Ανθρωποκεντρική προστασία του πολίτη

Αν μερικά μέτρα για να αποφευχθούν ατυχήματα και καταστροφές αποτελούν ευθύνη της πολιτείας, η προστασία του κάθε πολίτη αποτελεί πρωταρχικά και δική του ατομική αρμοδιότητα …
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 3 Ιουνίου 2015 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-202)

Έχουμε γράψει πολλά για την οργάνωση της προστασίας από ατυχήματα και καταστροφές με βάση τις απειλές αλλά και τις φάσεις αντιμετώπισης. Το κάπνισμα, η έλλειψη άσκησης, η υψηλή αρτηριακή πίεση, οι απροσεξίες στο σπίτι και στο δρόμο είναι οι σημαντικότερες απειλές σε ατομικό επίπεδο. Οι σεισμοί, οι πλημμύρες, η κλιματική αλλαγή και τα έντονα καιρικά φαινόμενα που την συνοδεύουν απειλούν κυρίως τις περιουσίες και τις υποδομές. Τέλος, νοιώθουμε ότι απειλούμαστε από την εγκληματικότητα, την τρομοκρατία και την μετανάστευση χωρίς οι φόβοι αυτοί να επαληθεύονται από τις στατιστικές.

Ανέκαθεν θαύμαζα τον Λεονάρντο Ντα Βίντσι, τον μεγάλο Iταλό πολύ-επιστήμονα και κατ' εξοχήν Homo Universalis (συνολικό ή καθολικό άνθρωπο) της Αναγέννησης. Ο Ντα Βίντσι είχε αναλύσει ανάμεσα στ' άλλα και τις ιδανικές διαστάσεις του ανθρώπινου σώματος με βάση τις μελέτες ενός Ρωμαίου αρχιτέκτονα, του Βιτρούβιου. Το αποτέλεσμα αυτής της ανάλυσης είναι το περίφημο σχεδιάγραμμα «Ο άνθρωπος του Βιτρούβιου».

Σκέφτηκα λοιπόν, πάνω σε αυτό το σχέδιο, που αποτελεί υπόδειγμα της συμμετρίας του ανθρώπινου σώματος και κατ' επέκταση του σύμπαντος, να απεικονίσω τις διάφορες απειλές από τις οποίες κινδυνεύει σε ατομική βάση ο κάθε άνθρωπος. Μάλιστα σκέφτηκα να κατατάξω τις απειλές αυτές με βάση την προέλευσή τους.

Δυνάμεις και τραυματισμοί. Οι συγκρούσεις στο πλαίσιο τροχαίων ατυχημάτων, και πτώσεων προκαλούν, συχνά θανατηφόρα, τραύματα. Οι τραυματισμοί από πυροβόλα όπλα, μαχαίρια ή και διαπροσωπική βία οφείλονται επίσης στις δυνάμεις που εξασκούνται στο ανθρώπινο σώμα. Τραύματα τέλος, προκαλούν τα αντικείμενα που πέφτουν ή τα σπίτια που καταρρέουν σε περίπτωση σεισμού. Όταν λοιπόν πατάμε γκάζι ή κυκλοφορούμε χωρίς κράνος, ας θυμηθούμε ότι η σύγκρουση του ανθρώπινου σώματος με άλλο στερεό σώμα προκαλεί πάντα σοβαρά τραύματα ιδίως όταν η σύγκρουση γίνει σε υψηλές ταχύτητες. Γι' αυτό, σκεφτείτε πως θα προλάβετε τις καταστάσεις που ενδέχεται να καταλήξουν σε συγκρούσεις του σώματός σας με αντικείμενα ή επιφάνειες σε υψηλές ταχύτητες.

Θερμότητα και εγκαύματα. Μια άλλη μορφή ενέργειας που μπορεί να βλάψει ιδιαίτερα το σώμα είναι η θερμότητα. Η φωτιά, το καυτό νερό ή το λάδι από την φριτέζα προκαλούν εγκαύματα, τα οποία όταν καλύπτουν μεγάλο μέρος του σώματος μπορεί να είναι και θανατηφόρα. Αλλά και η υπερβολική έκθεση στον δυνατό ήλιο του καλοκαιριού μπορεί να έχει πολύ δυσάρεστα αποτελέσματα (π.χ. ηλίαση, αφυδάτωση). Προφυλαχθείτε αποφεύγοντας την βραχεία έκθεση σε πηγές έντονης θερμότητας όπως το βραστό νερό ή η ψησταριά. Και την μακρόχρονη έκθεση σε πηγές θερμότητας όπως ο ήλιος.

Το νερό. Ο πλανήτης μας καλύπτεται κατά 71% από νερό και το ανθρώπινο σώμα αποτελείται κατά 60-65% από νερό. Αν και απαραίτητο για την διατήρηση της ζωής, το νερό μπορεί να αποδειχτεί θανατηφόρο. Μια πλημμύρα μπορεί να αφανίσει ανθρώπους και περιουσίες. Η Ελλάδα είναι πρώτη στους θανάτους από πνιγμούς, κυρίως στη θάλασσα. Και φυσικά η έλλειψη νερού, λόγω π.χ. παρατεταμένης ξηρασίας μπορεί να προκαλέσει μεγάλες καταστροφές. Σκεφτείτε τι προληπτικά μέτρα θα πάρετε για να προφυλαχτείτε από ενδεχόμενη πλημμύρα. Και μην κολυμπάτε φαγωμένοι, σε άγνωστα νερά ή όταν δεν ξέρετε καλό κολύμπι.

Ηλεκτρισμός. Μια άλλη πηγή ενέργειας που μπορεί να αποδειχτεί θανατηφόρα είναι και ο ηλεκτρισμός. Ο θάνατος από ηλεκτροπληξία οφείλεται στην διαταραχή των ηλεκτρικών ρευμάτων που εξασφαλίζουν τη λειτουργία της καρδιάς. Όταν το ρεύμα είναι υψηλής έντασης η καρδιά σταματά αμέσως, ενώ στα χαμηλά ρεύματα δημιουργείται μαρμαρυγή, δηλαδή καρδιακή αρρυθμία, η οποία αποβαίνει θανατηφόρα αν το θύμα δεν λάβει ιατρική βοήθεια (απιδίνωση). Δεν παίζουμε με πρίζες και γυμνά καλώδια και δεν πλησιάζουμε καλώδια από στύλους που βρίσκονται στο έδαφος. Σε περίπτωση καταιγίδας μόλις ακούσουμε βροντές καταφεύγουμε σε κλειστό χώρο (κτήριο, αυτοκίνητο) ποτέ σε ανοικτό χώρο, ποτέ κάτω από δέντρα ούτε στη θάλασσα.

Κάπνισμα, διατροφή και χημικές ουσίες. Πρόκειται για την μεγαλύτερη κατηγορία απειλών και αφορά τον αέρα που αναπνέουμε και κυρίως αυτά που τρώμε και πίνουμε. Ότι το κάπνισμα σκοτώνει το έχουν επιβεβαιώσει οι στατιστικές σε παγκόσμιο επίπεδο. Το λένε οι πνευμονολόγοι, οι καρδιολόγοι και οι ογκολόγοι. Το λένε η Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας και η Ευρωπαϊκή Ένωση. Και παρόλα αυτά οι Έλληνες είμαστε πρωταθλητές στο κάπνισμα … Με τα ασφαλιστικά ταμεία σε κατάρρευση ας αναλογιστούμε πως θα πληρωθούν τα ιατρικά έξοδα όλων αυτών των καπνιστών όταν κάποτε αρρωστήσουν …

Η διατροφή αποτελεί επίσης σημαντικό παράγοντα διατήρησης της υγείας. Η κατανάλωση φρούτων και λαχανικών, η μείωση των οινοπνευματωδών, της καφεΐνης, των αναψυκτικών με πολύ ζάχαρη είναι πάγιες συμβουλές των γιατρών για καλύτερη υγεία.

Και φυσικά η σωστή χρήση ή ακόμη και η αποφυγή των διάφορων χημικών ουσιών που επιβαρύνουν την υγεία. Οι καρκινογενέσεις από την κακή χρήση των φυτοφαρμάκων και των εντομοκτόνων έχουν αποδειχτεί πέραν πάσης αμφιβολίας. Η αλόγιστη κατανάλωση τροφίμων με συντηρητικά (π.χ. κονσέρβες, αλλαντικά) είναι επίσης επιβλαβής για την υγεία. Όποιος ενημερώνεται σωστά διαβάζοντας τις συσκευασίες και ακολουθώντας τις οδηγίες σε καθημερινή βάση θα προστατεύσει καλύτερα τον ίδιο και την οικογένειά του.

Ψυχική καταπόνηση. Ζούμε στην εποχή της υπερπληροφόρησης και της ηχορύπανσης. Ζούμε στην εποχή της ηθικής και σεξουαλικής παρενόχλησης, της λεκτικής και ψυχολογικής βίας. Ζούμε στην εποχή της υπερκόπωσης και της επαγγελματικής εξουθένωσης. Ζούμε στην εποχή των πάσης φύσεως εξαρτήσεων (τυχερά παιχνίδια, ουσίες, δογματικές αντιλήψεις, διαδίκτυο).

Ζούμε όμως και στην εποχή που η ψυχολογία έχει προχωρήσει στη μελέτη όλων αυτών των φαινομένων, των επιδράσεων που έχουν στην ψυχική υγεία και των τρόπων αντιμετώπισής τους. Παράλληλα, αποδεικνύεται ότι το ανθρώπινο μυαλό έχει απεριόριστες δυνάμεις αντιμετώπισης όλων αυτών των καταστάσεων αρκεί να καταφέρει μόνο του ή με εξωτερική βοήθεια να βρει το κλειδί για να τις απελευθερώσει.

Ο ανθρώπινος νους είναι το ύψιστο εργαλείο που διαθέτουμε για να προφυλαχτούμε από δυσάρεστες καταστάσεις, από τα καθημερινά ατυχήματα, από τις μακροχρόνιες αρρώστιες από τις μεγάλες καταστροφές. Ας τον χρησιμοποιήσουμε αποτελεσματικά για να προφυλαχτούμε …

Πώς να επηρεάσετε τις αποφάσεις που παίρνει η Ευρώπη

Η Ευρωπαϊκή Ένωση ακούει τους πολίτες της, ιδίως όσους έχουν επιχειρήματα και στοιχεία και υποβάλλουν τις προτάσεις τους μέσω οργανωμένων ομάδων …
(Δημοσιεύτηκε στο ιστολόγιο του FortuneGreece.com στις 2 Ιουνίου 2015 - Ευρωπαϊκή Ένωση και Καθημερινότητα-12)

Πολλοί υποστηρίζουν ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση αποφασίζει με βάση τις επιταγές των πολυεθνικών και των οργανωμένων συμφερόντων. Πως οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών αλλά και οι απλοί πολίτες είναι ανίσχυροι και δεν έχουν τη δυνατότητα να επηρεάσουν τις αποφάσεις. Ότι οι απόψεις τους δεν μπορούν καν να ακουστούν. Κι όμως, οι πολίτες μπορούν να εισακουστούν από τα θεσμικά όργανα της Ένωσης και να επηρεάσουν τις αποφάσεις, είτε μεμονωμένα είτε πολύ περισσότερο ως οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, ως τοπική ή περιφερειακή αυτοδιοίκηση, ως συνδικαλιστικές ενώσεις.

Οι διαβουλεύσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θέτει, καθημερινά σχεδόν, διάφορα θέματα σε δημόσια διαβούλευση. Στις αρχές Ιουνίου, υπάρχουν ανοικτές 20 διαβουλεύσεις στην σχετική σελίδα που διατηρεί Επιτροπή με όλες τις διαβουλεύσεις (ec.europa.eu/yourvoice/consultations). Για κάθε διαβούλευση δημοσιεύεται ένα ενημερωτικό σημείωμα και οι πολίτες καλούνται να απαντήσουν σε μια σειρά από ερωτήματα εντός συγκεκριμένης προθεσμίας.

Τρεις από τις ανοικτές διαβουλεύσεις αφορούν το περιβάλλον. Η μια επικεντρώνεται στην Κυκλική Οικονομία δηλαδή στην οικονομία που αξιοποιεί έξυπνα τους πόρους ευνοώντας την ανακύκλωση και την επαναχρησιμοποίηση των υλικών. Μια δεύτερη διαπραγματεύεται την καταλληλότητα της ενωσιακής νομοθεσίας για την προστασία της φύσης. Αφορά τις οδηγίες για την προστασία των οικότοπων και των πουλιών και την ανάγκη εκσυγχρονισμού τους προκειμένου να καταστούν αποτελεσματικότερες. Η τρίτη διαβούλευση αφορά την αναθεώρηση του κανονισμού για τις υποχρεώσεις των επιχειρήσεων που διαθέτουν ξυλεία και προϊόντα ξυλείας στην αγορά.

Να αναφέρουμε εδώ ότι όλες σχεδόν οι νομοθετικές πράξεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης, σε αντίθεση με την εθνική νομοθεσία, περιλαμβάνουν ρήτρες για την υποβολή περιοδικών εκθέσεων εφαρμογής (συνήθως ανά διετία) αλλά και ρήτρες επανεξέτασης και αναθεώρησης (συνήθως ανά πενταετία). Με τον τρόπο αυτό υπάρχει η δυνατότητα να εντοπίζονται έγκαιρα οι αδυναμίες υλοποίησης και να εκδίδονται τροποποιητικές νομοθετικές πράξεις για την διόρθωση των προβλημάτων.

Δύο από τις ανοικτές διαβουλεύσεις αφορούν την κλιματική αλλαγή και συγκεκριμένα τα μέτρα που θα πρέπει να ληφθούν με ορίζοντα το 2030 για τον περιορισμό των αερίων του θερμοκηπίου, ιδίως από την γεωργία, τις αλλαγές χρήσης γης και την δασοπονία. Είναι προφανές ότι αφορούν μεγάλες επαγγελματικές ομάδες που θα επηρεαστούν από τις ενδεχόμενες αποφάσεις και που έχουν τώρα την ευκαιρία να διατυπώσουν τις απόψεις τους.

Το ίδιο σημαντικές για συγκεκριμένους επαγγελματικούς κλάδους είναι και τρεις διαβουλεύσεις στον τομέα της αλιείας. Η μια αφορά την αλιεία στη Βόρεια Αδριατική, η δεύτερη την βενθοπελαγική αλιεία στα δυτικά ύδατα της ΕΕ και η τρίτη το οικολογικό σήμα για τα προϊόντα αλιείας και υδατοκαλλιέργειας.

Άλλες διαβουλεύσεις αφορούν τον τομέα της ενέργειας και των μεταφορών, την ιχνηλασιμότητα και την ασφάλεια των προϊόντων καπνού, την διασυνοριακή ταχυδρομική αποστολή δεμάτων, τις δημόσιες συμβάσεις, την νέα ευρωπαϊκή πολιτική γειτονίας, τους ελέγχους για μετρητά που εισέρχονται ή εξέρχονται της Ένωσης, την μπλε κάρτα και τις εργατικές πολιτικές για τους μετανάστες και την ισότητα μεταξύ ανδρών και γυναικών στην ΕΕ.

Οι διαβουλεύσεις στην πράξη
Παρόλο που τα βασικά έγγραφα των διαβουλεύσεων δημοσιεύονται στα αγγλικά για λόγους ταχείας διεξαγωγής της διαβούλευσης, οι απαντήσεις μπορούν να υποβληθούν σε οποιαδήποτε από τις 24 επίσημες γλώσσες της Ένωσης, δηλαδή και στα ελληνικά. Στην τελευταία περίπτωση οι προτάσεις θα μεταφραστούν για να εξεταστούν από τις αρμόδιες υπηρεσίες.

Όλες οι απαντήσεις δημοσιεύονται στις ιστοσελίδες των αρμόδιων γενικών διευθύνσεων της Επιτροπής οι οποίες, αφού τις μελετήσουν διεξοδικά, θα συντάξουν μια συνολική έκθεση με τις προτάσεις που έχουν διατυπωθεί από τους περισσότερους αποκριθέντες και τα συμπεράσματα που προκύπτουν από τη διαβούλευση. Όμως στην έκθεση αναφέρονται και οι μειοψηφικές απόψεις, ιδίως όταν συνοδεύονται από ισχυρά επιχειρήματα με βάση στατιστικές αναλύσεις, επιστημονικές δημοσιεύσεις ή άλλα αντικειμενικά στοιχεία.

Η έκθεση, λαμβάνεται υπόψη κατά την εκπόνηση της σχετικής νομοθεσίας, μαζί με άλλα στοιχεία όπως μελέτες, δημοσκοπήσεις, ψηφίσματα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, της Ευρωπαϊκής και Κοινωνικής Επιτροπής, της Επιτροπής των Περιφερειών, καθώς και εκτιμήσεις των επιπτώσεων των εναλλακτικών επιλογών πολιτικής και τα συμπεράσματα συνεδρίων και συζητήσεων σε ομάδες εργασίας εμπειρογνωμόνων και εκπροσώπων από τα κράτη μέλη.

Άλλες δυνατότητες παρέμβασης
Υποβάλλατε τις απόψεις σας στη διαβούλευση αλλά, παρόλα τα τεκμηριωμένα επιχειρήματά σας, δεν νομίζετε ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συγκινήθηκε και στην τελική έκθεση η άποψή σας αποτελεί απλή υποσημείωση; Η ίδια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συμβουλεύει να επικοινωνήσετε με τον ευρωβουλευτή σας και με τους εκπροσώπους της χώρας σας στην Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και στην Επιτροπή των Περιφερειών.

Οι σαφώς διατυπωμένες προτάσεις που συνοδεύονται από αντικειμενικά επιχειρήματα με βάση επιστημονικές αναλύσεις και στοιχεία πολύ συχνά εισακούονται και αποτελούν μεταγενέστερα αντικείμενο τροπολογιών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου όταν η νομοθετική πρόταση της Επιτροπής υποβληθεί προς έγκριση στους συν-νομοθέτες (Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και Συμβούλιο). Ιδιαίτερα σημαντική είναι συχνά και η ευαισθητοποίηση του κοινού για το συγκεκριμένο θέμα μέσω δημοσιεύσεων και προβολής στα μέσα ενημέρωσης. Βέβαια, οι προτάσεις που ικανοποιούν συντεχνιακά ή ιδιωτικά συμφέροντα γρήγορα μπαίνουν στο περιθώριο αφού όλες οι προτάσεις αποτελούν αντικείμενο εξαντλητικής εξέτασης από επιτροπές στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, από ομάδες εργασίας στο Συμβούλιο και από επιτροπές εθνικών εμπειρογνωμόνων που συγκαλεί η Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Αλλά, από την πολύχρονη εμπειρία μου στην Ευρωπαϊκή Ένωση ένα μπορώ να πω: οι σωστές, τεκμηριωμένες και πειστικές προτάσεις που αντανακλούν το κοινό συμφέρον των πολιτών επηρεάζουν πάντα τις τελικές αποφάσεις …

Αυτοκίνητο οποιουδήποτε χρώματος αρκεί να είναι γαλάζιο

Το ευρωπαϊκό αυτοκίνητο έχει σχεδιαστεί ώστε να προστατεύει στο μέγιστο τους επιβάτες αλλά και τους πεζούς που θα βρεθούν στο δρόμο του …
(Δημοσιεύτηκε στο ιστολόγιο του FortuneGreece.com στις 27 Μαΐου 2015 - Ευρωπαϊκή Ένωση και Καθημερινότητα-11)

Οδηγάτε ένα αυτοκίνητο. Αδιάφορο αν είναι γερμανικό, γιαπωνέζικο, γαλλικό ή ιταλικό. Βάζετε ζώνη, πατάτε φρένο, ανάβετε το φλας στις στροφές, κοιτάζετε στον καθρέφτη τα αυτοκίνητα που ακολουθούν. Χρησιμοποιείτε χωρίς ίσως να το ξέρετε επιμέρους στοιχεία του αυτοκινήτου που αποτελούν υποχρεωτικά αντικείμενο ευρωπαϊκών προδιαγραφών. Μάλιστα, αν δοκιμάζαμε να βάψουμε γαλάζιο κάθε σύστημα του αυτοκινήτου που εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της ενωσιακής νομοθεσίας, όλα τα αυτοκίνητα θα ήταν εξ ολοκλήρου γαλάζια!

Πάνω απ’ όλα η ασφάλεια
Κάθε αυτοκίνητο πριν κυκλοφορήσει στην ενιαία αγορά της Ευρωπαϊκής Ένωσης πρέπει να έχει πάρει «έγκριση τύπου» αφού υποβληθεί σε σχετικούς ελέγχους και δοκιμές. Η ενωσιακή νομοθεσία αποδίδει ιδιαίτερη σημασία στην ασφάλεια αφού επιτάσσει τα οχήματα να σχεδιάζονται, να κατασκευάζονται και να συναρμολογούνται έτσι ώστε «να ελαχιστοποιείται ο κίνδυνος τραυματισμού των επιβατών και των λοιπών χρηστών του οδικού δικτύου».

Οι ευρωπαϊκές προδιαγραφές αφορούν κατ' αρχάς την κατασκευαστική ακεραιότητα του οχήματος, συμπεριλαμβανομένων των δοκιμών σύγκρουσης. Αλλά καλύπτουν και επιμέρους εξαρτήματα όπως τις δεξαμενές καυσίμων και τις σχετικές προστατευτικές διατάξεις. Τη θέση της πίσω πινακίδας κυκλοφορίας. Την προσπάθεια που απαιτεί το τιμόνι. Τα χερούλια και τις αναρτήσεις των θυρών. Τα κλάξον, τα φρένα, τα αντικλεπτικά. Την αντοχή των καθισμάτων. Τις εξωτερικές προεξοχές για την ελαχιστοποίηση των τραυματισμών των πεζών.

Καλύπτουν επίσης τις ζώνες ασφαλείας και τα συστήματα συγκράτησης (ιδίως των παιδιών), τα συστήματα φωτισμού και τις διατάξεις φωτεινής σηματοδότησης, τους αντανακλαστήρες, όλους τους φανούς (φλας, φώτα πορείας, όπισθεν, στάθμευσης, ομίχλης, πέδησης), τους προβολείς και τέλος τα συστήματα φωτισμού των πινακίδων κυκλοφορίας. Υπάρχουν ενωσιακές προδιαγραφές για την αποπάγωση και την αποθάμβωση των παρμπρίζ, για τους υαλοκαθαριστήρες, για τα συστήματα θέρμανσης, για τα υποστηρίγματα κεφαλής, τα συστήματα πλευρικής προστασίας, τους λασπωτήρες και τους υαλοπίνακες ασφαλείας.

Ιδιαίτερη σημασία δίνεται στα ελαστικά για τα οποία προσδιορίζονται απαιτήσεις όσον αφορά την πρόσφυση σε βρεγμένο έδαφος, την αντίσταση τριβής κύλισης ακόμη και σχετικά με τον θόρυβο κύλισης.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση υποστηρίζει την προαιρετική βαθμολόγηση της ασφάλειας των οχημάτων με βάση το πρόγραμμα αξιολόγησης των καινούργιων μοντέλων ευρωπαϊκών αυτοκινήτων (Euro NCAP). Κάθε καινούργιο μοντέλο υποβάλλεται σε σειρά δοκιμασιών μετωπικής και πλευρικής σύγκρουσης καθώς και πρόσκρουσης σε πεζό για να αξιολογηθούν οι ζημιές στους επιβάτες αλλά και στους πεζούς που ενδέχεται να χτυπηθούν από το όχημα.

Τα καύσιμα και η προστασία του περιβάλλοντος
Ένας άλλος τομέας στον οποίο έχει διαδραματίσει πρωταρχικό ρόλο η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι τα καύσιμα. Κατ' αρχάς με την απαίτηση για εξοικονόμηση. Σήμερα τα αυτοκίνητα που κυκλοφορούν στην αγορά καταναλώνουν πολύ λιγότερα καύσιμα σε σχέση με τα παλαιότερα μοντέλα. Αυτό εξασφαλίζει λιγότερα καυσαέρια. Όμως, η Ένωση έχει παρέμβει και στην ποιότητα τω καυσίμων απαιτώντας τη μείωση των εκπομπών των αερίων που συνδέονται με το φαινόμενο του θερμοκηπίου και των επιβλαβών σωματιδίων - ιδίως από τους κινητήρες πετρελαίου.

Είχε προηγηθεί η μεγάλη προσπάθεια εξάλειψης των πρόσθετων μολύβδου στην βενζίνη, προσπάθεια που πριν από μερικά χρόνια στέφτηκε με επιτυχία - σήμερα όλα τα αυτοκίνητα χρησιμοποιούν βενζίνη χωρίς μόλυβδο, εκτός ίσως από κάποιες αντίκες που κυκλοφορούν λίγες μόνο μέρες το χρόνο σε ειδικές εκδηλώσεις και που και γι' αυτές έχουν προβλεφθεί κάποια πρόσθετα στα καύσιμα χωρίς μόλυβδο.

Στον τομέα των καυσίμων η Ένωση έχει θέσει στόχο να μειώσει μέχρι το 2020 τις εκπομπές των αερίων που προκαλούν το φαινόμενο του θερμοκηπίου κατά τουλάχιστον 20% σε σχέση με τα επίπεδα του 1990. Με δεδομένη την επιτυχή πορεία της εν λόγω μείωσης, ενδέχεται ο στόχος αυτός να αναθεωρηθεί προς τα επάνω για να φτάσει σε ποσοστό 30 ή και 40%!

Το ηλεκτρονικό αυτοκίνητο του μέλλοντος
Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει επίσης διαθέσει μεγάλα ποσά και σε ερευνητικά έργα που αφορούν τα αυτοκίνητα του μέλλοντος. Μερικά από τα αποτελέσματα τα βλέπουμε να ενσωματώνονται σε αυτοκίνητα που διατίθενται ήδη στο εμπόριο. Τα συστήματα αποφυγής σύγκρουσης με τήρηση των αποστάσεων ασφαλείας, τα συστήματα αυτόματης πέδησης είναι ήδη γνωστά. Αλλά και τα μελλοντικά συστήματα υποβοηθούμενης οδήγησης με βάση τις πληροφορίες που θα λαμβάνει το αυτοκίνητο από το δρόμο. Και φυσικά το σύστημα κλήσης των υπηρεσιών έκτακτης ανάγκης σε περίπτωση σύγκρουσης.

Πρόκειται για το σύστημα eCall το οποίο θα είναι υποχρεωτικό σε όλα τα καινούργια οχήματα που θα κυκλοφορήσουν στην αγορά από τον Απρίλιο του 2018 και μετά. Τα παλαιότερα μοντέλα θα μπορούν επίσης να εγκαταστήσουν το σύστημα αλλά προαιρετικά. Το σύστημα περιλαμβάνει ένα κουτί με ενσωματωμένο κινητό τηλέφωνο και σύστημα γεωεντοπισμού. Με τους αισθητήρες που θα το συνοδεύουν θα γνωρίζει πόσα άτομα επέβαιναν στο αυτοκίνητο και (μετρώντας τις απότομες επιβραδύνσεις και την ενδεχόμενη ακινητοποίηση του οχήματος) εάν το αυτοκίνητο έχει εμπλακεί σε ατύχημα. Σε αυτή την περίπτωση θα καλεί αυτόματα το 112, δηλαδή τον ευρωπαϊκό αριθμό επειγόντων και θα διαβιβάζει τη γεωγραφική θέση του οχήματος και τον αριθμό των επιβατών.

Άντε, ανεβείτε στο ευρωπαϊκό σας αυτοκίνητο να πάμε βόλτα στην παραλία …

Όταν όλοι συμφωνούν …

Η συλλογική συμφωνία που κρύβει τις κρυφές διαφωνίες των μεμονωμένων μερών ίσως να οδηγήσει σε ένα καταστροφικό ταξίδι στην Άμπιλιν …
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 26 Μαΐου 2015 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-201)

Πριν από λίγα χρόνια διάβασα ένα βιβλίο με τον παράξενο τίτλο «Πώς γίνεται κάθε φορά που με μαχαιρώνουν στην πλάτη στο μαχαίρι να υπάρχουν τα δακτυλικά μου αποτυπώματα;» Ήταν ένα υπέροχο βιβλίο του Τζέρι Χάρβεϊ, ενός αμερικάνου καθηγητή διοίκησης επιχειρήσεων από το πανεπιστήμιο Τζωρτζ Ουάσιγκτον. Εκεί ανακάλυψα και ένα άλλο του βιβλίο «Το παράδοξο του Άμπιλιν και άλλες σκέψεις για τη διοίκηση». Αξίζει τον κόπο να μοιραστώ τις σκέψεις μου μαζί σας γι' αυτό το παράδοξο που μάλλον θα πρέπει να μας ενδιαφέρει.

Ένα αυγουστιάτικο απόγευμα σ' ένα χωριό του Τέξας, οι ηλικιωμένοι γονείς και το νεαρό ζευγάρι περνούν την ώρα παίζοντας ντόμινο. Με 40 βαθμούς ζέστη και τη λεπτή σκόνη της ερήμου να κολλά στα ρούχα ο πατέρας ρίχνει ξαφνικά μιαν ιδέα. «Δεν πάμε μέχρι το Άμπιλιν για καφέ και να τσιμπήσουμε κάτι;» Η νύφη συμφωνεί αμέσως. «Τι ωραία ιδέα; Τι λες και συ αγάπη μου;». Ο νεαρός σύζυγος, αν και δεν συμφωνεί συγκατανεύει. «Δεν έχω αντίρρηση αλλά τι θα πει κι η μαμά;» «Μα φυσικά» πετάγεται η μαμά. «Έχω χρόνια που δεν έχω πάει στο Άμπιλιν».

Κι έτσι στριμώχνονται κι οι τέσσερις στο παλιό Μπιούικ και ξεκινούν μέσα στη ζέστη να πάνε στο Άμπιλιν 85 χιλιόμετρα δρόμο. Φτάνουν εξουθενωμένοι για να διαπιστώσουν ότι το φαγητό είναι άθλιο. Με το καλό γυρίζουν κάποτε στη βάση τους και κάθονται πάλι στο σαλόνι. Η μαμά παίρνει πρώτη το λόγο. «Θα προτιμούσα να μην είχα πάει καθόλου αλλά σας ακολούθησα γιατί με πιέσατε …». «Μα ούτε κι εγώ ήθελα να πάω» προσθέτει ο νεαρός σύζυγος. «Ήλθα για να μην σας στεναχωρήσω. Εσύ φταις» λέει στη νεαρή του σύζυγο. Αυτή όμως διαφωνεί. «Εγώ νόμιζα ότι όλοι θέλατε να πάτε. Πράγματι μόνο τρελοί θα ξεκινούσαν να πάνε μέσα στη ζέστη τόσο χιλιόμετρα». Και στρεφόμενη στον σύζυγό της, «εσύ φταις αγάπη μου που δεν μίλησες». Τελευταίος μίλησε κι πατέρας. «Ποτέ μου δεν ήθελα να πάω στο Άμπιλιν. Σας είδα όλους να βαριέστε και σκέφτηκα να σας ευχαριστήσω. Προσωπικά θα μου άρεσε να μείνω εδώ και να παίζω ντόμινο …»

Πόσες εταιρείες, οργανώσεις ακόμη και κράτη πάνε στο Άμπιλιν κάθε λίγο και λιγάκι; Γιατί πολλά προβλήματα δεν προκαλούνται όταν κάποιοι διαφωνούν. Αλλά όταν όλοι, ο καθένας για τους δικούς του λόγους συμφωνούν δημόσια, ενώ κατά βάθος διαφωνούν! Και φυσικά το τελικό αποτέλεσμα αυτής της ουσιαστικής έλλειψης επικοινωνίας μπορεί να είναι καταστροφικό για την οικογένεια, την επιχείρηση, την πολιτεία.

Όμως ποια είναι τα έξη χαρακτηριστικά μιας ομάδας που ετοιμάζεται να ταξιδέψει στο Άμπιλιν;

1. Όλοι συμφωνούν μεμονωμένα όσον αφορά τη φύση του προβλήματος που αντιμετωπίζει η οργάνωση. Φταίει η εμπορική μας πολιτική. Φταίει η φοροδιαφυγή. Φταίνε τα σκουπίδια … 
2. Επίσης, όλοι συμφωνούν μεμονωμένα για τις ενέργειες που πρέπει να γίνουν ώστε να αντιμετωπιστεί η κατάσταση. Να αναθεωρήσουμε τους εμπορικούς μας στόχους αλλά να μην ζημιωθώ εγώ. Να τιμωρηθούν οι φοροφυγάδες αλλά να μην πληρώσω παραπάνω. Να γίνουν χωματερές αλλά όχι κοντά στο σπίτι μου. 
3. Τα μεμονωμένα μέλη της ομάδας δεν επικοινωνούν τις επιθυμίες και τα πιστεύω τους στους υπόλοιπους. Στην πράξη κάνουν το αντίθετο κι έτσι η συλλογική πραγματικότητα παρουσιάζεται διαφορετική. Οι εμπορικοί στόχοι δεν αναθεωρούνται. Η φοροδιαφυγή συνεχίζεται και ο νόμος ευνοεί τους φοροφυγάδες. Ο κόσμος συνεχίζει να πετά σκουπίδια παντού.
4. Με εσφαλμένες και ανακριβείς πληροφορίες η συλλογική απόφαση οδηγεί σε ενέργειες που είναι αντίθετες προς τις ατομικές επιθυμίες κι έτσι το τελικό αποτέλεσμα είναι αντιπαραγωγικό και αντίθετο στους σκοπούς της οργάνωσης. Εμπορικά η επιχείρηση καταρρέει. Τα έσοδα του κράτους μειώνονται. Ο τόπος γεμίζει σκουπίδια. 
5. Το αποτέλεσμα είναι αναστάτωση, θυμός, αντίθεση προς την οργάνωση. Κάποιες ομάδες κατηγορούν κάποιες άλλες ή και την διοίκηση. Φταίει ο διευθυντής, ο περιφερειάρχης, ο πρωθυπουργός… 
6. Αν δεν αντιμετωπιστεί η έλλειψη επικοινωνίας ο κύκλος επαναλαμβάνεται ποιο έντονος. Αν όμως οι υπάλληλοι, οι ψηφοφόροι, οι πολίτες αντιληφθούν τη διαδικασία η ομάδα θα σταματήσει να ταξιδεύει στο Άμπιλιν και θα στρωθεί στη δουλειά για να αντιμετωπίσει τα προβλήματα.

Το συμπέρασμα του Χάρβεϊ είναι ότι η διαχείριση της συμφωνίας είναι πολύ δυσκολότερη από τη διαχείριση της διαφωνίας. Αλλά τι ωθεί τους ανθρώπους να συμφωνήσουν σε κάτι που ατομικά θεωρούν λάθος; Ο Χάρβεϊ αναλύει πέντε λόγους.

1. Η δράση προκαλεί άγχος ενώ η αδράνεια συνδέεται με μεγαλύτερη ηρεμία. «Που θα τρέχω εγώ τώρα!». «Αυτό απαιτεί μεγάλη προσπάθεια!» Έτσι η διοίκηση (ιδίως η δημόσια) προτιμά να μην κάνει τίποτα και να περιμένει να δει τις εξελίξεις. 
2. Το άγχος που συνδέεται με την ανάληψη δράσης οφείλεται συχνά σε αρνητικές φαντασιώσεις. «Όλος ο κόσμος θα στραφεί εναντίον μας!» «Θα μπω στο στόχαστρο της μαφίας!» «Το μεγάλο κεφάλαιο καραδοκεί …» «Δεν θα πάρω ποτέ προαγωγή!»
3. Βέβαια αυτές οι φαντασιώσεις οφείλονται σε πραγματικούς κινδύνους. Ο υπάλληλος που θα πει την αλήθεια φοβάται πως θα απολυθεί. Ο πολιτικός που θα δείξει την πραγματική εικόνα στους ψηφοφόρους φοβάται πως δεν θα επανεκλεγεί. 
4. Η πραγματική αγωνία συνεπώς είναι η αγωνία του χωρισμού από την ομάδα. Ο φόβος τους εξοστρακισμού. Τελικά ο φόβος της μοναξιάς. Να μείνει κάποιος μόνος επειδή υποστηρίζει μιαν ιδέα που κανείς δεν φαίνεται να ασπάζεται. 
5. Όμως τελικά όταν το ταξίδι στο Άμπιλιν αποδειχτεί αποτυχία κάποιος ή κάποιοι θα πρέπει να πληρώσουν. Είναι παράδοξο λοιπόν που αντί να αναλάβει κάποιος τις ευθύνες του εγκαίρως προτιμά να μην ξεχωρίσει από την ομάδα, να μην κριθεί ως προδότης, έστω και αν τελικά θα αποδειχτεί ότι κάποιοι ήταν ανεύθυνοι και οδήγησαν με τις παραλείψεις τους στην καταστροφή.

Πώς όμως αναβάλλεται το ταξίδι στο Άμπιλιν; Οι οργανώσεις θα πρέπει να δημιουργήσουν ένα κλίμα όπου αυτός που λέει την αλήθεια με επιχειρήματα να μην εξοστρακίζεται. Η σωστή αντιπολίτευση θα πρέπει να εισακούεται και να μην δαιμονοποιείται. Η αντίθετη άποψη θα πρέπει να γίνεται σεβαστή και να αντιμετωπίζεται με επιχειρήματα κι όχι με απειλές …

Τα ταξίδια στο Άμπιλιν κοστίζουν πολύ! Μερικοί ίσως να μην γυρίσουν ποτέ και να αφήσουν τα κόκαλά τους στην καυτή έρημο του Τέξας. Ακόμη κι αν όλα ξεκίνησαν με τις καλύτερες των προθέσεων. Ακόμη κι αν όλοι συμφώνησαν ο καθένας για τους δικούς του λόγους να πάρουν το δρόμο για την κόλαση …

200 άρθρα για την προστασία

Μικρή επετειακή ανασκόπηση τριάμισι χρόνων συνεργασίας, με συμβουλές για μια ασφαλέστερη καθημερινότητα με λιγότερες απώλειες και ανθρώπινο πόνο …
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 19 Μαΐου 2015 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-200)

Όταν στις 21 Ιανουαρίου 2011 δημοσιευόταν στα Χανιώτικα Νέα το πρώτο μου άρθρο στη στήλη «Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα», δεν φανταζόμουν, αγαπητοί αναγνώστες, ότι θα έφτανα σήμερα να δω δημοσιευμένο και το 200στό! Ας είναι καλά ο και μετέπειτα καλός φίλος Βαγγέλης Κακατσάκης που μου το πρότεινε. Και φυσικά ο εκδότης των ΧΝ Γιάννης Γαρεδάκης που αποδέχτηκε την πρόταση του Βαγγέλη και έκτοτε φιλοξενεί τα άρθρα μου στην καλύτερη ελληνική εφημερίδα. Ανά 15νθήμερο αρχικά, και σε εβδομαδιαία βάση στη συνέχεια, προσπαθώ από αυτήν εδώ τη στήλη να περάσω ορισμένα μηνύματα και ιδέες για να γίνει η ζωή μας καλύτερη και ασφαλέστερη.

Εκείνο το πρώτο άρθρο ήταν αφιερωμένο στο 112, τον ευρωπαϊκό αριθμό επειγόντων. Λειτουργεί σε όλη την Ευρώπη από σταθερά και κινητά τηλέφωνα και μπορείτε να τον καλέσετε για βοήθεια όταν κινδυνεύει ζωή ή περιουσία - όχι όμως για πλάκα, ούτε για να δοκιμάσετε το κινητό σας … Σε λίγο, όταν θα ολοκληρωθεί το έργο εκσυγχρονισμού που συγχρηματοδοτεί η Ευρωπαϊκή Ένωση, θα λειτουργεί καλύτερα και στην Ελλάδα, αντικαθιστώντας τους επιμέρους αριθμούς επειγόντων, το 100 (Αστυνομία), το 166 (ΕΚΑΒ - ασθενοφόρα), το 199 (Πυροσβεστική) και το 108 (Λιμενικό).

Ακολούθησαν άρθρα για τις μικρές καταστροφές της καθημερινότητας όπως τα καρδιακά και τα εγκεφαλικά. Αλλά και για τις μεγάλες καταστροφές όπως οι σεισμοί και οι πλημμύρες. Όλα τα άρθρα επικεντρώθηκαν στην πρόληψη και στην ενημέρωση. Επιστρατεύτηκαν ακόμη και κρητικές μαντινάδες για να τονιστεί ότι «Απ’ τση πλημμύρες, τση φωθιές λίγοι πάνε χαράμι, οι πιο πολλοί απ’ την καρδιά πεθαίνουν μάνι-μάνι!». Πράγματι, οι στατιστικές το επιβεβαιώνουν χρόνος μπαίνει-χρόνος βγαίνει. Μας σκοτώνει το τσιγάρο, η διατροφή μας, η έλλειψη άσκησης, το άγχος. Και οι απροσεξίες μας στο τιμόνι, στα μαστορέματα, στο κολύμπι, στην ψυχαγωγία.

Σε όλα τα άρθρα υπήρχε ένας κοινός παρανομαστής - η πρόληψη. Το είπαμε με στίχους: «Ο έξυπνος δεν είναι αυτός που κάνει το γενναίο, αλλά εκείνος που θωρεί μην τύχει το μοιραίο». Το είπαμε και στο πλαίσιο της συστημικής ανάλυσης της διαδικασίας προστασίας των πολιτών από ατυχήματα και καταστροφές. Γιατί από την εμπειρία μου όταν υπηρετούσα στη Μονάδα Πολιτικής Προστασίας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, όπου ασχολήθηκα εκτεταμένα με τις καταστροφές, κατέληξα στο συμπέρασμα ότι η πρόληψη είναι η κατ’ εξοχήν έκφραση του homo sapiens, του «λογικού», του «έμφρονος» ανθρώπου, όπως θέλουμε να θεωρούμε τους εαυτούς μας.

Υπήρχαν βέβαια και πρακτικές συμβουλές. Για την αντιμετώπιση των μικρών ατυχημάτων στις καλοκαιρινές διακοπές. Για την αξία της προσφοράς των εθελοντών. Για τους κινδύνους που καιροφυλακτούν στο διαδίκτυο. Για τον παγκόσμιο πόλεμο της ανθρωπότητας εναντίον των μικροβίων. Για την έγκαιρη διάγνωση του εγκεφαλικού επεισοδίου. Για τα τροχαία αλλά και για την προστασία κατά την ελαιοσυγκομιδή. Μα και για τους επικίνδυνους πολιτικούς … Διοικείν εστί προβλέπειν.

Στα τριάμισι αυτά χρόνια της στήλης, ένοιωσα χαρές αλλά και μεγάλες λύπες. Χαρές όταν διαβάζω για πρωτοβουλίες πολιτών και φορέων για την ενίσχυση της πρόληψης. Για την εκπαίδευση μαθητών και εθελοντών στην προστασία από τις απειλές της καθημερινότητας. Και λύπες όταν διαβάζω για νέους ανθρώπους που σκοτώνονται ή μένουν σακάτηδες επειδή δεν φορούσαν κράνος ή επειδή έπιασαν το τιμόνι μεθυσμένοι.

Βέβαια, μια στιγμή με συγκλόνισε συθέμελα. Εκείνο το πρωινό του Δεκέμβρη του 2012 όταν ένας φίλος μου τηλεφώνησε στις Βρυξέλλες για να μου αναγγείλει το τραγικό δυστύχημα που κόστισε τη ζωή στον καλό φίλο Δημήτρη Βουρβαχάκη. Στο Δημήτρη και στην καταπληκτική δουλειά που είχε κάνει στο ΕΚΑΒ Κρήτης είχα αφιερώσει κάποια άρθρα. Και είχαμε οργανώσει μαζί με την Περιφέρεια Κρήτης τον πρώτο εορτασμό της ημέρας του 112 στις 11 Φεβρουαρίου του 2012 στο Ηράκλειο. Ας είναι ελαφρύ το χώμα που σε σκεπάζει Δημήτρη! Η παρακαταθήκη που άφησες στη Κρήτη θα μας οδηγεί πάντα στον αγώνα μας για λιγότερους νεκρούς, λιγότερους τραυματίες, λιγότερο πόνο …

Θα κατορθώσουμε άραγε να εκμηδενίσουμε τα καθημερινά ατυχήματα στο νησί μας; Θα πετύχουμε να υλοποιήσουμε το όνειρο για μια «Ασφαλή Κρήτη» όπως το είχαμε προτείνει ο Δημήτρης και μερικοί άλλοι παθιασμένοι με την προστασία και την πρόληψη στον πρώτο εκλεγμένο περιφερειάρχη Κρήτης Σταύρο Αρναουτάκη;

Η εκστρατεία ανακοινώθηκε το Φεβρουάριο του 2012 με πρώτο στόχο τα τροχαία. Προβλέπονταν όμως και άλλα βήματα. Κατ' αρχάς η κινητοποίηση της τουριστικής βιομηχανίας του νησιού για την ενημέρωση των ξένων επισκεπτών σχετικά με τους κινδύνους που ενδέχεται να αντιμετωπίσουν αν δεν λάβουν ορισμένες προφυλάξεις. Προφυλάξεις στην οδήγηση. Αποφυγή της κολύμβησης με γεμάτο στομάχι σε άγνωστα νερά. Προσοχή στις εκδρομές στις κρητικές μαδάρες χωρίς να έχουν ληφθεί οι απαραίτητες προφυλάξεις. Δυστυχώς, η κρίση άλλαξε τις προτεραιότητες και αυτή η φάση δεν υλοποιήθηκε ποτέ. Όπως και οι επόμενες … Όμως, η ειδησεογραφία με τους τουρίστες που πνίγονται ή χάνονται στα κρητικά βουνά μας θυμίζει δυστυχώς ότι ήταν και παραμένει αναγκαία!

Θα συνεχίσουμε και στο μέλλον αγαπητοί αναγνώστες να επαναλαμβάνουμε τα αυτονόητα, Μέχρι που οι σημερινοί μαθητές να ενηλικιωθούν και να εφαρμόσουν στην πράξη τις συμβουλές για πρόληψη και προστασία. Μέχρι που οι οδηγοί να συνετιστούν και να οδηγούν προσεκτικά στον ΒΟΑΚ που όπως φαίνεται δεν θα αναβαθμιστεί ριζικά στο άμεσο μέλλον. Μέχρι που όλη η Κρήτη να ακολουθήσει το παράδειγμα του χωριού Σκοτεινό στο Ηράκλειο όπου κανένας κάτοικος δεν καπνίζει! Μέχρι που όλοι οι μοτοσυκλετιστές να φορούν σωστά το κράνος τους. Μέχρι, μέχρι …

Μέχρι που όλοι μας να καταλάβουμε ότι «Οι κουζουλάδες μας μαθές και οι απροσεξίες, μισερεμούς μας φέρνουνε, θανάτους, τραγωδίες!»

Τι κάνει η Ευρωπαϊκή Ένωση για την παιδεία

Αν θέλουμε η Ελλάδα να συμμετέχει ισότιμα στην Ευρώπη του 2020 θα πρέπει να ασχοληθούμε σοβαρά με τον ανασχεδιασμό του εκπαιδευτικού μας συστήματος από το νηπιαγωγείο μέχρι το πανεπιστήμιο
(Δημοσιεύτηκε στο ιστολόγιο του FortuneGreece.com στις 18 Μαΐου 2015 - Ευρωπαϊκή Ένωση και Καθημερινότητα-10)

Η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν έχει ούτε αποκλειστική ούτε συντρέχουσα αρμοδιότητα στον τομέα της παιδείας. Σύμφωνα με τη Συνθήκη μπορεί απλώς «να αναλαμβάνει δράσεις για να υποστηρίζει, να συντονίζει ή να συμπληρώνει τη δράση των κρατών μελών». Ωστόσο, η δράση αυτή πρέπει να συμβάλλει στην ανάπτυξη παιδείας υψηλού επιπέδου στοχεύοντας στην ανάπτυξη της ευρωπαϊκής διάστασης της παιδείας, ιδίως μέσω της εκμάθησης και της διάδοσης των γλωσσών των κρατών μελών, στη στήριξη της κινητικότητας φοιτητών και εκπαιδευτικών, και τέλος στην ανταλλαγή πληροφοριών και εμπειριών για τα κοινά προβλήματα των εκπαιδευτικών συστημάτων των κρατών μελών.

Πολυγλωσσία το κλειδί για μια πετυχημένη σταδιοδρομία
Μια θεμελιώδης αρχή της Ένωσης είναι η ελεύθερη διακίνηση αγαθών, προσώπων, υπηρεσιών και κεφαλαίων. Γι' αυτό και η γνώση ξένων γλωσσών αποτελεί απαραίτητο εφόδιο αν κάποιος σχεδιάζει να ψάξει για δουλειά στο εξωτερικό. Πράγματι, με κάθε επιπλέον γλώσσα που γνωρίζει κάποιος η αγορά εργασίας στην οποία μπορεί να απασχοληθεί διευρύνεται. Ταυτόχρονα όμως διευρύνονται και οι επαγγελματικές προοπτικές στην ίδια του τη χώρα.

Και φυσικά δεν μιλούμε μόνο για τον τουρισμό, που πολλοί έχουν χαρακτηρίσει ως την βαριά βιομηχανία της Ελλάδας. Όλες οι επιχειρήσεις με εξαγωγικό προσανατολισμό ή οι εταιρείες που προσφέρουν υπηρεσίες στο εξωτερικό ενώ είναι εγκατεστημένες στην Ελλάδα χρειάζονται πολύγλωσσους υπαλλήλους. Αυτό επιβεβαιώθηκε και από μια έρευνα που διεξήγαγε πέρσι το Πανεπιστήμιο Πειραιώς με αφορμή το Συνέδριο για «Το μέλλον των γλωσσικών επαγγελμάτων» που διοργανώθηκε στον Πειραιά τον περασμένο Νοέμβριο σε συνεργασία με το Γραφείο Αθηνών της Γενικής Διεύθυνσης Μετάφρασης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

Βέβαια, το 55% των επιχειρήσεων που απάντησαν στην έρευνα δήλωσαν ότι θέλουν οι υπάλληλοι τους να μιλούν, να διαβάζουν και να γράφουν αγγλικά. Αλλά 18% δήλωσαν ότι θέλουν αγγλικά και γαλλικά, 17% αγγλικά και γερμανικά ενώ άλλοι επιθυμούν οι υπάλληλοι τους να γνωρίζουν αγγλικά και αραβικά (3%), αγγλικά και τουρκικά (3%), αγγλικά, γαλλικά και ισπανικά (3%) αλλά και άλλες «εξωτικές» γλώσσες όπως ρουμανικά ή κορεατικά.

Για να συμβάλλει στην βελτίωση των γλωσσικών δεξιοτήτων των νέων η Ένωση προωθεί στο πλαίσιο του γνωστού προγράμματος Erasmus+ τις ανταλλαγές φοιτητών και σπουδαστών που επιθυμούν να παρακολουθήσουν μιαν ολόκληρη ακαδημαϊκή χρονιά σε πανεπιστήμιο μιας άλλης ευρωπαϊκής χώρας. Προωθεί επίσης την πρακτική άσκηση νέων εργαζόμενων σε άλλες χώρες της Ένωσης στο πλαίσιο του ίδιου προγράμματος. Και παρόλο που δεν αποτελεί μέρος του ενωσιακού κεκτημένου, η Ένωση υποστηρίζει την διαδικασία της Μπολόνια στο πλαίσιο της οποίας τα συμμετέχοντα κράτη αναγνωρίζουν τα μαθήματα που διδάσκονται για ένα εξάμηνο ή έναν χρόνο όσοι φοιτούν σε πανεπιστήμιο του εξωτερικού.

Η στρατηγική Ευρώπη 2020 και η παιδεία

Όμως η Ένωση δεν σταματά εκεί. Το Μάρτιο του 2010 η Επιτροπή κατ' επιταγή του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου ανακοίνωσε την «Στρατηγική Ευρώπη 2020» που αποβλέπει στη μετατροπή της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε μια έξυπνη, διατηρήσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη. Η στρατηγική αυτή υλοποιείται έκτοτε με μια σειρά από εμβληματικές πρωτοβουλίες αλλά και με στενή παρακολούθηση των επιδόσεων των κρατών μελών στο πλαίσιο της διαδικασίας του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου.

Μάλιστα, στο πλαίσιο της εμβληματικής πρωτοβουλίας «Νεολαία σε κίνηση» τα κράτη μέλη δεσμεύτηκαν α) να διασφαλίσουν επαρκείς επενδύσεις σε όλα τα επίπεδα της εκπαίδευσης και κατάρτισης (από το προσχολικό ως το τριτοβάθμιο), β) να βελτιώσουν τα εκπαιδευτικά αποτελέσματα με στόχο να περιορίσουν την πρόωρη αποχώρηση από το σχολείο, και γ) να θεσπίσουν εθνικά πλαίσια δεξιοτήτων προσαρμόζοντας καλύτερα τα εκπαιδευτικά αποτελέσματα στις ανάγκες της αγοράς εργασίας.

Το 2012 η Επιτροπή δημοσίευσε μια ανακοίνωση με τίτλο «Ανασχεδιασμός της εκπαίδευσης: επενδύοντας στις δεξιότητες για καλύτερα κοινωνικοοικονομικά αποτελέσματα». Οι κυριότερες προβλέψεις της εν λόγω ανακοίνωσης περιλαμβάνουν α) την απόκτηση των κατάλληλων δεξιοτήτων με στόχο την απασχόληση, β) την προώθηση νέων τρόπων διδασκαλίας και μάθησης και τέλος γ) την διερεύνηση νέων προσεγγίσεων όσον αφορά τη χρηματοδότηση της εκπαίδευσης και την ανάπτυξη συνεργασιών με τον ιδιωτικό τομέα.

Προβλέπεται μεταξύ άλλων ότι οι δάσκαλοι και αλλά και οι μαθητές θα πρέπει να αποκτήσουν εγκάρσιες δεξιότητες. δηλαδή να γνωρίζουν την χρήση των εργαλείων πληροφορικής αλλά να μπορούν επίσης να στήσουν και να διαχειριστούν ένα έργο - να έχουν δηλαδή και επιχειρηματικές δεξιότητες (προγραμματισμός, κοστολόγηση και προϋπολογισμός, διαχείριση έργου, έλεγχος ποιότητας, συντονισμός προσωπικού, σύνταξη παρουσιάσεων και εκθέσεων, κλπ.).

Παράλληλα, θα πρέπει να ενισχυθούν οι δεξιότητες που σχετίζονται με τις θετικές επιστήμες, την τεχνολογία, τη μηχανική και τα μαθηματικά. Πρόκειται για δεξιότητες απαραίτητες για την έξυπνη οικονομία υψηλής τεχνολογίας που είναι ο στόχος της Ευρώπης 2020. Επίσης, θα πρέπει να ενισχυθεί και η εκμάθηση ξένων γλωσσών. Σύμφωνα με τους στόχους που έχουν τεθεί, το 2020 σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης το 50% των μαθητών 15 ετών θα πρέπει να γνωρίζει καλά μια πρώτη ξένη γλώσσα (αντί για το 42% που ήταν το 2012) και το 75% των μαθητών γυμνασίου θα πρέπει να διδάσκεται και μια δεύτερη ξένη γλώσσα (αντί για το 61% το 2012).

Τέλος, τα κράτη μέλη θα πρέπει να δημιουργήσουν συστήματα επαγγελματικής εκπαίδευσης και πρακτικής άσκησης καθώς και συστήματα αναγνώρισης των επαγγελματικών προσόντων και των δεξιοτήτων. Ιδιαίτερη σημασία θα πρέπει να δοθεί επίσης στην πρόσβαση σε ανοικτούς εκπαιδευτικούς πόρους μέσω διαδικτύου αλλά και στην ενίσχυση της μετεκπαίδευσης των εκπαιδευτικών. Στόχος είναι το 2020 οι εκπαιδευτικοί να είναι καλά καταρτισμένοι, δραστήριοι και να εμφορούνται από με επιχειρηματικό πνεύμα. Τα κράτη μέλη θα πρέπει επίσης να ξεκινήσουν έναν ευρύ διάλογο για τη χρηματοδότηση της εκπαίδευσης προβλέποντας ενδεχομένως και την σύναψη εταιρικών σχέσεων με τη μορφή συμπράξεων δημόσιου-ιδιωτικού τομέα, ιδίως την συνεργασία των ανώτατων και ανώτερων εκπαιδευτικών ιδρυμάτων με επιχειρήσεις.

Πόσα από αυτά θα υλοποιηθούν άραγε και στην Ελλάδα;

Βιομηχανικά ατυχήματα

Με αφορμή το πρόσφατο ατύχημα στα διυλιστήρια Ασπροπύργου ας θυμηθούμε την ισχύουσα νομοθεσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τα ατυχήματα σε βιομηχανικές εγκαταστάσεις με επικίνδυνες χημικές ουσίες
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 12 Μαΐου 2015 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-199)

Μια από τις παλαιότερες και εξαιρετικά χρήσιμες νομοθετικές πράξεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης στον τομέα των βιομηχανικών ατυχημάτων είναι η περίφημη οδηγία Σεβέζο. Στην αρχική της μορφή θεσπίστηκε το 1982 έξη χρόνια μετά το τραγικό ατύχημα που έπληξε την ομώνυμη πόλη της βόρειας Ιταλίας.

Μια παράλειψη του προσωπικού είχε ως αποτέλεσμα να διαφύγουν έξη τόνοι δηλητηριώδους διοξίνης που σκέπασαν μιαν έκταση 18 τετραγωνικών χιλιομέτρων με επίκεντρο το Σεβεζο. Χιλιάδες ζώα πέθαναν και πολύ περισσότερα θανατώθηκαν για να μην περάσει η διοξίνη στην τροφική αλυσίδα. 500 άτομα υπέφεραν από εγκαύματα, 27 έγκυες υποβλήθηκαν σε προληπτική έκτρωση και 700 περίπου άτομα απομακρύνθηκαν από τα σπίτια τους. Η απορρύπανση της περιοχής στοίχισε 120 δισ. ιταλικές λιρέτες.

Η αρχική οδηγία 82/501/EOK που θεσπίστηκε έξη χρόνια μετά το ατύχημα αντικαταστάθηκε το 1996 (οδηγία 96/82/ΕΚ) και πάλι το 2012 από τρίτη βελτιωμένη έκδοση (οδηγία 2012/18/EE). Μάλιστα, η τελευταία αυτή οδηγία, τι ειρωνεία, πρέπει να έχει ενσωματωθεί στο δίκαιο των κρατών μελών μέχρι τις 31 Μαΐου προκειμένου τα μέτρα που προβλέπει να εφαρμόζονται από 1ης Ιουνίου!

Και οι προηγούμενες εκδόσεις της οδηγίας αποτελούν βέβαια χρησιμότατες νομοθετικές πράξεις, αφού με την εφαρμογή τους τα ατυχήματα στις χημικές βιομηχανίες έχουν ουσιαστικά εξαλειφθεί. Η οδηγία εφαρμόζεται σε όλες τις χημικές εγκαταστάσεις που παράγουν ή αποθηκεύουν συγκεκριμένες επικίνδυνες χημικές ουσίες, συμπεριλαμβανομένων των διυλιστηρίων και των εγκαταστάσεων αποθήκευσης πετρελαιοειδών και προϊόντων φυσικού αερίου.

Ανάλογα με τις παραγόμενες ποσότητες οι εγκαταστάσεις υποχρεούνται να λαμβάνουν μέτρα πρόληψης και, αν οι ποσότητες υπερβαίνουν ορισμένα όρια, να υποβάλλουν έκθεση ασφαλείας μαζί με σχέδια έκτακτης ανάγκης για την αντιμετώπιση ενδεχόμενου ατυχήματος αλλά και την προστασία και την ενημέρωση του περιβάλλοντος πληθυσμού. Τα κράτη μέλη υποχρεούνται επίσης να συνεκτιμούν την προστασία από μείζονα ατυχήματα στο πλαίσιο των ρυθμίσεων χωροταξίας και πολεοδομίας σε συγκεκριμένες αποστάσεις γύρω από τις εν λόγω εγκαταστάσεις.

Η τελευταία έκδοση της οδηγίας προβλέπει επικαιροποίηση του καταλόγου των επικίνδυνων ουσιών και ευθυγράμμισή του με τις επικίνδυνες ουσίες που καλύπτει ο κανονισμός 1272 του 2008 για την ταξινόμηση, την επισήμανση και τη συσκευασία των ουσιών και των μειγμάτων. Και ο εν λόγω κανονισμός θα ισχύει πλήρως από 1ης Ιουνίου …

Η σημαντικότερη καινοτομία πάντως της νέας οδηγίας είναι η ενίσχυση των δικαιωμάτων των πολιτών όσον αφορά την πρόσβαση στις πληροφορίες, τη δικαιοσύνη και τη συμμετοχή τους στη λήψη των αποφάσεων. Το κοινό δικαιούται να γνωρίζει αν η μονάδα τηρεί την κείμενη νομοθεσία σχετικά με τα σχέδια ασφαλείας, ποιες είναι οι ουσίες που παράγει και διακινεί μαζί με τα χαρακτηριστικά τους, τα συστήματα συναγερμού και τις ακολουθητέες συμπεριφορές, καθώς και τα ισχύοντα σχέδια αντιμετώπισης των ενδεχόμενων ατυχημάτων.

Παράλληλα, για κάθε νέα εγκατάσταση ή σημαντική τροποποίηση υφιστάμενης μονάδας ή αποθήκης, οι αρμόδιες κρατικές υπηρεσίες οφείλουν να διενεργούν διαβούλευση με το ενδιαφερόμενο κοινό και μάλιστα πρέπει να συνεκτιμούν κατά την λήψη της τελικής απόφασης και τις απόψεις που θα διατυπώσουν οι κάτοικοι. Τέλος, με τη νέα οδηγία θεσπίζονται αυστηρότερα πρότυπα για τις υποχρεωτικές περιοδικές επιθεωρήσεις έτσι ώστε να εξασφαλιστεί αποτελεσματικότερη εφαρμογή του νόμου.

Μας αφορούν όλα τα παραπάνω εδώ στα Χανιά και στην Κρήτη γενικότερα; Μα φυσικά! Μόνο στα Χανιά έχουμε τέσσερις εγκαταστάσεις Σεβέζο. Σύμφωνα με το geodata.gov.gr που απεικονίζει τα δεδομένα των δημόσιων υπηρεσιών στον χάρτη της Ελλάδας, πρόκειται για τις εγκαταστάσεις αποθήκευσης πετρελαιοειδών της Shell και της Silk Oil στον Άγιο Φανούριο στο Ακρωτήρι. Τις εγκαταστάσεις αποθήκευσης φυσικού αερίου της Ασπροπυργκάζ στην Αγία Κυριακή Χαλέπας. Και τις εγκαταστάσεις της ΔΕΗ στην Ξυλοκαμάρα Νερκούρου.

Όμως, οι ενδεχόμενοι κίνδυνοι ατυχήματος δεν αφορούν μόνο τις καταγεγραμμένες εγκαταστάσεις Σεβέζο τις οποίες οι αρμόδιες υπηρεσίες φροντίζουν ασφαλώς να επιθεωρούν περιοδικά με βάση την ισχύουσα νομοθεσία. Αφορούν και τις στρατιωτικές εγκαταστάσεις που δεν υπάγονται στην οδηγία Σεβέζο και στις οποίες αποθηκεύονται πυρομαχικά. Στις εν λόγω εγκαταστάσεις πρέπει επίσης να λαμβάνονται μέτρα ασφαλείας για την αποφυγή ατυχημάτων όπως η έκρηξη που σημειώθηκε στη ναυτική βάση της Εθνικής Φρουράς Κύπρου «Ευάγγελος Φλωράκης», τον Ιούλιο του 2011.

Υπάρχει όμως και μια άλλη διάσταση (βλ. Χ.Ν. 20/7/2011). Στην Κρήτη υπάρχουν και πολλές μικρές βιοτεχνίες που διατηρούν ή επεξεργάζονται επικίνδυνες ουσίες σε ποσότητες μικρότερες από τα όρια που προβλέπονται στην οδηγία. Σε περίπτωση ατυχήματος οι περιοχές γύρω από αυτές τις εγκαταστάσεις είναι δυνατόν να αντιμετωπίσουν προβλήματα ενώ συχνά ακόμη και οι υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης αγνοούν την ύπαρξη των επικίνδυνων ουσιών.

Κι όταν μιλάμε για επικίνδυνες ουσίες δεν αναφερόμαστε μόνο σε βενζίνες, πετρέλαια και εκρηκτικά. Οι τσικουδιές, τα λάδια, τα λιπάσματα, τα ζιζανιοκτόνα και τα εντομοκτόνα ακόμη και σε μικρές σχετικά ποσότητες μπορεί να αποδειχτούν εξαιρετικά επικίνδυνα για τους περίοικους σε περίπτωση πυρκαγιάς, ιδίως αν οι πυροσβέστες ή οι εθελοντές δεν γνωρίζουν ότι η μικρή πυρκαγιά που καλούνται να αντιμετωπίσουν τους επιφυλάσσει δυσάρεστες εκπλήξεις με την μορφή εκρήξεων και τοξικών αερίων!

Οι αρχές θα πρέπει να προχωρήσουν στην καταγραφή όλων των μικρών εγκαταστάσεων και επιχειρήσεων που χρησιμοποιούν, μεταφέρουν ή/και αποθηκεύουν επικίνδυνα υλικά, τα οποία ενδέχεται να συμβάλλουν στην επιδείνωση οποιασδήποτε έκτακτης κατάστασης. Αυτό, σε συνδυασμό με την ενημέρωση και εκπαίδευση όλων των εμπλεκόμενων (ιδιώτες, υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης, δημοτικές αρχές) με τη συμμετοχή και τη συνεργασία των επιστημόνων του Πολυτεχνείου και του Πανεπιστημίου θα αποτελέσει εγγύηση για καλύτερο επίπεδο ασφαλείας στο τουριστικό μας νησί.

Πρόληψη! Πάντα πρόληψη! Για να αποφύγουμε τα χειρότερα …

Πώς η Ευρωπαϊκή Ένωση ξοδεύει τα χρήματα σας

Στις διαδικασίες με τις οποίες δαπανώνται τα χρήματα των ευρωπαίων φορολογούμενων έχουν ενσωματωθεί μηχανισμοί ελέγχου και έγκαιρου εντοπισμού και αντιμετώπισης των προβλημάτων
(Δημοσιεύτηκε στο ιστολόγιο του FortuneGreece.com στις 11 Μαΐου 2015 - Ευρωπαϊκή Ένωση και Καθημερινότητα-09)

Γράφαμε την περασμένη εβδομάδα για τον προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Από πού αντλεί χρήματα. Και ποιες πολιτικές επωφελούνται από την ενωσιακή χρηματοδότηση. Όμως με ποιές διαδικασίες ξοδεύονται τα χρήματα; Υπάρχει διαφάνεια και χρηστή διαχείριση των χρημάτων; Τι ελέγχους κάνει Ένωση, γίνονται απάτες με τα χρήματα του προϋπολογισμού και πως εντοπίζονται οι ένοχοι;

Πως ξοδεύονται τα χρήματα …
Το 76% περίπου των δαπανών από τον προϋπολογισμό της Ένωσης πραγματοποιούνται στο πλαίσιο επιμερισμένης διαχείρισης στην οποία συμμετέχουν τα κράτη μέλη και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Πρόκειται για τις δαπάνες που αφορούν τη γεωργία, την αλιεία και την αγροτική ανάπτυξη, καθώς και την περιφερειακή πολιτική. Για κάθε μια από τις εν λόγω πολιτικές τα κράτη μέλη υποβάλλουν στην Επιτροπή εθνικά στρατηγικά σχέδια με κοστολογημένες προβλέψεις.

Στην περίπτωση των δαπανών για τη γεωργία, την αλιεία και την αγροτική ανάπτυξη η Επιτροπή πέρα από την έγκριση των προγραμμάτων δεν λαμβάνει καμία άλλη απόφαση σχετικά με το που θα δαπανηθούν τα χρήματα. Στο τέλος του οικονομικού έτους όμως, η Επιτροπή ελέγχει πως δαπανήθηκαν τα χρήματα και ζητά να επιστραφούν οι δαπάνες που δεν έγιναν σύμφωνα με τους κανόνες. Έτσι ενώ κάθε χρόνο η Ελλάδα λαμβάνει γύρω στα 3 δισ. ευρώ για γεωργικές επιδοτήσεις και για τη χρηματοδότηση έργων αγροτικής ανάπτυξης, αναγκάζεται να επιστρέψει ένα 10% αυτού του ποσού λόγω παρατυπιών που αποκαλύπτονται στους επιτόπιους και άλλους ελέγχους (ανακριβείς δηλώσεις, κακή τήρηση λογαριασμών κλπ).

Για τις δαπάνες της περιφερειακής πολιτικής ισχύει άλλο σύστημα. Αφού εγκριθεί το πρόγραμμα (λόγου χάριν το Εθνικό Στρατηγικό Πλαίσιο Αναφοράς ή ΕΣΠΑ για την περίοδο 2007 – 2013), η Επιτροπή λαμβάνει μεμονωμένες αποφάσεις για τα μεγάλα έργα και τα θεματικά προγράμματα. Το κράτος μέλος προχωρεί στην υλοποίηση των έργων εφαρμόζοντας ανοικτές διαδικασίες ανάθεσης με βάση τις οδηγίες της ΕΕ για τις δημόσιες συμβάσεις. Τέλος, η ορθή και χρηστή διαχείριση των χρημάτων διασφαλίζεται με περιοδικούς ελέγχους κατά την περίοδο υλοποίησης αλλά και με απολογιστικούς ελέγχους μετά την περάτωση των έργων.

Ένα επιπλέον ποσοστό 22% του προϋπολογισμού δαπανάται απ’ ευθείας από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Πρόκειται για τις δαπάνες υλοποίησης των προγραμμάτων δράσης σε διάφορους τομείς πολιτικής όπως η έρευνα και η καινοτομία, η δημόσια υγεία, το περιβάλλον, οι ανταλλαγές φοιτητών και σπουδαστών και πολλά άλλα. Αλλά και για τις διοικητικές δαπάνες, για την αγορά π.χ. υπολογιστών και λογισμικού, για την αγορά υπηρεσιών εκτύπωσης ή σχεδιασμού ιστοσελίδων.

Οι δαπάνες για την αγορά προϊόντων ή υπηρεσιών πραγματοποιούνται πάντα με δημόσιους διαγωνισμούς με βάση τις σχετικές οδηγίες για τις δημόσιες συμβάσεις και τον αυστηρό δημοσιονομικό κανονισμό που διέπει τις δαπάνες του προϋπολογισμού. Οι δαπάνες για τη συγχρηματοδότηση δράσεων και σχεδίων στο πλαίσιο θεματικών προγραμμάτων δράσης πραγματοποιούνται με βάση προσκλήσεις υποβολής προτάσεων. Οι διαγωνισμοί και οι προσκλήσεις δημοσιεύονται στo TED (ted.europa.eu), και στις ιστοσελίδες των επιμέρους προγραμμάτων. Μπορούν να υποβάλλουν προσφορές ή προτάσεις οι εταιρείες και οι οργανισμοί που πληρούν κάποιες προϋποθέσεις όπως αυτές περιγράφονται στα τεύχη δημοπράτησης ή στην προκήρυξη της πρόσκλησης.

Ένα μέρος των δαπανών, κυρίως για μελέτες, πραγματοποιείται επίσης από τους αποκεντρωμένους οργανισμούς που έχει ιδρύσει η Ένωση για επιμέρους θέματα όπως η ασφάλεια της αεροπορίας, το περιβάλλον, η επαγγελματική κατάρτιση και τα φάρμακα. Για να αποφύγει την σύναψη συμβάσεων με αναξιόπιστους προμηθευτές η Ένωση διαθέτει ένα σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης με το οποίο παρακολουθεί τις επιδόσεις των προμηθευτών της. Παράλληλα, για τις δαπάνες στον τομέα της αναπτυξιακής και ανθρωπιστικής βοήθειας η Ένωση έχει δημιουργήσει μια κεντρική βάση αποκλεισμού με όσες εταιρείες, οργανισμούς ή και πρόσωπα είναι αφερέγγυα ή έχουν καταδικαστεί για απάτες και άλλες επαγγελματικές παρατυπίες.

… και πως ελέγχονται οι δαπάνες
Οι οικονομικές υπηρεσίες των Γενικών Διευθύνσεων ελέγχουν εξαντλητικά τις προκηρύξεις των διαγωνισμών και τις προσκλήσεις υποβολής προτάσεων. Όλες οι προσφορές και οι προτάσεις αξιολογούνται κατ’ αρχάς όσον αφορά την αξιοπιστία και την φερεγγυότητα του προτείνοντος και στη συνέχεια όσον αφορά την ποιότητα και τη σχέση κόστους-αποτελέσματος. Κάθε πρόγραμμα υφίσταται αξιολόγηση από εξωτερικούς αξιολογητές στο μέσον και στο τέλος της περιόδου υλοποίησής του. Υποβάλλονται περιοδικές εκθέσεις και διεξάγονται περιοδικοί δημοσιονομικοί έλεγχοι.

Η επιτροπή δημοσιονομικού ελέγχου του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου ελέγχει επίσης τις δαπάνες, ενώ κάθε χρόνο ενδελεχείς ελέγχους των δαπανών διεξάγει και το Ελεγκτικό Συνέδριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Όλες οι σχετικές εκθέσεις δημοσιεύονται. Με την ολοκλήρωση των ελέγχων, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ψηφίζει και την απαλλαγή της Επιτροπής για την εκτέλεση του προϋπολογισμού.

Διαπιστώνονται παρατυπίες; Φυσικά! Πρόκειται κυρίως για διοικητικά λάθη και όχι για απάτες. Όχι βέβαια πως δεν υπάρχουν και τέτοιες. Όμως εκτιμάται ότι αφορούν πολύ μικρό ποσοστό του προϋπολογισμού (0,2%). Και σε αυτές τις περιπτώσεις η Επιτροπή προχωρεί στην ανάκτηση των αχρεωστήτως καταβληθέντων ποσών. Στην περίπτωση των δαπανών επιμερισμένης διαχείρισης αυτό γίνεται με συμψηφισμό των μελλοντικών χρηματοδοτήσεων προς το κράτος μέλος. Σε περίπτωση επιχειρήσεων και ιδιωτών κινούνται οι εθνικές διαδικασίες κατάσχεσης περιουσιακών στοιχείων.

Επιπλέον για την αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση των περιπτώσεων απάτης σε βάρος του προϋπολογισμού της Ένωσης έχει συσταθεί ειδική υπηρεσία για την καταπολέμηση της απάτης, η OLAF. Από τις χιλιάδες έρευνες της OLAF από τα 1999 που δημιουργήθηκε έχουν προκύψει εκατοντάδες καταδίκες και η ανάκτηση ποσού πάνω από 100 εκατ. ευρώ σε ετήσια βάση (συγκριτικά αναφέρεται ότι ο ετήσιος προϋπολογισμός της Ένωσης ανέρχεται σε 144 δισ. ευρώ).

Μικρός, ευέλικτος και αποτελεσματικός προϋπολογισμός επενδυτικού προσανατολισμού. Αποτελεσματική, χρηστή διαχείριση με ενσωματωμένους διορθωτικούς μηχανισμούς ελέγχου και εντοπισμού των καταχρήσεων και της απάτης. Αν και οι σχετικές διαδικασίες χαρακτηρίζονται συχνά ως γραφειοκρατικές, αποβλέπουν πρωτίστως στην ορθή αξιοποίηση των χρημάτων των Ευρωπαίων φορολογούμενων προς το συμφέρον όλων …

Περί διαλόγου

Και να αδερφέ μου, που μάθαμε να κουβεντιάζουμε, ήσυχα, ήσυχα κι απλά. Καταλαβαινόμαστε τώρα, δε χρειάζονται περισσότερα …
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 5 Μαΐου 2015 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-198)

Αυτοί οι στίχοι του Γιάννη Ρίτσου, με τη φωνή του αξέχαστου Νίκου Ξυλούρη, ηχούσαν στη σκέψη μου όταν κάθισα να γράψω αυτό το άρθρο. «Μα τι σχέση έχουν οι στίχοι αυτοί με την προστασία από ατυχήματα και καταστροφές;» θα αναρωτηθείτε. «Έχουν σχέση με την αντιμετώπιση εκτάκτων περιστατικών και κρίσεων;» «Όταν όλοι προσπαθούν να διατηρήσουν την ψυχραιμία τους και οι καταστάσεις συχνά τους ξεπερνούν;» Κι όμως, όσοι έχουν εμβαθύνει στη διαχείριση καταστάσεων έκτακτης ανάγκης, ξέρουν ότι ο ασφαλέστερος τρόπος να γίνουν όλα θάλασσα είναι η άγνοια της τέχνης του ήρεμου διαλόγου, της σωστής επικοινωνίας, της ομαδικής δουλειάς χωρίς αναίτιους ανταγωνισμούς.

Θυμάμαι πάντα μια παρουσίαση του υπεύθυνου διαχείρισης καταστάσεων έκτακτης ανάγκης μιας μεγάλης πολυεθνικής με αντικείμενο εργασιών την εξόρυξη υδρογονανθράκων. Έξω από την αίθουσα διαχείρισης κρίσεων στα κεντρικά γραφεία της εταιρείας, μας είχε πει, υπάρχει μια πινακίδα που λέει «Άφησε το εγώ σου απέξω»! Γιατί άραγε;

Γιατί η διαχείριση μιας μικρής εταιρείας ή μιας πολυεθνικής, ενός μεγάλου οργανισμού, μιας χώρας απαιτεί τη λήψη αποφάσεων και την εφαρμογή τους στην πράξη. Για την επίτευξη κάποιου απώτερου στόχου. Για τις εταιρείες ο στόχος είναι το κέρδος και η επέκταση σε νέες αγορές. Για τους κοινωφελείς οργανισμούς στόχος είναι η εξυπηρέτηση της κοινωνίας. Αλήθεια ποιος είναι ο στόχος της διακυβέρνησης μιας χώρας; Δεν είναι το συμφέρον των πολιτών της, η ευημερία τους, η εξασφάλιση της εκπαίδευσης των νέων, η διαφύλαξη της δημόσιας υγείας, η ασφάλεια των πολιτών και η προστασία τους από ατυχήματα και καταστροφές;

Για όλα αυτά υπάρχουν κάποιοι κανόνες. Το Σύνταγμα και οι νόμοι. Που προβλέπουν κάποιους μηχανισμούς διαβούλευσης προκειμένου, ως συντεταγμένη πολιτεία, να μπορούμε να πετύχουμε τους παραπάνω στόχους προς το συμφέρον των πολιτών. Εκλέγουμε κάθε λίγα χρόνια βουλευτές που μας εκπροσωπούν στο Κοινοβούλιο και αποφασίζουν με ποιόν τρόπο θα επιτευχθούν οι στόχοι. Και πληρώνουμε φόρους προκειμένου να συντηρείται μια κρατική μηχανή η οποία θα υλοποιήσει τους στόχους, με βάση τους νόμους που ψηφίζουν οι εκπρόσωποι μας και τις οδηγίες της κυβέρνησης.

Σε όλες τις παραπάνω διαδικασίες απαιτείται διαβούλευση. Δηλαδή διάλογος και ανταλλαγή επιχειρημάτων. Με βάση αναλύσεις των επιπτώσεων των εναλλακτικών επιλογών. Με ποσοτικοποίηση και προϋπολογισμό των σχετικών δαπανών. Με αξιοποίηση κάθε έντιμης και ουδέτερης συνεισφοράς στον διάλογο. Και κυρίως χωρίς παρωπίδες και ιδεοληψίες. Σίγουρα, οι ασχολούμενοι με τα κοινά πρέπει να έχουν αρχές και πιστεύω. Αλλά θα πρέπει να αναζητούν και την αντικειμενική αλήθεια.

Και σε αυτή την αλήθεια μπορεί κανείς να καταλήξει μόνο με σύνθεση καλόπιστων συμβουλών και απόψεων. «Οἷς μὴ ὑπάρχει κυβέρνησις, πίπτουσιν ὥσπερ φύλλα, σωτηρία δὲ ὑπάρχει ἐν πολλῇ βουλῇ» λέει μια από τις Παροιμίες που αποθησαύρισε ο Σολομώντας (ια':14). «Όπου δεν είναι κυβέρνηση, ο λαός πίπτει (αλλά) εκ του πλήθους των συμβούλων προέρχεται σωτηρία». Με σύνθεση και συμβιβασμούς και αμοιβαίες υποχωρήσεις. «Μα έχουμε κόκκινες γραμμές», θα φωνάξουν κάποιοι. «Μα η ιδεολογία μας δεν το επιτρέπει», θα ισχυριστούν κάποιοι άλλοι. Όμως, η υπέρτατη κόκκινη γραμμή, η ανώτατη ιδεολογία δεν είναι άραγε το κοινό συμφέρον των πολιτών και της πολιτείας; Πέρα από ατομικά ή επιμέρους (κομματικά, επιχειρηματικά, συντεχνιακά, τοπικιστικά και άλλα) συμφέροντα;

Ναι Γιάννη Ρίτσο! Γιατί όπως λες στο ποίημα σου, «κι αύριο λέω θα γίνουμε ακόμα πιο απλοί. Θα βρούμε αυτά τα λόγια που παίρνουνε το ίδιο βάρος σ’ όλες τις καρδιές, σ’ όλα τα χείλη, έτσι να λέμε πια τα σύκα σύκα και τη σκάφη σκάφη».

Πράγματι. Μερικά πράγματα είναι απλά. Τα σύκα σύκα. Η σκάφη σκάφη. Η αδυσώπητη αλήθεια των αριθμών. Οι διεθνείς συμφωνίες που έχει υπογράψει η Ελλάδα και που η αξιοπιστία της απαιτεί είτε να τις τηρήσει είτε να τις καταγγείλει επίσημα. Είτε τέλος, να τις αλλάξει, αν κατορθώσει να πείσει και την πλειοψηφία των εταίρων της για την ανάγκη τροποποίησής τους. Με διάλογο. Που αποτελεί τη βάση του ευρωπαϊκού μοντέλου επίλυσης των διακρατικών διαφορών.

Όμως στη χώρα μας, που διεκδικεί και την από αρχαιοτάτων χρόνων εφεύρεσή του, ο διάλογος φαίνεται πως αποτελεί είδος σε ανεπάρκεια. Αντίθετα ευδοκιμεί η εριστική, δηλαδή η μορφή εκείνη του διαλόγου που επιδιώκει τη διαιώνιση της διαφοράς και όχι την επίλυσή της. Συζητούμε για να νικήσουμε, να πάρουμε τα περισσότερα χειροκροτήματα, την υψηλότερη ακροαματικότητα ή τηλεθέαση, τα περισσότερα «Like». Όχι για να φτάσουμε στην αλήθεια. Ούτε για να καταλήξουμε σε συμφωνία προς το συμφέρον των πολιτών και της πολιτείας …

Ο διάλογος φίλοι μου δεν γίνεται με ατάκες. Τα πολύπλοκα προβλήματα όπως το δημογραφικό, η ρύπανση του περιβάλλοντος, η χρηματοπιστωτική κρίση δεν αντιμετωπίζονται με αναρτήσεις των 140 χαρακτήρων στο Twitter. Δεν αντιμετωπίζονται ακολουθώντας τις διδασκαλίες των σοφιστών Ευθύδυμου και Διονυσόδωρου αλλά εκείνες του Σωκράτη, του Πλάτωνα, του Αριστοτέλη. Ας πάψουμε να εκστασιαζόμαστε από τις λεκτικές αψιμαχίες στη Βουλή, στα τηλεοπτικά παράθυρα, στο ραδιόφωνο. Ας μην έχουμε στόχο να κατατροπώσουμε τον συνομιλητή μας με κάθε τρόπο. Χρησιμοποιώντας ακόμη και επιχειρήματα αντίθετα από εκείνα που χρησιμοποιούσαμε λίγο πριν. Αν έχουμε αρχές δεν θα πρέπει να τις απεμπολούμε ενδιαφερόμενοι μόνο να αποσπάσουμε μια πρόσκαιρη εφήμερη νίκη. Με έπαθλο την εξουσία, την επευφημία του πλήθους, το φτηνό χειροκρότημα!

Γιατί τελικά με τον τρόπο μας δημιουργούμε εχθρότητες. Φατρίες. Εμφύλιες συρράξεις. Οιονεί επαναστάσεις χωρίς αιτία. Ακόμη και χειροδικίες ή και φονικά. «Άμελγε γάλα, καὶ ἔσται βούτυρον, ἐὰν δὲ ἐκπιέζῃς μυκτῆρας, ἐξελεύσεται αἷμα, ἐὰν δὲ ἐξέλκῃς λόγους, ἐξελεύσονται κρίσεις καὶ μάχαι» λέει πάλι ο Σολομώντας (λ':33). «Όποιος χτυπάει το γάλα, βγάζει βούτυρο· και όποιος πιέζει τη μύτη, βγάζει αίμα· και όποιος ερεθίζει οργή, προξενεί μάχες».

Πότε θα μάθουμε να συζητούμε με στόχο να βρούμε την καλύτερη δυνατή λύση για τα προβλήματα του τόπου; Ώστε να καταλήξουμε σε συναινετικές λύσεις για την υλοποίηση των οποίων θα βάλουμε όλοι πλάτη παραμερίζοντας τις όποιες ιδεολογικές, κομματικές, συντεχνιακές, τοπικιστικές ή άλλες διαφορές. Και να αντιμετωπίσουμε επερχόμενα ατυχήματα και καταστροφές και κρίσεις. Πότε θα τραγουδήσουμε όλοι μαζί «Γιατί εμείς δεν τραγουδάμε για να ξεχωρίσουμε, αδελφέ μου, απ’ τον κόσμο. Εμείς τραγουδάμε για να σμίξουμε τον κόσμο»;

Γιατί αυτή η πατρίδα είναι ολονών μας!

Πού βρίσκει τα λεφτά η Ευρωπαϊκή Ένωση και πού τα ξοδεύει

Ένας μικρός αλλά αποτελεσματικός προϋπολογισμός που αποφασίζεται μετά από πολλές διαβουλεύσεις και επιφέρει σημαντικά άμεσα και έμμεσα αποτελέσματα στην Ένωση
(Δημοσιεύτηκε στο ιστολόγιο του FortuneGreece.com στις 4 Μαΐου 2015 - Ευρωπαϊκή Ένωση και Καθημερινότητα-08)

Οι πολίτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης γνωρίζουν πολύ λίγα για κάτι που τους αφορά άμεσα - τον προϋπολογισμό. Μάλιστα, επειδή η Ένωση είναι ιδιαίτερα αποτελεσματική στη διαχείριση των χρημάτων των ευρωπαίων φορολογούμενων, φροντίζοντας πάντα να αποφέρουν προστιθέμενη αξία, δημιουργείται η εσφαλμένη εντύπωση ότι ο ενωσιακός προϋπολογισμός είναι τεράστιος!

Και όμως. ο προϋπολογισμός της Ένωσης για το 2013 ανερχόταν σε 144 δισ. ευρώ (1% του συνολικού Ακαθάριστου Εγχώριου Εισοδήματος της ΕΕ) όταν ο προϋπολογισμός της Ελλάδας για το ίδιο έτος ήταν 107 δισ. ευρώ (και αντιστοιχούσε στο 59% του ΑΕΕ της χώρας). Για το 2015 ο προϋπολογισμός της Ένωσης είναι κάτι παραπάνω από 145 δισ. ευρώ.

Τα έσοδα του προϋπολογισμού της Ένωσης
Ο προϋπολογισμός χρηματοδοτείται από τρεις πηγές. Πρώτον από τους δασμούς που επιβάλλονται στις εισαγωγές προϊόντων από τρίτες χώρες και τις εισφορές στην παραγωγή ζάχαρης. Από τα ποσά αυτά τα κράτη μέλη παρακρατούν 25% για λειτουργικά έξοδα. Δεύτερη πηγή εσόδων είναι ένα ποσοστό 0,3% του ΦΠΑ.

Τέλος, τρίτη πηγή εσόδων είναι η μεταφορά από κάθε κράτος μέλος ενός ποσοστού από το Ακαθάριστο Εθνικό Εισόδημά του (ΑΕΕ). Το ποσοστό αυτό όμως, δεν μπορεί να υπερβεί το 1,23 του ΑΕΕ της ΕΕ σε ετήσια βάση. Η Ένωση έχει επίσης ένα μικρό εισόδημα (περίπου 1%) από τους φόρους που πληρώνουν οι υπάλληλοι, από τόκους τραπεζών και από τα πρόστιμα που επιβάλλονται π.χ. για παραβίαση των ευρωενωσιακών κανόνων ανταγωνισμού.

Η χρηματοδότηση του προϋπολογισμού περιλαμβάνει και κάποιους διορθωτικούς μηχανισμούς που θεσπίστηκαν για να αντισταθμιστούν κάποιες υπερβολικές μεταφορές πόρων από ορισμένα κράτη μέλη. Πρόκειται κατ' αρχάς για την περίφημη διόρθωση υπέρ του Ηνωμένου Βασιλείου που είχε διαπραγματευθεί το 1984 η τότε πρωθυπουργός Μάργκαρετ Θάτσερ. Να σημειωθεί ότι το ΗΒ παραμένει καθαρός συνεισφέρων στον προϋπολογισμό παρόλο που λαμβάνει πίσω το 66% της διαφοράς μεταξύ του ποσού που καταβάλει και των επιστροφών που λαμβάνει.

Το ποσό που θα έπρεπε να καταβάλει το ΗΒ χωρίς τη διόρθωση καλύπτεται αναλογικά από τα υπόλοιπα κράτη μέλη αλλά ορισμένα από αυτά καταβάλουν μόνο το 25% αυτής της συνεισφοράς επειδή την θεωρούν πολύ υψηλή. Κάποιες χώρες λαμβάνουν επίσης κατ' αποκοπή επιστροφές ενώ ορισμένες χώρες καταβάλλουν ποσοστό μικρότερο από 0,3 % επί του ΦΠΑ. Σε απόλυτες τιμές η Γερμανία, η Γαλλία, η Ιταλία και το ΗΒ είναι οι μεγαλύτεροι καθαροί συνεισφέροντες στον προϋπολογισμό.

Ας ξεκαθαρίσουμε από την αρχή ότι ο προϋπολογισμός της Ένωσης απαγορεύεται να είναι ελλειμματικός. Όλες οι δαπάνες πρέπει να καλύπτονται από τα έσοδα. Επειδή όμως τα έσοδα υπολογίζονται με κάποια καθυστέρηση, υπάρχει συχνά ανάγκη για διορθωτικούς προϋπολογισμούς.
Παράλληλα, κατά την κατάρτιση του ετήσιου προϋπολογισμού πρέπει να λαμβάνεται υπόψη το πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο, δηλαδή μια συμφωνία μεταξύ Συμβουλίου και Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου που καθορίζει τα ανώτατα όρια («οροφές») των ετήσιων δαπανών για τις διάφορες πολιτικές. Το τρέχον πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο καλύπτει την περίοδο 2014-2020 και προβλέπει και κάποιες ρήτρες ευελιξίας (π.χ. για την χορήγηση πιστώσεων σε περιπτώσεις φυσικών καταστροφών).

Πού πάνε τα λεφτά
Οι ευρωενωσιακές δαπάνες καλύπτουν την αειφόρο ανάπτυξη και τους φυσικούς πόρους (39,49% των δαπανών). Την οικονομική, κοινωνική και εδαφική συνοχή (37,33%). Την ανταγωνιστικότητα για ανάπτυξη και θέσεις εργασίας (10,85%). Την Ευρώπη στον κόσμο (5,2%). Την ασφάλεια και την ιθαγένεια (1,46%). Και τέλος τις δαπάνες διοίκησης (5,35%). Προσοχή! Εκτός από τις δαπάνες διοίκησης το μεγαλύτερο μέρος των δαπανών αφορά συγχρηματοδοτήσεις με τα κράτη μέλη. Δηλαδή ο ενωσιακός προϋπολογισμός είναι επενδυτικός με ισχυρή μόχλευση - κάθε δαπανώμενο ευρώ δημιουργεί πρόσθετη επένδυση πάνω από ένα ευρώ.

Ας δούμε όμως τι καλύπτει κάθε κεφάλαιο χωριστά. Η αειφόρος ανάπτυξη, καλύπτει τις δαπάνες για το ευρωπαϊκό γεωργικό ταμείο προσανατολισμού και εγγυήσεων, το ευρωπαϊκό ταμείο αγροτικής ανάπτυξης και το ευρωπαϊκό ταμείο αλιείας. Στο παρελθόν, το μεγαλύτερο μέρος του κοινοτικού προϋπολογισμού ξοδευόταν σε επιδοτήσεις αγροτικών προϊόντων. Σήμερα, μετά από πολυάριθμες μεταρρυθμίσεις αυτό δεν συμβαίνει αφού επίκεντρο των σχετικών χρηματοδοτήσεων είναι η υποστήριξη του εισοδήματος των αγροτών για την παραγωγή ανταγωνιστικών προϊόντων ποιότητας και για την βελτίωση του φυσικού περιβάλλοντος.

Οι μισές από τις δαπάνες για την οικονομική, κοινωνική και εδαφική συνοχή αφορούν την ενίσχυση των λιγότερο αναπτυγμένων περιοχών της Ένωσης, και ακολουθούν η πολιτική συνοχής, η ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας στις ανεπτυγμένες περιοχές και η στήριξη πρωτοβουλιών όπως η διευκόλυνση για την (ηλεκτρονική) σύνδεση της Ευρώπης και η πρωτοβουλία για την απασχόληση των νέων.

Στο κεφάλαιο ανταγωνιστικότητα για ανάπτυξη και θέσεις εργασίας οι μισές δαπάνες αφορούν το μεγάλο πολυετές πρόγραμμα έρευνας, ανάπτυξης και καινοτομίας της Ένωσης «Ορίζοντας 2020». Άλλα κονδύλια χρηματοδοτούν το πρόγραμμα ανταλλαγής φοιτητών Erasmus+, τα έργα κατασκευής μεγάλων υποδομών και τα προγράμματα ενίσχυσης της ανταγωνιστικότητας επιχειρήσεων, ιδίως ΜΜΕ.

Οι δαπάνες για το κεφάλαιο η Ευρώπη στον κόσμο καλύπτουν την αναπτυξιακή βοήθεια, την χρηματοδότηση της πολιτικής γειτονίας και της πολιτικής για τις υποψήφιες χώρες, την ανθρωπιστική βοήθεια και την χρηματοδότηση της κοινής εξωτερικής πολιτικής και της πολιτικής ασφάλειας. Οι δαπάνες για την ασφάλεια και την ιθαγένεια καλύπτουν το ταμείο εσωτερικής ασφάλειας, την χρηματοδότηση του ταμείου για το άσυλο, τη μετανάστευση και την ενσωμάτωση καθώς και τις πολιτικές που αφορούν την υγεία και τους καταναλωτές, τον πολιτισμό, και τέλος τα δικαιώματα και την ισότητα των φύλων.

Όσον αφορά τις δαπάνες διοίκησης, ο προϋπολογισμός προβλέπει τη μείωση του προσωπικού και των σχετικών δαπανών, παρόλο που οι διαπραγματεύσεις για την θέσπιση των πολυάριθμων ενωσιακών πολιτικών και η καθημερινή τους διαχείριση δεν αποτελεί εύκολη υπόθεση και απαιτεί πολύγλωσσους επαγγελματίες και επιστήμονες υψηλότατου επιπέδου.

Αλλά για τους τρόπους με τους οποίους δαπανώνται τα χρήματα του ευρωενωσιακού προϋπολογισμού θα επανέλθουμε …

Περί μεταρρυθμίσεων

Στα δάκτυλα του ενός χεριού μετριούνται οι τομείς που απαιτούν βαθιές και γενναίες μεταρρυθμίσεις προκειμένου να επιστρέψουν και στη χώρα μας οι καλύτερες μέρες …
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 28 Απριλίου 2015 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-197)

Πολύ κουβέντα γίνεται για τις μεταρρυθμίσεις. Οι δανειστές και οι εταίροι τις απαιτούν για να μας δώσουν χρήματα. Μεταρρυθμίσεις μας συστήνει να κάνουμε ο πρόεδρος των ΗΠΑ. Μεταρρυθμίσεις ζητούν οι σκεπτόμενοι άνθρωποι όλου του πολιτικού φάσματος. Από τους φιλελεύθερους (να μην τους μπερδεύουμε παρακαλώ με τους νεοφιλελεύθερους) μέχρι την κεντροαριστερά, τη δημοκρατική αριστερά, και τους σοσιαλιστές.

Αλλά και ο απλός κόσμος με τον τρόπο του μεταρρυθμίσεις θέλει. «Δεν πάει άλλο». «Κάτι πρέπει να γίνει. Να βρει δουλειά ο κόσμος». «Έχουμε μια υπέροχη χώρα κι είναι κρίμα πολλοί να ξενιτεύονται». Αυτά ακούς σε όλες σχεδόν τις συζητήσεις των φίλων και γνωστών. Όμως τι μεταρρυθμίσεις χρειάζεται η χώρα μας για να πάει μπροστά; Για να προσελκύσει τις πολυπόθητες επενδύσεις από τη Δύση ή και την Ανατολή;

Κατά τη γνώμη μου θα πρέπει να αρχίσουμε σοβαρή δουλειά σε πέντε τομείς. Ναι, μετριούνται στα δάκτυλα του ενός χεριού αλλά αυτές οι μεταρρυθμίσεις θα απαιτήσουν σκληρή προσπάθεια, ομοφωνία, ομοψυχία και βαθιές αλλαγές.

Ταχύτερη απονομή δικαιοσύνης. Στις αρχές Μαρτίου η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε τον πίνακα αποτελεσμάτων του 2015 για τη δικαιοσύνη στην ΕΕ. Ο πίνακας δίνει μια γενική εικόνα της ποιότητας, της ανεξαρτησίας και της αποτελεσματικότητας των συστημάτων απονομής της δικαιοσύνης στα κράτη μέλη. Η ελληνική δικαιοσύνη είναι σαφώς ανεξάρτητη αλλά μάλλον αναποτελεσματική. Διαθέτει έναν από τους μεγαλύτερους αριθμούς δικηγόρων και δικαστών ανά 100.000 κατοίκους αλλά κατατάσσεται στις τελευταίες θέσεις όσον αφορά την χρήση πληροφορικής στην υποβολή, καταχώρηση και διαχείριση υποθέσεων και στην ηλεκτρονική επικοινωνία με τους διαδίκους. Κατά μέσον όρο, οι υποθέσεις ανάκτησης χρημάτων σε περίπτωση χρεοκοπίας τελεσιδικούν σε 3,5 χρόνια, οι υποθέσεις ανταγωνισμού σε περίπου 4,5 ενώ οι υποθέσεις δημόσιων συμβάσεων κρίνονται σε πρώτο βαθμό σε περίπου 1,5 χρόνο. Τέλος, οι εκκρεμούσες δίκες για αστικές και εμπορικές υποθέσεις έχουν αυξηθεί κατά τα τελευταία χρόνια.

Καταπολέμηση της διαφθοράς. Πέρσι τον Φεβρουάριο η Επιτροπή είχε δημοσιεύσει επίσης την πρώτη έκθεση της ΕΕ κατά της διαφθοράς. Σε αυτή τονιζόταν ότι η διαφθορά δημιουργεί σοβαρά προβλήματα στην Ελλάδα επειδή το νομικό πλαίσιο καταπολέμησής της εξακολουθεί να είναι περίπλοκο και δεν παράγει απτά αποτελέσματα. Τομείς που απαιτούν βελτιώσεις είναι οι δημόσιες συμβάσεις, η εντατικότερη εποπτεία της χρηματοδότησης των κομμάτων και των δηλώσεων συμφερόντων των πολιτικών, καθώς και η επανεξέταση του ζητήματος της βουλευτικής ασυλίας.

Στην σχετική έρευνα του Ευρωβαρομέτρου που συνόδευε την έκθεση, το 99% των Ελλήνων απάντησε ότι πιστεύει πως η διαφθορά είναι ευρέως διαδεδομένη στη χώρα όταν ο μέσος όρος στην Ευρώπη είναι 76%. Και οι μισοί από τους ερωτηθέντες απάντησαν ότι τα φακελάκια, οι δωροδοκίες και οι μίζες αποτελούν προβλήματα για τη χώρα όπως και η φοροδιαφυγή ή μη καταβολή του ΦΠΑ.

Σταθερό και δίκαιο φορολογικό σύστημα. Κάθε χρόνο στην χώρα μας θεσπίζονται δεκάδες φορολογικοί νόμοι οι οποίοι για να γίνουν κατανοητοί και να εφαρμοστούν συνοδεύονται από εκατοντάδες ερμηνευτικές εγκυκλίους τις περίφημες πολυγραφημένες διαταγές (ΠΟΛ). Οι φορολογικοί συντελεστές αλλάζουν σε ετήσια βάση, επιβάλλονται έκτακτες εισφορές που μετατρέπονται σε τακτικές, ενώ οι περίφημοι φόροι υπέρ τρίτων που συνεχώς εξαγγέλλεται ότι καταργούνται φαίνεται πως είναι εφτάψυχοι. Παράλληλα, από έρευνες του Ευρωβαρομέτρου προκύπτει ότι τα σημαντικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι επιχειρήσεις είναι οι φορολογικοί συντελεστές (72%) και η ταχέως μεταβαλλόμενη νομοθεσία και πολιτικές (70%).

Απλούστερες και αποτελεσματικότερες διαδικασίες. Όποιος δοκίμασε να ιδρύσει μιαν επιχείρηση, να ανοίξει ένα μαγαζί, ακόμη και να μεταβιβάσει ένα εργοστάσιο σε λειτουργία γνωρίζει το πρόβλημα των διαδικασιών. Το 63% των ερωτηθέντων στις έρευνες του Ευρωβαρομέτρου κρίνουν τις διοικητικές διαδικασίες πολύπλοκες ενώ το 59% θεωρεί ότι δεν υφίστανται μέσα ή διαδικασίες για την ανάκτηση χρεών από άλλους. Συχνά για να ανοίξει μια επιχείρηση απαιτείται προέγκριση η οποία όμως δεν επιτρέπει την προσωρινή λειτουργία της επιχείρησης! Όταν σε άλλες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης η δημιουργία μιας νέας επιχείρησης απαιτεί ελάχιστες μέρες, στην Ελλάδα το μόνο που μάλλον απαιτείται φαίνεται πως είναι το περίφημο «γρηγορόσημο» …

Παράλληλα βέβαια, θα χρειαστεί να ενισχυθεί και η δυνατότητα χρηματοδότησης των επιχειρήσεων από τις τράπεζες. Κατά την πρόσφατη επίσκεψή του στην Ελλάδα ο αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Γιούρκι Κατάινεν ανέφερε τη δυνατότητα απ' ευθείας χρηματοδότησης των επιχειρήσεων από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων χωρίς την παρέμβαση του δημοσίου τομέα. Ελπίζεται επίσης ότι με την ολοκλήρωση των συνομιλιών με τους εταίρους στο πλαίσιο της Ευρωομάδας (Eurogroup) θα επαναληφθεί η χρηματοδότηση της ελληνικής οικονομίας και θα επανέλθει η ρευστότητα στην αγορά.

Αξιοποίηση της δημόσιας περιουσίας. Πόσα ακίνητα του δημοσίου ρημάζουν αναξιοποίητα; Όλοι μας ξέρουμε τα Ολυμπιακά Ακίνητα που μια δεκαετία μετά τους θρυλικούς εκείνους Ολυμπιακούς Αγώνες έχουν καταντήσει ερείπια. Αλλά και δημόσιες επιχειρήσεις που σήμερα είναι ζημιογόνες θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν επωφελώς ακόμη και να παραχωρηθούν για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα σε ενδιαφερόμενους επενδυτές έναντι ενός συμβολικού ποσού. Το κράτος έχει αποδειχτεί σε πολλές περιπτώσεις αναξιόπιστος και κακός επιχειρηματίας και θα πρέπει να περιοριστεί στον πραγματικό του ρόλο - να καθορίζει τους κανόνες και να ελέγχει αυστηρά την εφαρμογή τους. Φυσικά, ορισμένοι τομείς στρατηγικού ενδιαφέροντος θα πρέπει να παραμείνουν υπό κρατικό έλεγχο αλλά και εκεί υπάρχει η δυνατότητα συμπράξεων δημόσιου και ιδιωτικού τομέα που σε πάμπολλες περιπτώσεις έχει δώσει θεαματικά αποτελέσματα.

Υπάρχουν βέβαια και άλλοι τομείς που χρειάζονται σοβαρές μεταρρυθμίσεις. Πρωτίστως η παιδεία. Η υγειονομική περίθαλψη και οι υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης για τις οποίες έχουμε κατ' επανάληψη γράψει από αυτήν εδώ τη στήλη. Η προστασία του περιβάλλοντος. Η δημόσια διοίκηση γενικότερα. Και πολλοί άλλοι. Όμως, οι πέντε τομείς που ανέφερα αποτελούν προϋπόθεση για μια νέα οικονομική ανάπτυξη της χώρας που τόσο υποφέρει από την ύφεση και την ανεργία. Και θα πρέπει να βοηθήσουμε όλοι αυτές τις μεταρρυθμίσεις, παραμερίζοντας τις όποιες μικροπολιτικές μας διαφορές.

Γιατί το χρειάζεται η πατρίδα και οι πολίτες της …

Τι κάνει η Ευρωπαϊκή Ένωση για το μεταναστευτικό πρόβλημα

Τι κάνει η Ευρωπαϊκή Ένωση για να αντιμετωπίσει αυτό το διαρκώς εξελισσόμενο και εξαιρετικά πολύπλοκο πρόβλημα διεθνών διαστάσεων που πρόσφατα ήλθε ξανά στην επικαιρότητα με τραγικό τρόπο
(Δημοσιεύτηκε στο ιστολόγιο του FortuneGreece.com στις 27 Απριλίου 2015 - Ευρωπαϊκή Ένωση και Καθημερινότητα-07)

Πολυάριθμες μεταναστεύσεις ανά τους αιώνες διαμόρφωσαν τη σημερινή Ευρώπη. Στην ήπειρό μας μετακινήθηκαν Δωριείς, Κέλτες (που εμείς τους λέμε Γαλάτες), Σλάβοι, Αγγλοσάξονες, Φράγκοι, Ούννοι, Βάνδαλοι, Γότθοι. Οι έλληνες μετανάστες της αρχαιότητας δημιούργησαν τη Μεγάλη Ελλάδα ανά τη Μεσόγειο. Πιο πρόσφατα, ευρωπαίοι μετανάστες εγκαταστάθηκαν στην Βόρεια και Νότια Αμερική, στην Αυστραλία και στη Νότια Αφρική δημιουργώντας, συχνά με τη βία, νέα κράτη. Στις μέρες μας, τα μεταναστευτικά ρεύματα προκαλούνται από πολέμους, οικονομική δυσπραγία, ξηρασίες και άλλες φυσικές καταστροφές ή ακόμη και από διωγμούς για πολιτικούς ή θρησκευτικούς λόγους.

Από τα πρώτα στάδια της ευρωπαϊκής ενοποίησης, στις Συνθήκες προβλέφθηκε η αρχή της ελεύθερης κυκλοφορίας των εργαζομένων. Το 1985 ορισμένα από τα κράτη μέλη της Ένωσης υπέγραψαν τη συμφωνία του Σένγκεν για την κατάργηση των συνοριακών ελέγχων και τη θέσπιση κοινών κανόνων θεώρησης διαβατηρίων για τους επισκέπτες τρίτων χωρών. Η συμφωνία αυτή ενσωματώθηκε στις Συνθήκες το 1997 και σήμερα ο χώρος Σένγκεν περιλαμβάνει 26 ευρωπαϊκές χώρες (πλην Βρετανίας και Ιρλανδίας, με υποψήφιες τη Ρουμανία, τη Βουλγαρία και την Κροατία και με τη συμμετοχή της Νορβηγίας και της Ισλανδίας). Με τη δημιουργία του χώρου Σένγκεν οι αποφάσεις για τα θέματα της μετανάστευσης λαμβάνονται πλέον σε επίπεδο Ένωσης.

Για την είσοδο στον χώρο Σένγκεν απαιτείται από τους υπηκόους πολλών τρίτων χωρών ομοιόμορφη θεώρηση εισόδου (visa). Παράλληλα, με το πληροφοριακό σύστημα Σένγκεν (SIS) διευκολύνεται ο εντοπισμός στα εξωτερικά σύνορα της Ένωσης καταζητούμενων ή αγνοούμενων ατόμων ή αντικειμένων με στόχο την ενίσχυση της εσωτερικής ασφάλειας των χωρών μελών που συμμετέχουν.

Νόμιμη μετανάστευση στην Ευρωπαϊκή Ένωση
Οι δημογραφικές προβλέψεις δείχνουν ότι ο πληθυσμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης γερνάει και μειώνεται. Χωρίς την εισροή μεταναστών το συνταξιοδοτικό μέλλον της Ευρώπης προβλέπεται δυσοίωνο. Για το λόγο αυτό η Ένωση έχει θεσπίσει σειρά πράξεων που ευνοούν τη νόμιμη μετανάστευση.

Η οδηγία του 2009 για τις προϋποθέσεις εισόδου και διαμονής υπηκόων τρίτων χωρών με σκοπό την απασχόληση υψηλής ειδίκευσης προβλέπει την θέσπιση κοινών κανόνων σε επίπεδο Ένωσης για την χορήγηση της περίφημης «μπλε κάρτας». Με οδηγία του 2011 καθιερώνεται ενιαία άδεια διαμονής και εργασίας και προβλέπονται κοινά δικαιώματα για τους εργαζομένους από τρίτες χώρες που διαμένουν νόμιμα στην Ένωση. Τέλος, δύο οδηγίες του 2014 προβλέπουν τις προϋποθέσεις εισόδου και διαμονής υπηκόων τρίτων χωρών που είτε πρόκειται να απασχοληθούν σε εποχιακές εργασίες είτε μετατίθενται στο πλαίσιο ενδοεταιρικών μετακινήσεων.

Παράλληλα, από το 2003 ισχύει η οδηγία για το δικαίωμα της οικογενειακής επανένωσης. Μετανάστες που κατέχουν άδεια διαμονής πάνω από ένα έτος, με εύλογη προοπτική απόκτησης δικαιώματος μόνιμης διαμονής μπορούν να φέρουν στην Ένωση τη σύζυγο και τα παιδιά τους υπό ορισμένες προϋποθέσεις (δυνατότητα συντήρησης, αποκλεισμός πολυγαμίας, ασφάλιση υγείας κλπ.). Άλλη οδηγία του 2003 ρυθμίζει το καθεστώς όσων μεταναστών διαμένουν νόμιμα στην Ένωση άνω της πενταετίας, ενώ με οδηγία του 2004 ρυθμίζονται οι προϋποθέσεις εισδοχής υπηκόων τρίτων χωρών για σπουδές, ανταλλαγή μαθητών, άμισθη πρακτική άσκηση ή εθελοντική υπηρεσία.

Η Ένωση δραστηριοποιείται και στον τομέα της ένταξης των μεταναστών στις τοπικές κοινωνίες δημιουργώντας ένα πλέγμα δομών υποστήριξης που περιλαμβάνουν ένα δίκτυο εθνικών σημείων επαφής και ένα ηλεκτρονικό φόρουμ για την ανταλλαγή πληροφοριών και εμπειρίας, καθώς και την έκδοση εγχειριδίου ένταξης για διαμορφωτές πολιτικής και επαγγελματίες. Με το Ευρωπαϊκό Ταμείο Ενσωμάτωσης χρηματοδοτεί την ενίσχυση της ικανότητας των κρατών μελών για την κατάρτιση και υλοποίηση στρατηγικών και δράσεων ενσωμάτωσης ιδίως νεοαφικνούμενων. Το 2011 τέλος, η Επιτροπή δημοσίευσε την ευρωπαϊκή ατζέντα για την ένταξη των υπηκόων τρίτων χωρών.

Κοινό ευρωπαϊκό σύστημα ασύλου και παράνομη μετανάστευση
Οι διωγμοί για πολιτικούς ή θρησκευτικούς λόγους δημιουργούν μιαν ιδιαίτερη κατηγορία μεταναστών. Είναι οι πρόσφυγες που ζητούν άσυλο και προστασία. Η χορήγηση ασύλου αποτελεί διεθνή υποχρέωση στο πλαίσιο της Σύμβασης της Γενεύης στην οποία ανταποκρίθηκε η Ένωση δημιουργώντας το Κοινό Ευρωπαϊκό Σύστημα Ασύλου. Στα πλαίσια αυτά έχουν θεσπιστεί και αναθεωρηθεί με βάση την εμπειρία οδηγίες για τις προϋποθέσεις, τις διαδικασίες και τους όρους υποδοχής των αιτούντων άσυλο.

Παράλληλα, έχουν θεσπιστεί και δύο κανονισμοί. Ο κανονισμός για τα δακτυλικά αποτυπώματα των αιτούντων άσυλο (Eurodac) με στόχο την πρόληψη, τον εντοπισμό και την διερεύνηση εγκληματικών πράξεων. Και ο περίφημος, και εν πολλοίς αμφιλεγόμενος, κανονισμός Δουβλίνο ΙΙΙ με τον οποίο επιδιώκεται η πρόληψη της υποβολής πολλαπλών αιτήσεων σε διαφορετικά κράτη μέλη και η απαγόρευση της μετακίνησης των αιτούντων άσυλο εντός της Ένωσης. Κάτι που στην πράξη σημαίνει ότι η χορήγηση του ασύλου πρέπει να γίνεται από την χώρα πρώτης υποδοχής με αποτέλεσμα τεράστια προβλήματα στα κράτη μέλη πρώτης γραμμής, όπως η Ελλάδα.

Μαζί με τους αιτούντες άσυλο ένα τσουνάμι οικονομικών μεταναστών μετακινείται προς τον ευρωπαϊκό «Παράδεισο στη δύση». Πως το αντιμετωπίζει η Ένωση; Με τη δημιουργία του Ευρωπαϊκού Οργανισμού για τη διαχείριση της επιχειρησιακής συνεργασίας στα εξωτερικά σύνορα των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Frontex) και του Ευρωπαϊκού συστήματος επιτήρησης των συνόρων (Eurosur). Με την οδηγία για τις κυρώσεις και τα μέτρα κατά των εργοδοτών που απασχολούν παράνομους μετανάστες. Με την οδηγία για την επιστροφή των παράνομων μεταναστών στις χώρες καταγωγής τους, τη σύναψη συμφωνιών με αρκετές χώρες για την επαναπροώθηση παράνομων μεταναστών και με τη δημιουργία του Ταμείου Ασύλου, Μετανάστευσης και Ένταξης για τη χρηματοδότηση σχετικών δράσεων.

Τέλος, από το τέλος του 2014 η μετανάστευση αποτελεί πολιτική προτεραιότητα της Επιτροπής Juncker η οποία έχει ανακοινώσει ότι θα παρουσιάσει ένα Ευρωπαϊκό Θεματολόγιο για τη Μετανάστευση το Μάιο. Κανείς αντικειμενικός παρατηρητής δεν μπορεί να κατηγορήσει την Ευρωπαϊκή Ένωση ότι δεν κάνει τίποτα γι' αυτό το διαρκώς εξελισσόμενο και εξαιρετικά πολύπλοκο πρόβλημα διεθνών διαστάσεων. Μάλιστα, η πρόσφατη κρίση αποτελεί αφορμή για να γίνουν ακόμη περισσότερα - αφού είναι γνωστό ότι η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση προχωρά μόνο μέσα από κρίσεις …

Πόσο επικίνδυνο είναι το διαδίκτυο;

Στην σημερινή κοινωνία της πληροφορίας είναι αδιανόητο να μην χρησιμοποιήσουμε το διαδίκτυο. Όμως, καθημερινά πρέπει να είμαστε προσεκτικότεροι γιατί οι κίνδυνοι πολλαπλασιάζονται …
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 21 Απριλίου 2015 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-196)

Σχετικά με τη ασφάλεια στο διαδίκτυο έχουμε αναφερθεί από αυτήν εδώ τη στήλη δύο φορές στο παρελθόν. Τον Αύγουστο του 2011 και τον Φεβρουάριο του 2013. Έγραφα το 2011 «… δεν θεωρώ ότι το διαδίκτυο είναι πιο επικίνδυνο από τα άλλα δίκτυα στα οποία στηρίζεται η σύγχρονη οικονομική και κοινωνική ζωή. Όλοι μας προσέχουμε να μην πάθουμε ατύχημα με το ηλεκτρικό ρεύμα – παρόλα αυτά κάθε χρόνο μερικοί απρόσεκτοι πεθαίνουν από ηλεκτροπληξία ή από πυρκαγιά που προκλήθηκε από υπερφορτωμένα κυκλώματα. Όλοι μας προσέχουμε να μη μας ξεγελάσουν διάφοροι μικροαπατεώνες που μας τηλεφωνούν στο σπίτι ή στο γραφείο. Ας μη μιλήσουμε για τα τροχαία που κάθε χρόνο προκαλούν χιλιάδες θανάτους και αναπηρίες στο οδικό δίκτυο κυρίως γιατί κάποιοι δεν σέβονται τις οδηγίες χρήσης του δικτύου, δηλαδή τον Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας».

Και το 2013 συμπλήρωνα πως μερικές «απειλές μπορεί να μετατραπούν σε εφιάλτη αν σε μια στιγμή απροσεξίας (ο χρήστης) εγκαταστήσει στον υπολογιστή του έναν καταστροφικό ιό, αν δώσει τα στοιχεία του τραπεζικού του λογαριασμού σε αγνώστους, αν μπλέξει με κυκλώματα εκβιαστών ή απατεώνων. Ο προσεκτικός χρήστης του διαδικτύου φροντίζει να έχει πάντα ενημερωμένο το αντι-ιικό πρόγραμμα του υπολογιστή του, να μην επισκέπτεται ιστοσελίδες με ύποπτο περιεχόμενο για τις οποίες λαμβάνει προειδοποίηση από το αντι-ιικό πρόγραμμα και να μην δίνει τα προσωπικά τραπεζικά του στοιχεία και τους κωδικούς σε ύποπτες ιστοσελίδες, γνωρίζοντας ότι οι τράπεζες δεν ζητούν ποτέ επιβεβαίωση των στοιχείων των πελατών τους με συχνά ανορθόγραφα μηνύματα».

Πρόσφατα διάβασα ένα πολύ ενδιαφέρον βιβλίο 464 σελίδων με τίτλο «Μελλοντικά εγκλήματα: όλα διασυνδέονται, όλοι είμαστε ευάλωτοι και τι μπορούμε να κάνουμε γι' αυτό». Ο συγγραφέας, Μάρκ Γκούντμαν, πρώην αστυνομικός ειδικευμένος σε θέματα ασφάλειας υπολογιστών, σύμβουλος της Ιντερπόλ, του FBI, του ΝΑΤΟ, της Διεθνούς Ένωσης Τηλεπικοινωνιών και του ΟΗΕ είναι ο πλέον κατάλληλος να αναλύσει το θέμα. Τι μας λέει λοιπόν ο συγγραφέας που έχει ιδρύσει το Ινστιτούτο Μελλοντικών Εγκλημάτων και συμβουλεύει σχετικά πολλές αμερικανικές εταιρείες υψηλής τεχνολογίας;

Τα αντι-ιικά προγράμματα μπορούν να ανιχνεύσουν μόνο το 5% των ιών και αυτό με καθυστέρηση πολλών μηνών μετά την εμφάνισή τους. Οι περισσότεροι ιοί εντοπίζονται από τυχαία γεγονότα. Υπάρχουν εγκληματικές οργανώσεις που ειδικεύονται στις ηλεκτρονικές κλοπές τραπεζών και πιστωτικών καρτών και που έχουν πετύχει συχνά το στόχο τους παρόλο που οι σχετικές ειδήσεις δεν δημοσιεύονται για ευνόητους λόγους.

Οι δωρεάν υπηρεσίες ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, τα δωρεάν συστήματα κοινωνικής δικτύωσης, οι δωρεάν υπηρεσίες διερεύνησης του διαδικτύου που οι περισσότεροι από εμάς χρησιμοποιούμε σε καθημερινή βάση, δεν είναι καθόλου δωρεάν! Μπορεί να μην πληρώνουμε για να τα χρησιμοποιήσουμε αλλά όλα μας τα μηνύματα καταγράφονται, οι φωτογραφίες μας αναλύονται, ακόμη και τα «like» που κάνουμε αποθηκεύονται. Στη συνέχεια όλα αυτά τα στοιχεία, αφού υποστούν επεξεργασία μοσχοπουλιόνται σε διαφημιστικές εταιρείες που τα χρησιμοποιούν για να μας βομβαρδίσουν με διαφημίσεις προσαρμοσμένες στις συνήθειές μας, στις προτιμήσεις μας, ακόμη και στις «αδυναμίες» μας … Δεν είμαστε πελάτες αυτών των υπηρεσιών - είμαστε τα ακριβοπληρωμένα προϊόντα τους … Κι όλα αυτά με την έγκρισή μας αφού κανείς σχεδόν δεν διαβάζει τους όρους χρήσης στους οποίους συμφωνούμε όλοι στην αρχή πατώντας ένα απλό ΟΚ!

Παράλληλα, οι μυστικές υπηρεσίες των υπερδυνάμεων, αναλύουν κάθε συναλλαγή, κάθε τηλεφωνική συνομιλία, κάθε μήνυμα, κάθε αγορά, κάθε κίνηση προκειμένου να εντοπίσουν ύποπτες κινήσεις τρομοκρατών και εγκληματιών κάθε είδους. Ακόμη και αθώοι πολίτες που χρησιμοποίησαν τυχαία κάποιες λέξεις και εκφράσεις οι οποίες βρίσκονταν στο στόχαστρο αυτών των υπηρεσιών, συνελήφθησαν και ταλαιπωρήθηκαν μέχρι να αποδείξουν ότι δεν ήταν τρομοκράτες … Και η πολυπλοκότητα των νόμων σημαίνει ότι ακόμη και οι νομιμόφρονες πολίτες που δεν έχουν τίποτα να κρύψουν ίσως να είναι παραβάτες - απλώς μάλλον δεν το ξέρουν ακόμη …

Συμπέρασμα: πρέπει να είμαστε ιδιαίτερα προσεκτικοί για το τι λέμε και γράφουμε όταν επικοινωνούμε ηλεκτρονικά. Ακόμη κι αν ξέρουμε ότι οι υπηρεσίες κοινωνικής δικτύωσης μας παρακολουθούν θα πρέπει να προσέχουμε ιδιαίτερα τις ρυθμίσεις ασφαλείας στους λογαριασμούς μας προκειμένου όσα θέλουμε να παραμείνουν απόρρητα από φίλους, συγγενείς και το κοινό να μην κοινοποιούνται λόγω δικής μας απροσεξίας ή αμέλειας. Ρυθμίσεις ασφαλείας που οι εταιρείες αλλάζουν συχνά καταργώντας τις δικές μας επιλογές …

Γιατί ποτέ δεν ξέρει κανείς αν κάποια στοιχεία χρησιμοποιηθούν από κάποια εγκληματική οργάνωση για να εκβιάσουν, να εξαπατήσουν ή ακόμη και να απαγάγουν κάποιους συγγενείς, κάποιους συνεργάτες, κάποιους αθώους που θα έχουμε πάρει στο λαιμό μας χωρίς να το θέλουμε, απλώς γιατί κάποια στιγμή είμαστε εξαιρετικά ανοικτοί και διαφανείς. Ένα κλασσικό παράδειγμα είναι η κλοπή των στοιχείων ταυτότητας. Ένα πρόβλημα που αντιμετωπίζουν ακόμη και μικρά παιδιά. Των οποίων οι ταυτότητες υποκλέπτονται από απατεώνες που τα χρησιμοποιούν για διάφορες απάτες. Χρόνια μετά, όταν τα παιδιά μεγαλώσουν και θελήσουν να αποκτήσουν δικό τους τραπεζικό λογαριασμό και πιστωτική κάρτα, διαπιστώνουν ότι είναι ήδη υπερχρεωμένα …

Ένα άλλο πρόβλημα, που μπορούμε να προλάβουμε αν είμαστε προσεκτικοί, είναι η υποκλοπή των κωδικών ασφαλείας μας. Συχνά, χρησιμοποιούμε τον ίδιο κωδικό σε πολλά συστήματα. Έτσι αν κάποιος απατεώνας κατορθώσει να υποκλέψει έναν κωδικό θα μπορέσει να αποκτήσει εύκολα πρόσβαση και σε άλλους λογαριασμούς μας με απρόβλεπτα καταστροφικά αποτελέσματα. Οι ειδικοί συμβουλεύουν να μην χρησιμοποιούμε ονόματα, ημερομηνίες γενεθλίων ή αριθμούς πινακίδων αλλά ολόκληρες προτάσεις (π.χ. «τονΑδελφόΜουΤονΛένεΓιώργο», «μουΑρέσειΤοΑρνί» κλπ.) που είναι αδύνατον να αποκρυπτογραφηθούν.

Έγραφα το 2011 πως πριν ξεκινήσουμε την διαδικτυακή μας περιήγηση φροντίζουμε να έχουμε ενεργοποιημένο και επικαιροποιημένο το ειδικό πρόγραμμα κατά των ηλεκτρονικών απειλών (ιοί και άλλα κακόβουλα προγράμματα). Να μην επισκεπτόμαστε σελίδες με πορνογραφικό υλικό και να μην προμηθευόμαστε προϊόντα πειρατείας ή κλοπής. Να μην μπαίνουμε σε χαρτοπαικτικές λέσχες, να μην απαντάμε στο μήνυμα που ζητά να στείλουμε χρήματα ή την ταυτότητά μας και τον τραπεζικό μας λογαριασμό. Να μην λέμε τα πάντα για την ιδιωτική μας ζωή στο διαδίκτυο ούτε και να καυγαδίζουμε για ψύλλου πήδημα.

Χρήσιμες συμβουλές για την ασφάλεια στο διαδίκτυο υπάρχουν στα ελληνικά στις ιστοσελίδες του Ελληνικού Κέντρου Ασφαλούς Διαδικτύου (www.saferinternet.gr) που χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση και στις σελίδες της Υπηρεσίας Δίωξης Ηλεκτρονικού Εγκλήματος της Ελληνικής Αστυνομίας (www.astynomia.gr/asfali_gr.html και www.cyberkid.gov.gr).

Πρόληψη φίλοι μου! Το μυστικό για την αποφυγή δυσάρεστων καταστάσεων είναι η πρόληψη. Για να μην θρηνούμε θύματα από τις εγκληματικές οργανώσεις που λυμαίνονται το διαδίκτυο, από τους παρόχους «δωρεάν» υπηρεσιών αλλά και από τις τραγικές δικές μας απροσεξίες …

Πώς λαμβάνονται οι αποφάσεις στην Ευρωπαϊκή Ένωση

Δυο λόγια για τις αρχές που διέπουν την Ευρωπαϊκή Ένωση και το πολύπλοκο σύστημα λήψης αποφάσεων των ευρωπαϊκών θεσμών
(Δημοσιεύτηκε στο ιστολόγιο του FortuneGreece.com στις 21 Απριλίου 2015 - Ευρωπαϊκή Ένωση και Καθημερινότητα-06)

Όλοι ξέρουμε λίγο-πολύ πως λειτουργεί η Ελληνική Πολιτεία. Η Βουλή νομοθετεί. Η Κυβέρνηση εκτελεί τους νόμους. Και τα δικαστήρια ελέγχουν την εφαρμογή τους. Κάπως έτσι λειτουργεί και η Ευρωπαϊκή Ένωση αν και υπάρχουν πολλές και σημαντικές διαφορές. Διαφορές που κάνουν το σύστημα της Ένωσης κάπως πιο πολύπλοκο για τον απλό πολίτη.

Τι είναι η Ευρωπαϊκή Ένωση
Πρόκειται για μια Ένωση κρατών τα οποία έχουν εκχωρήσει μέρος της εθνικής τους κυριαρχίας σε μια υπερεθνική οντότητα, την Ένωση, η οποία έχει συγκροτηθεί με βάση τις Συνθήκες και η οποία διευθύνεται από κάποια θεσμικά όργανα. Θεμέλια της Ένωσης είναι οι αρχές του κράτους δικαίου, η προάσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, της πολιτιστικής και γλωσσικής πολυμορφίας, καθώς και η ειρηνική επίλυση των διαφορών μεταξύ των μελών της μέσω διαλόγου. Τα θεσμικά όργανα περιλαμβάνουν και ένα Δικαστήριο του οποίου οι αποφάσεις είναι δεσμευτικές.

Το πρώτο βήμα προς την ευρωπαϊκή ενοποίηση έγινε το 1950 για να εξαλειφθούν οι αιτίες της μακρόχρονης γαλλογερμανικής σύγκρουσης. Το σιδηρομετάλλευμα και ο γαιάνθρακας, τα δύο υλικά που απαιτούνται για την παραγωγή του χάλυβα τέθηκαν υπό την διαχείριση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Άνθρακα και Χάλυβα (ΕΚΑΧ). Τα θεσμικά όργανα της σημερινής Ευρωπαϊκής Ένωσης αποτελούν μετεξέλιξη εκείνων της ΕΚΑΧ.

Κύριος στόχος της Ένωσης ήταν από την αρχή η ειρηνική συνύπαρξη των λαών της Ευρώπης ώστε να αποφευχθεί κάθε επανάληψη των δύο παγκόσμιων πολέμων που είχαν ξεκινήσει από την Ευρωπαϊκή ήπειρο. Άλλοι στόχοι είναι η οικονομική ενοποίηση και η λειτουργία μιας ενιαίας αγοράς. Η επιστημονική και τεχνολογική πρόοδος. Η προστασία του περιβάλλοντος. Η ανακατανομή των πόρων. Η κοινωνική και εδαφική συνοχή. Η αλληλεγγύη μεταξύ των μελών. Στόχοι, η επίτευξη των οποίων έχει τεθεί σε μεγάλη δοκιμασία τα τελευταία χρόνια λόγω της χρηματοπιστωτικής και της οικονομικής κρίσης.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση λειτουργεί με βάση τις τέσσερις θεμελιώδεις ελευθερίες διακίνησης: εμπορεύματα, υπηρεσίες, εργαζόμενοι και κεφάλαια μπορούν να κυκλοφορήσουν ελεύθερα στα 28 κράτη μέλη. Επιπλέον, η Ένωση στηρίζεται στις θεμελιώδεις αρχές της δοτής αρμοδιότητας, της επικουρικότητας και της αναλογικότητας. Δοτή αρμοδιότητα - η Ένωση μπορεί να δρα μόνο στους τομείς εκείνους για τους οποίους τα κράτη μέλη της έχουν εκχωρήσει την σχετική αρμοδιότητα. Η επικουρικότητα αφορά την εφαρμογή των μέτρων που αποφασίζονται στο καταλληλότερο επίπεδο - ευρωπαϊκό, εθνικό, περιφερειακό ή τοπικό. Τέλος, η αναλογικότητα αφορά την έκταση των μέτρων ανάλογα με την σοβαρότητα του προβλήματος - δεν χρησιμοποιούμε ένα κανόνι για να σκοτώσουμε μια μύγα.

Ποιος αποφασίζει και πώς
Γενικές κατευθύνσεις και προσανατολισμούς καθορίζει το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο. Αποτελείται από τους αρχηγούς κρατών και κυβερνήσεων και έχει μόνιμο πρόεδρο (σήμερα τον Πολωνό Donald Tusk).

Αποφάσεις παίρνουν από κοινού το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης με βάση προτάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο εκλέγεται με άμεση ψηφοφορία από τους πολίτες της Ένωσης ανά πενταετία. Το Συμβούλιο της ΕΕ συνέρχεται σε διαφορετικές συνθέσεις ανάλογα με τον τομέα πολιτικής (Συμβούλιο περιβάλλοντος, ενέργειας, εσωτερικών και δικαιοσύνης κλπ.). H προεδρία του Συμβουλίου ασκείται εκ περιτροπής, ανά εξάμηνο, από ένα κράτος μέλος. Τέλος, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει το δικαίωμα της πρωτοβουλίας, δηλαδή το δικαίωμα να υποβάλλει προτάσεις οδηγιών, κανονισμών και αποφάσεων στους άλλους δύο συννομοθέτες.

Προσοχή όμως! Η Επιτροπή έχει δικαίωμα να υποβάλλει προτάσεις μόνο για τα θέματα στα οποία η Ένωση έχει αρμοδιότητα. Οι κανόνες της ενιαίας αγοράς, τα προγράμματα περιφερειακής ανάπτυξης, τα θέματα της κοινής γεωργικής και αλιευτικής πολιτικής, η προστασία του περιβάλλοντος και των καταναλωτών, τα προγράμματα έρευνας και καινοτομίας, η αναπτυξιακή και ανθρωπιστική βοήθεια και πολλά άλλα. Πριν υποβάλλει κάποια πρόταση στους συννομοθέτες, η Επιτροπή διαβουλεύεται με εκπροσώπους της κοινωνίας των πολιτών, με ομάδες συμφερόντων, με εμπειρογνώμονες από τα κράτη μέλη. Κάνει μελέτες και εκτιμήσεις επιπτώσεων, οργανώνει συζητήσεις και συνέδρια.

Στη συνέχεια, για την έγκριση της πρότασης εφαρμόζεται η λεγόμενη κοινοτική ή ευρωενωσιακή μέθοδος. Η πρόταση που έχει υποβληθεί στο Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο εξετάζεται από ομάδες εμπειρογνωμόνων και από κοινοβουλευτικές επιτροπές αντίστοιχα. Αυτές θα προτείνουν τροπολογίες και βελτιώσεις. Μετά, το Κοινοβούλιο εγκρίνει την πρόταση με απόλυτη πλειοψηφία. Στο Συμβούλιο, όπου κάθε κράτος έχει ορισμένο αριθμό ψήφων ανάλογα με τον πληθυσμό του, η πρόταση εγκρίνεται με την λεγόμενη «ειδική πλειοψηφία» που αντιστοιχεί στο 55% των ψήφων από τουλάχιστον 15 κράτη μέλη τα οποία αντιπροσωπεύουν τουλάχιστον το 65% του ευρωπαϊκού πληθυσμού.

Ακολούθως, η εγκεκριμένη πράξη εφαρμόζεται σε ευρωπαϊκό, εθνικό, περιφερειακό ή τοπικό επίπεδο. Η εφαρμογή της ελέγχεται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η οποία, σε περίπτωση παράβασης, προσφεύγει κατά του παρανομούντος κράτους μέλους ενώπιον του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης που εδρεύει στο Λουξεμβούργο. Οι παραβάσεις διαπιστώνονται συχνά και από καταγγελίες που υποβάλλουν στην Επιτροπή ενδιαφερόμενοι πολίτες.

Η Επιτροπή δεν υποβάλλει προτάσεις για θέματα κοινής εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής ασφάλειας (ΚΕΠΠΑ) ούτε για θέματα συντονισμού της οικονομικής πολιτικής. Για τα θέματα αυτά εφαρμόζεται η διακυβερνητική μέθοδος, που στηρίζεται στην ομοφωνία. Μάλιστα οι σχετικές αποφάσεις δεν υπόκεινται σε έλεγχο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου ή του Δικαστηρίου. Οι αποφάσεις για θέματα ΚΕΠΠΑ λαμβάνονται από το Συμβούλιο των Υπουργών Εξωτερικών στο οποίο προεδρεύει η Ύπατη Εκπρόσωπος της Ένωσης για θέματα ΚΕΠΠΑ (σήμερα η Ιταλίδα Federica Mogherini). Και υλοποιούνται από την Ύπατη Εκπρόσωπο και την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης (ΕΥΕΔ).


Αντίστοιχα, ο συντονισμός των οικονομικών πολιτικών των χωρών που έχουν υιοθετήσει ως κοινό νόμισμα το ευρώ γίνεται από τους Υπουργούς Οικονομικών της ευρωζώνης, το Eurogroup ή Ευρωομάδα (με σημερινό πρόεδρο τον Ολλανδό Jeroen Dijsselbloem), στην οποία συμμετέχει και ο πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας που διαχειρίζεται το €υρώ.

Ποιος είπε ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν είναι πολύπλοκη;