. Κάτι που είναι φυσικό αφού το Υπουργείο Υγείας δεν δίνει τη σωστή ενημέρωση στην κεντρική του ιστοσελίδα!
Πρόληψη της έναρξης του καπνίσματος. Η Ελληνική Πολιτεία έχει θεσπίσει νομοθετική υποχρέωση για την κατάρτιση εθνικού σχεδίου πρόληψης σε θέματα καπνού και αλκοόλ (σε συνεργασία με τον ΟΚΑΝΑ και το ΚΕΘΕΑ). Όμως το τελευταίο «Εθνικό Σχέδιο Δράσης για το Κάπνισμα» αφορούσε την περίοδο 2008 – 2012 …
Ευτυχώς, το κενό του κράτους ήλθε να καλύψει η πρωτοβουλία Smoke Free Greece, μία σειρά συντονισμένων δράσεων από το Ερευνητικό Εργαστήριο «George D. Behrakis» της Ελληνικής Αντικαρκινικής Εταιρείας και το Ινστιτούτο Δημόσιας Υγείας του Αμερικανικού Κολλεγίου Ελλάδος. Στόχος είναι η ευαισθητοποίηση και η ενδυνάμωση των μαθητών του Δημοτικού και του Γυμνασίου με ειδικά σχεδιασμένες διαδραστικές διαλέξεις και ενημερωτικό υλικό.
Έτσι οι μαθητές λαμβάνουν έγκυρη και επιστημονική ενημέρωση για το κάπνισμα στο σύνολό του (τοξικά συστατικά του καπνού, διάφορα καπνικά και μη καιόμενα προϊόντα και η διαφήμισή τους, επιπτώσεις του καπνίσματος στην υγεία, παθητικό κάπνισμα, εθισμός και τρόποι απεξάρτησης). Επιπλέον, παρέχεται στους μαθητές η δυνατότητα να αναπτύξουν και να καλλιεργήσουν τις ατομικές και κοινωνικές δεξιότητες που είναι απαραίτητες για την αντίσταση στο κάπνισμα.
Παράλληλα, οι παρεμβάσεις υποστηρίζονται από ειδικά σχεδιασμένο εκπαιδευτικό υλικό για μαθητές (μαθητικό τετράδιο), αλλά και εκπαιδευτικούς και γονείς (φυλλάδιο «Παιδεία για έναν Κόσμο χωρίς Κάπνισμα»).
Από το 2013 που άρχισε η εφαρμογή του προγράμματος έχουν λάβει μέρος στις διαδραστικές διαλέξεις περίπου 32.075 μαθητές από σχολεία όλης της Ελλάδας σε τρεις οργανωμένους χώρους στην Αθήνα, (Εκπαιδευτικό Ίδρυμα «Αττική Παράδοση»), τη Θεσσαλονίκη (Κέντρο Διάδοσης Επιστημών και Μουσείο Τεχνολογίας «Νόησις») και στο παλαιό Δημαρχείο Τεγέας.
Συμπέρασμα. Η Ελλάδα θα γίνει άκαπνη με την ευαισθητοποίηση των παιδιών και των νέων ώστε να μην αρχίσουν το κάπνισμα. Και με την πίεση των πολιτών προς τις αρχές για να εφαρμοστεί η Σύμβαση Πλαίσιο του ΠΟΥ στο σύνολό της και ιδίως όσον αφορά την απαγόρευση του καπνίσματος στους δημόσιους χώρους.
01 Μαΐου 2018
Περί αξιοκρατίας
Γνώσεις, ήθος και αξιοκρατία, τα τρία συστατικά που χρειάζονται για την πρόοδο του τόπου σύμφωνα με τον αείμνηστο καθηγητή Αντώνη Κονταράτο.
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα την Πρωτομαγιά 2018 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-328)
Την περασμένη εβδομάδα, στην θυελλώδη παραίτηση του από τη θέση του προέδρου του νεοσύστατου Ελληνικού Διαστημικού Οργανισμού, ο Δρ. Σταμάτης Κριμιζής, ανέφερε τρία αγαθά σε ανεπάρκεια από την σύγχρονη ελληνική κοινωνία. Αξιοκρατία, Αριστεία και Αξιολόγηση. Η συμμετοχή του στο διαστημικό πρόγραμμα των ΗΠΑ και σε αποστολές προς όλους τους πλανήτες του ηλιακού μας συστήματος, μου θύμισε τον αείμνηστο Αντώνη Κονταράτο και τις περιπέτειες του στις αρχές της δεκαετίας του 1980.
Πριν φύγω από την Ελλάδα το 1984, τον είχα συναντήσει για την τελευταία συνέντευξη που έπαιρνα ως δημοσιογράφος. Συνέντευξη που είχε δημοσιευτεί στο τεύχος Ιανουαρίου-Φεβρουαρίου 1984 του περιοδικού Πτήση. Είχα ξεκινήσει τότε μια σειρά συνεντεύξεων με τίτλο «Οι Δημιουργοί» με στόχο την προβολή αξιόλογων επιστημόνων ως αντιστάθμισμα στην εντεινόμενη υποβάθμιση του πολιτιστικού επιπέδου που επιχειρούσαν διάφορα λαϊκά έντυπα εκείνη την εποχή – με στόχο να ξεβλαχέψουν ή μάλλον να αποβλακώσουν τους νέους.
Ο Κονταράτος ήταν ο μόνος Έλληνας στην μικρή ομάδα των στενών συνεργατών του Βέρνερ φον Μπράουν που σχεδίασαν και υλοποίησαν το πρόγραμμα Απόλλων για την αποστολή ανθρώπου στη Σελήνη. Επικεφαλής μιας ομάδας 16 διδακτόρων διαφόρων ειδικοτήτων – από βιοφυσικούς και ψυχολόγους μέχρι μαθηματικούς και χημικούς – είχε αναλάβει τον ρόλο του συμβούλου της NASA σχετικά με τα προβλήματα υγείας και ασφάλειας των αστροναυτών του προγράμματος Απόλλων και των διαπλανητικών επανδρωμένων πτήσεων που σχεδιάζονταν τότε.
Όσοι έχουν δει το έργο «Απόλλων 13» με τον Τομ Χάνκς, ας θυμηθούν τον τεχνικό που καλείται να σώσει τους αστροναύτες από την ασφυξία όταν παρουσιάζεται πρόβλημα στο σύστημα δέσμευσης του διοξειδίου του άνθρακα. Ο τεχνικός, που παριστάνει τον Κονταράτο, πρέπει να ταιριάξει έναν κύβο μέσα σε έναν κύλινδρο – κάτι που το πετυχαίνει μαζί με τους συνεργάτες του με κλασσική ελληνική καπατσοσύνη και με τρόπο εντελώς ανορθόδοξο.
Ωστόσο, η συμβολή του Κονταράτου δεν τελείωσε με την σημαντικότατη συμμετοχή του στο διαστημικό πρόγραμμα των ΗΠΑ. Ως πραγματικός διευθυντής προγραμμάτων έρευνας και ανάπτυξης συμμετείχε και σε πολλά άλλα προγράμματα όπως το Πρόγραμμα Ανίχνευσης Εξωγήινης Ζωής, τα Εθνικά Προγράμματα Υποβρύχιας Εξερεύνησης και Οδικής Ασφάλειας, τα προγράμματα καταπολέμησης του Καρκίνου και του AIDS και τέλος το Εθνικό Ενεργειακό Πρόγραμμα των ΗΠΑ.
Μετά το πρόγραμμα Απόλλων του προτάθηκε να αναλάβει το Ίδρυμα Σμιθσόνιαν (μουσείο επιστήμης και τεχνολογίας καθώς και ίδρυμα ερευνών) αλλά προτίμησε να επιστρέψει στην Ελλάδα. Το 1976 εξελέγη καθηγητής Διοίκησης στην Πολυτεχνική Σχολή του Πανεπιστημίου Πατρών και την περίοδο 1979 έως 1982 ανέλαβε διευθύνων σύμβουλος του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών. Μόνος του καθόρισε τους στόχους του, αφού ο αρμόδιος Υπουργός δεν είχε ιδέα … «Να δημιουργήσω υποδομές στο ΕΙΕ που θα κρατήσουν κάτω από οποιεσδήποτε συνθήκες».
Μέχρι την άνοιξη του 1982, που αποχώρησε λόγω της κυβερνητικής αλλαγής, είχε πετύχει να δημιουργήσει μια κρίσιμη μάζα εγκεφάλων τριπλασιάζοντας το επιστημονικό προσωπικό, να εξοπλίσει το ΕΙΕ με όργανα και υπολογιστές και να εξαπλασιάσει την χρηματοδότησή του. Λίγο μετά αναγκάζεται να αποχωρήσει και από το Πανεπιστήμιο λόγω των αλλαγών στη νομοθεσία για την Ανώτατη Παιδεία και τις πιέσεις της νέας σοσιαλιστικής κυβέρνησης.
Ξαναπάει στην Αμερική για να επιστρέψει στις αρχές της δεκαετίας του 1990 αρχικά ως Πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου του Θεραπευτηρίου «Ευαγγελισμός» και μετά ως ο πρώτος Γενικός Διευθυντής στο Ωνάσειο Καρδιοχειρουργικό Κέντρο. Τα βιβλία που συνέγραψε, τα βραβεία που έλαβε και η προσφορά του στη μελέτη της ιδιαίτερης πατρίδας του, της Σαντορίνης, μένουν για να τον θυμούνται όσοι αγαπούν το αθάνατο πνεύμα του ωραίου, του μεγάλου και τ’ αληθινού!
Θυμάμαι τα τελευταία του λόγια σ’ εκείνη την συνέντευξη, όπως τα αποτύπωσα στο αποχαιρετιστήριο άρθρο μου στους αναγνώστες του περιοδικού 4Τροχοί όπου έγραφα τη στήλη Καλειδοσκόπιο (Μάρτιος 1984). ««Για να διορθωθούν τα πράγματα στη χώρα μας χρειάζεται να δουλέψουν άνθρωποι που να διαθέτουν τρία κυρίως χαρακτηριστικά: γνώσεις, ήθος και την ικανότητα να προωθούν αξιοκρατικά τούς υφιστάμενούς τους, ακόμη κι αν αυτοί είναι καλύτεροι απ• αυτούς».
34 χρόνια αργότερα, η περιπέτεια του Δρ Σταμάτη Κριμιζή αλλά και των χιλιάδων επιστημόνων που, είτε φεύγουν στο εξωτερικό, είτε δεν τολμούν καν να σκεφτούν να επιστρέψουν, δείχνει ότι η συμβουλή του Αντώνη Κονταράτου παραμένει όχι μόνο επίκαιρη αλλά και πιο αναγκαία από ποτέ!
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα την Πρωτομαγιά 2018 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-328)
Την περασμένη εβδομάδα, στην θυελλώδη παραίτηση του από τη θέση του προέδρου του νεοσύστατου Ελληνικού Διαστημικού Οργανισμού, ο Δρ. Σταμάτης Κριμιζής, ανέφερε τρία αγαθά σε ανεπάρκεια από την σύγχρονη ελληνική κοινωνία. Αξιοκρατία, Αριστεία και Αξιολόγηση. Η συμμετοχή του στο διαστημικό πρόγραμμα των ΗΠΑ και σε αποστολές προς όλους τους πλανήτες του ηλιακού μας συστήματος, μου θύμισε τον αείμνηστο Αντώνη Κονταράτο και τις περιπέτειες του στις αρχές της δεκαετίας του 1980.
Πριν φύγω από την Ελλάδα το 1984, τον είχα συναντήσει για την τελευταία συνέντευξη που έπαιρνα ως δημοσιογράφος. Συνέντευξη που είχε δημοσιευτεί στο τεύχος Ιανουαρίου-Φεβρουαρίου 1984 του περιοδικού Πτήση. Είχα ξεκινήσει τότε μια σειρά συνεντεύξεων με τίτλο «Οι Δημιουργοί» με στόχο την προβολή αξιόλογων επιστημόνων ως αντιστάθμισμα στην εντεινόμενη υποβάθμιση του πολιτιστικού επιπέδου που επιχειρούσαν διάφορα λαϊκά έντυπα εκείνη την εποχή – με στόχο να ξεβλαχέψουν ή μάλλον να αποβλακώσουν τους νέους.
Ο Κονταράτος ήταν ο μόνος Έλληνας στην μικρή ομάδα των στενών συνεργατών του Βέρνερ φον Μπράουν που σχεδίασαν και υλοποίησαν το πρόγραμμα Απόλλων για την αποστολή ανθρώπου στη Σελήνη. Επικεφαλής μιας ομάδας 16 διδακτόρων διαφόρων ειδικοτήτων – από βιοφυσικούς και ψυχολόγους μέχρι μαθηματικούς και χημικούς – είχε αναλάβει τον ρόλο του συμβούλου της NASA σχετικά με τα προβλήματα υγείας και ασφάλειας των αστροναυτών του προγράμματος Απόλλων και των διαπλανητικών επανδρωμένων πτήσεων που σχεδιάζονταν τότε.
Όσοι έχουν δει το έργο «Απόλλων 13» με τον Τομ Χάνκς, ας θυμηθούν τον τεχνικό που καλείται να σώσει τους αστροναύτες από την ασφυξία όταν παρουσιάζεται πρόβλημα στο σύστημα δέσμευσης του διοξειδίου του άνθρακα. Ο τεχνικός, που παριστάνει τον Κονταράτο, πρέπει να ταιριάξει έναν κύβο μέσα σε έναν κύλινδρο – κάτι που το πετυχαίνει μαζί με τους συνεργάτες του με κλασσική ελληνική καπατσοσύνη και με τρόπο εντελώς ανορθόδοξο.
Ωστόσο, η συμβολή του Κονταράτου δεν τελείωσε με την σημαντικότατη συμμετοχή του στο διαστημικό πρόγραμμα των ΗΠΑ. Ως πραγματικός διευθυντής προγραμμάτων έρευνας και ανάπτυξης συμμετείχε και σε πολλά άλλα προγράμματα όπως το Πρόγραμμα Ανίχνευσης Εξωγήινης Ζωής, τα Εθνικά Προγράμματα Υποβρύχιας Εξερεύνησης και Οδικής Ασφάλειας, τα προγράμματα καταπολέμησης του Καρκίνου και του AIDS και τέλος το Εθνικό Ενεργειακό Πρόγραμμα των ΗΠΑ.
Μετά το πρόγραμμα Απόλλων του προτάθηκε να αναλάβει το Ίδρυμα Σμιθσόνιαν (μουσείο επιστήμης και τεχνολογίας καθώς και ίδρυμα ερευνών) αλλά προτίμησε να επιστρέψει στην Ελλάδα. Το 1976 εξελέγη καθηγητής Διοίκησης στην Πολυτεχνική Σχολή του Πανεπιστημίου Πατρών και την περίοδο 1979 έως 1982 ανέλαβε διευθύνων σύμβουλος του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών. Μόνος του καθόρισε τους στόχους του, αφού ο αρμόδιος Υπουργός δεν είχε ιδέα … «Να δημιουργήσω υποδομές στο ΕΙΕ που θα κρατήσουν κάτω από οποιεσδήποτε συνθήκες».
Μέχρι την άνοιξη του 1982, που αποχώρησε λόγω της κυβερνητικής αλλαγής, είχε πετύχει να δημιουργήσει μια κρίσιμη μάζα εγκεφάλων τριπλασιάζοντας το επιστημονικό προσωπικό, να εξοπλίσει το ΕΙΕ με όργανα και υπολογιστές και να εξαπλασιάσει την χρηματοδότησή του. Λίγο μετά αναγκάζεται να αποχωρήσει και από το Πανεπιστήμιο λόγω των αλλαγών στη νομοθεσία για την Ανώτατη Παιδεία και τις πιέσεις της νέας σοσιαλιστικής κυβέρνησης.
Ξαναπάει στην Αμερική για να επιστρέψει στις αρχές της δεκαετίας του 1990 αρχικά ως Πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου του Θεραπευτηρίου «Ευαγγελισμός» και μετά ως ο πρώτος Γενικός Διευθυντής στο Ωνάσειο Καρδιοχειρουργικό Κέντρο. Τα βιβλία που συνέγραψε, τα βραβεία που έλαβε και η προσφορά του στη μελέτη της ιδιαίτερης πατρίδας του, της Σαντορίνης, μένουν για να τον θυμούνται όσοι αγαπούν το αθάνατο πνεύμα του ωραίου, του μεγάλου και τ’ αληθινού!
Θυμάμαι τα τελευταία του λόγια σ’ εκείνη την συνέντευξη, όπως τα αποτύπωσα στο αποχαιρετιστήριο άρθρο μου στους αναγνώστες του περιοδικού 4Τροχοί όπου έγραφα τη στήλη Καλειδοσκόπιο (Μάρτιος 1984). ««Για να διορθωθούν τα πράγματα στη χώρα μας χρειάζεται να δουλέψουν άνθρωποι που να διαθέτουν τρία κυρίως χαρακτηριστικά: γνώσεις, ήθος και την ικανότητα να προωθούν αξιοκρατικά τούς υφιστάμενούς τους, ακόμη κι αν αυτοί είναι καλύτεροι απ• αυτούς».
34 χρόνια αργότερα, η περιπέτεια του Δρ Σταμάτη Κριμιζή αλλά και των χιλιάδων επιστημόνων που, είτε φεύγουν στο εξωτερικό, είτε δεν τολμούν καν να σκεφτούν να επιστρέψουν, δείχνει ότι η συμβουλή του Αντώνη Κονταράτου παραμένει όχι μόνο επίκαιρη αλλά και πιο αναγκαία από ποτέ!
24 Απριλίου 2018
Δογματικές εξαρτήσεις
Αρχίζεις ανυποψίαστος να ακολουθείς κάποιον «ποιμένα» και βρίσκεσαι ξαφνικά να πολεμάς σε έναν «ιερό πόλεμο»
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 24 Απριλίου 2018 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-327)
Ποιόν βλάπτει τελικά ο ναρκομανής, ο καπνιστής, ο τζογαδόρος, ο αλκοολικός, ο σεξομανής; Κατ’ αρχήν τον εαυτό του και δευτερευόντως το άμεσο περιβάλλον του. Την οικογένειά του, τα παιδιά του, τους συναδέλφους του. Ίσως την εταιρεία του, αν καταχραστεί χρήματα για να τζογάρει. Αλλά και το ανυποψίαστο θύμα που θα βρεθεί μπροστά του όταν απεγνωσμένα ψάχνει τη δόση του ή όταν έχει πιάσει το τιμόνι μαστουρωμένος ή μεθυσμένος.
Υπάρχουν όμως κι άλλες χειρότερες εξαρτήσεις. Που σε πολλές περιπτώσεις προκάλεσαν, και συνεχίζουν να προκαλούν, εκατομμύρια ή και δισεκατομμύρια θύματα. Πρόκειται για ορισμένες ιδεολογίες και αιρέσεις που συνδέονται με δογματικές εξαρτήσεις. Οι οποίες προκαλούν αντιπαλότητες, πολέμους, σφαγές, εξανδραποδισμούς, λιμούς, προσφυγιές, ατέλειωτα βάσανα και δυστυχίες.
Έχουμε γράψει και παλιότερα για το φαινόμενο αυτό (βλ. Χ.Ν. 25/9/2013). Χαρακτηριστικό του «σοφού ανθρώπου» (Homo sapiens) είναι ότι προσπαθεί να καταλάβει και να εξηγήσει τον πολύπλοκο κόσμο που μας περιβάλλει. Αυτό όμως απαιτεί μεγάλη προσπάθεια την οποία δεν είναι όλοι ικανοί ή πρόθυμοι να καταβάλουν. Με αποτέλεσμα οι περισσότεροι διαλέγουν και ακολουθούν έτοιμες συνταγές. Μια θρησκεία, μια πολιτική ή κοινωνικοοικονομική θεωρία, έναν κόκκινο, μαύρο ή πράσινο –ισμό.
Οι ποιμένες. Ωστόσο, λίγες είναι οι κοσμοθεωρίες που βοηθούν στην αντιμετώπιση του μεγαλύτερου φόβου του ανθρώπου, δηλαδή του φόβου του θανάτου. Με αποτέλεσμα μερικοί τολμηροί να ακολουθούν κάποια καινοφανή, συχνά απλοϊκή, «αιρετική» εξήγηση του κόσμου. Την οποία σερβίρει ένας χαρισματικός φιλόσοφος, ένας κήρυκας, ένας ιερέας, ένας πολιτικός ή ένας τηλεοπτικός αστέρας. Κι επειδή αυτή προσφέρει μια πρόσκαιρη ψυχική ικανοποίηση, αποτελεί στη συνέχεια την απόλυτη θεωρία στην οποία θυσιάζονται όλα, ακολουθώντας πιστά τον «ποιμένα»
Στην πραγματικότητα, όλες οι μεγάλες θρησκείες αλλά και οι πολιτικές και κοινωνικοοικονομικές θεωρίες ξεκίνησαν ως αιρέσεις, ως σέχτες στο πλαίσιο κάποιων «επίσημων» καθιερωμένων συστημάτων. Και μάλιστα διώχθηκαν γι’ αυτό μέχρι που να επικρατήσουν και να καθιερωθούν ως «επίσημες» για να αμφισβητηθούν στη συνέχεια από κάποιες άλλες …
Ο εχθρός. Πολλοί «ποιμένες» για να συσπειρώσουν την ομάδα τους, δημιουργούν έναν «εχθρό» εναντίον του οποίου θα πρέπει να αγωνιστούν οι πιστοί, οι ακόλουθοι, οι οπαδοί. Δυστυχώς αυτός ο «ιερός πόλεμος» δεν έχει πάντα στόχο τη βελτίωση της ανθρώπινης φύσης και τον πνευματικό εμπλουτισμό. Συχνά προσδιορίζεται με κριτήρια φυλετικά, ιδεολογικά, θρησκευτικά, ακόμη και γλωσσικά, βάζοντας τη σέχτα σε ένα μονοπάτι που δεν αργεί να την φέρει και στο στάδιο της βίας.
Σε μερικές περιπτώσεις ορισμένες «αιρέσεις» ασκούν βία εναντίον των ίδιων των μελών τους. Βιασμοί, σωματικές τιμωρίες όταν δεν ικανοποιούνται οι επιθυμίες του «ποιμένα», ακόμη και ομαδικές αυτοκτονίες. Ωστόσο, σε άλλες περιπτώσεις ο εχθρός είναι εξωτερικός και οι επιπτώσεις τραγικές αλλά και μακροχρόνιες. Γενοκτονίες, εθνοκαθάρσεις, πόλεμοι, τρομοκρατικές επιθέσεις, δολοφονίες επενδύονται με θρησκευτικό ή ιδεολογικό μανδύα. Κι έτσι καλούνται να τις εκτελέσουν οι πιστοί και ο οπαδοί υπακούοντας τυφλά στον «ποιμένα» ή στον αρχηγό …
Οι γενοκτονίες. Η Παλαιά Διαθήκη περιγράφει πολλές γενοκτονίες στο όνομα του Θεού. Τις βιαιότητες των Σταυροφόρων περιγράφει γλαφυρά ο λιβανέζος Αμίν Μααλούφ στο βιβλίο του «Οι Σταυροφορίες από τη σκοπιά των Αράβων», καθώς και ο βυζαντινός Νικήτας Χωνιάτης στο έργο του «Χρονική Διήγησις (Ιστορία Κωνσταντινουπόλεως)». Οι αποικιοκράτες δικαιολογούσαν τις βιαιότητες κατά των κατοίκων της Αφρικής, της Αμερικής και της Αυστραλίας με το σκεπτικό ότι ήταν «ψυχρά και ασθενικά ζώα, χωρίς κανένα σημάδι ψυχής».
Ο σκληρός πυρήνας των ναζί θεωρείται ότι ανήκε σε κάποια παγανιστική απόκρυφη σέχτα από την οποία προέκυψαν οι θεωρίες περί Άριας φυλής που οδήγησαν στη γενοκτονία των Εβραίων. Ακόμη περισσότερες ήταν οι δολοφονίες των «αντιφρονούντων» στη Σοβιετική Ένωση του Στάλιν και την Κίνα του Μάο αλλά και σε πολλά άλλα κομμουνιστικά και δικτατορικά καθεστώτα. Η υπακοή στις εντολές του κόμματος, του «πατερούλη», του «μεγάλου τιμονιέρη» και των διάφορων «καουδίγιο» και «ντούτσε» έπρεπε να είναι απόλυτη, όπως ακριβώς σε μια σέχτα.
Τρομοκρατία και σύγχρονη πολιτική. Στον μουσουλμανικό κόσμο ευδοκίμησε επίσης το φαινόμενο. Οι Ασασίνοι, δολοφονούσαν κυρίως σουνίτες θρησκευτικούς και πολιτικούς ηγέτες και έδρασαν στη Μέση Ανατολή παράλληλα σχεδόν με τις Σταυροφορίες. Οθωμανοί και Νεότουρκοι προχώρησαν σε μαζικές εξοντώσεις Αρμένιων και Ρωμιών χριστιανών. Η τρομοκρατική οργάνωση Αλ Κάιντα θεωρείται από πολλούς στο μουσουλμανικό κόσμο ως σέχτα, που αντιμάχεται τις ποιο φιλελεύθερες εκφάνσεις του Ισλάμ εναντίον των οποίων οργανώνει και θανατηφόρες επιθέσεις.
Πρόσφατα αποκαλύφθηκαν οι μέθοδοι που χρησιμοποιήθηκαν για να επηρεαστεί η κοινή γνώμη στις αμερικανικές εκλογές και στο βρετανικό δημοψήφισμα. Με τη χρήση των προσωπικών τους προτιμήσεων και του ιστορικού τους στο Facebook. Μια εξελιγμένη μέθοδος για τη δημιουργία «πιστών» που θα επιλέξουν αυτά που τους υποδεικνύουν από τα παρασκήνια κάποιοι «γκουρού».
Υπάρχει ελπίδα; Ευτυχώς ορισμένες συνειδήσεις αφυπνίζονται και οι σώφρονες καταλαβαίνουν ότι πρέπει να βοηθήσουν τους νέους να αναπτύξουν κριτική σκέψη. Να μη δέχονται απλοϊκές εξηγήσεις για πολύπλοκα προβλήματα. Ο κόσμος μας δεν είναι ασπρόμαυρος αλλά πολύχρωμος. Παράλληλα, μερικοί οπαδοί αρχίζουν να αμφισβητούν τις αγαθές προθέσεις των διάφορων «ποιμένων» καταλαβαίνοντας, συχνά υποσυνείδητα, πως δεν κινδυνεύει μόνο η κοσμοθεωρία τους αλλά ίσως και η ζωή τους.
Ωστόσο, η επιστροφή στην κανονική κοινωνία των ακραίων περιπτώσεων είναι δύσκολη και απαιτεί εξειδικευμένη ψυχολογική υποστήριξη. Δυστυχώς, αν το θύμα είναι επιρρεπές στην εξάρτηση, είναι δυνατόν να μεταπέσει σε εξάρτηση από ψυχότροπες ουσίες ή από οινοπνευματώδη ποτά. Η αντιμετώπιση των δυσκολιών και της πολυπλοκότητας της ζωής απαιτεί θάρρος και δύναμη, που εν τέλει ο καθένας καλείται να αντλήσει από τον ίδιο του τον εαυτό.
Μακροπρόθεσμα ως κοινωνία θα πρέπει να δυσπιστούμε σε όσους μας πλησιάζουν «με ένδυμα προβάτου», με πατριωτικές ιαχές, με θεωρίες συνωμοσίας ή με την υπόσχεση επίλυσης κάθε προβλήματος σε ατομικό ή και συλλογικό επίπεδο αν εξαφανιστούν οι ξένοι, οι αλλόθρησκοι, οι διαφορετικοί. Αναπτύσσοντας την κριτική σκέψη μέσω της παιδείας θα μάθουμε κάποτε να τους αγνοούμε.
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 24 Απριλίου 2018 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-327)
Ποιόν βλάπτει τελικά ο ναρκομανής, ο καπνιστής, ο τζογαδόρος, ο αλκοολικός, ο σεξομανής; Κατ’ αρχήν τον εαυτό του και δευτερευόντως το άμεσο περιβάλλον του. Την οικογένειά του, τα παιδιά του, τους συναδέλφους του. Ίσως την εταιρεία του, αν καταχραστεί χρήματα για να τζογάρει. Αλλά και το ανυποψίαστο θύμα που θα βρεθεί μπροστά του όταν απεγνωσμένα ψάχνει τη δόση του ή όταν έχει πιάσει το τιμόνι μαστουρωμένος ή μεθυσμένος.
Υπάρχουν όμως κι άλλες χειρότερες εξαρτήσεις. Που σε πολλές περιπτώσεις προκάλεσαν, και συνεχίζουν να προκαλούν, εκατομμύρια ή και δισεκατομμύρια θύματα. Πρόκειται για ορισμένες ιδεολογίες και αιρέσεις που συνδέονται με δογματικές εξαρτήσεις. Οι οποίες προκαλούν αντιπαλότητες, πολέμους, σφαγές, εξανδραποδισμούς, λιμούς, προσφυγιές, ατέλειωτα βάσανα και δυστυχίες.
Έχουμε γράψει και παλιότερα για το φαινόμενο αυτό (βλ. Χ.Ν. 25/9/2013). Χαρακτηριστικό του «σοφού ανθρώπου» (Homo sapiens) είναι ότι προσπαθεί να καταλάβει και να εξηγήσει τον πολύπλοκο κόσμο που μας περιβάλλει. Αυτό όμως απαιτεί μεγάλη προσπάθεια την οποία δεν είναι όλοι ικανοί ή πρόθυμοι να καταβάλουν. Με αποτέλεσμα οι περισσότεροι διαλέγουν και ακολουθούν έτοιμες συνταγές. Μια θρησκεία, μια πολιτική ή κοινωνικοοικονομική θεωρία, έναν κόκκινο, μαύρο ή πράσινο –ισμό.
Οι ποιμένες. Ωστόσο, λίγες είναι οι κοσμοθεωρίες που βοηθούν στην αντιμετώπιση του μεγαλύτερου φόβου του ανθρώπου, δηλαδή του φόβου του θανάτου. Με αποτέλεσμα μερικοί τολμηροί να ακολουθούν κάποια καινοφανή, συχνά απλοϊκή, «αιρετική» εξήγηση του κόσμου. Την οποία σερβίρει ένας χαρισματικός φιλόσοφος, ένας κήρυκας, ένας ιερέας, ένας πολιτικός ή ένας τηλεοπτικός αστέρας. Κι επειδή αυτή προσφέρει μια πρόσκαιρη ψυχική ικανοποίηση, αποτελεί στη συνέχεια την απόλυτη θεωρία στην οποία θυσιάζονται όλα, ακολουθώντας πιστά τον «ποιμένα»
Στην πραγματικότητα, όλες οι μεγάλες θρησκείες αλλά και οι πολιτικές και κοινωνικοοικονομικές θεωρίες ξεκίνησαν ως αιρέσεις, ως σέχτες στο πλαίσιο κάποιων «επίσημων» καθιερωμένων συστημάτων. Και μάλιστα διώχθηκαν γι’ αυτό μέχρι που να επικρατήσουν και να καθιερωθούν ως «επίσημες» για να αμφισβητηθούν στη συνέχεια από κάποιες άλλες …
Ο εχθρός. Πολλοί «ποιμένες» για να συσπειρώσουν την ομάδα τους, δημιουργούν έναν «εχθρό» εναντίον του οποίου θα πρέπει να αγωνιστούν οι πιστοί, οι ακόλουθοι, οι οπαδοί. Δυστυχώς αυτός ο «ιερός πόλεμος» δεν έχει πάντα στόχο τη βελτίωση της ανθρώπινης φύσης και τον πνευματικό εμπλουτισμό. Συχνά προσδιορίζεται με κριτήρια φυλετικά, ιδεολογικά, θρησκευτικά, ακόμη και γλωσσικά, βάζοντας τη σέχτα σε ένα μονοπάτι που δεν αργεί να την φέρει και στο στάδιο της βίας.
Σε μερικές περιπτώσεις ορισμένες «αιρέσεις» ασκούν βία εναντίον των ίδιων των μελών τους. Βιασμοί, σωματικές τιμωρίες όταν δεν ικανοποιούνται οι επιθυμίες του «ποιμένα», ακόμη και ομαδικές αυτοκτονίες. Ωστόσο, σε άλλες περιπτώσεις ο εχθρός είναι εξωτερικός και οι επιπτώσεις τραγικές αλλά και μακροχρόνιες. Γενοκτονίες, εθνοκαθάρσεις, πόλεμοι, τρομοκρατικές επιθέσεις, δολοφονίες επενδύονται με θρησκευτικό ή ιδεολογικό μανδύα. Κι έτσι καλούνται να τις εκτελέσουν οι πιστοί και ο οπαδοί υπακούοντας τυφλά στον «ποιμένα» ή στον αρχηγό …
Οι γενοκτονίες. Η Παλαιά Διαθήκη περιγράφει πολλές γενοκτονίες στο όνομα του Θεού. Τις βιαιότητες των Σταυροφόρων περιγράφει γλαφυρά ο λιβανέζος Αμίν Μααλούφ στο βιβλίο του «Οι Σταυροφορίες από τη σκοπιά των Αράβων», καθώς και ο βυζαντινός Νικήτας Χωνιάτης στο έργο του «Χρονική Διήγησις (Ιστορία Κωνσταντινουπόλεως)». Οι αποικιοκράτες δικαιολογούσαν τις βιαιότητες κατά των κατοίκων της Αφρικής, της Αμερικής και της Αυστραλίας με το σκεπτικό ότι ήταν «ψυχρά και ασθενικά ζώα, χωρίς κανένα σημάδι ψυχής».
Ο σκληρός πυρήνας των ναζί θεωρείται ότι ανήκε σε κάποια παγανιστική απόκρυφη σέχτα από την οποία προέκυψαν οι θεωρίες περί Άριας φυλής που οδήγησαν στη γενοκτονία των Εβραίων. Ακόμη περισσότερες ήταν οι δολοφονίες των «αντιφρονούντων» στη Σοβιετική Ένωση του Στάλιν και την Κίνα του Μάο αλλά και σε πολλά άλλα κομμουνιστικά και δικτατορικά καθεστώτα. Η υπακοή στις εντολές του κόμματος, του «πατερούλη», του «μεγάλου τιμονιέρη» και των διάφορων «καουδίγιο» και «ντούτσε» έπρεπε να είναι απόλυτη, όπως ακριβώς σε μια σέχτα.
Τρομοκρατία και σύγχρονη πολιτική. Στον μουσουλμανικό κόσμο ευδοκίμησε επίσης το φαινόμενο. Οι Ασασίνοι, δολοφονούσαν κυρίως σουνίτες θρησκευτικούς και πολιτικούς ηγέτες και έδρασαν στη Μέση Ανατολή παράλληλα σχεδόν με τις Σταυροφορίες. Οθωμανοί και Νεότουρκοι προχώρησαν σε μαζικές εξοντώσεις Αρμένιων και Ρωμιών χριστιανών. Η τρομοκρατική οργάνωση Αλ Κάιντα θεωρείται από πολλούς στο μουσουλμανικό κόσμο ως σέχτα, που αντιμάχεται τις ποιο φιλελεύθερες εκφάνσεις του Ισλάμ εναντίον των οποίων οργανώνει και θανατηφόρες επιθέσεις.
Πρόσφατα αποκαλύφθηκαν οι μέθοδοι που χρησιμοποιήθηκαν για να επηρεαστεί η κοινή γνώμη στις αμερικανικές εκλογές και στο βρετανικό δημοψήφισμα. Με τη χρήση των προσωπικών τους προτιμήσεων και του ιστορικού τους στο Facebook. Μια εξελιγμένη μέθοδος για τη δημιουργία «πιστών» που θα επιλέξουν αυτά που τους υποδεικνύουν από τα παρασκήνια κάποιοι «γκουρού».
Υπάρχει ελπίδα; Ευτυχώς ορισμένες συνειδήσεις αφυπνίζονται και οι σώφρονες καταλαβαίνουν ότι πρέπει να βοηθήσουν τους νέους να αναπτύξουν κριτική σκέψη. Να μη δέχονται απλοϊκές εξηγήσεις για πολύπλοκα προβλήματα. Ο κόσμος μας δεν είναι ασπρόμαυρος αλλά πολύχρωμος. Παράλληλα, μερικοί οπαδοί αρχίζουν να αμφισβητούν τις αγαθές προθέσεις των διάφορων «ποιμένων» καταλαβαίνοντας, συχνά υποσυνείδητα, πως δεν κινδυνεύει μόνο η κοσμοθεωρία τους αλλά ίσως και η ζωή τους.
Ωστόσο, η επιστροφή στην κανονική κοινωνία των ακραίων περιπτώσεων είναι δύσκολη και απαιτεί εξειδικευμένη ψυχολογική υποστήριξη. Δυστυχώς, αν το θύμα είναι επιρρεπές στην εξάρτηση, είναι δυνατόν να μεταπέσει σε εξάρτηση από ψυχότροπες ουσίες ή από οινοπνευματώδη ποτά. Η αντιμετώπιση των δυσκολιών και της πολυπλοκότητας της ζωής απαιτεί θάρρος και δύναμη, που εν τέλει ο καθένας καλείται να αντλήσει από τον ίδιο του τον εαυτό.
Μακροπρόθεσμα ως κοινωνία θα πρέπει να δυσπιστούμε σε όσους μας πλησιάζουν «με ένδυμα προβάτου», με πατριωτικές ιαχές, με θεωρίες συνωμοσίας ή με την υπόσχεση επίλυσης κάθε προβλήματος σε ατομικό ή και συλλογικό επίπεδο αν εξαφανιστούν οι ξένοι, οι αλλόθρησκοι, οι διαφορετικοί. Αναπτύσσοντας την κριτική σκέψη μέσω της παιδείας θα μάθουμε κάποτε να τους αγνοούμε.
17 Απριλίου 2018
Τιθασεύοντας τις οθόνες
Μια γαλλική εκστρατεία για να αναπτύξουν τα παιδιά μια υγιή σχέση με τηλεόραση, υπολογιστές και διαδίκτυο..
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 17 Απριλίου 2018 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-326)
Στα δύο προηγούμενα άρθρα (ΧΝ 27/3/2018 και ΧΝ 3/4/2018) ασχοληθήκαμε με τις εξαρτήσεις. Τις οποίες εκμεταλλεύονται οικονομικά το κράτος, διάφορες εταιρείες αλλά και κακοποιοί. Γράψαμε για τα σημάδια, τα οποία υποδεικνύουν ότι ένα αγαπημένο πρόσωπο έχει εθιστεί σε κάποια ουσία (που κυκλοφορεί νόμιμα ή παράνομα). Τέλος αναφερθήκαμε σε μερικές ψυχολογικές εξαρτήσεις όπως τυχερά παιχνίδια (τζόγος), σεξ, ηλεκτρονικοί υπολογιστές και διαδίκτυο, εργασία (εργασιομανία), αιρέσεις και γκουρού, υπερβολικό φαγητό ή τέλος υπερβολική άσκηση.
Καθώς οι επιστήμονες κατανοούν καλύτερα τους μηχανισμούς της εξάρτησης, αναπτύσσονται για όλο και μικρότερες ηλικίες μέθοδοι προφύλαξης από τους επικίνδυνους εθισμούς. Οι γονείς και οι εκπαιδευτικοί έχουν μεγάλη ευθύνη να βοηθήσουν τα παιδιά και τους νέους να αναπτύξουν μια υγιή σχέση με το περιβάλλον στο οποίο θα ζήσουν και θα εργαστούν ώστε να μάθουν να αποφεύγουν τις παγίδες.
Πέρα από τα προγράμματα πρόληψης στους τομείς των διάφορων ουσιών και των τυχερών παιχνιδιών, ιδιαίτερη σημασία έχει η πρόληψη των εξαρτήσεων από τους ηλεκτρονικούς υπολογιστές και το διαδίκτυο. Κι αυτό γιατί τα παιδιά και οι έφηβοι θα εργαστούν στο άμεσο ή στο απώτερο μέλλον σε μια διασυνδεδεμένη κοινωνία των πληροφοριών. Στην οποία, όλες πρακτικά οι εργασίες θα γίνονται μπροστά σε μια οθόνη ...
Σε αυτό το πλαίσιο έχει ξεκινήσει στη Γαλλία, αλλά και σε άλλες χώρες, η ενημερωτική εκστρατεία «3-6-9-12» με στόχο να βοηθήσει τους γονείς να «τιθασεύσουν τις οθόνες» και να βοηθήσουν τα παιδιά τους να αξιοποιήσουν τις νέες τεχνολογίες των πληροφοριών και των επικοινωνιών χωρίς τις όποιες αρνητικές τους επιπτώσεις. Εμπνευστής της εκστρατείας είναι ο Σέρζ Τισερόν, ψυχίατρος και μέλος της Γαλλικής Ακαδημίας Τεχνολογίας. Ας δούμε με λίγα λόγια περί τίνος πρόκειται.
Η εκστρατεία έχει στηθεί με βάση κάποιες ηλικίες – ορόσημα. Είσοδος στο νηπιαγωγείο (3 ετών), είσοδος στην πρωτοβάθμια (6 ετών), ηλικία που το παιδί κατέχει γραφή και ανάγνωση (9 ετών), είσοδος στο γυμνάσιο (12 ετών), που ακολουθείται από την εφηβεία. Η εκστρατεία στηρίζεται επίσης στην αρχή ότι καμία οθόνη δεν προκαλεί βλάβη από μόνη της – όλα εξαρτώνται από τη στιγμή και τον τρόπο που μπαίνει στη ζωή του παιδιού, κατά κάποιον τρόπο όπως εμπλουτίζεται και η δίαιτά του.
Μέχρι 3 ετών. Το παιχνίδι είναι ο καλύτερος τρόπος για να αναπτυχθεί το παιδί. Διαβάζουμε παιδικά βιβλία και διηγούμαστε ιστορίες. Πηγαίνουμε σε παιδικές χαρές, παίζουμε στην παραλία, κάνουμε περίπατους. Η ανοικτή τηλεόραση επηρεάζει την μαθησιακή διαδικασία του παιδιού ακόμη και αν το ίδιο δεν την κοιτάζει. Δεν βάζουμε ποτέ τηλεόραση στο υπνοδωμάτιο. Κι αν παίξουμε κάποιο ψηφιακό παιχνίδι το κάνουμε μόνο για την ευχαρίστηση να παίξουμε μαζί με το παιδί …
Σε μια σειρά από σημαντικές έρευνες η Λίντα Παγκάνι του Πανεπιστημίου του Μονρεάλ στον Καναδά απέδειξε τη σχέση που έχει η παρακολούθηση της τηλεόρασης στις ηλικίες 2-3 ετών με μεταγενέστερα προβλήματα στο σχολείο. Στο νηπιαγωγείο τα παιδιά αυτά εμφανίζουν μειωμένο λεξιλόγιο, μαθησιακές δυσκολίες, μη συμμετοχή στην τάξη, κινητικά προβλήματα, καθώς και αύξηση της συχνότητας της θυματοποίησης από τους συμμαθητές. Στο γυμνάσιο, παρουσιάζουν μειωμένες ικανότητες προσοχής, συγκέντρωσης, εμπάθειας και ανάπτυξης κοινωνικών σχέσεων.
Ηλικίες από 3 έως 6 ετών. Καθορίζουμε σαφείς κανόνες για τον χρόνο που το παιδί μπορεί να χρησιμοποιήσει μια οθόνη. Τηρούμε τις ηλικίες που αναφέρονται στα διάφορα προγράμματα (π.χ. της τηλεόρασης). Η τηλεόραση, ο υπολογιστής, η ταμπλέτα χρησιμοποιούνται στο σαλόνι κι όχι στο υπνοδωμάτιο. Απαγορεύονται ψηφιακά παιχνίδια στο φαγητό και πριν τον ύπνο. Επιπλέον, δεν τα χρησιμοποιούμε ποτέ για να ηρεμήσουμε τα παιδιά. Δεν αφήνουμε το παιδί να παίζει μόνο του αλλά το συνοδεύουμε.
Ηλικίες 6 έως 9 ετών. Καθορίζουμε σαφείς κανόνες για τον χρόνο που το παιδί μπορεί να χρησιμοποιήσει μια οθόνη και συζητούμε μαζί του γι’ αυτά που βλέπει και κάνει. Η τηλεόραση, ο υπολογιστής, η ταμπλέτα χρησιμοποιούνται στο σαλόνι κι όχι στο υπνοδωμάτιο. Ρυθμίζουμε ανάλογα και την παιχνιδοκονσόλα. Εξηγούμε τι είναι το δικαίωμα στην ιδιωτικότητα, το δικαίωμα στην εικόνα και τις τρεις αρχές του διαδικτύου. Πρώτον, τίποτα δεν μένει κρυφό. Δεύτερο, όλα μένουν αιώνια. Και τρίτον δεν είναι όλα αλήθεια.
Ηλικίες 9 έως 12 ετών. Καθορίζουμε με το παιδί την ηλικία που θα μπορεί να έχει το δικό του κινητό τηλέφωνο. Μπορεί να έχει πρόσβαση στο διαδίκτυο αλλά αποφασίζουμε μαζί αν θα το κάνει μόνο του ή συνοδευόμενο από έναν ενήλικα. Αποφασίζουμε επίσης για τον χρόνο που θα περάσει μπροστά σε κάθε οθόνη και συζητούμε γι’ αυτά που βλέπει και κάνει. Του υπενθυμίζουμε τις τρεις αρχές του διαδικτύου.
Άνω των 12 ετών. Τα παιδιά χρησιμοποιούν το διαδίκτυο μόνα τους αλλά καθορίζουμε μαζί τους το ωράριο χρήσης. Συζητούμε για τις τηλεφορτώσεις, τη λογοκλοπή, την πορνογραφία και τον εκφοβισμό. Το βράδυ σβήνουμε το WiFi και τα κινητά. Αρνούμαστε να γίνουμε «φίλοι» τους στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Όλα τα παραπάνω αφορούν κυρίως τους γονείς. Υπάρχουν φυσικά οι φορείς που οργανώνουν προγράμματα ενημέρωσης για γονείς και εκπαιδευτικούς με στόχο την διοργάνωση βιωματικών σεμιναρίων πρόληψης για παιδιά και εφήβους. Αυτά αποβλέπουν στην ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων και συμπεριφορών, στην ενίσχυση της αντίληψης του εαυτού και της αντίστασης στις κοινωνικές πιέσεις, στη διαμόρφωση κανονιστικών αντιλήψεων και στάσεων, καθώς και στη βελτίωση της επικοινωνίας μέσα στην οικογένεια και στην υποστήριξη των γονέων στο ρόλο τους.
Αν θέλουμε τα παιδιά μας να αναπτύξουν ανθεκτικούς χαρακτήρες και συνήθειες, καθώς και να χαρούν τη ζωή τους χωρίς εξαρτήσεις θα πρέπει να επενδύσουμε από νωρίς – σε επικοινωνία αλλά και σε προσωπικό παράδειγμα …
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 17 Απριλίου 2018 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-326)
Στα δύο προηγούμενα άρθρα (ΧΝ 27/3/2018 και ΧΝ 3/4/2018) ασχοληθήκαμε με τις εξαρτήσεις. Τις οποίες εκμεταλλεύονται οικονομικά το κράτος, διάφορες εταιρείες αλλά και κακοποιοί. Γράψαμε για τα σημάδια, τα οποία υποδεικνύουν ότι ένα αγαπημένο πρόσωπο έχει εθιστεί σε κάποια ουσία (που κυκλοφορεί νόμιμα ή παράνομα). Τέλος αναφερθήκαμε σε μερικές ψυχολογικές εξαρτήσεις όπως τυχερά παιχνίδια (τζόγος), σεξ, ηλεκτρονικοί υπολογιστές και διαδίκτυο, εργασία (εργασιομανία), αιρέσεις και γκουρού, υπερβολικό φαγητό ή τέλος υπερβολική άσκηση.
Καθώς οι επιστήμονες κατανοούν καλύτερα τους μηχανισμούς της εξάρτησης, αναπτύσσονται για όλο και μικρότερες ηλικίες μέθοδοι προφύλαξης από τους επικίνδυνους εθισμούς. Οι γονείς και οι εκπαιδευτικοί έχουν μεγάλη ευθύνη να βοηθήσουν τα παιδιά και τους νέους να αναπτύξουν μια υγιή σχέση με το περιβάλλον στο οποίο θα ζήσουν και θα εργαστούν ώστε να μάθουν να αποφεύγουν τις παγίδες.
Πέρα από τα προγράμματα πρόληψης στους τομείς των διάφορων ουσιών και των τυχερών παιχνιδιών, ιδιαίτερη σημασία έχει η πρόληψη των εξαρτήσεων από τους ηλεκτρονικούς υπολογιστές και το διαδίκτυο. Κι αυτό γιατί τα παιδιά και οι έφηβοι θα εργαστούν στο άμεσο ή στο απώτερο μέλλον σε μια διασυνδεδεμένη κοινωνία των πληροφοριών. Στην οποία, όλες πρακτικά οι εργασίες θα γίνονται μπροστά σε μια οθόνη ...
Σε αυτό το πλαίσιο έχει ξεκινήσει στη Γαλλία, αλλά και σε άλλες χώρες, η ενημερωτική εκστρατεία «3-6-9-12» με στόχο να βοηθήσει τους γονείς να «τιθασεύσουν τις οθόνες» και να βοηθήσουν τα παιδιά τους να αξιοποιήσουν τις νέες τεχνολογίες των πληροφοριών και των επικοινωνιών χωρίς τις όποιες αρνητικές τους επιπτώσεις. Εμπνευστής της εκστρατείας είναι ο Σέρζ Τισερόν, ψυχίατρος και μέλος της Γαλλικής Ακαδημίας Τεχνολογίας. Ας δούμε με λίγα λόγια περί τίνος πρόκειται.
Η εκστρατεία έχει στηθεί με βάση κάποιες ηλικίες – ορόσημα. Είσοδος στο νηπιαγωγείο (3 ετών), είσοδος στην πρωτοβάθμια (6 ετών), ηλικία που το παιδί κατέχει γραφή και ανάγνωση (9 ετών), είσοδος στο γυμνάσιο (12 ετών), που ακολουθείται από την εφηβεία. Η εκστρατεία στηρίζεται επίσης στην αρχή ότι καμία οθόνη δεν προκαλεί βλάβη από μόνη της – όλα εξαρτώνται από τη στιγμή και τον τρόπο που μπαίνει στη ζωή του παιδιού, κατά κάποιον τρόπο όπως εμπλουτίζεται και η δίαιτά του.
Μέχρι 3 ετών. Το παιχνίδι είναι ο καλύτερος τρόπος για να αναπτυχθεί το παιδί. Διαβάζουμε παιδικά βιβλία και διηγούμαστε ιστορίες. Πηγαίνουμε σε παιδικές χαρές, παίζουμε στην παραλία, κάνουμε περίπατους. Η ανοικτή τηλεόραση επηρεάζει την μαθησιακή διαδικασία του παιδιού ακόμη και αν το ίδιο δεν την κοιτάζει. Δεν βάζουμε ποτέ τηλεόραση στο υπνοδωμάτιο. Κι αν παίξουμε κάποιο ψηφιακό παιχνίδι το κάνουμε μόνο για την ευχαρίστηση να παίξουμε μαζί με το παιδί …
Σε μια σειρά από σημαντικές έρευνες η Λίντα Παγκάνι του Πανεπιστημίου του Μονρεάλ στον Καναδά απέδειξε τη σχέση που έχει η παρακολούθηση της τηλεόρασης στις ηλικίες 2-3 ετών με μεταγενέστερα προβλήματα στο σχολείο. Στο νηπιαγωγείο τα παιδιά αυτά εμφανίζουν μειωμένο λεξιλόγιο, μαθησιακές δυσκολίες, μη συμμετοχή στην τάξη, κινητικά προβλήματα, καθώς και αύξηση της συχνότητας της θυματοποίησης από τους συμμαθητές. Στο γυμνάσιο, παρουσιάζουν μειωμένες ικανότητες προσοχής, συγκέντρωσης, εμπάθειας και ανάπτυξης κοινωνικών σχέσεων.
Ηλικίες από 3 έως 6 ετών. Καθορίζουμε σαφείς κανόνες για τον χρόνο που το παιδί μπορεί να χρησιμοποιήσει μια οθόνη. Τηρούμε τις ηλικίες που αναφέρονται στα διάφορα προγράμματα (π.χ. της τηλεόρασης). Η τηλεόραση, ο υπολογιστής, η ταμπλέτα χρησιμοποιούνται στο σαλόνι κι όχι στο υπνοδωμάτιο. Απαγορεύονται ψηφιακά παιχνίδια στο φαγητό και πριν τον ύπνο. Επιπλέον, δεν τα χρησιμοποιούμε ποτέ για να ηρεμήσουμε τα παιδιά. Δεν αφήνουμε το παιδί να παίζει μόνο του αλλά το συνοδεύουμε.
Ηλικίες 6 έως 9 ετών. Καθορίζουμε σαφείς κανόνες για τον χρόνο που το παιδί μπορεί να χρησιμοποιήσει μια οθόνη και συζητούμε μαζί του γι’ αυτά που βλέπει και κάνει. Η τηλεόραση, ο υπολογιστής, η ταμπλέτα χρησιμοποιούνται στο σαλόνι κι όχι στο υπνοδωμάτιο. Ρυθμίζουμε ανάλογα και την παιχνιδοκονσόλα. Εξηγούμε τι είναι το δικαίωμα στην ιδιωτικότητα, το δικαίωμα στην εικόνα και τις τρεις αρχές του διαδικτύου. Πρώτον, τίποτα δεν μένει κρυφό. Δεύτερο, όλα μένουν αιώνια. Και τρίτον δεν είναι όλα αλήθεια.
Ηλικίες 9 έως 12 ετών. Καθορίζουμε με το παιδί την ηλικία που θα μπορεί να έχει το δικό του κινητό τηλέφωνο. Μπορεί να έχει πρόσβαση στο διαδίκτυο αλλά αποφασίζουμε μαζί αν θα το κάνει μόνο του ή συνοδευόμενο από έναν ενήλικα. Αποφασίζουμε επίσης για τον χρόνο που θα περάσει μπροστά σε κάθε οθόνη και συζητούμε γι’ αυτά που βλέπει και κάνει. Του υπενθυμίζουμε τις τρεις αρχές του διαδικτύου.
Άνω των 12 ετών. Τα παιδιά χρησιμοποιούν το διαδίκτυο μόνα τους αλλά καθορίζουμε μαζί τους το ωράριο χρήσης. Συζητούμε για τις τηλεφορτώσεις, τη λογοκλοπή, την πορνογραφία και τον εκφοβισμό. Το βράδυ σβήνουμε το WiFi και τα κινητά. Αρνούμαστε να γίνουμε «φίλοι» τους στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Όλα τα παραπάνω αφορούν κυρίως τους γονείς. Υπάρχουν φυσικά οι φορείς που οργανώνουν προγράμματα ενημέρωσης για γονείς και εκπαιδευτικούς με στόχο την διοργάνωση βιωματικών σεμιναρίων πρόληψης για παιδιά και εφήβους. Αυτά αποβλέπουν στην ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων και συμπεριφορών, στην ενίσχυση της αντίληψης του εαυτού και της αντίστασης στις κοινωνικές πιέσεις, στη διαμόρφωση κανονιστικών αντιλήψεων και στάσεων, καθώς και στη βελτίωση της επικοινωνίας μέσα στην οικογένεια και στην υποστήριξη των γονέων στο ρόλο τους.
Αν θέλουμε τα παιδιά μας να αναπτύξουν ανθεκτικούς χαρακτήρες και συνήθειες, καθώς και να χαρούν τη ζωή τους χωρίς εξαρτήσεις θα πρέπει να επενδύσουμε από νωρίς – σε επικοινωνία αλλά και σε προσωπικό παράδειγμα …
03 Απριλίου 2018
Πως εντοπίζονται οι εξαρτήσεις
Ποιά σημάδια θα πρέπει να «χτυπήσουν καμπανάκια» για κάθε είδους εξάρτηση και σε όλες τις ηλικίες
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 3 Απριλίου 2018 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-325)
Γράψαμε την περασμένη εβδομάδα για τις εξαρτήσεις από ναρκωτικές ουσίες, μερικές από τις οποίες όπως το αλκοόλ και τα τσιγάρα κυκλοφορούν νόμιμα. Όμως, πολυάριθμοι ψυχολόγοι και επαγγελματίες της υγείας θεωρούν ότι υπάρχουν και εξαρτήσεις που δεν συνδέονται με την χρήση ουσιών. Πρόκειται για ψυχολογικές εξαρτήσεις όπως για παράδειγμα από το τζόγο, το σεξ, τους ηλεκτρονικούς υπολογιστές και το διαδίκτυο, την εργασία (εργασιομανία), από αιρέσεις και γκουρού, από το υπερβολικό φαγητό ή τέλος από την υπερβολική άσκηση.
Θα πρέπει να ξεχωρίσουμε εδώ δύο έννοιες. Μια συνήθεια ελέγχεται και μπορούμε ανά πάσα στιγμή να την διακόψουμε χωρίς ψυχολογικές ή σωματικές επιπτώσεις. Αντίθετα, ο εθισμός δεν ελέγχεται γιατί όπως είπαμε και την προηγούμενη εβδομάδα πρόκειται για νόσο του εγκεφάλου στη δομή και τη λειτουργία του οποίου έχουν επέλθει μεταβολές. Έτσι η απεξάρτηση από τον εθισμό απαιτεί οπωσδήποτε εξωτερική βοήθεια – μόνο η θέληση δεν αρκεί αν και αποτελεί το σημαντικότατο πρώτο βήμα.
Όπως και με τις ναρκωτικές ουσίες, ορισμένες συνήθειες που προκαλούν αισθήματα ευφορίας και ανακούφισης, ή που επιβάλλονται από τον στενό κοινωνικό περίγυρο μπορούν εύκολα να οδηγήσουν σε εθισμό και σε εξάρτηση. Τέτοιες είναι η συμμετοχή σε τυχερά παιχνίδια (τζόγος) αλλά και η υπέρμετρη ενασχόληση με τους υπολογιστές, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και με το διαδίκτυο γενικότερα – ιδίως όταν αυτό συνδυάζεται με τη συμμετοχή σε διαδικτυακά, τυχερά ή άλλα, παιχνίδια, σε ατέρμονες συζητήσεις για θέματα άνευ ουσίας ή και σε παρακολούθηση πορνογραφικού ή άλλου παράνομου υλικού.
Όλα τα παραπάνω μπορεί να αποδειχτούν καταστρεπτικά για την σωματική και ψυχική υγεία όχι μόνο των ενήλικων αλλά – ιδίως – των παιδιών και των εφήβων. Υποστήριξη για την απεξάρτηση από τέτοιους εθισμούς παρέχει το Κέντρο Θεραπείας Εξαρτημένων Ατόμων (ΚΕΘΕΑ) το οποίο λειτουργεί και ειδική τηλεφωνική γραμμή βοήθειας για τον τζόγο (το 1114). Το ΚΕΘΕΑ αλλά και άλλοι φορείς παρέχουν υποστήριξη και για την απεξάρτηση από την υπερβολική χρήση του διαδικτύου.
Η διάγνωση ότι ένα αγαπημένο μας πρόσωπο έχει αναπτύξει κάποιον εθισμό δεν είναι πάντα εύκολη. Κι αυτό επειδή τα εξαρτημένα άτομα δεν παραδέχονται ότι έχουν πρόβλημα και τείνουν να καλύπτουν τα ίχνη τους. Υπάρχουν ωστόσο μερικά σημάδια που πρέπει να «χτυπήσουν καμπανάκια».
Μια αλλαγή στη διάθεση, στη στάση και στην προθυμία. Νέοι φίλοι και νέα στέκια. Κακές σχολικές ή εργασιακές επιδόσεις και απουσίες. Μυστικοπαθής συμπεριφορά και ψέματα. Απότομη μείωση ή αύξηση του βάρους. Απότομη ή ανεξήγητη αύξηση των δαπανών. Εγκατάλειψη αγαπημένων ενασχολήσεων και χόμπι. Αδικαιολόγητες αλλαγές στο ημερήσιο πρόγραμμα ή στις ώρες ύπνου. Κόκκινα μάτια ή διεσταλμένες κόρες. Κακοσμία του σώματος και τρεμούλα στα χέρια.
Εκρήξεις θυμού και αλλοπρόσαλλη συμπεριφορά. Μυστικά τηλεφωνήματα, απόκρυψη της οθόνης του υπολογιστή ή δημιουργία νέων διαδικτυακών ή τραπεζικών λογαριασμών. Ανεξόφλητοι λογαριασμοί, δάνεια ή και κλοπές χρημάτων. Τέλος κάποια ανεξήγητη μελαγχολία ή κατάθλιψη. Αυτά σε συνδυασμό με σωματικά συμπτώματα όπως μυαλγία, εμετός, εφίδρωση, τρέμουλο, πυρετός, αϋπνία ή και διάρροια ίσως δείχνουν προσπάθεια απεξάρτησης
Πριν την ανάληψη δράσης πάντως θα πρέπει να προηγηθεί επαλήθευση ότι υπάρχει πράγματι πρόβλημα. Με έλεγχο και επαλήθευση λογαριασμών, τηλεφωνικών κλήσεων και απουσιών. Χρήσιμη είναι η τήρηση ημερολογίου όπου καταγράφονται απουσίες και καθυστερήσεις αλλά και το διαδικτυακό ιστορικό σε οικογενειακούς υπολογιστές – κάτι που είναι βέβαια δυσκολότερο, γιατί οι εξαρτημένοι συνήθως φροντίζουν να καλύψουν τα ίχνη τους.
Όταν συγκεντρωθούν αρκετά στοιχεία είναι ώρα να αντιμετωπίσετε το αγαπημένο πρόσωπο με ψυχραιμία και χωρίς θυμό. Είναι σίγουρο ότι θα υπάρξουν από τη μεριά του άρνηση, ψέματα ακόμη και δόλος. Γι’ αυτό θα πρέπει προηγουμένως να σκεφτείτε καλά τι θέλετε να πείτε και πως αισθάνεστε. Υπάρχει επίσης περίπτωση να διαπιστώσετε ότι έχει τάσεις αυτοκτονίας. Σε αυτή την περίπτωση μην τον αφήσετε μόνο του και ζητήσετε άμεσα βοήθεια τηλεφωνώντας στο 1018 ή στο ΕΚΑΒ – ιδίως αν πρόκειται για συμπτώματα στερητικού συνδρόμου.
Σε κάθε περίπτωση πάντως θα πρέπει να ζητηθεί η βοήθεια γιατρού ή ψυχολόγου. Μόνον έτσι είναι δυνατόν το εξαρτημένο άτομο να έλθει αντιμέτωπο με το πρόβλημα της εξάρτησής του και να ξεκινήσει το ταχύτερο δυνατόν η, συχνά μακρόχρονη και επίπονη, διαδικασία της απεξάρτησης. Η οποία προϋποθέτει πάνω απ’ όλα την στερεά επιθυμία του ίδιου του εξαρτημένου ατόμου να απαλλαγεί από το πρόβλημα του.
Τη επόμενη εβδομάδα, στο τρίτο και τελευταίο άρθρο αυτής της σειράς θα μιλήσουμε για τα μέτρα πρόληψης που πρέπει να ληφθούν από την παιδική ηλικία προκειμένου να περιοριστούν οι εξαρτήσεις σε εφήβους και ενήλικες.
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 3 Απριλίου 2018 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-325)
Γράψαμε την περασμένη εβδομάδα για τις εξαρτήσεις από ναρκωτικές ουσίες, μερικές από τις οποίες όπως το αλκοόλ και τα τσιγάρα κυκλοφορούν νόμιμα. Όμως, πολυάριθμοι ψυχολόγοι και επαγγελματίες της υγείας θεωρούν ότι υπάρχουν και εξαρτήσεις που δεν συνδέονται με την χρήση ουσιών. Πρόκειται για ψυχολογικές εξαρτήσεις όπως για παράδειγμα από το τζόγο, το σεξ, τους ηλεκτρονικούς υπολογιστές και το διαδίκτυο, την εργασία (εργασιομανία), από αιρέσεις και γκουρού, από το υπερβολικό φαγητό ή τέλος από την υπερβολική άσκηση.
Θα πρέπει να ξεχωρίσουμε εδώ δύο έννοιες. Μια συνήθεια ελέγχεται και μπορούμε ανά πάσα στιγμή να την διακόψουμε χωρίς ψυχολογικές ή σωματικές επιπτώσεις. Αντίθετα, ο εθισμός δεν ελέγχεται γιατί όπως είπαμε και την προηγούμενη εβδομάδα πρόκειται για νόσο του εγκεφάλου στη δομή και τη λειτουργία του οποίου έχουν επέλθει μεταβολές. Έτσι η απεξάρτηση από τον εθισμό απαιτεί οπωσδήποτε εξωτερική βοήθεια – μόνο η θέληση δεν αρκεί αν και αποτελεί το σημαντικότατο πρώτο βήμα.
Όπως και με τις ναρκωτικές ουσίες, ορισμένες συνήθειες που προκαλούν αισθήματα ευφορίας και ανακούφισης, ή που επιβάλλονται από τον στενό κοινωνικό περίγυρο μπορούν εύκολα να οδηγήσουν σε εθισμό και σε εξάρτηση. Τέτοιες είναι η συμμετοχή σε τυχερά παιχνίδια (τζόγος) αλλά και η υπέρμετρη ενασχόληση με τους υπολογιστές, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και με το διαδίκτυο γενικότερα – ιδίως όταν αυτό συνδυάζεται με τη συμμετοχή σε διαδικτυακά, τυχερά ή άλλα, παιχνίδια, σε ατέρμονες συζητήσεις για θέματα άνευ ουσίας ή και σε παρακολούθηση πορνογραφικού ή άλλου παράνομου υλικού.
Όλα τα παραπάνω μπορεί να αποδειχτούν καταστρεπτικά για την σωματική και ψυχική υγεία όχι μόνο των ενήλικων αλλά – ιδίως – των παιδιών και των εφήβων. Υποστήριξη για την απεξάρτηση από τέτοιους εθισμούς παρέχει το Κέντρο Θεραπείας Εξαρτημένων Ατόμων (ΚΕΘΕΑ) το οποίο λειτουργεί και ειδική τηλεφωνική γραμμή βοήθειας για τον τζόγο (το 1114). Το ΚΕΘΕΑ αλλά και άλλοι φορείς παρέχουν υποστήριξη και για την απεξάρτηση από την υπερβολική χρήση του διαδικτύου.
Η διάγνωση ότι ένα αγαπημένο μας πρόσωπο έχει αναπτύξει κάποιον εθισμό δεν είναι πάντα εύκολη. Κι αυτό επειδή τα εξαρτημένα άτομα δεν παραδέχονται ότι έχουν πρόβλημα και τείνουν να καλύπτουν τα ίχνη τους. Υπάρχουν ωστόσο μερικά σημάδια που πρέπει να «χτυπήσουν καμπανάκια».
Μια αλλαγή στη διάθεση, στη στάση και στην προθυμία. Νέοι φίλοι και νέα στέκια. Κακές σχολικές ή εργασιακές επιδόσεις και απουσίες. Μυστικοπαθής συμπεριφορά και ψέματα. Απότομη μείωση ή αύξηση του βάρους. Απότομη ή ανεξήγητη αύξηση των δαπανών. Εγκατάλειψη αγαπημένων ενασχολήσεων και χόμπι. Αδικαιολόγητες αλλαγές στο ημερήσιο πρόγραμμα ή στις ώρες ύπνου. Κόκκινα μάτια ή διεσταλμένες κόρες. Κακοσμία του σώματος και τρεμούλα στα χέρια.
Εκρήξεις θυμού και αλλοπρόσαλλη συμπεριφορά. Μυστικά τηλεφωνήματα, απόκρυψη της οθόνης του υπολογιστή ή δημιουργία νέων διαδικτυακών ή τραπεζικών λογαριασμών. Ανεξόφλητοι λογαριασμοί, δάνεια ή και κλοπές χρημάτων. Τέλος κάποια ανεξήγητη μελαγχολία ή κατάθλιψη. Αυτά σε συνδυασμό με σωματικά συμπτώματα όπως μυαλγία, εμετός, εφίδρωση, τρέμουλο, πυρετός, αϋπνία ή και διάρροια ίσως δείχνουν προσπάθεια απεξάρτησης
Πριν την ανάληψη δράσης πάντως θα πρέπει να προηγηθεί επαλήθευση ότι υπάρχει πράγματι πρόβλημα. Με έλεγχο και επαλήθευση λογαριασμών, τηλεφωνικών κλήσεων και απουσιών. Χρήσιμη είναι η τήρηση ημερολογίου όπου καταγράφονται απουσίες και καθυστερήσεις αλλά και το διαδικτυακό ιστορικό σε οικογενειακούς υπολογιστές – κάτι που είναι βέβαια δυσκολότερο, γιατί οι εξαρτημένοι συνήθως φροντίζουν να καλύψουν τα ίχνη τους.
Όταν συγκεντρωθούν αρκετά στοιχεία είναι ώρα να αντιμετωπίσετε το αγαπημένο πρόσωπο με ψυχραιμία και χωρίς θυμό. Είναι σίγουρο ότι θα υπάρξουν από τη μεριά του άρνηση, ψέματα ακόμη και δόλος. Γι’ αυτό θα πρέπει προηγουμένως να σκεφτείτε καλά τι θέλετε να πείτε και πως αισθάνεστε. Υπάρχει επίσης περίπτωση να διαπιστώσετε ότι έχει τάσεις αυτοκτονίας. Σε αυτή την περίπτωση μην τον αφήσετε μόνο του και ζητήσετε άμεσα βοήθεια τηλεφωνώντας στο 1018 ή στο ΕΚΑΒ – ιδίως αν πρόκειται για συμπτώματα στερητικού συνδρόμου.
Σε κάθε περίπτωση πάντως θα πρέπει να ζητηθεί η βοήθεια γιατρού ή ψυχολόγου. Μόνον έτσι είναι δυνατόν το εξαρτημένο άτομο να έλθει αντιμέτωπο με το πρόβλημα της εξάρτησής του και να ξεκινήσει το ταχύτερο δυνατόν η, συχνά μακρόχρονη και επίπονη, διαδικασία της απεξάρτησης. Η οποία προϋποθέτει πάνω απ’ όλα την στερεά επιθυμία του ίδιου του εξαρτημένου ατόμου να απαλλαγεί από το πρόβλημα του.
Τη επόμενη εβδομάδα, στο τρίτο και τελευταίο άρθρο αυτής της σειράς θα μιλήσουμε για τα μέτρα πρόληψης που πρέπει να ληφθούν από την παιδική ηλικία προκειμένου να περιοριστούν οι εξαρτήσεις σε εφήβους και ενήλικες.
27 Μαρτίου 2018
Εξαρτήσεις και η εκμετάλλευσή τους
Το κάπνισμα και το ποτό δημιουργούν ισχυρές εξαρτήσεις που καταστρέφουν την υγεία, ενώ τροφοδοτούν μέσω της φορολογίας, τα δημόσια ταμεία …
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 27 Μαρτίου 2018 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-324)
Ο εθισμός είναι μια χρόνια, υποτροπιάζουσα νόσος του εγκεφάλου που χαρακτηρίζεται από παθολογική τάση αναζήτησης και χρήσης ναρκωτικών ουσιών, παρά τις βλαβερές τους συνέπειες. Θεωρείται νόσος του εγκεφάλου (εγκεφαλοπάθεια) επειδή τα ναρκωτικά προκαλούν μεταβολές στον εγκέφαλο – αλλάζουν τη δομή του και τον τρόπο λειτουργίας του. Οι εν λόγω μεταβολές είναι μακροπρόθεσμες και οδηγούν στις επικίνδυνες συμπεριφορές που χαρακτηρίζουν τους ναρκομανείς.
Οι λόγοι που οδηγούν στη χρήση ναρκωτικών ουσιών είναι πολλοί. Κατ’ αρχάς δημιουργούν ένα αίσθημα ευφορίας, το οποίο συχνά ακολουθούν άλλα φαινόμενα ανάλογα με το είδος της ουσίας. Για παράδειγμα, διεγερτικά, όπως η κοκαΐνη, προκαλούν αισθήματα αυτοπεποίθησης, ισχύος και ενέργειας. Αντίθετα, τα οπιοειδή όπως η ηρωίνη προκαλούν αισθήματα χαλάρωσης και ικανοποίησης.
Σε άτομα με άγχος και κατάθλιψη δημιουργούν αισθήματα ανακούφισης. Το άγχος αποτελεί κύρια αιτία για έναρξη και συνέχιση της λήψης ναρκωτικών αλλά και υποτροπής ασθενών που προσπαθούν να απεξαρτηθούν. Σε όσους επιδιώκουν καλύτερα αποτελέσματα, ουσίες, όπως η νικοτίνη, ενισχύουν αντίληψη, εγρήγορση και συγκέντρωση. Ή όπως τα αναβολικά και τα στεροειδή, βελτιώνουν τις αθλητικές επιδόσεις.
Τέλος, σημαντικός παράγοντας είναι και ο μιμητισμός, κάτι που μαζί με την πίεση της παρέας ωθεί τους έφηβους και τους νέους να ξεκινήσουν την χρήση ναρκωτικών ουσιών. Επειδή θέλουν να εντυπωσιάσουν τους φίλους και να τονίσουν την ανεξαρτησία τους από γονείς και κοινωνία.
Το πρόβλημα δημιουργείται γιατί οι χρήστες στην αρχή νοιώθουν ευχαρίστηση ή ανακούφιση κι αυτό τους κάνει να πιστεύουν ότι μπορούν να ελέγξουν τη χρήση των ουσιών στο μέλλον. Ωστόσο, η ευχαρίστηση και η ανακούφιση γρήγορα εξαφανίζονται και τη θέση τους παίρνει η ανάγκη κατανάλωσης της ουσίας. Κι αυτό γιατί χάνεται ο αυτοέλεγχος, αφού η συνεχής χρήση επηρεάζει τις περιοχές του εγκεφάλου που συνδέονται με την διάκριση, τη λήψη αποφάσεων, τη μάθηση, τη μνήμη και τον έλεγχο της συμπεριφοράς.
Έτσι ο χρήστης, παρόλα τα τεράστια προβλήματα που δημιουργεί στον ίδιο του τον εαυτό και στους αγαπημένους του, συνεχίζει την ψυχαναγκαστική και καταστρεπτική συμπεριφορά που συνδέεται με την εξάρτηση. Δεν μπορεί πια να ζήσει χωρίς τη «δόση» του ... Μάλιστα, ακόμη και η μέτρια κατανάλωση ουσιών μπορεί να είναι επικίνδυνη. Για παράδειγμα, ο οδηγός που πιάνει το τιμόνι μετά από υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ μπορεί να μετατρέψει μια ευχάριστη δραστηριότητα σε τραγωδία …
Μερικές από τις πλέον εξαρτησιογόνες ουσίες όπως τα τσιγάρα και το αλκοόλ κυκλοφορούν νόμιμα. Μάλιστα, η φορολόγηση αμφότερων αποφέρει σημαντικά έσοδα στα κρατικά ταμεία (σχεδόν 4 δις ευρώ ετησίως!). Ίσως γι’ αυτό το κράτος, το οποίο, με βάση το άρθρο 21 του Συντάγματος, (πρέπει να) μεριμνά για την υγεία των πολιτών δεν εφαρμόζει μια αποτελεσματικότερη πολιτική περιορισμού του καπνίσματος και της κατανάλωσης οινοπνευματωδών.
Βέβαια, για να δείχνει ότι συμμορφώνεται με τις διεθνείς της υποχρεώσεις, η πολιτεία έχει θεσπίσει νόμους για την απαγόρευση του καπνίσματος στους κλειστούς δημόσιους χώρους. Και για την απαγόρευση πώλησης καπνικών προϊόντων και οινοπνευματωδών σε ανήλικους. Όμως, οι στατιστικές δείχνουν ότι ενώ ο αριθμός των καπνιστών μειώνεται αργά αλλά σταθερά, ο αριθμός των παθητικών καπνιστών σημειώνει σταθερή αύξηση.
Επιπλέον, πολλοί πολιτικοί δείχνουν να υποστηρίζουν δημόσια την καπνοβιομηχανία, η οποία εφευρίσκει νέες μεθόδους και καινοτόμα ηλεκτρονικά προϊόντα διανομής νικοτίνης. Τα οποία μάλιστα προβάλλονται ως ακίνδυνα. Κάτι που δεν ισχύει, αφού μπορεί να μειώνουν τις επιπτώσεις στους πνεύμονες αλλά όχι μόνο δεν περιορίζουν την εξάρτηση αλλά εγκυμονούν και άλλους κινδύνους (π.χ. λόγω εκπομπών τοξικών ουσιών). Κίνδυνοι που θα γίνουν προφανείς σε λίγα χρόνια όταν θα έχουν μελετηθεί οι επιπτώσεις τους στην υγεία.
Άλλες εξαρτησιογόνες ουσίες (ηρωίνη, κοκαΐνη, κάνναβη, αμφεταμίνες) είναι παράνομες. Το εμπόριο ακόμη και η χρήση τους διώκεται. Υπάρχουν μάλιστα και φορείς με προγράμματα απεξάρτησης όσων επιθυμούν να ξεφύγουν. Τέτοιοι είναι ο Οργανισμός κατά των Ναρκωτικών (ΟΚΑΝΑ), το Κέντρο Θεραπείας Εξαρτημένων Ατόμων (ΚΕΘΕΑ), μονάδες απεξάρτησης σε νοσοκομεία αλλά και διάφοροι σύλλογοι και ιδιωτικοί φορείς. Αντίστοιχη προσφορά προγραμμάτων υπάρχει και για την απεξάρτηση των αλκοολικών.
Δυστυχώς, η απεξάρτηση από το κάπνισμα και τη νικοτίνη, δεν υποστηρίζεται σχεδόν καθόλου. Το κράτος είναι υποχρεωμένο να παρέχει πάνω στα πακέτα των καπνικών προϊόντων «πληροφορίες για την απεξάρτηση από το κάπνισμα, όπως αριθμούς τηλεφώνου, διευθύνσεις ηλεκτρονικού ταχυδρομείου ή ιστοτόπους … σχετικά με τα διαθέσιμα προγράμματα υποστήριξης όσων θέλουν να σταματήσουν το κάπνισμα». Όμως, στην ηλεκτρονική διεύθυνση του Υπουργείου Υγείας, η οποία υπάρχει στα πακέτα τσιγάρων που πωλούνται στην Ελλάδα, δεν υπάρχει καμία αναφορά σε σχετικές πληροφορίες ή ενημέρωση.
Παράλληλα, το Υπουργείο δεν έχει καταρτίσει εθνικό σχέδιο πρόληψης σε θέματα καπνού και αλκοόλ (σε συνεργασία με τον ΟΚΑΝΑ και το ΚΕΘΕΑ) όπως προβλέπει η σχετική νομοθεσία. Το τελευταίο «Εθνικό Σχέδιο Δράσης για το Κάπνισμα» αφορούσε την περίοδο 2008 – 2012. Ο τηλεφωνικός αριθμός 1142 που είχε δημιουργηθεί για την υποστήριξη και την ενημέρωση των πολιτών σε αυτά τα θέματα δεν λειτουργεί πλέον. Και ο καπνιστής που θα θελήσει να απεξαρτηθεί θα πρέπει να απευθυνθεί στα λιγοστά ιατρεία διακοπής καπνίσματος των δημόσιων νοσοκομείων ή σε ιδιώτες πνευμονολόγους.
Η αδιαφορία τήρησης και εφαρμογής των νόμων δεν φαίνεται μόνο από τους βουλευτές και τους υπουργούς που καπνίζουν προκλητικά σε κλειστούς δημόσιους χώρους. Είναι προφανής και από τους ελέγχους και τις κυρώσεις για τις παραβάσεις της σχετικής αντικαπνιστικής νομοθεσίας. Σύμφωνα με πληροφορίες του Υπουργείου Υγείας, το 2017 διενεργήθηκαν 2.843 έλεγχοι και καταλογίστηκαν πρόστιμα ύψους 84.800 ευρώ.
Αν οι έλεγχοι είχαν γίνει με αποτελεσματικό τρόπο και χωρίς προειδοποίηση, πιστεύω ότι θα είχαν εντοπιστεί παραβάσεις στους μισούς τουλάχιστον από αυτούς. Θα είχαν δηλαδή επιβληθεί κατ’ ελάχιστον 1.420 πρόστιμα των 500 ευρώ ήτοι συνολικό ποσό 710.000 ευρώ …
Στο επόμενο θα αναφερθούμε και σε άλλες εξαρτήσεις όπως ο τζόγος, το διαδίκτυο κλπ.
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 27 Μαρτίου 2018 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-324)
Ο εθισμός είναι μια χρόνια, υποτροπιάζουσα νόσος του εγκεφάλου που χαρακτηρίζεται από παθολογική τάση αναζήτησης και χρήσης ναρκωτικών ουσιών, παρά τις βλαβερές τους συνέπειες. Θεωρείται νόσος του εγκεφάλου (εγκεφαλοπάθεια) επειδή τα ναρκωτικά προκαλούν μεταβολές στον εγκέφαλο – αλλάζουν τη δομή του και τον τρόπο λειτουργίας του. Οι εν λόγω μεταβολές είναι μακροπρόθεσμες και οδηγούν στις επικίνδυνες συμπεριφορές που χαρακτηρίζουν τους ναρκομανείς.
Οι λόγοι που οδηγούν στη χρήση ναρκωτικών ουσιών είναι πολλοί. Κατ’ αρχάς δημιουργούν ένα αίσθημα ευφορίας, το οποίο συχνά ακολουθούν άλλα φαινόμενα ανάλογα με το είδος της ουσίας. Για παράδειγμα, διεγερτικά, όπως η κοκαΐνη, προκαλούν αισθήματα αυτοπεποίθησης, ισχύος και ενέργειας. Αντίθετα, τα οπιοειδή όπως η ηρωίνη προκαλούν αισθήματα χαλάρωσης και ικανοποίησης.
Σε άτομα με άγχος και κατάθλιψη δημιουργούν αισθήματα ανακούφισης. Το άγχος αποτελεί κύρια αιτία για έναρξη και συνέχιση της λήψης ναρκωτικών αλλά και υποτροπής ασθενών που προσπαθούν να απεξαρτηθούν. Σε όσους επιδιώκουν καλύτερα αποτελέσματα, ουσίες, όπως η νικοτίνη, ενισχύουν αντίληψη, εγρήγορση και συγκέντρωση. Ή όπως τα αναβολικά και τα στεροειδή, βελτιώνουν τις αθλητικές επιδόσεις.
Τέλος, σημαντικός παράγοντας είναι και ο μιμητισμός, κάτι που μαζί με την πίεση της παρέας ωθεί τους έφηβους και τους νέους να ξεκινήσουν την χρήση ναρκωτικών ουσιών. Επειδή θέλουν να εντυπωσιάσουν τους φίλους και να τονίσουν την ανεξαρτησία τους από γονείς και κοινωνία.
Το πρόβλημα δημιουργείται γιατί οι χρήστες στην αρχή νοιώθουν ευχαρίστηση ή ανακούφιση κι αυτό τους κάνει να πιστεύουν ότι μπορούν να ελέγξουν τη χρήση των ουσιών στο μέλλον. Ωστόσο, η ευχαρίστηση και η ανακούφιση γρήγορα εξαφανίζονται και τη θέση τους παίρνει η ανάγκη κατανάλωσης της ουσίας. Κι αυτό γιατί χάνεται ο αυτοέλεγχος, αφού η συνεχής χρήση επηρεάζει τις περιοχές του εγκεφάλου που συνδέονται με την διάκριση, τη λήψη αποφάσεων, τη μάθηση, τη μνήμη και τον έλεγχο της συμπεριφοράς.
Έτσι ο χρήστης, παρόλα τα τεράστια προβλήματα που δημιουργεί στον ίδιο του τον εαυτό και στους αγαπημένους του, συνεχίζει την ψυχαναγκαστική και καταστρεπτική συμπεριφορά που συνδέεται με την εξάρτηση. Δεν μπορεί πια να ζήσει χωρίς τη «δόση» του ... Μάλιστα, ακόμη και η μέτρια κατανάλωση ουσιών μπορεί να είναι επικίνδυνη. Για παράδειγμα, ο οδηγός που πιάνει το τιμόνι μετά από υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ μπορεί να μετατρέψει μια ευχάριστη δραστηριότητα σε τραγωδία …
Μερικές από τις πλέον εξαρτησιογόνες ουσίες όπως τα τσιγάρα και το αλκοόλ κυκλοφορούν νόμιμα. Μάλιστα, η φορολόγηση αμφότερων αποφέρει σημαντικά έσοδα στα κρατικά ταμεία (σχεδόν 4 δις ευρώ ετησίως!). Ίσως γι’ αυτό το κράτος, το οποίο, με βάση το άρθρο 21 του Συντάγματος, (πρέπει να) μεριμνά για την υγεία των πολιτών δεν εφαρμόζει μια αποτελεσματικότερη πολιτική περιορισμού του καπνίσματος και της κατανάλωσης οινοπνευματωδών.
Βέβαια, για να δείχνει ότι συμμορφώνεται με τις διεθνείς της υποχρεώσεις, η πολιτεία έχει θεσπίσει νόμους για την απαγόρευση του καπνίσματος στους κλειστούς δημόσιους χώρους. Και για την απαγόρευση πώλησης καπνικών προϊόντων και οινοπνευματωδών σε ανήλικους. Όμως, οι στατιστικές δείχνουν ότι ενώ ο αριθμός των καπνιστών μειώνεται αργά αλλά σταθερά, ο αριθμός των παθητικών καπνιστών σημειώνει σταθερή αύξηση.
Επιπλέον, πολλοί πολιτικοί δείχνουν να υποστηρίζουν δημόσια την καπνοβιομηχανία, η οποία εφευρίσκει νέες μεθόδους και καινοτόμα ηλεκτρονικά προϊόντα διανομής νικοτίνης. Τα οποία μάλιστα προβάλλονται ως ακίνδυνα. Κάτι που δεν ισχύει, αφού μπορεί να μειώνουν τις επιπτώσεις στους πνεύμονες αλλά όχι μόνο δεν περιορίζουν την εξάρτηση αλλά εγκυμονούν και άλλους κινδύνους (π.χ. λόγω εκπομπών τοξικών ουσιών). Κίνδυνοι που θα γίνουν προφανείς σε λίγα χρόνια όταν θα έχουν μελετηθεί οι επιπτώσεις τους στην υγεία.
Άλλες εξαρτησιογόνες ουσίες (ηρωίνη, κοκαΐνη, κάνναβη, αμφεταμίνες) είναι παράνομες. Το εμπόριο ακόμη και η χρήση τους διώκεται. Υπάρχουν μάλιστα και φορείς με προγράμματα απεξάρτησης όσων επιθυμούν να ξεφύγουν. Τέτοιοι είναι ο Οργανισμός κατά των Ναρκωτικών (ΟΚΑΝΑ), το Κέντρο Θεραπείας Εξαρτημένων Ατόμων (ΚΕΘΕΑ), μονάδες απεξάρτησης σε νοσοκομεία αλλά και διάφοροι σύλλογοι και ιδιωτικοί φορείς. Αντίστοιχη προσφορά προγραμμάτων υπάρχει και για την απεξάρτηση των αλκοολικών.
Δυστυχώς, η απεξάρτηση από το κάπνισμα και τη νικοτίνη, δεν υποστηρίζεται σχεδόν καθόλου. Το κράτος είναι υποχρεωμένο να παρέχει πάνω στα πακέτα των καπνικών προϊόντων «πληροφορίες για την απεξάρτηση από το κάπνισμα, όπως αριθμούς τηλεφώνου, διευθύνσεις ηλεκτρονικού ταχυδρομείου ή ιστοτόπους … σχετικά με τα διαθέσιμα προγράμματα υποστήριξης όσων θέλουν να σταματήσουν το κάπνισμα». Όμως, στην ηλεκτρονική διεύθυνση του Υπουργείου Υγείας, η οποία υπάρχει στα πακέτα τσιγάρων που πωλούνται στην Ελλάδα, δεν υπάρχει καμία αναφορά σε σχετικές πληροφορίες ή ενημέρωση.
Παράλληλα, το Υπουργείο δεν έχει καταρτίσει εθνικό σχέδιο πρόληψης σε θέματα καπνού και αλκοόλ (σε συνεργασία με τον ΟΚΑΝΑ και το ΚΕΘΕΑ) όπως προβλέπει η σχετική νομοθεσία. Το τελευταίο «Εθνικό Σχέδιο Δράσης για το Κάπνισμα» αφορούσε την περίοδο 2008 – 2012. Ο τηλεφωνικός αριθμός 1142 που είχε δημιουργηθεί για την υποστήριξη και την ενημέρωση των πολιτών σε αυτά τα θέματα δεν λειτουργεί πλέον. Και ο καπνιστής που θα θελήσει να απεξαρτηθεί θα πρέπει να απευθυνθεί στα λιγοστά ιατρεία διακοπής καπνίσματος των δημόσιων νοσοκομείων ή σε ιδιώτες πνευμονολόγους.
Η αδιαφορία τήρησης και εφαρμογής των νόμων δεν φαίνεται μόνο από τους βουλευτές και τους υπουργούς που καπνίζουν προκλητικά σε κλειστούς δημόσιους χώρους. Είναι προφανής και από τους ελέγχους και τις κυρώσεις για τις παραβάσεις της σχετικής αντικαπνιστικής νομοθεσίας. Σύμφωνα με πληροφορίες του Υπουργείου Υγείας, το 2017 διενεργήθηκαν 2.843 έλεγχοι και καταλογίστηκαν πρόστιμα ύψους 84.800 ευρώ.
Αν οι έλεγχοι είχαν γίνει με αποτελεσματικό τρόπο και χωρίς προειδοποίηση, πιστεύω ότι θα είχαν εντοπιστεί παραβάσεις στους μισούς τουλάχιστον από αυτούς. Θα είχαν δηλαδή επιβληθεί κατ’ ελάχιστον 1.420 πρόστιμα των 500 ευρώ ήτοι συνολικό ποσό 710.000 ευρώ …
Στο επόμενο θα αναφερθούμε και σε άλλες εξαρτήσεις όπως ο τζόγος, το διαδίκτυο κλπ.
18 Μαρτίου 2018
Περί μετανάστευσης (σε δύο μέρη)
Μέρος πρώτο
Μια πρώτη ανάλυση των αντικειμενικών λόγων που ωθούν τον κόσμο στη μετανάστευση …
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 6 Μαρτίου 2018 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-322)
Γιατί μετανάστευσαν πατεράδες, παππούδες και συγγενείς; Από το Λεωνίδιο στην Πόλη ο προπάππος από την πλευρά της μητέρας μου. Από το χωρίο του στην Αθήνα ο πατέρας μου, όπου τον ακολούθησε κι η μητέρα μου από την Πόλη. Στην Καλιφόρνια ο αδελφός μου και στην Μελβούρνη μια πρώτη μου ξαδέλφη και οι αδελφές της γυναίκας μου. Κι εγώ πέρασα 30 χρόνια της ζωής μου στις Βρυξέλλες ...
Κανείς δεν πρόδωσε την ελληνικότητά του φεύγοντας. Όλοι έφυγαν γιατί τους ανάγκασαν οι συνθήκες. Η προοπτική της ανεργίας και της μιζέριας. Η αναξιοκρατία, η απαξίωση και η πίεση του πελατειακού κράτους. Η έλλειψη σεβασμού στο δρόμο, στη δουλειά, στα μαγαζιά. Οι συνθήκες που επικρατούν στα εκπαιδευτικά μας ιδρύματα.
Υπέρ της μετανάστευσης. Όλα τα παραπάνω καθώς και η έμφυτη περιέργεια, η διάθεση για εξερεύνηση και το ανήσυχο πνεύμα που διακρίνει πολλούς από εμάς σπρώχνουν τους Έλληνες στη μετανάστευση. Ας δούμε όμως και κάποιους αντικειμενικούς λόγους που εξηγούν αυτό το φαινόμενο και συνηγορούν υπέρ της υποδοχής προσφύγων και μεταναστών.
Η Ιστορία μας διδάσκει ότι οι μετακινήσεις πληθυσμών είναι συνυφασμένες με την εξέλιξη της ανθρωπότητας. Στον ελλαδικό χώρο, οι Αχαιοί και οι Ίωνες υποδέχτηκαν τους Δωριείς. Στις ακτές της Μεσογείου δημιουργήθηκε η μεγάλη Ελλάδα από μετανάστες. Οι βίαιες μεταναστεύσεις των Γότθων, των Βανδάλων, των Ούννων και των Σλάβων έδρασαν καταλυτικά στη διαμόρφωση του ευρωπαϊκού χάρτη.
Οι κατακτήσεις των Αράβων και των Τούρκων άλλαξαν τη Μέση Ανατολή και την Βόρεια Αφρική ενώ η αποικιοκρατία των Ευρωπαίων επηρέασε σημαντικά την παγκόσμια ιστορία. Στα μεγάλα μεταναστευτικά ρεύματα προς την Αμερική, την Αυστραλία και την Βόρεια Ευρώπη συμμετείχαν εκτός από πολλούς δυτικοευρωπαίους και πολυάριθμοι Έλληνες.
Τα κίνητρα που προκάλεσαν τις μεγάλες μεταναστεύσεις του παρελθόντος ήταν πολλά. Η αύξηση του πληθυσμού και οι ένοπλες συγκρούσεις, με την συνεπακόλουθη εξάντληση των επιτόπιων φυσικών πόρων αποτελούσαν και αποτελούν πρωταρχική κινητήρια δύναμη για μεγάλες μετακινήσεις πληθυσμών. Άλλος σοβαρός λόγος ήταν, και σε πολλές περιπτώσεις εξακολουθούν να είναι, οι διώξεις των θρησκευτικών ή εθνικών μειονοτήτων.
Σε προηγούμενες εποχές χρειαζόταν πολύ θάρρος για να αποφασίσει μια πληθυσμιακή ομάδα να ρισκάρει την μετακίνησή της προς μιαν άλλη μακρινή περιοχή για την οποία υπήρχαν λίγες σχετικά πληροφορίες, κι αυτές κυρίως προφορικές. Στις μέρες μας το καλύτερο κίνητρο για να μετακινηθούν οι εξαθλιωμένοι πληθυσμοί αποτελούν οι εικόνες που μεταδίδουν τα σύγχρονα μέσα μαζικής επικοινωνίας για το επίπεδο ζωής στις προηγμένες οικονομικά χώρες και τα δικαιώματα που απολαμβάνουν εκεί οι πολίτες.
Το δημογραφικό πρόβλημα, το οποίο αντιμετωπίζουν οι αναπτυγμένες κοινωνίες της Δύσης, ιδίως η Ελλάδα, αποτελεί επίσης έναν σημαντικό ενισχυτικό παράγοντα. Ο πληθυσμός γερνάει και συρρικνώνεται αριθμητικά λόγω της υπογεννητικότητας. Οι εντόπιοι δεν ασχολούνται πλέον με χειρωνακτικές εργασίες χαμηλής ποιότητας οι οποίες δεν απαιτούν εξειδικευμένες γνώσεις. Τις εργασίες αυτές καλύπτουν οι μετανάστες, οι οποίοι με τον τρόπο αυτό συμβάλλουν και στη χρηματοδότηση των καθημαγμένων συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης των χωρών υποδοχής.
Και τέλος, τα ανθρώπινα δικαιώματα. Τα τελευταία χρόνια ο κόσμος μας έχει κάνει τεράστιες προόδους στον τομέα της προάσπισης τους. Πολλοί από τους δυστυχισμένους που καταφθάνουν στα σύνορα της Ευρώπης θα αντιμετώπιζαν διώξεις, βασανιστήρια και ενδεχόμενο θάνατο αν παρέμεναν στις χώρες τους. Για αυτούς τους κατατρεγμένους έχουμε υιοθετήσει νομοθεσία περί χορήγησης ασύλου με βάση την οποία έχουμε υποχρέωση να τους υποδεχτούμε στις επικράτειές μας.
Κατά της μετανάστευσης. Ωστόσο, υπάρχουν και κάποιοι, αντικειμενικοί επίσης λόγοι, που ενεργούν στο συναίσθημα των πολιτών και με βάση τους οποίους εκφράζονται σοβαρές αντιθέσεις στην υποδοχή προσφύγων και μεταναστών στην Ελλάδα αλλά και στην Ευρώπη.
Η αύξηση των ροών προσφύγων και μεταναστών αποτελεί έναν πρώτο ανασταλτικό παράγοντα που επιτείνεται με την πάροδο του χρόνου. Πράγματι, από τις αρχές της δεκαετίας του 1990, η Ελλάδα έχει γίνει προορισμός οικονομικών μεταναστών, αρχικά από Βαλκανικές χώρες (κυρίως Αλβανία) και στην συνέχεια από την Ασία (Πακιστάν, Αφγανιστάν, Μπαγκλαντές), την Αφρική καθώς και (πιο πρόσφατα) από τη Συρία λόγω της εκεί πολεμικής σύρραξης. Η αύξηση των ροών σε συνδυασμό με την απουσία υποδομών υποδοχής έχει δημιουργήσει εκρηκτικές καταστάσεις σε παραμεθόριες (ιδίως νησιωτικές) περιοχές της Ελλάδας, της Ιταλίας και της Ισπανίας.
Οι πολιτισμικές διαφορές αποτελούν έναν δεύτερο ανασταλτικό παράγοντα. Οι μετανάστες και οι πρόσφυγες προέρχονται από χώρες με διαφορετικούς πολιτισμικούς και θρησκευτικούς κώδικες. Δεν διαφέρουν μόνον η γλώσσα, η ενδυμασία και οι γαστρονομικές συνήθειες. Οι κώδικες ηθικής (π.χ. σχέση ανδρών και γυναικών, θρησκευτικές παραδόσεις) αλλά και οι απόψεις και οι πράξεις ορισμένων εξτρεμιστικών ομάδων και αιρέσεων, προκαλούν φόβο ιδίως στους μη ενημερωμένους πολίτες.
Επιπλέον, μερικοί μετανάστες και πρόσφυγες που δεν μπορούν να βρουν δουλειά, συχνά αναπτύσσουν αντικοινωνικές ή και καθαρά εγκληματικές συμπεριφορές. Οι συμπεριφορές αυτές επειδή συχνά προβάλλονται από τα ΜΜΕ και από ορισμένους πολιτικούς σχηματισμούς, επιτείνουν τα αισθήματα επιφυλακτικότητας και φόβου των πολιτών.
Άλλοι παράγοντες που συχνά θεωρείται ότι συνηγορούν κατά της υποδοχής προσφύγων και μεταναστών είναι οι δημογραφικές εξελίξεις, η οικονομία και η κρατική μας ανεπάρκεια. Όμως λόγω έλλειψης χώρου θα συνεχίσουμε την ανάλυση την επόμενη εβδομάδα …
Μέρος δεύτερο
Οι αρνητικές πτυχές της μετανάστευσης και κάποιες προτάσεις με βάση την κοινή λογική ..
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 13 Μαρτίου 2018 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-323)
Την περασμένη εβδομάδα αναφερθήκαμε στα αίτια της μετανάστευσης. Ενός φαινομένου που έχει σημαδέψει την ιστορία της ανθρωπότητας από τα βάθη των αιώνων. Μιλήσαμε για τα κίνητρα των μεγάλων μεταναστεύσεων (ένοπλες συγκρούσεις, εξάντληση φυσικών πόρων, διώξεις για θρησκευτικούς ή εθνικούς λόγους). Αλλά και για τα κενά που δημιουργούνται στις αναπτυγμένες κοινωνίες από την υπογεννητικότητα, κενά τα οποία καλούνται να καλύψουν οι μετανάστες. Μιλήσαμε επίσης για τα ανθρώπινα δικαιώματα με βάση τα οποία παρέχουμε άσυλο στους δυστυχισμένους που φτάνουν στα σύνορά μας.
Αρχίσαμε τέλος, να αναλύουμε και τους λόγους που ωθούν τον κόσμο κατά της μετανάστευσης. Η αύξηση των ροών, που σε συνδυασμό με την απουσία υποδομών υποδοχής, έχει δημιουργήσει εκρηκτικές καταστάσεις σε παραμεθόριες (ιδίως νησιωτικές) περιοχές της Ελλάδας, της Ιταλίας και της Ισπανίας. Οι πολιτισμικές διαφορές. (ιδίως οι κώδικες ηθικής αλλά και η δράση εξτρεμιστικών ομάδων και αιρέσεων) που προκαλούν φόβο, ιδίως στους μη ενημερωμένους πολίτες.
Μερικοί μετανάστες και πρόσφυγες που δεν μπορούν να βρουν δουλειά, αναπτύσσουν επίσης αντικοινωνικές ή και καθαρά εγκληματικές συμπεριφορές. Οι συμπεριφορές αυτές επειδή συχνά προβάλλονται από τα ΜΜΕ και από ορισμένους πολιτικούς σχηματισμούς επιτείνουν τα αισθήματα επιφυλακτικότητας και φόβου των πολιτών.
Πρόβλημα αποτελούν και οι δημογραφικές εξελίξεις. Να επισημάνουμε ότι η σημερινή σύνθεση του ελληνικού πληθυσμού δεν δικαιολογεί ανησυχίες αφού μόνο το 6,1% των ξένων που κατοικούν στην Ελλάδα είναι υπήκοοι τρίτων χωρών – και το 1,8% έχουν υπηκοότητα κράτους μέλους της ΕΕ. Δυστυχώς, η ανησυχία των πολιτών εντείνεται λόγω της έξαρσης των γεννήσεων από μετανάστες και πρόσφυγες σε συνδυασμό με την προβλεπόμενη συρρίκνωση του ελληνικού πληθυσμού.
Συρρίκνωση που οφείλεται στην εντεινόμενη υπογεννητικότητα. Η οποία με τη σειρά της οφείλεται, αφενός, στα τροχαία τα οποία αποτελούν την πρώτη αιτία θανάτων για τους νέους ηλικίας 15 έως 25 ετών. Και αφετέρου στη σημαντική έξοδο νέων υψηλών προσόντων κυρίως προς χώρες της ΕΕ εξαιτίας της κρίσης.
Στον τομέα της οικονομίας, οι μετανάστες και οι πρόσφυγες προσβλέπουν στην κοινωνική τους άνοδο και αγωνίζονται να βελτιώσουν την οικονομική τους κατάσταση. Το πετυχαίνουν εργαζόμενοι σκληρά σε χειρωνακτικές και υποβαθμισμένες δουλειές οι οποίες δεν ενδιαφέρουν τους Έλληνες πολίτες. Κα μάλιστα, χωρίς να απαιτούν υψηλές αποδοχές, ασφαλιστικές εισφορές και τα δικαιώματά τους βάσει της εργατικής νομοθεσίας. Αυτό με τη σειρά του εκλαμβάνεται συχνά ως αθέμιτος ανταγωνισμός από τους υπόλοιπους εργαζόμενους, ιδίως όταν αυτοί μένουν άνεργοι.
Να μη λησμονούμε τέλος, και την κρατική μας ανεπάρκεια. Η Ελλάδα δεν είχε ποτέ μέχρι πρόσφατα αντιμετωπίσει μεγάλο κύμα προσφύγων και μεταναστών. Έτσι δεν είχε αναπτύξει συστήματα καθολικού ελέγχου των συνόρων της, υποδομές υποδοχής των προσφύγων και μεταναστών, διαδικασίες επεξεργασίας των αιτήσεων ασύλου, διεργασίες ένταξης στην ελληνική κοινωνία και αξιοποίησης του απαραίτητου εργατικού δυναμικού. Αυτό έγινε ακόμη δυσκολότερο λόγω της οικονομικής κρίσης αλλά και του μεγάλου αριθμού των αφίξεων.
Όλα τα παραπάνω οδηγούν πολλούς πολίτες να εκφράζονται εναντίον της υποδοχής προσφύγων και μεταναστών, μέχρι σημείου να υποστηρίζουν τις θέσεις ακραίων πολιτικών σχηματισμών. Οι εν λόγω σχηματισμοί έχουν ως στόχο την πλήρη απομάκρυνση των προσφύγων και μεταναστών προκειμένου να διατηρηθεί η «καθαρότητα της φυλής», να παραμείνουν «οι δουλειές στους Έλληνες» και «να μειωθεί η εγκληματικότητα των ξένων».
Τι θα μπορούσε να γίνει. Η ελληνική κοινωνία είναι προφανές ότι χρειάζεται τους μετανάστες και τους πρόσφυγες και όχι μόνο για οικονομικούς λόγους. Όμως, θα τους αξιοποιήσει μόνον αν τους εντάξει κοινωνικά, αναπτύσσοντας μια σειρά από εργαλεία.
Έτσι, οι έλεγχοι και η προστασία των συνόρων θα πρέπει να γίνουν αποτελεσματικότεροι. Σε συνδυασμό με ένα αποτελεσματικότερο σύστημα υποδοχής και επιλογής με βάση την ισχύουσα νομοθεσία και πρακτική (διαδικασίες χορήγησης ασύλου ή επαναπατρισμού).
Το σύστημα κοινωνικής ένταξης θα πρέπει να βελτιωθεί για να περιλαμβάνει την εκμάθηση της ελληνικής γλώσσας και τη γεωγραφική κατανομή με βάση τις ανάγκες σε εργατικό δυναμικό. Η ενίσχυση της εφαρμογής της εργατικής νομοθεσίας θα εξασφαλίσει την καταπολέμηση των φαινομένων αθέμιτου ανταγωνισμού λόγω χρήσης αδήλωτων και υπαμειβόμενων προσφύγων και μεταναστών.
Η αυστηρότερη εφαρμογή της νομοθεσίας σχετικά με τις παραβατικές συμπεριφορές θα πρέπει να προβλέπει μια υπεύθυνη δήλωση κατά την είσοδο στη χώρα για σεβασμό και τήρηση της ελληνικής νομοθεσίας. Και απέλαση σε περίπτωση σοβαρής αντικοινωνικής συμπεριφοράς. Μεγάλο ρόλο θα παίξει επίσης η ενημέρωση του κόσμου για το μεταναστευτικό ζήτημα (αιτίες, τρόποι αντιμετώπισης, θετικές πτυχές) με στόχο κάθε ελληνική οικογένεια να υιοθετήσει μια οικογένεια προσφύγων ή μεταναστών, ώστε να αναπτυχθούν σχέσεις σεβασμού, αλληλοκατανόησης και ανεκτικότητας.
Για τους ανήλικους θα πρέπει να προβλεφθεί η ταχύρρυθμη ένταξή τους στο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα με στόχο την ανάπτυξη ελληνικής συνείδησης. Στόχος να φτιάξουμε δύο, τρείς, χίλιους δεκατρείς Αντετοκούνμπο! Θα πρέπει επίσης να ρυθμιστεί η διδασκαλία των θρησκευτικών στα ελληνικά σχολεία (π.χ. με βάση το βέλγικο μοντέλο που προβλέπει επιλογή του θρησκευτικού προσανατολισμού του μαθήματος ανάλογα με το θρήσκευμα του μαθητή – ορθόδοξο, καθολικό, μουσουλμανικό, ισραηλιτικό – ή, για όσους δεν έχουν θρήσκευμα, ένα μάθημα ηθικής).
Παράλληλα, θα πρέπει να δημιουργηθούν νέες πανεπιστημιακές σχολές και τμήματα. Αφενός ισλαμικών σπουδών για την καλύτερη κατανόηση των ρευμάτων και διεργασιών που αναπτύσσονται σε αυτό τον χώρο. Και αφετέρου για την εκμάθηση των γλωσσών και διαλέκτων που ομιλούνται στις χώρες προέλευσης των προσφύγων και μεταναστών. Ταυτόχρονα, πρέπει να ενισχυθεί ο σεβασμός της θρησκευτικής ελευθερίας με την δημιουργία χώρων λατρείας (αλλά με πλήρη έλεγχο των διοριζόμενων από το κράτος διδασκάλων και ιερωμένων) ώστε να εξασφαλιστεί η απομόνωση των ανεξέλεγκτων καταστάσεων που ευνοούν την εμφάνιση εξτρεμιστικών κινημάτων.
Το μεταναστευτικό μπορεί να αντιμετωπιστεί με την κοινή λογική χωρίς όμως να αγνοείται και το συναίσθημα! Κυρίως όμως θα πρέπει να ενισχυθεί και να γίνεται σεβαστό το κράτος δικαίου και να αναγνωρίζεται η διαφορετικότητα στο πλαίσιο όμως της ειρηνικής συνύπαρξης και συμβίωσης.
Μια πρώτη ανάλυση των αντικειμενικών λόγων που ωθούν τον κόσμο στη μετανάστευση …
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 6 Μαρτίου 2018 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-322)
Γιατί μετανάστευσαν πατεράδες, παππούδες και συγγενείς; Από το Λεωνίδιο στην Πόλη ο προπάππος από την πλευρά της μητέρας μου. Από το χωρίο του στην Αθήνα ο πατέρας μου, όπου τον ακολούθησε κι η μητέρα μου από την Πόλη. Στην Καλιφόρνια ο αδελφός μου και στην Μελβούρνη μια πρώτη μου ξαδέλφη και οι αδελφές της γυναίκας μου. Κι εγώ πέρασα 30 χρόνια της ζωής μου στις Βρυξέλλες ...
Κανείς δεν πρόδωσε την ελληνικότητά του φεύγοντας. Όλοι έφυγαν γιατί τους ανάγκασαν οι συνθήκες. Η προοπτική της ανεργίας και της μιζέριας. Η αναξιοκρατία, η απαξίωση και η πίεση του πελατειακού κράτους. Η έλλειψη σεβασμού στο δρόμο, στη δουλειά, στα μαγαζιά. Οι συνθήκες που επικρατούν στα εκπαιδευτικά μας ιδρύματα.
Υπέρ της μετανάστευσης. Όλα τα παραπάνω καθώς και η έμφυτη περιέργεια, η διάθεση για εξερεύνηση και το ανήσυχο πνεύμα που διακρίνει πολλούς από εμάς σπρώχνουν τους Έλληνες στη μετανάστευση. Ας δούμε όμως και κάποιους αντικειμενικούς λόγους που εξηγούν αυτό το φαινόμενο και συνηγορούν υπέρ της υποδοχής προσφύγων και μεταναστών.
Η Ιστορία μας διδάσκει ότι οι μετακινήσεις πληθυσμών είναι συνυφασμένες με την εξέλιξη της ανθρωπότητας. Στον ελλαδικό χώρο, οι Αχαιοί και οι Ίωνες υποδέχτηκαν τους Δωριείς. Στις ακτές της Μεσογείου δημιουργήθηκε η μεγάλη Ελλάδα από μετανάστες. Οι βίαιες μεταναστεύσεις των Γότθων, των Βανδάλων, των Ούννων και των Σλάβων έδρασαν καταλυτικά στη διαμόρφωση του ευρωπαϊκού χάρτη.
Οι κατακτήσεις των Αράβων και των Τούρκων άλλαξαν τη Μέση Ανατολή και την Βόρεια Αφρική ενώ η αποικιοκρατία των Ευρωπαίων επηρέασε σημαντικά την παγκόσμια ιστορία. Στα μεγάλα μεταναστευτικά ρεύματα προς την Αμερική, την Αυστραλία και την Βόρεια Ευρώπη συμμετείχαν εκτός από πολλούς δυτικοευρωπαίους και πολυάριθμοι Έλληνες.
Τα κίνητρα που προκάλεσαν τις μεγάλες μεταναστεύσεις του παρελθόντος ήταν πολλά. Η αύξηση του πληθυσμού και οι ένοπλες συγκρούσεις, με την συνεπακόλουθη εξάντληση των επιτόπιων φυσικών πόρων αποτελούσαν και αποτελούν πρωταρχική κινητήρια δύναμη για μεγάλες μετακινήσεις πληθυσμών. Άλλος σοβαρός λόγος ήταν, και σε πολλές περιπτώσεις εξακολουθούν να είναι, οι διώξεις των θρησκευτικών ή εθνικών μειονοτήτων.
Σε προηγούμενες εποχές χρειαζόταν πολύ θάρρος για να αποφασίσει μια πληθυσμιακή ομάδα να ρισκάρει την μετακίνησή της προς μιαν άλλη μακρινή περιοχή για την οποία υπήρχαν λίγες σχετικά πληροφορίες, κι αυτές κυρίως προφορικές. Στις μέρες μας το καλύτερο κίνητρο για να μετακινηθούν οι εξαθλιωμένοι πληθυσμοί αποτελούν οι εικόνες που μεταδίδουν τα σύγχρονα μέσα μαζικής επικοινωνίας για το επίπεδο ζωής στις προηγμένες οικονομικά χώρες και τα δικαιώματα που απολαμβάνουν εκεί οι πολίτες.
Το δημογραφικό πρόβλημα, το οποίο αντιμετωπίζουν οι αναπτυγμένες κοινωνίες της Δύσης, ιδίως η Ελλάδα, αποτελεί επίσης έναν σημαντικό ενισχυτικό παράγοντα. Ο πληθυσμός γερνάει και συρρικνώνεται αριθμητικά λόγω της υπογεννητικότητας. Οι εντόπιοι δεν ασχολούνται πλέον με χειρωνακτικές εργασίες χαμηλής ποιότητας οι οποίες δεν απαιτούν εξειδικευμένες γνώσεις. Τις εργασίες αυτές καλύπτουν οι μετανάστες, οι οποίοι με τον τρόπο αυτό συμβάλλουν και στη χρηματοδότηση των καθημαγμένων συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης των χωρών υποδοχής.
Και τέλος, τα ανθρώπινα δικαιώματα. Τα τελευταία χρόνια ο κόσμος μας έχει κάνει τεράστιες προόδους στον τομέα της προάσπισης τους. Πολλοί από τους δυστυχισμένους που καταφθάνουν στα σύνορα της Ευρώπης θα αντιμετώπιζαν διώξεις, βασανιστήρια και ενδεχόμενο θάνατο αν παρέμεναν στις χώρες τους. Για αυτούς τους κατατρεγμένους έχουμε υιοθετήσει νομοθεσία περί χορήγησης ασύλου με βάση την οποία έχουμε υποχρέωση να τους υποδεχτούμε στις επικράτειές μας.
Κατά της μετανάστευσης. Ωστόσο, υπάρχουν και κάποιοι, αντικειμενικοί επίσης λόγοι, που ενεργούν στο συναίσθημα των πολιτών και με βάση τους οποίους εκφράζονται σοβαρές αντιθέσεις στην υποδοχή προσφύγων και μεταναστών στην Ελλάδα αλλά και στην Ευρώπη.
Η αύξηση των ροών προσφύγων και μεταναστών αποτελεί έναν πρώτο ανασταλτικό παράγοντα που επιτείνεται με την πάροδο του χρόνου. Πράγματι, από τις αρχές της δεκαετίας του 1990, η Ελλάδα έχει γίνει προορισμός οικονομικών μεταναστών, αρχικά από Βαλκανικές χώρες (κυρίως Αλβανία) και στην συνέχεια από την Ασία (Πακιστάν, Αφγανιστάν, Μπαγκλαντές), την Αφρική καθώς και (πιο πρόσφατα) από τη Συρία λόγω της εκεί πολεμικής σύρραξης. Η αύξηση των ροών σε συνδυασμό με την απουσία υποδομών υποδοχής έχει δημιουργήσει εκρηκτικές καταστάσεις σε παραμεθόριες (ιδίως νησιωτικές) περιοχές της Ελλάδας, της Ιταλίας και της Ισπανίας.
Οι πολιτισμικές διαφορές αποτελούν έναν δεύτερο ανασταλτικό παράγοντα. Οι μετανάστες και οι πρόσφυγες προέρχονται από χώρες με διαφορετικούς πολιτισμικούς και θρησκευτικούς κώδικες. Δεν διαφέρουν μόνον η γλώσσα, η ενδυμασία και οι γαστρονομικές συνήθειες. Οι κώδικες ηθικής (π.χ. σχέση ανδρών και γυναικών, θρησκευτικές παραδόσεις) αλλά και οι απόψεις και οι πράξεις ορισμένων εξτρεμιστικών ομάδων και αιρέσεων, προκαλούν φόβο ιδίως στους μη ενημερωμένους πολίτες.
Επιπλέον, μερικοί μετανάστες και πρόσφυγες που δεν μπορούν να βρουν δουλειά, συχνά αναπτύσσουν αντικοινωνικές ή και καθαρά εγκληματικές συμπεριφορές. Οι συμπεριφορές αυτές επειδή συχνά προβάλλονται από τα ΜΜΕ και από ορισμένους πολιτικούς σχηματισμούς, επιτείνουν τα αισθήματα επιφυλακτικότητας και φόβου των πολιτών.
Άλλοι παράγοντες που συχνά θεωρείται ότι συνηγορούν κατά της υποδοχής προσφύγων και μεταναστών είναι οι δημογραφικές εξελίξεις, η οικονομία και η κρατική μας ανεπάρκεια. Όμως λόγω έλλειψης χώρου θα συνεχίσουμε την ανάλυση την επόμενη εβδομάδα …
Μέρος δεύτερο
Οι αρνητικές πτυχές της μετανάστευσης και κάποιες προτάσεις με βάση την κοινή λογική ..
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 13 Μαρτίου 2018 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-323)
Την περασμένη εβδομάδα αναφερθήκαμε στα αίτια της μετανάστευσης. Ενός φαινομένου που έχει σημαδέψει την ιστορία της ανθρωπότητας από τα βάθη των αιώνων. Μιλήσαμε για τα κίνητρα των μεγάλων μεταναστεύσεων (ένοπλες συγκρούσεις, εξάντληση φυσικών πόρων, διώξεις για θρησκευτικούς ή εθνικούς λόγους). Αλλά και για τα κενά που δημιουργούνται στις αναπτυγμένες κοινωνίες από την υπογεννητικότητα, κενά τα οποία καλούνται να καλύψουν οι μετανάστες. Μιλήσαμε επίσης για τα ανθρώπινα δικαιώματα με βάση τα οποία παρέχουμε άσυλο στους δυστυχισμένους που φτάνουν στα σύνορά μας.
Αρχίσαμε τέλος, να αναλύουμε και τους λόγους που ωθούν τον κόσμο κατά της μετανάστευσης. Η αύξηση των ροών, που σε συνδυασμό με την απουσία υποδομών υποδοχής, έχει δημιουργήσει εκρηκτικές καταστάσεις σε παραμεθόριες (ιδίως νησιωτικές) περιοχές της Ελλάδας, της Ιταλίας και της Ισπανίας. Οι πολιτισμικές διαφορές. (ιδίως οι κώδικες ηθικής αλλά και η δράση εξτρεμιστικών ομάδων και αιρέσεων) που προκαλούν φόβο, ιδίως στους μη ενημερωμένους πολίτες.
Μερικοί μετανάστες και πρόσφυγες που δεν μπορούν να βρουν δουλειά, αναπτύσσουν επίσης αντικοινωνικές ή και καθαρά εγκληματικές συμπεριφορές. Οι συμπεριφορές αυτές επειδή συχνά προβάλλονται από τα ΜΜΕ και από ορισμένους πολιτικούς σχηματισμούς επιτείνουν τα αισθήματα επιφυλακτικότητας και φόβου των πολιτών.
Πρόβλημα αποτελούν και οι δημογραφικές εξελίξεις. Να επισημάνουμε ότι η σημερινή σύνθεση του ελληνικού πληθυσμού δεν δικαιολογεί ανησυχίες αφού μόνο το 6,1% των ξένων που κατοικούν στην Ελλάδα είναι υπήκοοι τρίτων χωρών – και το 1,8% έχουν υπηκοότητα κράτους μέλους της ΕΕ. Δυστυχώς, η ανησυχία των πολιτών εντείνεται λόγω της έξαρσης των γεννήσεων από μετανάστες και πρόσφυγες σε συνδυασμό με την προβλεπόμενη συρρίκνωση του ελληνικού πληθυσμού.
Συρρίκνωση που οφείλεται στην εντεινόμενη υπογεννητικότητα. Η οποία με τη σειρά της οφείλεται, αφενός, στα τροχαία τα οποία αποτελούν την πρώτη αιτία θανάτων για τους νέους ηλικίας 15 έως 25 ετών. Και αφετέρου στη σημαντική έξοδο νέων υψηλών προσόντων κυρίως προς χώρες της ΕΕ εξαιτίας της κρίσης.
Στον τομέα της οικονομίας, οι μετανάστες και οι πρόσφυγες προσβλέπουν στην κοινωνική τους άνοδο και αγωνίζονται να βελτιώσουν την οικονομική τους κατάσταση. Το πετυχαίνουν εργαζόμενοι σκληρά σε χειρωνακτικές και υποβαθμισμένες δουλειές οι οποίες δεν ενδιαφέρουν τους Έλληνες πολίτες. Κα μάλιστα, χωρίς να απαιτούν υψηλές αποδοχές, ασφαλιστικές εισφορές και τα δικαιώματά τους βάσει της εργατικής νομοθεσίας. Αυτό με τη σειρά του εκλαμβάνεται συχνά ως αθέμιτος ανταγωνισμός από τους υπόλοιπους εργαζόμενους, ιδίως όταν αυτοί μένουν άνεργοι.
Να μη λησμονούμε τέλος, και την κρατική μας ανεπάρκεια. Η Ελλάδα δεν είχε ποτέ μέχρι πρόσφατα αντιμετωπίσει μεγάλο κύμα προσφύγων και μεταναστών. Έτσι δεν είχε αναπτύξει συστήματα καθολικού ελέγχου των συνόρων της, υποδομές υποδοχής των προσφύγων και μεταναστών, διαδικασίες επεξεργασίας των αιτήσεων ασύλου, διεργασίες ένταξης στην ελληνική κοινωνία και αξιοποίησης του απαραίτητου εργατικού δυναμικού. Αυτό έγινε ακόμη δυσκολότερο λόγω της οικονομικής κρίσης αλλά και του μεγάλου αριθμού των αφίξεων.
Όλα τα παραπάνω οδηγούν πολλούς πολίτες να εκφράζονται εναντίον της υποδοχής προσφύγων και μεταναστών, μέχρι σημείου να υποστηρίζουν τις θέσεις ακραίων πολιτικών σχηματισμών. Οι εν λόγω σχηματισμοί έχουν ως στόχο την πλήρη απομάκρυνση των προσφύγων και μεταναστών προκειμένου να διατηρηθεί η «καθαρότητα της φυλής», να παραμείνουν «οι δουλειές στους Έλληνες» και «να μειωθεί η εγκληματικότητα των ξένων».
Τι θα μπορούσε να γίνει. Η ελληνική κοινωνία είναι προφανές ότι χρειάζεται τους μετανάστες και τους πρόσφυγες και όχι μόνο για οικονομικούς λόγους. Όμως, θα τους αξιοποιήσει μόνον αν τους εντάξει κοινωνικά, αναπτύσσοντας μια σειρά από εργαλεία.
Έτσι, οι έλεγχοι και η προστασία των συνόρων θα πρέπει να γίνουν αποτελεσματικότεροι. Σε συνδυασμό με ένα αποτελεσματικότερο σύστημα υποδοχής και επιλογής με βάση την ισχύουσα νομοθεσία και πρακτική (διαδικασίες χορήγησης ασύλου ή επαναπατρισμού).
Το σύστημα κοινωνικής ένταξης θα πρέπει να βελτιωθεί για να περιλαμβάνει την εκμάθηση της ελληνικής γλώσσας και τη γεωγραφική κατανομή με βάση τις ανάγκες σε εργατικό δυναμικό. Η ενίσχυση της εφαρμογής της εργατικής νομοθεσίας θα εξασφαλίσει την καταπολέμηση των φαινομένων αθέμιτου ανταγωνισμού λόγω χρήσης αδήλωτων και υπαμειβόμενων προσφύγων και μεταναστών.
Η αυστηρότερη εφαρμογή της νομοθεσίας σχετικά με τις παραβατικές συμπεριφορές θα πρέπει να προβλέπει μια υπεύθυνη δήλωση κατά την είσοδο στη χώρα για σεβασμό και τήρηση της ελληνικής νομοθεσίας. Και απέλαση σε περίπτωση σοβαρής αντικοινωνικής συμπεριφοράς. Μεγάλο ρόλο θα παίξει επίσης η ενημέρωση του κόσμου για το μεταναστευτικό ζήτημα (αιτίες, τρόποι αντιμετώπισης, θετικές πτυχές) με στόχο κάθε ελληνική οικογένεια να υιοθετήσει μια οικογένεια προσφύγων ή μεταναστών, ώστε να αναπτυχθούν σχέσεις σεβασμού, αλληλοκατανόησης και ανεκτικότητας.
Για τους ανήλικους θα πρέπει να προβλεφθεί η ταχύρρυθμη ένταξή τους στο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα με στόχο την ανάπτυξη ελληνικής συνείδησης. Στόχος να φτιάξουμε δύο, τρείς, χίλιους δεκατρείς Αντετοκούνμπο! Θα πρέπει επίσης να ρυθμιστεί η διδασκαλία των θρησκευτικών στα ελληνικά σχολεία (π.χ. με βάση το βέλγικο μοντέλο που προβλέπει επιλογή του θρησκευτικού προσανατολισμού του μαθήματος ανάλογα με το θρήσκευμα του μαθητή – ορθόδοξο, καθολικό, μουσουλμανικό, ισραηλιτικό – ή, για όσους δεν έχουν θρήσκευμα, ένα μάθημα ηθικής).
Παράλληλα, θα πρέπει να δημιουργηθούν νέες πανεπιστημιακές σχολές και τμήματα. Αφενός ισλαμικών σπουδών για την καλύτερη κατανόηση των ρευμάτων και διεργασιών που αναπτύσσονται σε αυτό τον χώρο. Και αφετέρου για την εκμάθηση των γλωσσών και διαλέκτων που ομιλούνται στις χώρες προέλευσης των προσφύγων και μεταναστών. Ταυτόχρονα, πρέπει να ενισχυθεί ο σεβασμός της θρησκευτικής ελευθερίας με την δημιουργία χώρων λατρείας (αλλά με πλήρη έλεγχο των διοριζόμενων από το κράτος διδασκάλων και ιερωμένων) ώστε να εξασφαλιστεί η απομόνωση των ανεξέλεγκτων καταστάσεων που ευνοούν την εμφάνιση εξτρεμιστικών κινημάτων.
Το μεταναστευτικό μπορεί να αντιμετωπιστεί με την κοινή λογική χωρίς όμως να αγνοείται και το συναίσθημα! Κυρίως όμως θα πρέπει να ενισχυθεί και να γίνεται σεβαστό το κράτος δικαίου και να αναγνωρίζεται η διαφορετικότητα στο πλαίσιο όμως της ειρηνικής συνύπαρξης και συμβίωσης.
27 Φεβρουαρίου 2018
Περί αλκοολισμού
Μερικές συνήθειες καταστρέφουν την υγεία των μεγάλων και υποθηκεύουν το μέλλον για τις επόμενες γενιές …
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 27 Φεβρουαρίου 2018 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-321)
Την περασμένη εβδομάδα, στο επιστημονικό ιατρικό περιοδικό Lancet, δημοσιεύτηκαν τα αποτελέσματα μιας μεγάλης μελέτης για τη σχέση της κατανάλωσης οινοπνευματωδών ποτών με την γεροντική άνοια. Η μελέτη εξέτασε ένα εκατομμύριο άτομα με άνοια, τα οποία είχαν νοσηλευτεί είτε για αλκοολισμό είτε για κάποια ασθένεια που οφείλονταν σε μεγάλη και συνεχή κατανάλωση οινοπνεύματος.
Και κατέληξε στο συμπέρασμα ότι για τους μεγάλους πότες, ιδίως όσους είναι κάτω των 65 ετών, ο κίνδυνος εμφάνισης άνοιας είναι τριπλάσιος σε σχέση με τον μέσο πληθυσμό. Βέβαια δεν είναι εύκολο να προσδιοριστεί κατά πόσο η κατανάλωση οινοπνεύματος είναι η μοναδική αιτία ή αν συνδυάζεται και με άλλους παράγοντες. Οι μεγάλοι πότες είναι πολύ πιθανό να είναι και βαρείς καπνιστές, να είναι καταθλιπτικοί και γενικά να ζουν ανθυγιεινά.
Κι όλα αυτά είναι γνωστό ότι αυξάνουν τον κίνδυνο εμφάνισης άνοιας. Βέβαια, δεν είναι γνωστό ακριβώς πόσα ποτηράκια κατανάλωναν, παρά μόνο ότι έπασχαν από ασθένειες που οφείλονται στην υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ. Κι αυτό, είναι γνωστό ότι αυξάνει τον κίνδυνο εμφάνισης υπέρτασης, διαβήτη, εγκεφαλικού ή καρδιακού επεισοδίου και όλα αυτά αυξάνουν με τη σειρά τους τον κίνδυνο εμφάνισης άνοιας.
Εκτός από τα παραπάνω, η μεγάλη κατανάλωση οινοπνευματωδών συμβάλει στην εμφάνιση διάφορων μορφών καρκίνου όπως στοματοφάρυγγα, οισοφάγου, παχέος εντέρου, συκωτιού ακόμη και καρκίνου του μαστού. Επιπλέον, η κατανάλωση αλκοόλ συμβάλει στην αύξηση των τραυματισμών και των θανάτων από τροχαία αλλά και από άλλα ατυχήματα, στο σπίτι και στους χώρους εργασίας.
Κινδυνεύουν άραγε και όσοι πίνουν με μέτρο; Μέχρι σήμερα γνωρίζαμε με βάση ορισμένες έρευνες, ότι ένα με δύο ποτηράκια κόκκινο κρασί την ημέρα ίσως να ωφελούν το κυκλοφοριακό και την υγεία του εγκεφάλου. Σε κάθε περίπτωση, η υπερβολική κατανάλωση είναι επικίνδυνη. Αλλά ποια κατανάλωση θεωρείται ασφαλής;
Συστάσεις. Το Υπουργείο Υγείας της Βρετανίας είχε δημοσιεύσει πριν από δύο χρόνια αναθεωρημένες συστάσεις για την ημερήσια κατανάλωση αλκοόλ. Οι εν λόγω συστάσεις ταυτίζονται με τις αντίστοιχες συστάσεις του Ελληνικού Διατροφικού Οδηγού για τους ενήλικες. Ο Οδηγός ήταν το αποτέλεσμα πολύχρονης εργασίας μιας επιστημονικής επιτροπής και είχε εκδοθεί το 2014 από το Ινστιτούτο Προληπτικής, Περιβαλλοντικής και Εργασιακής Ιατρικής, Prolepsis.
Σύμφωνα λοιπόν με τις εν λόγω συστάσεις, η κατανάλωση κρασιού θα πρέπει να γίνεται με το φαγητό και να μην ξεπερνά τις 14 μερίδες εβδομαδιαίως (2 ποτηράκια ημερησίως) για τους άνδρες και τις 7 μερίδες για τις γυναίκες. Το κρασί μπορεί να αντικατασταθεί από αντίστοιχες μερίδες ποτών, όπου μία μερίδα αντιστοιχεί σε 1 ποτηράκι κρασιού (125 ml) 11-13 βαθμών, 1 ποτήρι μπύρα (330 ml) 4-5 βαθμών ή ένα ποτήρι τσίπουρο ή τσικουδιά (40-45 ml) 40 βαθμών.
Επιπλέον, συστήνεται στην περίπτωση που κάποιος καταναλώνει τακτικά 14 εβδομαδιαίες μερίδες εβδομαδιαίως, να τις κατανέμει ομοιόμορφα σε 3 ή 4 ημέρες και να φροντίζει να μην πίνει τις υπόλοιπες ημέρες. Απαγορεύεται η κατανάλωση οινοπνευματωδών από άτομα κάτω των 18 ετών, από όσους σκοπεύουν να οδηγήσουν, να χειριστούν μηχανήματα ή να συμμετέχουν σε δραστηριότητες που απαιτούν συγκέντρωση ή επιδεξιότητα.
Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται από όσους λαμβάνουν φάρμακα τα οποία ενδέχεται να αλληλεπιδράσουν με οινοπνευματώδη ποτά. Τέλος, οι έγκυες συνιστάται να αποφεύγουν εντελώς την κατανάλωση οινοπνευματωδών, ιδίως κατά το πρώτο τρίμηνο της κύησης.
Ανήλικοι. Στην Ελλάδα, και ειδικότερα στην Κρήτη, έχει παρατηρηθεί τα τελευταία χρόνια μια τάση αύξησης της κατανάλωσης αλκοολούχων ποτών από παιδιά και εφήβους. Πριν από λίγους μήνες μάλιστα ένα παιδί 10 ετών αφού νοσηλεύτηκε στο νοσοκομείο Χανίων, παραπέμφθηκε στο ΚΕΘΕΑ-Αριάδνη ως αλκοολικός που έπρεπε να ακολουθήσει θεραπεία απεξάρτησης.
Διακομιδές σε νοσοκομεία έχουν γίνει και μετά από πάρτι στα οποία συμμετέχουν μαθητές γυμνασίου και λυκείου χωρίς επιτήρηση από γονείς ή εκπαιδευτικούς. Πρόκειται για γιορτές που οργανώνουν τα ίδια τα παιδιά και στις οποίες γίνεται άφθονη κατανάλωση οινοπνευματωδών. Ο νόμος βέβαια απαγορεύει την πώληση οινοπνευματωδών σε ανήλικους κάτω των 18 ετών αλλά πάντα υπάρχουν ασυνείδητοι καταστηματάρχες και αμελείς γονείς που συμβάλουν στην επέκταση το φαινομένου.
Το οινόπνευμα, η νικοτίνη, τα ναρκωτικά το διαδίκτυο και τα τυχερά παιχνίδια δημιουργούν εξαρτήσεις και υποθηκεύουν τη ζωή και το μέλλον των νέων. Στο χέρι των γονιών και των δασκάλων είναι να ασχοληθούν σοβαρά με τα παιδιά για να τα προφυλάξουν …
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 27 Φεβρουαρίου 2018 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-321)
Την περασμένη εβδομάδα, στο επιστημονικό ιατρικό περιοδικό Lancet, δημοσιεύτηκαν τα αποτελέσματα μιας μεγάλης μελέτης για τη σχέση της κατανάλωσης οινοπνευματωδών ποτών με την γεροντική άνοια. Η μελέτη εξέτασε ένα εκατομμύριο άτομα με άνοια, τα οποία είχαν νοσηλευτεί είτε για αλκοολισμό είτε για κάποια ασθένεια που οφείλονταν σε μεγάλη και συνεχή κατανάλωση οινοπνεύματος.
Και κατέληξε στο συμπέρασμα ότι για τους μεγάλους πότες, ιδίως όσους είναι κάτω των 65 ετών, ο κίνδυνος εμφάνισης άνοιας είναι τριπλάσιος σε σχέση με τον μέσο πληθυσμό. Βέβαια δεν είναι εύκολο να προσδιοριστεί κατά πόσο η κατανάλωση οινοπνεύματος είναι η μοναδική αιτία ή αν συνδυάζεται και με άλλους παράγοντες. Οι μεγάλοι πότες είναι πολύ πιθανό να είναι και βαρείς καπνιστές, να είναι καταθλιπτικοί και γενικά να ζουν ανθυγιεινά.
Κι όλα αυτά είναι γνωστό ότι αυξάνουν τον κίνδυνο εμφάνισης άνοιας. Βέβαια, δεν είναι γνωστό ακριβώς πόσα ποτηράκια κατανάλωναν, παρά μόνο ότι έπασχαν από ασθένειες που οφείλονται στην υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ. Κι αυτό, είναι γνωστό ότι αυξάνει τον κίνδυνο εμφάνισης υπέρτασης, διαβήτη, εγκεφαλικού ή καρδιακού επεισοδίου και όλα αυτά αυξάνουν με τη σειρά τους τον κίνδυνο εμφάνισης άνοιας.
Εκτός από τα παραπάνω, η μεγάλη κατανάλωση οινοπνευματωδών συμβάλει στην εμφάνιση διάφορων μορφών καρκίνου όπως στοματοφάρυγγα, οισοφάγου, παχέος εντέρου, συκωτιού ακόμη και καρκίνου του μαστού. Επιπλέον, η κατανάλωση αλκοόλ συμβάλει στην αύξηση των τραυματισμών και των θανάτων από τροχαία αλλά και από άλλα ατυχήματα, στο σπίτι και στους χώρους εργασίας.
Κινδυνεύουν άραγε και όσοι πίνουν με μέτρο; Μέχρι σήμερα γνωρίζαμε με βάση ορισμένες έρευνες, ότι ένα με δύο ποτηράκια κόκκινο κρασί την ημέρα ίσως να ωφελούν το κυκλοφοριακό και την υγεία του εγκεφάλου. Σε κάθε περίπτωση, η υπερβολική κατανάλωση είναι επικίνδυνη. Αλλά ποια κατανάλωση θεωρείται ασφαλής;
Συστάσεις. Το Υπουργείο Υγείας της Βρετανίας είχε δημοσιεύσει πριν από δύο χρόνια αναθεωρημένες συστάσεις για την ημερήσια κατανάλωση αλκοόλ. Οι εν λόγω συστάσεις ταυτίζονται με τις αντίστοιχες συστάσεις του Ελληνικού Διατροφικού Οδηγού για τους ενήλικες. Ο Οδηγός ήταν το αποτέλεσμα πολύχρονης εργασίας μιας επιστημονικής επιτροπής και είχε εκδοθεί το 2014 από το Ινστιτούτο Προληπτικής, Περιβαλλοντικής και Εργασιακής Ιατρικής, Prolepsis.
Σύμφωνα λοιπόν με τις εν λόγω συστάσεις, η κατανάλωση κρασιού θα πρέπει να γίνεται με το φαγητό και να μην ξεπερνά τις 14 μερίδες εβδομαδιαίως (2 ποτηράκια ημερησίως) για τους άνδρες και τις 7 μερίδες για τις γυναίκες. Το κρασί μπορεί να αντικατασταθεί από αντίστοιχες μερίδες ποτών, όπου μία μερίδα αντιστοιχεί σε 1 ποτηράκι κρασιού (125 ml) 11-13 βαθμών, 1 ποτήρι μπύρα (330 ml) 4-5 βαθμών ή ένα ποτήρι τσίπουρο ή τσικουδιά (40-45 ml) 40 βαθμών.
Επιπλέον, συστήνεται στην περίπτωση που κάποιος καταναλώνει τακτικά 14 εβδομαδιαίες μερίδες εβδομαδιαίως, να τις κατανέμει ομοιόμορφα σε 3 ή 4 ημέρες και να φροντίζει να μην πίνει τις υπόλοιπες ημέρες. Απαγορεύεται η κατανάλωση οινοπνευματωδών από άτομα κάτω των 18 ετών, από όσους σκοπεύουν να οδηγήσουν, να χειριστούν μηχανήματα ή να συμμετέχουν σε δραστηριότητες που απαιτούν συγκέντρωση ή επιδεξιότητα.
Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται από όσους λαμβάνουν φάρμακα τα οποία ενδέχεται να αλληλεπιδράσουν με οινοπνευματώδη ποτά. Τέλος, οι έγκυες συνιστάται να αποφεύγουν εντελώς την κατανάλωση οινοπνευματωδών, ιδίως κατά το πρώτο τρίμηνο της κύησης.
Ανήλικοι. Στην Ελλάδα, και ειδικότερα στην Κρήτη, έχει παρατηρηθεί τα τελευταία χρόνια μια τάση αύξησης της κατανάλωσης αλκοολούχων ποτών από παιδιά και εφήβους. Πριν από λίγους μήνες μάλιστα ένα παιδί 10 ετών αφού νοσηλεύτηκε στο νοσοκομείο Χανίων, παραπέμφθηκε στο ΚΕΘΕΑ-Αριάδνη ως αλκοολικός που έπρεπε να ακολουθήσει θεραπεία απεξάρτησης.
Διακομιδές σε νοσοκομεία έχουν γίνει και μετά από πάρτι στα οποία συμμετέχουν μαθητές γυμνασίου και λυκείου χωρίς επιτήρηση από γονείς ή εκπαιδευτικούς. Πρόκειται για γιορτές που οργανώνουν τα ίδια τα παιδιά και στις οποίες γίνεται άφθονη κατανάλωση οινοπνευματωδών. Ο νόμος βέβαια απαγορεύει την πώληση οινοπνευματωδών σε ανήλικους κάτω των 18 ετών αλλά πάντα υπάρχουν ασυνείδητοι καταστηματάρχες και αμελείς γονείς που συμβάλουν στην επέκταση το φαινομένου.
Το οινόπνευμα, η νικοτίνη, τα ναρκωτικά το διαδίκτυο και τα τυχερά παιχνίδια δημιουργούν εξαρτήσεις και υποθηκεύουν τη ζωή και το μέλλον των νέων. Στο χέρι των γονιών και των δασκάλων είναι να ασχοληθούν σοβαρά με τα παιδιά για να τα προφυλάξουν …
Μέτρα προφύλαξης των παιδιών από τις εξαρτήσεις
- Το καλό παράδειγμα είναι αποτελεσματικότερο από το κήρυγμα (όλες οι ηλικίες).
- Ενισχύστε την αυτοεκτίμηση των παιδιών (όλες οι ηλικίες).
- Εξηγείστε πως λειτουργεί η διαφήμιση και τι κάνει το αλκοόλ στο ανθρώπινο σώμα (νηπιαγωγείο, δημοτικό).
- Διδάξτε στα παιδιά πώς να κάνουν ερωτήσεις και πώς να λένε «Όχι» αντιστεκόμενα στην πίεση της παρέας και προβάλλοντας την δική τους ατομικότητα. (δημοτικό).
- Κρατάτε ανοικτή την επικοινωνία, σεβαστείτε την ατομικότητά τους και παρακολουθείτε τις κινήσεις τους χωρίς να γίνεστε φορτικοί τονίζοντας έμπρακτα ότι το κάνετε από αγάπη. Αποφύγετε απειλές και κηρύγματα (γυμνάσιο).
- Διδάξτε τα να αποφεύγουν δυσάρεστες καταστάσεις φροντίζοντας να είστε πάντα διαθέσιμοι να τα ακούσετε και να τα βοηθήσετε χωρίς να τους κάνετε πολλές ερωτήσεις. Γνωρίστε τους φίλους τους και τους γονείς τους (γυμνάσιο, λύκειο).
- Διδάξτε τα ότι το οινόπνευμα και οι ουσίες δεν λύνουν τα προβλήματα – τα χειροτερεύουν.
- Διδάξτε τα πώς να ελέγχουν το άγχος τους με τη συμμετοχή σε δραστηριότητες και με την επικοινωνία.
- Όταν απουσιάζουν από το σπίτι φροντίστε να υπάρχει πάντα τρόπος επικοινωνίας και επικοινωνήστε περιοδικά μαζί τους.
- Ενεργείστε άμεσα μόλις αντιληφθείτε κάποια σημάδια, όπως, μυρωδιά οινοπνεύματος, απότομη αλλαγή διάθεσης, απουσίες, αδιαφορία, κακές επιδόσεις, παραπτώματα στο σχολείο, απομόνωση από οικογένεια και φίλους, μυστικότητα, νέοι άγνωστοι φίλοι, αφαίρεση οινοπνευματωδών από το σπίτι, κατάθλιψη. Ωστόσο, ενεργείστε με σωφροσύνη γιατί πολλά από αυτά τα συμπτώματα μπορεί να οφείλονται απλώς στην εφηβεία …
Πηγή: kidshealth.org
20 Φεβρουαρίου 2018
Δυο λόγια για τον παιδικό καρκίνο
Οι αιτίες δεν είναι πλήρως γνωστές αλλά μπορούμε να πάρουμε μερικά μέτρα προφύλαξης
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 20 Φεβρουαρίου 2018 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-320)
Την περασμένη Πέμπτη 15 Φεβρουαρίου ήταν η Παγκόσμια Μέρα κατά του Παιδικού Καρκίνου. Ο καρκίνος στα παιδιά είναι σχετικά σπάνιος αφού αντιπροσωπεύει μόλις το 1-2% των περιπτώσεων καρκίνου στον άνθρωπο. Ωστόσο, αποτελεί την δεύτερη αιτία θανάτου στην παιδική ηλικία (10%) μετά τα ατυχήματα (44%). Δυστυχώς, δεν είναι πλήρως γνωστές οι αιτίες που προκαλούν τον παιδικό καρκίνο. Σε μερικές περιπτώσεις τα πράγματα είναι σαφή ενώ σε άλλες υπάρχουν μεγάλες υποψίες.
Ο καρκίνος. Καρκίνος, ή κακοήθης όγκος ή κακόηθες νεόπλασμα, είναι μία ομάδα ασθενειών που έχουν σχέση με την μη φυσιολογική κυτταρική ανάπτυξη με πιθανότητα εισβολής ή μετάστασης σε άλλα μέρη του σώματος. Μπορεί να εμφανιστεί σε σχεδόν οποιοδήποτε σημείο του ανθρώπινου σώματος, το οποίο αποτελείται από τρισεκατομμύρια κύτταρα.
Τα φυσιολογικά κύτταρα αυξάνονται και διαιρούνται σχηματίζοντας νέα κύτταρα ανάλογα με τις ανάγκες του σώματος. Τα κύτταρα πεθαίνουν από γήρας ή ατύχημα και τα αντικαθιστούν νέα κύτταρα. Στην περίπτωση του καρκίνου αυτή η κανονική διαδικασία αναστέλλεται. Τα γερασμένα ή κατεστραμμένα κύτταρα επιβιώνουν αντί να πεθαίνουν, ενώ ταυτόχρονα σχηματίζονται νέα κύτταρα εκεί που δεν χρειάζονται.
Τα νέα αυτά κύτταρα διαιρούνται αδιάκοπα, σχηματίζοντας σε πολλές περιπτώσεις όγκους δηλαδή μάζες από ιστούς, εκτός από τους καρκίνους του αίματος (λευχαιμίες) που δεν σχηματίζουν συμπαγείς όγκους. Οι καρκινικοί όγκοι είναι κακοήθεις, δηλαδή επεκτείνονται σε γειτονικούς ιστούς. Επιπλέον, ορισμένα κύτταρα από τους όγκους αυτούς μπορεί, μέσω του αίματος ή της λέμφου, να μετακινηθούν σε απομακρυσμένα σημεία του σώματος όπου σχηματίζουν νέους όγκους. Πρόκειται για τις μεταστάσεις.
Υπάρχουν όμως και καλοήθεις όγκοι που δεν προκαλούν μεταστάσεις, αν και σε ορισμένες περιπτώσεις οι όγκοι αυτοί μπορεί να είναι αρκετά μεγάλοι. Όταν αφαιρεθούν, συνήθως δεν επανέρχονται σε αντίθεση με τους κακοήθεις που ενδέχεται να επιστρέψουν. Ιδιαίτερη περίπτωση αποτελούν οι καλοήθεις όγκοι στον εγκέφαλο που μπορεί να αποδειχτούν θανατηφόροι.
Αιτίες. Κατ’ αρχάς, στις περισσότερες περιπτώσεις, ο παιδικός καρκίνος δεν είναι ούτε κληρονομικός (δεν μεταφέρεται από τους γονείς στο παιδί), αλλά ούτε και μεταδοτικός. Ωστόσο, 5% περίπου των περιπτώσεων είναι γνωστό ότι οφείλονται σε γενετική μετάλλαξη, την οποία κληρονομούν τα παιδιά από τους γονείς τους (π.χ. το 25%-30% των περιπτώσεων ρετινοβλαστώματος, ενός τύπου καρκίνου στο μάτι).
Κάποιες καρκινογόνες μεταλλάξεις ενδέχεται να εμφανιστούν κατά την ανάπτυξη του εμβρύου στη μήτρα, ενώ είναι γνωστό ότι τα παιδιά με σύνδρομο Ντάουν έχουν 10 με 20 φορές περισσότερες πιθανότητες να πάθουν λευχαιμία. Η έκθεση παιδιών και εφήβων σε ακτινοβολία πυρηνικών δοκιμών συνδέθηκε με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης λευχαιμίας, ενώ η έκθεση σε ακτινοβολία από ατυχήματα πυρηνικών σταθμών συνδέθηκε με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του θυρεοειδούς. Τέλος, έμβρυα και νήπια που εκτέθηκαν στην ακτινοβολία ακτινογραφιών, έχουν αυξημένη πιθανότητα εμφάνισης ορισμένων τύπων καρκίνου.
Υπάρχουν βέβαια ορισμένες καθημερινές συνήθειες που έχουν συνδεθεί με την εμφάνιση καρκίνου στους ενήλικες (παχυσαρκία, κακή διατροφή, έλλειψη άσκησης, κάπνισμα, κατανάλωση οινοπνευματωδών, αμίαντος, έκθεση στην ηλιακή ακτινοβολία, ιώσεις, καρκινογόνες χημικές ουσίες κλπ.). Όμως, η σχέση των περιβαλλοντικών παραγόντων με τον παιδικό καρκίνο είναι δύσκολο να προσδιοριστεί. Εν μέρει, επειδή ο παιδικός καρκίνος είναι σχετικά σπάνιος. Και εν μέρει, επειδή είναι δύσκολο να προσδιοριστεί σε τι παράγοντα είναι δυνατόν να έχουν εκτεθεί τα παιδιά στα αρχικά στάδια της ανάπτυξης τους.
Προφυλάξεις. Οι συνειδητοποιημένοι και υπεύθυνοι γονείς, σημερινοί και μελλοντικοί, μπορούν ωστόσο να πάρουν ορισμένες προφυλάξεις με βάση μερικές βασικές γνώσεις. Πρώτα-πρώτα θα πρέπει φροντίσουν να μην εκτίθενται οι έγκυες και τα παιδιά στο παθητικό κάπνισμα. Είναι γνωστό ότι αυτό είναι εξαιρετικά επικίνδυνο για ενήλικες και ανήλικους. Μάλιστα, ιδιαίτερα επικίνδυνη είναι η έκθεση των παιδιών στο τριτογενές κάπνισμα. Πρόκειται για το αόρατο και τοξικό μείγμα αερίων και μορίων που επικάθεται στα μαλλιά και στα ρούχα των καπνιστών, αλλά και στα έπιπλα και στο πάτωμα. Το μείγμα παραμένει εκεί αφότου ο χώρος έχει καθαριστεί από τον καπνό. Στα κατάλοιπα περιλαμβάνονται 250 τοξικά χημικά από τα οποία τουλάχιστον τα 10 είναι αποδεδειγμένα καρκινογόνα.
Τα φυτοφάρμακα και τα εντομοκτόνα, ιδίως όταν δεν χρησιμοποιούνται σωστά αποτελούν επίσης σημαντικό παράγοντα κινδύνου. Θα πρέπει να τηρούνται προσεκτικά οι οδηγίες χρήσης, ιδίως όσον αφορά τα μέτρα προστασίας (στολές, γυαλιά κλπ.) όσων τα χρησιμοποιούν επαγγελματικά ή και ερασιτεχνικά. Θα πρέπει τα παιδιά να μην εκτίθενται σε τέτοια προϊόντα. Ούτε απευθείας, ούτε μέσω της κατανάλωσης τροφίμων που τα περιέχουν. Επίσης, τα ρούχα όσων τα έχουν χρησιμοποιήσει θα πρέπει να πλένονται χωριστά από τα ρούχα της υπόλοιπης οικογένειας, ιδίως των εγκύων και των παιδιών.
Είναι γνωστό επίσης ότι τα καυσαέρια από κινητήρες βενζίνης και ντίζελ περιέχουν ουσίες και μικροσωματίδια που μπορούν να προκαλέσουν καρκίνους. Επιπλέον, από μπογιές, μελάνια εκτύπωσης, κόλες, καθαριστικά και προϊόντα προσωπικής περιποίησης (αποσμητικά, λακ, σαμπουάν) εκλύονται πτητικές οργανικές ενώσεις πολλές από τις οποίες είναι δυνητικά καρκινογόνες (π.χ. φορμαλδεΰδη, βενζόλιο). Πρόσφατες έρευνες υποδεικνύουν μάλιστα, ότι στα αστικά κέντρα οι ενώσεις αυτές εκλύονται σε ίσες περίπου ποσότητες με τα καυσαέρια από τις μεταφορές.
Άλλες προφυλάξεις αφορούν την έκθεση στον ήλιο και την έγκαιρη διάγνωση ορισμένων ιώσεων (π.χ. έρπητα, ηπατίτιδας Β και Γ) που συνδέονται αποδεδειγμένα με ορισμένους σπάνιους τύπους καρκίνου αν και όχι στα παιδιά. Τέλος, η έγκαιρη διάγνωση αυξάνει αποδεδειγμένα τις πιθανότητες θεραπείας σε όλες τις περιπτώσεις καρκίνου.
Δρ Ελένη Βασιλάτου-Κοσμίδη (Παιδίατρος Αιματολόγος- Ογκολόγος, Διευθύντρια της Ογκολογικής Κλινικής Παιδιών και Εφήβων του Νοσοκομείου Παίδων ΜΗΤΕΡΑ) από άρθρο που δημοσιεύτηκε στο www.cancer-society.gr
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 20 Φεβρουαρίου 2018 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-320)
Την περασμένη Πέμπτη 15 Φεβρουαρίου ήταν η Παγκόσμια Μέρα κατά του Παιδικού Καρκίνου. Ο καρκίνος στα παιδιά είναι σχετικά σπάνιος αφού αντιπροσωπεύει μόλις το 1-2% των περιπτώσεων καρκίνου στον άνθρωπο. Ωστόσο, αποτελεί την δεύτερη αιτία θανάτου στην παιδική ηλικία (10%) μετά τα ατυχήματα (44%). Δυστυχώς, δεν είναι πλήρως γνωστές οι αιτίες που προκαλούν τον παιδικό καρκίνο. Σε μερικές περιπτώσεις τα πράγματα είναι σαφή ενώ σε άλλες υπάρχουν μεγάλες υποψίες.
Ο καρκίνος. Καρκίνος, ή κακοήθης όγκος ή κακόηθες νεόπλασμα, είναι μία ομάδα ασθενειών που έχουν σχέση με την μη φυσιολογική κυτταρική ανάπτυξη με πιθανότητα εισβολής ή μετάστασης σε άλλα μέρη του σώματος. Μπορεί να εμφανιστεί σε σχεδόν οποιοδήποτε σημείο του ανθρώπινου σώματος, το οποίο αποτελείται από τρισεκατομμύρια κύτταρα.
Τα φυσιολογικά κύτταρα αυξάνονται και διαιρούνται σχηματίζοντας νέα κύτταρα ανάλογα με τις ανάγκες του σώματος. Τα κύτταρα πεθαίνουν από γήρας ή ατύχημα και τα αντικαθιστούν νέα κύτταρα. Στην περίπτωση του καρκίνου αυτή η κανονική διαδικασία αναστέλλεται. Τα γερασμένα ή κατεστραμμένα κύτταρα επιβιώνουν αντί να πεθαίνουν, ενώ ταυτόχρονα σχηματίζονται νέα κύτταρα εκεί που δεν χρειάζονται.
Τα νέα αυτά κύτταρα διαιρούνται αδιάκοπα, σχηματίζοντας σε πολλές περιπτώσεις όγκους δηλαδή μάζες από ιστούς, εκτός από τους καρκίνους του αίματος (λευχαιμίες) που δεν σχηματίζουν συμπαγείς όγκους. Οι καρκινικοί όγκοι είναι κακοήθεις, δηλαδή επεκτείνονται σε γειτονικούς ιστούς. Επιπλέον, ορισμένα κύτταρα από τους όγκους αυτούς μπορεί, μέσω του αίματος ή της λέμφου, να μετακινηθούν σε απομακρυσμένα σημεία του σώματος όπου σχηματίζουν νέους όγκους. Πρόκειται για τις μεταστάσεις.
Υπάρχουν όμως και καλοήθεις όγκοι που δεν προκαλούν μεταστάσεις, αν και σε ορισμένες περιπτώσεις οι όγκοι αυτοί μπορεί να είναι αρκετά μεγάλοι. Όταν αφαιρεθούν, συνήθως δεν επανέρχονται σε αντίθεση με τους κακοήθεις που ενδέχεται να επιστρέψουν. Ιδιαίτερη περίπτωση αποτελούν οι καλοήθεις όγκοι στον εγκέφαλο που μπορεί να αποδειχτούν θανατηφόροι.
Αιτίες. Κατ’ αρχάς, στις περισσότερες περιπτώσεις, ο παιδικός καρκίνος δεν είναι ούτε κληρονομικός (δεν μεταφέρεται από τους γονείς στο παιδί), αλλά ούτε και μεταδοτικός. Ωστόσο, 5% περίπου των περιπτώσεων είναι γνωστό ότι οφείλονται σε γενετική μετάλλαξη, την οποία κληρονομούν τα παιδιά από τους γονείς τους (π.χ. το 25%-30% των περιπτώσεων ρετινοβλαστώματος, ενός τύπου καρκίνου στο μάτι).
Κάποιες καρκινογόνες μεταλλάξεις ενδέχεται να εμφανιστούν κατά την ανάπτυξη του εμβρύου στη μήτρα, ενώ είναι γνωστό ότι τα παιδιά με σύνδρομο Ντάουν έχουν 10 με 20 φορές περισσότερες πιθανότητες να πάθουν λευχαιμία. Η έκθεση παιδιών και εφήβων σε ακτινοβολία πυρηνικών δοκιμών συνδέθηκε με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης λευχαιμίας, ενώ η έκθεση σε ακτινοβολία από ατυχήματα πυρηνικών σταθμών συνδέθηκε με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του θυρεοειδούς. Τέλος, έμβρυα και νήπια που εκτέθηκαν στην ακτινοβολία ακτινογραφιών, έχουν αυξημένη πιθανότητα εμφάνισης ορισμένων τύπων καρκίνου.
Υπάρχουν βέβαια ορισμένες καθημερινές συνήθειες που έχουν συνδεθεί με την εμφάνιση καρκίνου στους ενήλικες (παχυσαρκία, κακή διατροφή, έλλειψη άσκησης, κάπνισμα, κατανάλωση οινοπνευματωδών, αμίαντος, έκθεση στην ηλιακή ακτινοβολία, ιώσεις, καρκινογόνες χημικές ουσίες κλπ.). Όμως, η σχέση των περιβαλλοντικών παραγόντων με τον παιδικό καρκίνο είναι δύσκολο να προσδιοριστεί. Εν μέρει, επειδή ο παιδικός καρκίνος είναι σχετικά σπάνιος. Και εν μέρει, επειδή είναι δύσκολο να προσδιοριστεί σε τι παράγοντα είναι δυνατόν να έχουν εκτεθεί τα παιδιά στα αρχικά στάδια της ανάπτυξης τους.
Προφυλάξεις. Οι συνειδητοποιημένοι και υπεύθυνοι γονείς, σημερινοί και μελλοντικοί, μπορούν ωστόσο να πάρουν ορισμένες προφυλάξεις με βάση μερικές βασικές γνώσεις. Πρώτα-πρώτα θα πρέπει φροντίσουν να μην εκτίθενται οι έγκυες και τα παιδιά στο παθητικό κάπνισμα. Είναι γνωστό ότι αυτό είναι εξαιρετικά επικίνδυνο για ενήλικες και ανήλικους. Μάλιστα, ιδιαίτερα επικίνδυνη είναι η έκθεση των παιδιών στο τριτογενές κάπνισμα. Πρόκειται για το αόρατο και τοξικό μείγμα αερίων και μορίων που επικάθεται στα μαλλιά και στα ρούχα των καπνιστών, αλλά και στα έπιπλα και στο πάτωμα. Το μείγμα παραμένει εκεί αφότου ο χώρος έχει καθαριστεί από τον καπνό. Στα κατάλοιπα περιλαμβάνονται 250 τοξικά χημικά από τα οποία τουλάχιστον τα 10 είναι αποδεδειγμένα καρκινογόνα.
Τα φυτοφάρμακα και τα εντομοκτόνα, ιδίως όταν δεν χρησιμοποιούνται σωστά αποτελούν επίσης σημαντικό παράγοντα κινδύνου. Θα πρέπει να τηρούνται προσεκτικά οι οδηγίες χρήσης, ιδίως όσον αφορά τα μέτρα προστασίας (στολές, γυαλιά κλπ.) όσων τα χρησιμοποιούν επαγγελματικά ή και ερασιτεχνικά. Θα πρέπει τα παιδιά να μην εκτίθενται σε τέτοια προϊόντα. Ούτε απευθείας, ούτε μέσω της κατανάλωσης τροφίμων που τα περιέχουν. Επίσης, τα ρούχα όσων τα έχουν χρησιμοποιήσει θα πρέπει να πλένονται χωριστά από τα ρούχα της υπόλοιπης οικογένειας, ιδίως των εγκύων και των παιδιών.
Είναι γνωστό επίσης ότι τα καυσαέρια από κινητήρες βενζίνης και ντίζελ περιέχουν ουσίες και μικροσωματίδια που μπορούν να προκαλέσουν καρκίνους. Επιπλέον, από μπογιές, μελάνια εκτύπωσης, κόλες, καθαριστικά και προϊόντα προσωπικής περιποίησης (αποσμητικά, λακ, σαμπουάν) εκλύονται πτητικές οργανικές ενώσεις πολλές από τις οποίες είναι δυνητικά καρκινογόνες (π.χ. φορμαλδεΰδη, βενζόλιο). Πρόσφατες έρευνες υποδεικνύουν μάλιστα, ότι στα αστικά κέντρα οι ενώσεις αυτές εκλύονται σε ίσες περίπου ποσότητες με τα καυσαέρια από τις μεταφορές.
Άλλες προφυλάξεις αφορούν την έκθεση στον ήλιο και την έγκαιρη διάγνωση ορισμένων ιώσεων (π.χ. έρπητα, ηπατίτιδας Β και Γ) που συνδέονται αποδεδειγμένα με ορισμένους σπάνιους τύπους καρκίνου αν και όχι στα παιδιά. Τέλος, η έγκαιρη διάγνωση αυξάνει αποδεδειγμένα τις πιθανότητες θεραπείας σε όλες τις περιπτώσεις καρκίνου.
- Πυρετός χωρίς σαφή εστία λοίμωξης
- Μάζα (όγκος) σε οποιοδήποτε σημείο του σώματος, δηλαδή στο κεφάλι, τράχηλο (λαιμό), θώρακα, κοιλιά, πόδια κ.λπ. Ειδικές κλινικές και ακτινολογικές εξετάσεις θα οδηγήσουν στη διάγνωση.
- Συμπτώματα από το νευρικό σύστημα, όπως είναι πονοκέφαλος, έμετος ειδικά τις πρωινές ώρες, αλλαγή της συμπεριφοράς του παιδιού, σπασμοί, διαταραχές στην βάδιση και στην ισορροπία κ.λπ.
- Αιμορραγία στο δέρμα χωρίς να έχει προηγηθεί τραυματισμός• εκδηλώνεται με τη μορφή κόκκινων στιγμάτων - κηλίδων που ονομάζονται «πετέχειες» ή μελανιών που ονομάζονται «εκχυμώσεις». Σε ορισμένες περιπτώσεις, παρατηρείται αιμορραγία από τη μύτη, από τα ούλα, από τα ούρα, από το στομάχι κ.λπ.
- Συμπτώματα και ευρήματα από τα μάτια μπορεί να οδηγήσουν στην έγκαιρη διάγνωση κάποιας μορφής καρκίνου. Τέτοια συμπτώματα είναι διόγκωση ή πτώση των βλεφάρων, προβολή του βολβού του ματιού προς τα εμπρός, λευκοκίτρινο λαμπερό χρώμα στην κόρη, μελανιές στα βλέφαρα, ξαφνική αλλαγή στην οπτική οξύτητα κ.λπ.
- Πόνος σε οποιοδήποτε σημείο του σώματος (κεφάλι, κοιλιά, άκρα), και ιδιαίτερα πόνος στα οστά των άκρων και της μέσης, πρέπει να διερευνώνται.
- Διάφορα άλλα συμπτώματα, όπως είναι η ανορεξία, κακοδιαθεσία, ωχρότητα, κόπωση, απώλεια βάρους κ.λπ. – μόνα ή σε συνδυασμό με κάποιο από τα παραπάνω – επιβάλλουν τη διερεύνηση του παιδιού.
Δρ Ελένη Βασιλάτου-Κοσμίδη (Παιδίατρος Αιματολόγος- Ογκολόγος, Διευθύντρια της Ογκολογικής Κλινικής Παιδιών και Εφήβων του Νοσοκομείου Παίδων ΜΗΤΕΡΑ) από άρθρο που δημοσιεύτηκε στο www.cancer-society.gr
13 Φεβρουαρίου 2018
Ουραγός η Ελλάδα στο 112
Άγνωστο στους περισσότερους Έλληνες, απροσπέλαστο στα άτομα με αναπηρία, χωρίς ακριβή γεωεντοπισμό και θύμα της γραφειοκρατίας, το 112 μπορεί ωστόσο να σώσει ζωές
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 13 Φεβρουαρίου 2018 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-319)
Κάθε χρόνο γύρω στις 11 Φεβρουαρίου, την ευρωπαϊκή ημέρα του 112, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοινώνει τα ευρήματα της έρευνας που διεξάγει σχετικά με την εφαρμογή του 112 στα κράτη μέλη. Η έρευνα στηρίζεται στις απαντήσεις που δίνουν οι αρμόδιες υπηρεσίες των κρατών μελών σε σχετικό ερωτηματολόγιο και δεν επαληθεύεται από ανεξάρτητη έρευνα με τη συμμετοχή του κοινού. Έτσι δεν καταγράφονται οι πραγματικές επιδόσεις της σχετικής υπηρεσίας όσον αφορά την εξυπηρέτηση των πολιτών.
Πριν προχωρήσουμε στην ανάλυση των απαντήσεων των ελληνικών αρχών στην τελευταία έρευνα που δημοσιεύτηκε στις 9 Φεβρουαρίου, να πούμε ότι το 112 στην Ελλάδα λειτουργεί με ευθύνη της Γενικής Γραμματείας Πολιτικής Προστασίας, η οποία διαθέτει σχετικό τηλεφωνικό κέντρο με ξενόγλωσσους χειριστές (αγγλικά, γαλλικά). Οι κλήσεις στο 112 διαβιβάζονται στις κατά τόπους υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης και ο χειριστής παραμένει στην γραμμή για να εξυπηρετήσει όσους από τους καλούντες δεν μιλούν ελληνικά.
Βασικοί δείκτες επιδόσεων. Ο συνολικός αριθμός των κλήσεων στις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης το 2017 (7,73 εκατ.) φαίνεται μειωμένος σε σχέση με το 2016 (8,33 εκατ.). Το ίδιο συμβαίνει και με τις κλήσεις στο 112 (2017-2,02 εκατ. 2016-2,25) από τις οποίες όμως το 95,5% είναι λανθασμένες ή απατηλές (96,9% το 2016).
Στην Ελλάδα, οι αρμόδιες αρχές εξακολουθούν να δηλώνουν ότι δεν είναι δυνατή η κλήση του 112 από χρήστες με αναπηρία. Ο μέσος χρόνος απάντησης της κλήσης είναι 9 δευτερόλεπτα (ο μέγιστος χρόνος που έχει καθορίσει η Επιτροπή είναι 10 δευτερόλεπτα). Επίσης αναφέρεται ότι ποσοστό λιγότερο από 2% των κλήσεων προς το 112 είναι ανεπιτυχείς, δηλαδή δεν μπορούν να διαβιβαστούν στις κατά τόπους υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης.
Γεωεντοπισμός του καλούντος. Η σημαντική αυτή λειτουργία του 112, χρειάστηκε να εφαρμοστεί μόνο σε 0,35% των κλήσεων, ενώ ο μέσος χρόνος που απαιτείται προκειμένου να ληφθούν οι σχετικές πληροφορίες από τις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης είναι 23 λεπτά και 47 δευτερόλεπτα, ένας από τους μεγαλύτερους στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι ο εντοπισμός της θέσης του καλούντος δεν είναι αυτόματος όπως ρητά προβλέπει η νομοθεσία της ΕΕ αλλά ενεργοποιείται μετά από αίτημα των αρμόδιων αρχών - το οποίο διαβιβάζεται συνήθως με τηλεομοιοτυπία. Είναι επίσης δυνατός ο γεωεντοπισμός των χρηστών σε περιαγωγή.
Η Ελλάδα δεν έχει σχέδια εφαρμογής της νέας δυνατότητας που προσφέρουν τα κινητά Android και iPhone (από το Μάρτιο) για προηγμένο γεωεντοπισμό κινητών τηλεφώνων (Advanced Mobile Location ή AML). Όπως γράψαμε και παλιότερα (Χ.Ν. 24/10/2017) η μέθοδος αυτή που εφαρμόζεται ή δοκιμάζεται ήδη σε 11 χώρες της ΕΕ επιτρέπει τον γεωεντοπισμό σε ακτίνα λίγων μέτρων αντί για χιλιόμετρα με τα υπάρχοντα συστήματα γεωεντοπισμού μέσω τριγωνισμού.
Ενημέρωση του κοινού. Με βάση την ισχύουσα ενωσιακή νομοθεσία τα κράτη μέλη οφείλουν να ενημερώνουν τους πολίτες σχετικά με την ύπαρξη και τη λειτουργία του 112. Η Επιτροπή διενεργεί ανάλυση της γνώσης του 112 από τους ευρωπαίους πολίτες μέσω ερωτήσεων στο ειδικό ευρωβαρόμετρο για τις Ηλεκτρονικές επικοινωνίες και την Ψηφιακή Ενιαία Αγορά.
Με βάση την τελευταία τέτοια έρευνα, το 112 εξακολουθεί να είναι σχεδόν άγνωστο στην Ελλάδα! Έτσι σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης στην Ελλάδα μόνο το 6% θα χρησιμοποιούσε το 112. Αντίστοιχα, σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης στο εξωτερικό μόνο 14% των Ελλήνων γνωρίζει ότι πρέπει να καλέσει το 112. Αυτό είναι μάλλον αναμενόμενο με βάση τις εξαιρετικά περιορισμένες προσπάθειες της Γενικής Γραμματείας Πολιτικής Προστασίας για την γνωστοποίηση του 112 στο ελληνικό κοινό.
Εκσυγχρονισμός του 112. Πρόκειται για μια πονεμένη ιστορία που δοξάζει την ελληνική γραφειοκρατία θέτοντας ταυτόχρονα σε κίνδυνο τις ζωές τόσο των Ελλήνων πολιτών όσο και των ξένων επισκεπτών της χώρας μας. Η ιστορία ξεκινά τον Απρίλιο του 2011 με δημόσια διαβούλευση που κατέληξε τον Νοέμβριο του ίδιου έτους σε σχετική προκήρυξη ανοικτού διεθνή διαγωνισμού για το έργο «Εκσυγχρονισμός και Αναβάθμιση των Υπηρεσιών που αφορούν στον Ευρωπαϊκό Αριθμό Κλήσης Εκτάκτων Αναγκών «112» με χρήση ΤΠΕ για την βέλτιστη διαχείριση περιστατικών έκτακτης ανάγκης – κρίσεων και την έγκαιρη ενημέρωση των Πολιτών».
Η χρηματοδότηση είχε εξασφαλιστεί στο πλαίσιο του προγράμματος Ψηφιακή Σύγκλιση του ΕΣΠΑ 2007 – 2013. Στόχος ήταν το κέντρο να λειτουργήσει το πρώτο εξάμηνο του 2014. Για την υλοποίηση του έργου υπογράφηκε τον Φεβρουάριο του 2014 σχετικό μνημόνιο συνεργασίας μεταξύ της Ελληνικής Αστυνομίας, του Λιμενικού Σώματος, του Πυροσβεστικού Σώματος, του Εθνικού Κέντρου Άμεσης Βοήθειας (ΕΚΑΒ) και της Γενικής Γραμματείας Πολιτικής Προστασίας.
Ταυτόχρονα σχεδόν με το Νόμο 4249/24-3-2014 αναδιοργανώθηκε η Γενική Γραμματεία πολιτικής Προστασίας και δημιουργήθηκε ειδική Μονάδα Ευρωπαϊκού Αριθμού Έκτακτης Ανάγκης «112» που θα παρελάμβανε το νέο σύστημα. Τον Ιούνιο του 2014 υπογράφηκε η σχετική σύμβαση με τον ΟΤΕ, μετά από καθυστέρηση δύο ετών λόγω προσφυγής στο Συμβούλιο της Επικρατείας. Οι εργασίες έπρεπε (σύμφωνα με την προκήρυξη) να έχουν ολοκληρωθεί 19 μήνες μετά την ημερομηνία υπογραφής, δηλαδή τον Ιανουάριο του 2016.
Όμως, στο τέλος του 2016 το έργο είχε καθυστερήσει σημαντικά λόγω των αλλαγών της πολιτικής ηγεσίας και τα χρήματα από το ΕΣΠΑ κινδύνευαν να χαθούν. Αποφασίστηκε λοιπόν να μεταφερθεί στην επόμενη προγραμματική περίοδο ΕΣΠΑ 2014-2020. Τελικά, η νέα απόφαση για το έργο υπογράφηκε τον Σεπτέμβριο του 2017 και προβλέπει την ολοκλήρωσή του τον Δεκέμβριο του 2018, τέσσερα χρόνια μετά την αρχική προκήρυξη ...
Ωστόσο, το νέο σύστημα θα έπρεπε να έχει ολοκληρωθεί πριν τον Απρίλιο του 2018 όταν καθίσταται υποχρεωτική η εγκατάσταση σε όλα τα καινούργια αυτοκίνητα του συστήματος e-Call. Πρόκειται για το σύστημα το οποίο θα καλεί αυτόματα το 112 σε περίπτωση ατυχήματος. Ένας αναγκαίος εκσυγχρονισμός που έχει καθυστερήσει τραγικά λόγω της γραφειοκρατίας, καθυστέρηση η οποία δυστυχώς στοιχίζει ανθρώπινες ζωές ...
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 13 Φεβρουαρίου 2018 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-319)
Κάθε χρόνο γύρω στις 11 Φεβρουαρίου, την ευρωπαϊκή ημέρα του 112, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοινώνει τα ευρήματα της έρευνας που διεξάγει σχετικά με την εφαρμογή του 112 στα κράτη μέλη. Η έρευνα στηρίζεται στις απαντήσεις που δίνουν οι αρμόδιες υπηρεσίες των κρατών μελών σε σχετικό ερωτηματολόγιο και δεν επαληθεύεται από ανεξάρτητη έρευνα με τη συμμετοχή του κοινού. Έτσι δεν καταγράφονται οι πραγματικές επιδόσεις της σχετικής υπηρεσίας όσον αφορά την εξυπηρέτηση των πολιτών.
Πριν προχωρήσουμε στην ανάλυση των απαντήσεων των ελληνικών αρχών στην τελευταία έρευνα που δημοσιεύτηκε στις 9 Φεβρουαρίου, να πούμε ότι το 112 στην Ελλάδα λειτουργεί με ευθύνη της Γενικής Γραμματείας Πολιτικής Προστασίας, η οποία διαθέτει σχετικό τηλεφωνικό κέντρο με ξενόγλωσσους χειριστές (αγγλικά, γαλλικά). Οι κλήσεις στο 112 διαβιβάζονται στις κατά τόπους υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης και ο χειριστής παραμένει στην γραμμή για να εξυπηρετήσει όσους από τους καλούντες δεν μιλούν ελληνικά.
Βασικοί δείκτες επιδόσεων. Ο συνολικός αριθμός των κλήσεων στις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης το 2017 (7,73 εκατ.) φαίνεται μειωμένος σε σχέση με το 2016 (8,33 εκατ.). Το ίδιο συμβαίνει και με τις κλήσεις στο 112 (2017-2,02 εκατ. 2016-2,25) από τις οποίες όμως το 95,5% είναι λανθασμένες ή απατηλές (96,9% το 2016).
Στην Ελλάδα, οι αρμόδιες αρχές εξακολουθούν να δηλώνουν ότι δεν είναι δυνατή η κλήση του 112 από χρήστες με αναπηρία. Ο μέσος χρόνος απάντησης της κλήσης είναι 9 δευτερόλεπτα (ο μέγιστος χρόνος που έχει καθορίσει η Επιτροπή είναι 10 δευτερόλεπτα). Επίσης αναφέρεται ότι ποσοστό λιγότερο από 2% των κλήσεων προς το 112 είναι ανεπιτυχείς, δηλαδή δεν μπορούν να διαβιβαστούν στις κατά τόπους υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης.
Γεωεντοπισμός του καλούντος. Η σημαντική αυτή λειτουργία του 112, χρειάστηκε να εφαρμοστεί μόνο σε 0,35% των κλήσεων, ενώ ο μέσος χρόνος που απαιτείται προκειμένου να ληφθούν οι σχετικές πληροφορίες από τις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης είναι 23 λεπτά και 47 δευτερόλεπτα, ένας από τους μεγαλύτερους στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι ο εντοπισμός της θέσης του καλούντος δεν είναι αυτόματος όπως ρητά προβλέπει η νομοθεσία της ΕΕ αλλά ενεργοποιείται μετά από αίτημα των αρμόδιων αρχών - το οποίο διαβιβάζεται συνήθως με τηλεομοιοτυπία. Είναι επίσης δυνατός ο γεωεντοπισμός των χρηστών σε περιαγωγή.
Η Ελλάδα δεν έχει σχέδια εφαρμογής της νέας δυνατότητας που προσφέρουν τα κινητά Android και iPhone (από το Μάρτιο) για προηγμένο γεωεντοπισμό κινητών τηλεφώνων (Advanced Mobile Location ή AML). Όπως γράψαμε και παλιότερα (Χ.Ν. 24/10/2017) η μέθοδος αυτή που εφαρμόζεται ή δοκιμάζεται ήδη σε 11 χώρες της ΕΕ επιτρέπει τον γεωεντοπισμό σε ακτίνα λίγων μέτρων αντί για χιλιόμετρα με τα υπάρχοντα συστήματα γεωεντοπισμού μέσω τριγωνισμού.
Ενημέρωση του κοινού. Με βάση την ισχύουσα ενωσιακή νομοθεσία τα κράτη μέλη οφείλουν να ενημερώνουν τους πολίτες σχετικά με την ύπαρξη και τη λειτουργία του 112. Η Επιτροπή διενεργεί ανάλυση της γνώσης του 112 από τους ευρωπαίους πολίτες μέσω ερωτήσεων στο ειδικό ευρωβαρόμετρο για τις Ηλεκτρονικές επικοινωνίες και την Ψηφιακή Ενιαία Αγορά.
Με βάση την τελευταία τέτοια έρευνα, το 112 εξακολουθεί να είναι σχεδόν άγνωστο στην Ελλάδα! Έτσι σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης στην Ελλάδα μόνο το 6% θα χρησιμοποιούσε το 112. Αντίστοιχα, σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης στο εξωτερικό μόνο 14% των Ελλήνων γνωρίζει ότι πρέπει να καλέσει το 112. Αυτό είναι μάλλον αναμενόμενο με βάση τις εξαιρετικά περιορισμένες προσπάθειες της Γενικής Γραμματείας Πολιτικής Προστασίας για την γνωστοποίηση του 112 στο ελληνικό κοινό.
Εκσυγχρονισμός του 112. Πρόκειται για μια πονεμένη ιστορία που δοξάζει την ελληνική γραφειοκρατία θέτοντας ταυτόχρονα σε κίνδυνο τις ζωές τόσο των Ελλήνων πολιτών όσο και των ξένων επισκεπτών της χώρας μας. Η ιστορία ξεκινά τον Απρίλιο του 2011 με δημόσια διαβούλευση που κατέληξε τον Νοέμβριο του ίδιου έτους σε σχετική προκήρυξη ανοικτού διεθνή διαγωνισμού για το έργο «Εκσυγχρονισμός και Αναβάθμιση των Υπηρεσιών που αφορούν στον Ευρωπαϊκό Αριθμό Κλήσης Εκτάκτων Αναγκών «112» με χρήση ΤΠΕ για την βέλτιστη διαχείριση περιστατικών έκτακτης ανάγκης – κρίσεων και την έγκαιρη ενημέρωση των Πολιτών».
Η χρηματοδότηση είχε εξασφαλιστεί στο πλαίσιο του προγράμματος Ψηφιακή Σύγκλιση του ΕΣΠΑ 2007 – 2013. Στόχος ήταν το κέντρο να λειτουργήσει το πρώτο εξάμηνο του 2014. Για την υλοποίηση του έργου υπογράφηκε τον Φεβρουάριο του 2014 σχετικό μνημόνιο συνεργασίας μεταξύ της Ελληνικής Αστυνομίας, του Λιμενικού Σώματος, του Πυροσβεστικού Σώματος, του Εθνικού Κέντρου Άμεσης Βοήθειας (ΕΚΑΒ) και της Γενικής Γραμματείας Πολιτικής Προστασίας.
Ταυτόχρονα σχεδόν με το Νόμο 4249/24-3-2014 αναδιοργανώθηκε η Γενική Γραμματεία πολιτικής Προστασίας και δημιουργήθηκε ειδική Μονάδα Ευρωπαϊκού Αριθμού Έκτακτης Ανάγκης «112» που θα παρελάμβανε το νέο σύστημα. Τον Ιούνιο του 2014 υπογράφηκε η σχετική σύμβαση με τον ΟΤΕ, μετά από καθυστέρηση δύο ετών λόγω προσφυγής στο Συμβούλιο της Επικρατείας. Οι εργασίες έπρεπε (σύμφωνα με την προκήρυξη) να έχουν ολοκληρωθεί 19 μήνες μετά την ημερομηνία υπογραφής, δηλαδή τον Ιανουάριο του 2016.
Όμως, στο τέλος του 2016 το έργο είχε καθυστερήσει σημαντικά λόγω των αλλαγών της πολιτικής ηγεσίας και τα χρήματα από το ΕΣΠΑ κινδύνευαν να χαθούν. Αποφασίστηκε λοιπόν να μεταφερθεί στην επόμενη προγραμματική περίοδο ΕΣΠΑ 2014-2020. Τελικά, η νέα απόφαση για το έργο υπογράφηκε τον Σεπτέμβριο του 2017 και προβλέπει την ολοκλήρωσή του τον Δεκέμβριο του 2018, τέσσερα χρόνια μετά την αρχική προκήρυξη ...
Ωστόσο, το νέο σύστημα θα έπρεπε να έχει ολοκληρωθεί πριν τον Απρίλιο του 2018 όταν καθίσταται υποχρεωτική η εγκατάσταση σε όλα τα καινούργια αυτοκίνητα του συστήματος e-Call. Πρόκειται για το σύστημα το οποίο θα καλεί αυτόματα το 112 σε περίπτωση ατυχήματος. Ένας αναγκαίος εκσυγχρονισμός που έχει καθυστερήσει τραγικά λόγω της γραφειοκρατίας, καθυστέρηση η οποία δυστυχώς στοιχίζει ανθρώπινες ζωές ...
06 Φεβρουαρίου 2018
Αθώοι και φταίχτες
Ας αναγνωρίσουν επιτέλους κόμματα και παρατάξεις τις διαχρονικές ευθύνες και τα πολυάριθμα λάθη τους και ας πούνε τα πράγματα με το όνομά τους …
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 6 Φεβρουαρίου 2018 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-318)
Από γλώσσης άρξασθαι. Η γλώσσα που έχει γίνει διεθνώς γνωστή ως «μακεδονική» ανήκει στην οικογένεια των νότιων σλαβικών γλωσσών όπως και η παλαιά σλαβονική εκκλησιαστική γλώσσα, η σλοβενική, η σερβοκροατική και η βουλγαρική. Κοντύτερα στα βουλγάρικα, έχει επίσης πολλά κοινά στοιχεία με τα σερβοκροατικά. Πρόκειται για γλώσσα που εξελίχτηκε και διαμορφώθηκε ως επίσημη γλώσσα της Λαϊκής (και από το 1963 Σοσιαλιστικής) Δημοκρατίας της Μακεδονίας που ιδρύθηκε το 1944 ως ομόσπονδη δημοκρατία της Γιουγκοσλαβίας.
Μάλιστα, υποστηρίζεται πως είναι ξεχωριστή από τα βουλγάρικα. Έτσι, στις επίσημες συναντήσεις αξιωματούχων της πρώην Γιουγκοσλαβικής Δημοκρατίας της Μακεδονίας και της Βουλγαρίας, οι πρώτοι, για να τονίσουν την διαφορά, χρησιμοποιούν διερμηνέα, σε αντίθεση με τους δεύτερους που δεν τον χρειάζονται!!!
Ακόμη όμως και πριν να καταστεί επίσημη, την γλώσσα αυτή και αρκετές διαλέκτους της, μιλούσαν για πολλά χρόνια οι σλαβόφωνοι κάτοικοι της Μακεδονίας. Όσοι από αυτούς μετά το 1913 ζούσαν στην ελληνική Μακεδονία αντιμετωπίστηκαν από το επίσημο ελληνικό κράτος με αλλοπρόσαλλο τρόπο. Όσοι δεν δήλωναν Έλληνες διώχθηκαν, προπηλακίστηκαν και πολλοί εξαναγκάστηκαν να μεταναστεύσουν δημιουργώντας μεγάλες κοινότητες εκτός Ελλάδας (Αυστραλία, Καναδά κλπ.).
Αρχικά, κύριος στόχος ήταν η γλώσσα τους να μην θεωρηθεί βουλγαρική. Έτσι, διατυπώθηκε από πολλούς ο αστήρικτος ισχυρισμός ότι αυτή προερχόταν από την γλώσσα των αρχαίων μακεδόνων!!! Επιπλέον, το 1925, το ελληνικό Υπουργείο Εξωτερικών εξέδωσε το Abecedar, ένα αλφαβητάριο που «τυπώθηκε με λατινικούς χαρακτήρες και συντάχθηκε στη μακεδονική διάλεκτο». Το οποίο βέβαια στη συνέχεια αποσύρθηκε …
Διώξεις και αλυτρωτισμοί. Αργότερα, ιδίως κατά την Μεταξική δικτατορία, όσοι σλαβόφωνοι δεν είχαν καταφύγει στη Βουλγαρία διώχθηκαν και υποχρεώθηκαν να ορκιστούν δημόσια σε ειδικές τελετές πως θα μιλούν ελληνικά ακόμη και στα σπίτια τους!!! Αξίζει τον κόπο να διαβάσει κανείς το βιβλίο «Η απαγορευμένη γλώσσα» του Τάσου Κωστόπουλου για να καταλάβει τι τράβηξαν οι σλαβόφωνοι από το επίσημο ελληνικό κράτος.
Παράλληλα, αναπτύχθηκε η ιδέα της ξεχωριστής «μακεδονικής» εθνότητας που υποστηρίχτηκε στο πλαίσιο του πανσλαβισμού από την Κομμουνιστική Διεθνή (Κομιντέρν). Την υποστήριξε επίσης το Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδας (ΚΚΕ), τουλάχιστον για κάποια περίοδο πριν τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και κατά την περίοδο της κατοχής. Σε αυτό το πλαίσιο υποστηρίχτηκε ακόμη και η δημιουργία ανεξάρτητης Μακεδονίας με τη συνένωση περιοχών που ανήκαν στην Ελλάδα, τη Βουλγαρία και την Σερβία.
Γι’ αυτό οι σλαβόφωνοι πύκνωσαν τις τάξεις του ΚΚΕ, του ΕΛΑΣ και του Δημοκρατικού Στρατού, για να διωχθούν (και να μεταναστεύσουν μαζικά) μετά την λήξη του εμφυλίου ως σλαβόφωνοι αλλά και ως κομμουνιστές … Θυμήθηκα σχετική ιστορία που μου είχε διηγηθεί στρατιωτικός. Μπαίνοντας σε σταθμό χωροφυλακής εκείνη την περίοδο άκουσε φωνές. Ένας χωροφύλακας έδερνε κάποιον φωνάζοντας του «Είσαι κομμουνιστής ρε;». Κι ο άλλος απαντούσε «Όχι, γίνομαι!».
Από το 1945 και μέχρι τη διάλυση της Γιουγκοσλαβίας το 1991-1992, η Ελλάδα δέχτηκε αδιαμαρτύρητα την ύπαρξη της (Λαϊκής και μετέπειτα) Σοσιαλιστικής Δημοκρατίας της Μακεδονίας στο πλαίσιο της συνεργασίας με την Γιουγκοσλαβία. Αλλά και της ευρύτερης στρατηγικής του ΝΑΤΟ για την προσέγγιση με την Γιουγκοσλαβία, η οποία είχε ανεξαρτητοποιηθεί από την σφαίρα επιρροής της Σοβιετικής Ένωσης.
Αναγνώριση χωρίς επιφυλάξεις. Όταν διεύθυνα τις εργασίες εισαγωγής των ελληνικών στα συστήματα πληροφορικής της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, έμαθα τυχαία για τις διεθνείς συνδιασκέψεις του ΟΗΕ για τα γεωγραφικά ονόματα. Αξίζει να μελετήσει κανείς τα συμπεράσματα και τα ψηφίσματα αυτών των συνδιασκέψεων. Ιδίως της 3ης που έγινε στην Αθήνα το 1977 επί Νέας Δημοκρατίας και της 4ης που έγινε στο Λονδίνο το 1982 επί ΠΑΣΟΚ.
Με τα εν λόγω ψηφίσματα που υιοθετήθηκαν από όλες τις χώρες αναγνωρίστηκε επίσημα η «μακεδονική» γλώσσα, χωρίς οι διπλωμάτες που εκπροσωπούσαν την Ελλάδα να διατυπώσουν την παραμικρή επιφύλαξη. Αντίθετα με τους τούρκους, που στην Αθήνα λόγω της εκκρεμότητας του Κυπριακού είχαν εκφράσει έντονες επιφυλάξεις σε ένα ψήφισμα σχετικά με την «Εθνική Τυποποίηση» αναφορικά με την δικαιοδοσία της Κύπρου να τυποποιεί γεωγραφικά ονόματα.
Επιπλέον, το 1982, η ελληνική πλευρά διατύπωσε επίσημα τη θέση ότι «η Ελλάς, παρά την μακρά ιστορική χρήση Ελληνικών τοπωνυμίων σε περιοχές εκτός από τα όρια του σημερινού Ελληνικού Κράτους, υποστηρίζει όλα τα σχετικά ψηφίσματα των συνδιασκέψεων των Ηνωμένων Εθνών για την τυποποίηση των γεωγραφικών ονομάτων, ιδίως όσων αναφέρονται: (α) στην κατάργηση, όσον το δυνατόν ταχύτερα των εξωνύμων σε διεθνή χρήση (χάρτες, διαβατήρια, τουριστικά φυλλάδια), και (β) στον σεβασμό των εθνικών τοπωνυμίων, όπως αυτά τυποποιούνται από την αρμόδια αρχή γεωγραφικών ονομάτων κάθε χώρας».
Τι είναι εξώνυμο; Είναι το διαφορετικό γεωγραφικό όνομα «που χρησιμοποιείται σε μίαν ορισμένη γλώσσα για μια γεωγραφική οντότητα που βρίσκεται εκτός από την περιοχή στην οποία η ορισμένη αυτή γλώσσα είναι επίσημη». Για παράδειγμα η «Κωνσταντινούπολη» είναι εξώνυμο αφού η Τουρκία στην επικράτεια της οποίας ανήκει την ονομάζει επίσημα «Istanbul».
Με βάση όλα τα παραπάνω, οι εκπρόσωποι της Σοσιαλιστικής Δημοκρατίας της Μακεδονίας ανέπτυξαν έντονη δραστηριότητα στον Διεθνή Οργανισμό Τυποποίησης (ISO) (στον οποίο δυστυχώς η Ελλάδα απαξιούσε εκείνη την περίοδο να συμμετάσχει με δικαίωμα ψήφου) με αποτέλεσμα στα διεθνή πρότυπα να κατοχυρωθεί η «μακεδονική» ως επίσημη γλώσσα, και τα ΜΚ και MKD ως διεθνείς κωδικοί για την εν λόγω χώρα. Πρότυπα που εφαρμόζονται παγκοσμίως σε όλα τα συστήματα πληροφορικής και όχι μόνον …
Παράλληλα, η κινητοποίηση της, εν πολλοίς πληγωμένης, διασποράς, πέτυχε την οιονεί διεθνή κατοχύρωση της «μακεδονικής» ταυτότητας ακόμη και για αναμφισβήτητα ελληνικά ιστορικά πρόσωπα και περιόδους πολλούς αιώνες πριν από την εμφάνιση σλαβόφωνων στην βαλκανική χερσόνησο. Κι αυτό παρά τις φιλότιμες προσπάθειες πολυάριθμων ελλήνων πατριωτών, τις οποίες συχνά αντιμαχόταν το επίσημο κράτος ή καπηλεύονταν οι ίδιοι εθνικιστικοί κύκλοι που ήταν συνυπεύθυνοι για τις διώξεις, στις οποίες οφείλεται εν μέρει το πρόβλημα.
Συμπέρασμα. Όλα τα κόμματα και οι παρατάξεις φέρουν διαχρονικά μέρος της ευθύνης για την σημερινή κατάσταση σχετικά με την ονομασία του βόρειου γείτονα. Αντί λοιπόν να παραπλανούν και να ξεσηκώνουν τον κόσμο, ας πουν επιτέλους την αλήθεια και ας αναγνωρίσουν τα λάθη τους, επιδιώκοντας μια συναινετική λύση στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Κάθε άλλη ενέργεια προωθεί εμμέσως τα σχέδια όσων δυνητικά επωφελούνται από την διαιώνιση της κατάστασης. Είτε επειδή έχουν βλέψεις κατά της Ελλάδας από ανατολάς είτε επειδή αντιμάχονται την Ευρώπη από την ίδια κατεύθυνση.
Υ.Γ. 1 Στις 12 Φεβρουαρίου 2018 ο Πρωθυπουργός αναγνώρισε πως «Το όνομα «Μακεδονία» η Ελλάδα το έχει αποδεχτεί εδώ και πολλά χρόνια»!!!
Υ.Γ. 2 Στις 8 Ιουνίου 2018 μίλησα με τον Σεραφείμ Κοτρώτσο, στην εκπομπή «Η επόμενη μέρα» του ραδιοσταθμού 247
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 6 Φεβρουαρίου 2018 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-318)
Από γλώσσης άρξασθαι. Η γλώσσα που έχει γίνει διεθνώς γνωστή ως «μακεδονική» ανήκει στην οικογένεια των νότιων σλαβικών γλωσσών όπως και η παλαιά σλαβονική εκκλησιαστική γλώσσα, η σλοβενική, η σερβοκροατική και η βουλγαρική. Κοντύτερα στα βουλγάρικα, έχει επίσης πολλά κοινά στοιχεία με τα σερβοκροατικά. Πρόκειται για γλώσσα που εξελίχτηκε και διαμορφώθηκε ως επίσημη γλώσσα της Λαϊκής (και από το 1963 Σοσιαλιστικής) Δημοκρατίας της Μακεδονίας που ιδρύθηκε το 1944 ως ομόσπονδη δημοκρατία της Γιουγκοσλαβίας.
Μάλιστα, υποστηρίζεται πως είναι ξεχωριστή από τα βουλγάρικα. Έτσι, στις επίσημες συναντήσεις αξιωματούχων της πρώην Γιουγκοσλαβικής Δημοκρατίας της Μακεδονίας και της Βουλγαρίας, οι πρώτοι, για να τονίσουν την διαφορά, χρησιμοποιούν διερμηνέα, σε αντίθεση με τους δεύτερους που δεν τον χρειάζονται!!!
Ακόμη όμως και πριν να καταστεί επίσημη, την γλώσσα αυτή και αρκετές διαλέκτους της, μιλούσαν για πολλά χρόνια οι σλαβόφωνοι κάτοικοι της Μακεδονίας. Όσοι από αυτούς μετά το 1913 ζούσαν στην ελληνική Μακεδονία αντιμετωπίστηκαν από το επίσημο ελληνικό κράτος με αλλοπρόσαλλο τρόπο. Όσοι δεν δήλωναν Έλληνες διώχθηκαν, προπηλακίστηκαν και πολλοί εξαναγκάστηκαν να μεταναστεύσουν δημιουργώντας μεγάλες κοινότητες εκτός Ελλάδας (Αυστραλία, Καναδά κλπ.).
Αρχικά, κύριος στόχος ήταν η γλώσσα τους να μην θεωρηθεί βουλγαρική. Έτσι, διατυπώθηκε από πολλούς ο αστήρικτος ισχυρισμός ότι αυτή προερχόταν από την γλώσσα των αρχαίων μακεδόνων!!! Επιπλέον, το 1925, το ελληνικό Υπουργείο Εξωτερικών εξέδωσε το Abecedar, ένα αλφαβητάριο που «τυπώθηκε με λατινικούς χαρακτήρες και συντάχθηκε στη μακεδονική διάλεκτο». Το οποίο βέβαια στη συνέχεια αποσύρθηκε …
Διώξεις και αλυτρωτισμοί. Αργότερα, ιδίως κατά την Μεταξική δικτατορία, όσοι σλαβόφωνοι δεν είχαν καταφύγει στη Βουλγαρία διώχθηκαν και υποχρεώθηκαν να ορκιστούν δημόσια σε ειδικές τελετές πως θα μιλούν ελληνικά ακόμη και στα σπίτια τους!!! Αξίζει τον κόπο να διαβάσει κανείς το βιβλίο «Η απαγορευμένη γλώσσα» του Τάσου Κωστόπουλου για να καταλάβει τι τράβηξαν οι σλαβόφωνοι από το επίσημο ελληνικό κράτος.
Παράλληλα, αναπτύχθηκε η ιδέα της ξεχωριστής «μακεδονικής» εθνότητας που υποστηρίχτηκε στο πλαίσιο του πανσλαβισμού από την Κομμουνιστική Διεθνή (Κομιντέρν). Την υποστήριξε επίσης το Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδας (ΚΚΕ), τουλάχιστον για κάποια περίοδο πριν τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και κατά την περίοδο της κατοχής. Σε αυτό το πλαίσιο υποστηρίχτηκε ακόμη και η δημιουργία ανεξάρτητης Μακεδονίας με τη συνένωση περιοχών που ανήκαν στην Ελλάδα, τη Βουλγαρία και την Σερβία.
Γι’ αυτό οι σλαβόφωνοι πύκνωσαν τις τάξεις του ΚΚΕ, του ΕΛΑΣ και του Δημοκρατικού Στρατού, για να διωχθούν (και να μεταναστεύσουν μαζικά) μετά την λήξη του εμφυλίου ως σλαβόφωνοι αλλά και ως κομμουνιστές … Θυμήθηκα σχετική ιστορία που μου είχε διηγηθεί στρατιωτικός. Μπαίνοντας σε σταθμό χωροφυλακής εκείνη την περίοδο άκουσε φωνές. Ένας χωροφύλακας έδερνε κάποιον φωνάζοντας του «Είσαι κομμουνιστής ρε;». Κι ο άλλος απαντούσε «Όχι, γίνομαι!».
Από το 1945 και μέχρι τη διάλυση της Γιουγκοσλαβίας το 1991-1992, η Ελλάδα δέχτηκε αδιαμαρτύρητα την ύπαρξη της (Λαϊκής και μετέπειτα) Σοσιαλιστικής Δημοκρατίας της Μακεδονίας στο πλαίσιο της συνεργασίας με την Γιουγκοσλαβία. Αλλά και της ευρύτερης στρατηγικής του ΝΑΤΟ για την προσέγγιση με την Γιουγκοσλαβία, η οποία είχε ανεξαρτητοποιηθεί από την σφαίρα επιρροής της Σοβιετικής Ένωσης.
Αναγνώριση χωρίς επιφυλάξεις. Όταν διεύθυνα τις εργασίες εισαγωγής των ελληνικών στα συστήματα πληροφορικής της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, έμαθα τυχαία για τις διεθνείς συνδιασκέψεις του ΟΗΕ για τα γεωγραφικά ονόματα. Αξίζει να μελετήσει κανείς τα συμπεράσματα και τα ψηφίσματα αυτών των συνδιασκέψεων. Ιδίως της 3ης που έγινε στην Αθήνα το 1977 επί Νέας Δημοκρατίας και της 4ης που έγινε στο Λονδίνο το 1982 επί ΠΑΣΟΚ.
Με τα εν λόγω ψηφίσματα που υιοθετήθηκαν από όλες τις χώρες αναγνωρίστηκε επίσημα η «μακεδονική» γλώσσα, χωρίς οι διπλωμάτες που εκπροσωπούσαν την Ελλάδα να διατυπώσουν την παραμικρή επιφύλαξη. Αντίθετα με τους τούρκους, που στην Αθήνα λόγω της εκκρεμότητας του Κυπριακού είχαν εκφράσει έντονες επιφυλάξεις σε ένα ψήφισμα σχετικά με την «Εθνική Τυποποίηση» αναφορικά με την δικαιοδοσία της Κύπρου να τυποποιεί γεωγραφικά ονόματα.
Επιπλέον, το 1982, η ελληνική πλευρά διατύπωσε επίσημα τη θέση ότι «η Ελλάς, παρά την μακρά ιστορική χρήση Ελληνικών τοπωνυμίων σε περιοχές εκτός από τα όρια του σημερινού Ελληνικού Κράτους, υποστηρίζει όλα τα σχετικά ψηφίσματα των συνδιασκέψεων των Ηνωμένων Εθνών για την τυποποίηση των γεωγραφικών ονομάτων, ιδίως όσων αναφέρονται: (α) στην κατάργηση, όσον το δυνατόν ταχύτερα των εξωνύμων σε διεθνή χρήση (χάρτες, διαβατήρια, τουριστικά φυλλάδια), και (β) στον σεβασμό των εθνικών τοπωνυμίων, όπως αυτά τυποποιούνται από την αρμόδια αρχή γεωγραφικών ονομάτων κάθε χώρας».
Τι είναι εξώνυμο; Είναι το διαφορετικό γεωγραφικό όνομα «που χρησιμοποιείται σε μίαν ορισμένη γλώσσα για μια γεωγραφική οντότητα που βρίσκεται εκτός από την περιοχή στην οποία η ορισμένη αυτή γλώσσα είναι επίσημη». Για παράδειγμα η «Κωνσταντινούπολη» είναι εξώνυμο αφού η Τουρκία στην επικράτεια της οποίας ανήκει την ονομάζει επίσημα «Istanbul».
Με βάση όλα τα παραπάνω, οι εκπρόσωποι της Σοσιαλιστικής Δημοκρατίας της Μακεδονίας ανέπτυξαν έντονη δραστηριότητα στον Διεθνή Οργανισμό Τυποποίησης (ISO) (στον οποίο δυστυχώς η Ελλάδα απαξιούσε εκείνη την περίοδο να συμμετάσχει με δικαίωμα ψήφου) με αποτέλεσμα στα διεθνή πρότυπα να κατοχυρωθεί η «μακεδονική» ως επίσημη γλώσσα, και τα ΜΚ και MKD ως διεθνείς κωδικοί για την εν λόγω χώρα. Πρότυπα που εφαρμόζονται παγκοσμίως σε όλα τα συστήματα πληροφορικής και όχι μόνον …
Παράλληλα, η κινητοποίηση της, εν πολλοίς πληγωμένης, διασποράς, πέτυχε την οιονεί διεθνή κατοχύρωση της «μακεδονικής» ταυτότητας ακόμη και για αναμφισβήτητα ελληνικά ιστορικά πρόσωπα και περιόδους πολλούς αιώνες πριν από την εμφάνιση σλαβόφωνων στην βαλκανική χερσόνησο. Κι αυτό παρά τις φιλότιμες προσπάθειες πολυάριθμων ελλήνων πατριωτών, τις οποίες συχνά αντιμαχόταν το επίσημο κράτος ή καπηλεύονταν οι ίδιοι εθνικιστικοί κύκλοι που ήταν συνυπεύθυνοι για τις διώξεις, στις οποίες οφείλεται εν μέρει το πρόβλημα.
Συμπέρασμα. Όλα τα κόμματα και οι παρατάξεις φέρουν διαχρονικά μέρος της ευθύνης για την σημερινή κατάσταση σχετικά με την ονομασία του βόρειου γείτονα. Αντί λοιπόν να παραπλανούν και να ξεσηκώνουν τον κόσμο, ας πουν επιτέλους την αλήθεια και ας αναγνωρίσουν τα λάθη τους, επιδιώκοντας μια συναινετική λύση στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Κάθε άλλη ενέργεια προωθεί εμμέσως τα σχέδια όσων δυνητικά επωφελούνται από την διαιώνιση της κατάστασης. Είτε επειδή έχουν βλέψεις κατά της Ελλάδας από ανατολάς είτε επειδή αντιμάχονται την Ευρώπη από την ίδια κατεύθυνση.
Υ.Γ. 1 Στις 12 Φεβρουαρίου 2018 ο Πρωθυπουργός αναγνώρισε πως «Το όνομα «Μακεδονία» η Ελλάδα το έχει αποδεχτεί εδώ και πολλά χρόνια»!!!
Υ.Γ. 2 Στις 8 Ιουνίου 2018 μίλησα με τον Σεραφείμ Κοτρώτσο, στην εκπομπή «Η επόμενη μέρα» του ραδιοσταθμού 247
Εγγραφή σε:
Αναρτήσεις (Atom)
