Ηγέτες και καταστροφές

Διδάγματα από την διοικητική επιστήμη για τα χαρακτηριστικά των ηγετών που αντιμετωπίζουν με επιτυχία καταστροφές και κρίσεις ή ακόμη καλύτερα τις προλαβαίνουν …
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 1 Μαΐου 2012 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-063.

Γράφαμε πριν από έναν περίπου μήνα (ΧΝ 21/3/2012) ότι οι κρίσεις που νομίζαμε ότι είναι εξαιρετικά και σπάνια φαινόμενα έχουν πλέον γίνει ενδημικές. Έτσι, οι ηγεσίες που καλούνται να διαχειριστούν κράτη, κόμματα, μεγάλες ή μικρές επιχειρήσεις, διεθνείς οργανισμούς, ακόμη και οικογένειες, βρίσκονται αντιμέτωπες με νέες προκλήσεις και δυσκολίες. Γι' αυτό και πρέπει να διαθέτουν ιδιαίτερες ικανότητες και χαρακτηριστικά προκειμένου να επηρεάσουν θετικά τις εξελίξεις, να αντιμετωπίσουν με επιτυχία τις προκλήσεις και να βελτιώσουν τις συνθήκες ζωής των συμπολιτών, των συνεργατών ή των υφισταμένων τους.



Σύμφωνα με τις εργασίες του Elliott Jaques, εφευρέτη των ενοποιημένων οργανισμών (requisite organisations), μια ιδιότητα που χαρακτηρίζει διαχρονικά τους πετυχημένους ηγέτες είναι η ικανότητά τους να διαχειρίζονται την πολυπλοκότητα. Αν έπαιζαν σκάκι θα λέγαμε ότι προβλέπουν αρκετές κινήσεις μπροστά. Στην καθημερινότητα, η δυνατότητα ενός ηγέτη να διαχειρίζεται την πολυπλοκότητα μεταφράζεται στην ικανότητά του να διαμορφώνει ένα όραμα για τον οργανισμό του οποίου προΐσταται, το οποίο στη συνέχεια να μεταφράζει σε πράξεις, προβλέποντας ταυτόχρονα και τις μελλοντικές επιπτώσεις των συγκεκριμένων πράξεων σε βάθος χρόνου. Αντίθετα, ο ηγέτης που δεν κατανοεί τις διαχρονικές επιπτώσεις των αποφάσεών του υποχρεώνεται συχνά να τις αλλάξει, με αποτέλεσμα να αποσταθεροποιεί τους συνεργάτες του, να προκαλεί ανασφάλεια και να δημιουργεί ή να επιτείνει τις συνθήκες που ευνοούν τις σύγχρονες ενδημικές κρίσεις. Η πολιτική και οι αποφάσεις του Ελευθέριου Βενιζέλου, λόγου χάριν, μεγάλωσαν την Ελλάδα με τους Βαλκανικούς Πολέμους στις αρχές του 20ου αιώνα. Αντίθετα, η απόφαση για τους Ολυμπιακούς αγώνες του 2004 αύξησε το δημόσιο χρέος και συνέτεινε στην σημερινή κρίση.

Ένα άλλο χαρακτηριστικό γνώρισμα των πετυχημένων ηγετών είναι η υψηλή συναισθηματική τους νοημοσύνη. Πρόκειται για την ικανότητα που έχει κάποιος να προσδιορίζει, να αξιολογεί και να ελέγχει τα συναισθήματα τα δικά του, των άλλων και των ομάδων. Πρόκειται για την ικανότητα του ηγέτη που ακούει και να μαθαίνει από τους άλλους. Του ηγέτη που λειτουργεί με διαφάνεια και που αναπτύσσει τις σχέσεις του με όλους - υφιστάμενους αλλά και ομότιμους. Του ηγέτη που θεωρεί τους διοικούμενους ως συνεργάτες, οι οποίοι πρέπει να εκφράσουν ελεύθερα τις απόψεις τους. Και το κυριότερο, πρόκειται για ικανότητα του ηγέτη που επικοινωνεί με το περιβάλλον και με τα πραγματικά προβλήματα. Όμως, υπάρχει και μια άλλη πλευρά. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι όλοι οι μεγάλοι ρήτορες έχουν εξαιρετικά αναπτυγμένη συναισθηματική νοημοσύνη αφού μπορούν να επηρεάζουν τα συναισθήματα του πλήθους και να κάνουν τον κόσμο να κλαίει, να γελά ή να εξεγείρεται με τα λεγόμενά τους. Δυστυχώς, ο ρήτορας που επηρεάζει το πλήθος προς κατευθύνσεις που οδηγούν σε καταστροφές χαρακτηρίζεται ως δημαγωγός και συχνά οδηγεί τη χώρα, την εταιρεία, την οργάνωση της οποίας προΐσταται σε αδιέξοδα, σε καταστροφές, σε απρόβλεπτες κρίσεις και καταστάσεις. Από τον Κλέωνα και τον Αλκιβιάδη μέχρι τον Χίτλερ και τον Μακάρθυ, τα οικοσυστήματα της πολιτικής, της θρησκείας και των πάσης φύσεως ιδεολογιών βρίθουν από τέτοια «είδη» που συχνά έχουν οδηγήσει ακόμη και τους οπαδούς τους σε πολέμους, κακουχίες, ακόμη και στο θάνατο.

Τέλος, οι πραγματικά πετυχημένοι ηγέτες διαθέτουν την ικανότητα να διαχειρίζονται την απόλυτη εξουσία χωρίς να χάνουν την ηθική τους ακεραιότητα. Πράγματι, όπως έλεγε ο Πιτ ο πρεσβύτερος, πρωθυπουργός της Βρετανίας τον 18ο αιώνα, «Η απόλυτη εξουσία τείνει να διαφθείρει το νου όσων την κατέχουν». Έτσι, οι περισσότεροι ηγέτες, όταν συναισθανθούν ότι έχουν την απόλυτη εξουσία που προσφέρει η επιτυχία, τείνουν να υποκύψουν στο λεγόμενο «σύνδρομο της Βηρσαβεέ». Αναπτύσσουν δηλαδή συμπεριφορές σαν κι εκείνη που οδήγησε το βιβλικό βασιλιά Δαβίδ, για να αποκτήσει την όμορφη Βηρσαβεέ, την οποία είδε να λούζεται στην ταράτσα του σπιτιού της, να διατάξει το φόνο του συζύγου της, του Ουρία (Β' Σαμουήλ ια'). Σύμφωνα με δυο αμερικάνους ερευνητές, η επιτυχία συχνά οδηγεί τον ηγέτη σε μια υπερφίαλη αυταρέσκεια με αποτέλεσμα να μην επικεντρώνεται πλέον στα καθήκοντα του. Παράλληλα, έχοντας φτάσει στο απόγειο της δόξας του, αποκτά πλήρη και προνομιούχο πρόσβαση σε πληροφορίες, ανθρώπους και αντικείμενα, αλλά και πλήρη έλεγχο των πόρων του οργανισμού που διοικεί. Τέλος, η επιτυχία οδηγεί συχνά τον ηγέτη στην εσφαλμένη εντύπωση ότι μπορεί να ελέγξει ή καλύτερα να χειραγωγήσει το αποτέλεσμα οιασδήποτε διαδικασίας, ακόμη και να συγκαλύψει παράνομες ή αξιόποινες πράξεις. Τα παραδείγματα, ακόμη και από την πρόσφατη επικαιρότητα δεν λείπουν …

Πώς μπορεί να βελτιωθεί το επίπεδο των ηγετών μας έτσι ώστε να αποφεύγουν να μας οδηγούν σε καταστροφές και κρίσεις; Από μια πρόσφατη μελέτη, του διεθνούς δικτύου ALNAP για τα χαρακτηριστικά και τις προκλήσεις της ηγεσίας διεθνών ανθρωπιστικών αποστολών προκύπτει ότι οι ηγέτες αναπτύσσονται όταν τους δίδεται η ευκαιρία να αυτενεργήσουν και οι ίδιοι επιθυμούν να αναλάβουν ευθύνες με σαφείς στόχους ενώ είναι ταυτόχρονα έτοιμοι να καινοτομήσουν και να αναλάβουν ρίσκα. Αυτό επιτυγχάνεται καλύτερα όταν οι ηγέτες έχουν την υποστήριξη των προϊσταμένων τους αλλά και των φορέων οι οποίοι τους πλαισιώνουν γενικότερα. Οι πολύπλοκες διαδικασίες τις οποίες συχνά επιβάλλουν γραφειοκράτες που απεχθάνονται τα ρίσκα, καταπνίγουν την ανάπτυξη αποτελεσματικών ηγετών, ικανών να προλάβουν και να αντιμετωπίσουν ανθρωπιστικές καταστροφές και κρίσεις. Βέβαια, οι πραγματικοί ηγέτες μπορούν να αναπτυχθούν ακόμη και στα «άνυδρα» περιβάλλοντα της γραφειοκρατίας, εκμεταλλευόμενοι τις αδυναμίες και τις αντιφάσεις του συστήματος για να πετύχουν αποτελέσματα. Αλλά αυτό απαιτεί επιπλέον ενέργεια που θα μπορούσε να διοχετευθεί σε πιο χρήσιμες ασχολίες …

* Φυσικός, υπάλληλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Οι απόψεις είναι προσωπικές και δεν εκφράζουν κατ’ ανάγκη την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. http://alevantis.blogspot.com

Επιστολή προς υποψηφίους βουλευτές

Το ακόλουθο άρθρο δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 25 Απριλίου 2012.

ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΚΑΙ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑ
Επιστολή προς υποψηφίους βουλευτές
γράφει ο Παναγιώτης Αλεβαντής*

Η προστασία των πολιτών από ατυχήματα και καταστροφές σπάνια βρίσκεται στο επίκεντρο των προεκλογικών εξαγγελιών των υποψηφίων βουλευτών - παρόλο που αφορούν την καθημερινότητα όλων

Αξιότιμοι κύριοι και κυρίες υποψήφιοι βουλευτές,

η προστασία των πολιτών από ατυχήματα και καταστροφές δεν είναι απλή υπόθεση. Ο σχεδιασμός μιας αποτελεσματικής πολιτικής σε αυτό τον τομέα πρέπει απαραίτητα να συνεκτιμήσει τρεις κατηγορίες κινδύνων. Πρώτον, τους κινδύνους στους οποίους οφείλονται τα περισσότερα θύματα. Όπως έχει αναφερθεί κατ' επανάληψη σε αυτή τη στήλη, οι κύριες αιτίες θανάτου και υποβαθμισμένης ποιότητας ζωής είναι με σειρά σπουδαιότητας τα καρδιαγγειακά νοσήματα, οι νεοπλασίες (καρκίνοι), τα αναπνευστικά, οι τραυματισμοί και οι νευροψυχιατρικές ασθένειες. Δεύτερον, πρέπει να ληφθούν υπόψη οι κίνδυνοι στους οποίους οφείλονται δυνητικά οι μεγαλύτερες απώλειες περιουσίας, δηλαδή οι σεισμοί, οι πλημμύρες και οι πυρκαγιές. Τρίτη σημαντική κατηγορία κινδύνων, που δεν πρέπει να αγνοηθούν, είναι και οι κίνδυνοι που απειλούν τη ζωή και την περιουσία των πολιτών όπως η εγκληματικότητα και η τρομοκρατία.

Η αποτελεσματική αντιμετώπιση όλων αυτών των κινδύνων μπορεί να γίνει μόνον με βάση μια συστημική προσέγγιση που να περιλαμβάνει με τη σειρά διάφορες φάσεις. Η πρώτη από αυτές τις φάσεις, η οποία εξαρτάται κάθε φορά από τον επιμέρους κίνδυνο, είναι η πρόληψη και ο μετριασμός των επιπτώσεων. Κύριοι και κυρίες υποψήφιοι, τα μέτρα για τη σωστή διατροφή, την προσεκτική χρήση των φυτοφαρμάκων, τη διακοπή του καπνίσματος, την κυκλοφοριακή αγωγή και την αποφυγή της οδήγησης υπό την επήρεια οινοπνεύματος ή όταν μιλούμε στο κινητό πρέπει να βρίσκονται στο επίκεντρο των προεκλογικών σας προγραμμάτων. Όπως και τα μέτρα για τον προσεισμικό έλεγχο και ενίσχυση των κτηρίων αλλά και για έργα αντιπλημμυρικής και αντιπυρικής προστασίας. Παράλληλα, νομίζω ότι τα προγράμματά σας πρέπει να καλύπτουν κατά προτεραιότητα και τη δεύτερη φάση, δηλαδή την ετοιμότητα και την επέμβαση για την αντιμετώπιση κάθε τύπου συμβάντος από τις αρμόδιες υπηρεσίες. Η ορθολογική χρήση των πόρων της Πυροσβεστικής, του ΕΚΑΒ και της Αστυνομίας, η αξιολόγηση από ανεξάρτητους φορείς της ποιότητας των υπηρεσιών που προσφέρουν στους πολίτες σε περίπτωση ατυχήματος ή καταστροφής και η καθιέρωση μέγιστου χρόνου επέμβασης για την αντιμετώπιση των περιστατικών έκτακτης ανάγκης της καθημερινότητας θα βελτίωναν σημαντικά το αίσθημα ασφάλειας των πολιτών.

Η αποτελεσματική συνεργασία όλων των εμπλεκόμενων φορέων μέσω ενός συστήματος επικοινωνιών υψηλών προδιαγραφών σε συνδυασμό με τακτικές διακλαδικές ασκήσεις ετοιμότητας θα εξασφαλίσουν την ανάπτυξη ενός πνεύματος συνεργασίας έτσι ώστε να αποφεύγονται οι ανώφελες τριβές μεταξύ των υπηρεσιών οι οποίες μπορούν σε περίοδο μεγάλης καταστροφής να αποβούν μοιραίες. Η ανάπτυξη ενός συστήματος διοίκησης, ελέγχου, επικοινωνιών, συντονισμού και πληροφόρησης (ενός εκσυγχρονισμένου και αναβαθμισμένου C4I) που να καλύπτει όλη την επικράτεια είναι επιβεβλημένη σε μια χώρα με τόσες απειλές. Η ορθή εφαρμογή του ενιαίου ευρωπαϊκού αριθμού έκτακτης ανάγκης (112) που έχει καθυστερήσει επειδή κάθε υπηρεσία θέλει να διατηρήσει τον δικό της αριθμό επειγόντων είναι επιτακτική ανάγκη σε μια χώρα που θεωρεί τον τουρισμό ως μια από τις βαριές της βιομηχανίες. Όπως επίσης αναγκαία είναι και η εγκατάσταση ενός γενικευμένου συστήματος συναγερμού που θα ειδοποιεί άμεσα πολίτες και επισκέπτες για επικείμενες ή εξελισσόμενες καταστροφές.

Όλα τα παραπάνω θεωρώ ότι πρέπει να περιλαμβάνονται στα προεκλογικά σας προγράμματα, όχι μόνο ως υποσχέσεις αλλά και ως σχέδια με συγκεκριμένα χρονοδιαγράμματα υλοποίησης, προϋπολογισμούς και αναλύσεις επιπτώσεων. Είναι σίγουρο ότι πολλά οργανωμένα συμφέροντα και συντεχνίες θα αντιταχθούν σε κάθε προσπάθεια ορθολογικής οργάνωσης σε αυτό τον κρίσιμο τομέα. Δεν χρειάζεται να αναφερθούν αναλυτικά αφού είναι λίγο-πολύ γνωστά σε όλους. Όποιος όμως υπόσχεται μια καινούργια Ελλάδα, και πολλοί από εσάς την υπόσχεστε καλοπροαίρετα, θα πρέπει λόγου χάριν να υποσχεθεί και να υλοποιήσει την άφιξη του ασθενοφόρου στις αστικές περιοχές σε 10 το πολύ λεπτά από την τηλεφωνική κλήση σε συνδυασμό με την εφαρμογή του γεωεντοπισμού του καλούντος. Είναι απαράδεκτο να πεθαίνουν άνθρωποι επειδή το ασθενοφόρο έφτασε με μεγάλη καθυστέρηση …

Αξιότιμοι κύριοι και κυρίες υποψήφιοι βουλευτές,

τα τελευταία χρόνια έχει αναπτυχθεί και στη χώρα μας ένα μεγάλο κίνημα εθελοντικής προσφοράς, συχνά, αλλά όχι πάντα, και με την υποστήριξη του κράτους. Οι εθελοντές είναι άνθρωποι με διάθεση προσφοράς που αντιπροσωπεύουν ό,τι καλύτερο διαθέτει αυτός ο τόπος σε ανθρώπινο δυναμικό. Είναι λάθος η πολιτεία να περιμένει από τους εθελοντές και τις εθελόντριες να καλύψουν μόνοι τους τις όποιες ελλείψεις, όταν ο ρόλος τους απαιτεί πλαισίωση από τη συντεταγμένη και οργανωμένη πολιτεία. Και είναι λάθος να θεωρείται ότι οι εθελοντές είναι άβουλοι παρατηρητές χωρίς άποψη. Πολλοί είναι συχνά καλύτερα ενημερωμένοι για τις διεθνείς εξελίξεις από τις αρμόδιες υπηρεσίες, αφού συχνά προσφέρουν υπηρεσίες και σε ξένες χώρες ερχόμενοι σε επαφή με ξένους συναδέλφους τους. Μπορούν να βοηθήσουν αν αξιοποιηθούν κατάλληλα αλλά δεν θα σωπάσουν και μπροστά στις χρόνιες διαρθρωτικές αδυναμίες για τις οποίες συχνά την ευθύνη φέρουν παλιότεροι συνάδελφοί σας.

Αξιότιμοι κύριοι και κυρίες υποψήφιοι βουλευτές,

πάνω απ' όλα, περιμένουμε να ιεραρχήσετε σωστά τις προτεραιότητές σας και να αναλάβετε δράση προκειμένου η Ελλάδα να μην χάνει κάθε χρόνο χιλιάδες νέους ανθρώπους από τραυματισμούς, από νεοπλασίες, από κάθε είδους εξαρτήσεις, λες κι έχουμε πόλεμο. Ο σημαντικότερος πόρος αυτού του τόπου είναι οι άνθρωποί του - προστατεύστε τους από τις πραγματικές απειλές της καθημερινότητας. Και να είστε σίγουροι πως οι πολίτες θα το εκτιμήσουν ιδιαίτερα!

* Φυσικός, υπάλληλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Οι απόψεις είναι προσωπικές και δεν εκφράζουν κατ’ ανάγκη την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. http://alevantis.blogspot.com

Οι λαχανόκηποι της κρίσης

Το ακόλουθο άρθρο δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 18 Απριλίου 2012.

ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΚΑΙ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑ
Οι λαχανόκηποι της κρίσης
γράφει ο Παναγιώτης Αλεβαντής*

Με το σύνθημα «Σκάψε για τη Νίκη» αμερικάνοι και βρετανοί πολίτες αξιοποίησαν τους κήπους τους για την παραγωγή λαχανικών κατά τη διάρκεια των δύο παγκοσμίων πολέμων. Κάποιοι άρχισαν να τους μιμούνται!

Την αφορμή για το σημερινό άρθρο την πήρα από μιαν είδηση που ήλθε από την Θεσσαλονίκη. Εκεί, ξεκινά ένα πρωτότυπο πείραμα καλλιέργειας λαχανόκηπων σε εκτάσεις που παραχωρεί το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο σε πολίτες. Αρχικά, κληρώθηκαν 300 αγροτεμάχια των 100 τετραγωνικών μέτρων το καθένα, στα οποία οι πολίτες θα μπορούν να καλλιεργήσουν, με βιολογικές μεθόδους, αγροτικά προϊόντα για οικογενειακή χρήση έναντι ενοικίου 120 ευρώ το χρόνο. Τους ερασιτέχνες καλλιεργητές θα υποστηρίζουν με συμβουλές και εκπαιδευτικά σεμινάρια φοιτητές της Γεωπονικής Σχολής και ένας γεωπόνος-βιοκαλλιεργητής. Κάθε αγροτεμάχιο θα έχει νερό άρδευσης από ανεξάρτητη παροχή ενώ θα υπάρχουν και κοινόχρηστοι χώροι υγιεινής.


Παρόλο που η πρωτοβουλία έχει ως στόχο την εκπαίδευση και ευαισθητοποίηση του κοινού στις μεθόδους της βιολογικής γεωργίας, τη βελτίωση της ποιότητας ζωής των κατοίκων της πόλης, και την εκπαίδευση των φοιτητών, το εγχείρημα θυμίζει πολύ τα προγράμματα που ξεκίνησαν πολλές χώρες σε δύσκολους καιρούς για την αντιμετώπιση ελλείψεων σε βασικά προϊόντα διατροφής. Το πιο φημισμένο από τα προγράμματα αυτά ήταν το βρετανικό πρόγραμμα «Σκάψε για τη Νίκη» (Dig for Victory) που δρομολογήθηκε λίγο μετά την έναρξη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου από την κυβέρνηση όταν διαπιστώθηκε ότι σε περίπτωση που ο πόλεμος κρατούσε περισσότερο από λίγους μήνες ο πληθυσμός θα αντιμετώπιζε συνθήκες πείνας. Έτσι, τα πάρκα, οι κήποι κάθε είδους, τα παρτέρια και τα πεζοδρόμια, ακόμη και γήπεδα ποδοσφαίρου μετατράπηκαν σε μικρά και μεγάλα αγροτεμάχια και οι πολίτες που δεν είχαν επιστρατευθεί ανέλαβαν να τα καλλιεργήσουν.

Πριν τον πόλεμο η Βρετανία πραγματοποιούσε εισαγωγές τροφίμων κυρίως από τον Καναδά και τις ΗΠΑ. Όμως, τα εμπορικά πλοία που μετέφεραν τα τρόφιμα επιτάχθηκαν για την μεταφορά στρατευμάτων ενώ ταυτόχρονα έγιναν και στόχοι για τα υποβρύχια. Και οι πολίτες έπρεπε να φάνε … Γι' αυτό η κυβέρνηση ξεκίνησε ένα πολυδιάστατο πρόγραμμα. Κατ' αρχάς προχώρησε σε εκσυγχρονισμό των γεωργικών μεθόδων και επιστράτευσε γυναίκες για να αντικαταστήσει τους αγρότες που έφυγαν για το μέτωπο. Η διανομή των τροφίμων άρχισε να γίνεται με δελτίο ενώ ταυτόχρονα ξεκίνησε και η εκστρατεία «Σκάψε για τη Νίκη» με τη δημιουργία ενός Υπουργείου Τροφίμων. Εκτός από την καλλιέργεια στα αγροτεμάχια που δημιουργήθηκαν εκ των ενόντων, η κυβέρνηση συμβούλεψε τους πολίτες να προχωρήσουν στην εκτροφή πουλερικών ενώ ορισμένες κοινότητες οργάνωσαν την εκτροφή χοίρων. Ακόμη και στο περίφημο Χάιντν Πάρκ του Λονδίνου υπήρχε κατά τη διάρκεια του πολέμου ένα χοιροστάσιο, ενώ πολλοί έτρεφαν κατσίκες για το γάλα και κουνέλια για το κρέας. Το Υπουργείο Τροφίμων τύπωσε φυλλάδια και αφίσες, οργάνωσε ραδιοφωνικές εκπομπές και στήριξε την διαφημιστική εκστρατεία σε δύο χαρακτήρες, τον Δόκτορα Καρότο και τον Πέτρο τον Πατατούλη αλλά και με εμβατήρια που ενθάρρυναν τον κόσμο να απολαμβάνει τις χαρές που προσφέρει η κηπουρική.

Τα καρότα, που αφθονούσαν, χρησίμευσαν ως υποκατάστατα για άλλα πιο σπάνια τρόφιμα. Ο Δόκτορας Καρότο με άρθρα σε περιοδικά και με εκπομπές στο ραδιόφωνο έδινε χρήσιμες συμβουλές για την παραγωγή τουρσιού, μαρμελάδας και ποτών από καρότο. Παράλληλα την τιμητική τους είχαν και οι πατάτες που αποτέλεσαν αντικείμενο δημοφιλών τραγουδιών, παιδικών ασμάτων αλλά και πολλών βιβλίων με συνταγές κάθε είδους. Επίσης, οι νοικοκυρές ανέλαβαν να συντηρούν τα τρόφιμα για τον χειμώνα, μετατρέποντας τα σε μαρμελάδες και τουρσιά και χρησιμοποιώντας πρωτότυπες μεθόδους συντήρησης.

Η εκστρατεία δεν διακόπηκε μετά τη λήξη του πολέμου αφού οι ελλείψεις (και το δελτίο) συνεχίστηκαν μέχρι το 1954, όταν καταργήθηκε το δελτίο στο κρέας. Το 1945 εκτιμάται ότι πάνω από 1,4 εκατομμύρια πολίτες καλλιεργούσαν τους μικρούς, ατομικούς τους λαχανόκηπους. Η εκστρατεία «Σκάψε για τη Νίκη» ήταν εξαιρετικά επιτυχής αφού οι εισαγωγές τροφίμων υποδιπλασιάστηκαν και η καλλιεργούμενη έκταση στη Βρετανία αυξήθηκε κατά 80%. Και το κυριότερο, όπως προκύπτει από διάφορες έρευνες, η διατροφή του πληθυσμού της Βρετανίας κατά τη διάρκεια του πολέμου και μετά από αυτόν ήταν πολύ καλύτερη από τη σημερινή, αφού το δελτίο στα μεταποιημένα προϊόντα και το κρέας σε συνδυασμό με την κατανάλωση λαχανικών βοηθούν αποδεδειγμένα την υγεία.

Σήμερα, στην Βρετανία υπάρχουν λαχανόκηποι που ακολουθούν τις μεθόδους της εκστρατείας «Σκάψε για τη Νίκη» για εκπαιδευτικούς σκοπούς και για την επίδειξη μεθόδων της βιολογικής γεωργίας, όπως συμβαίνει και στη Θεσσαλονίκη. Η σωστή διατροφή που στηρίζεται στα πολλά λαχανικά σε συνδυασμό με την άσκηση που συνοδεύει την καλλιέργεια του λαχανόκηπου εξασφαλίζουν καλύτερη υγεία για τους καλλιεργητές και τις οικογένειές τους. Ταυτόχρονα μειώνουν την εξάρτηση από εισαγόμενα τρόφιμα αλλά και τα έξοδα που επιβαρύνουν τον οικογενειακό προϋπολογισμό σε περίοδο κρίσης.

Όμως, οι λαχανόκηποι της κρίσης μπορούν να αποδειχτούν και εξαιρετικό εκπαιδευτικό εργαλείο. Πριν λίγα χρόνια που έμενα δίπλα στο Ιαπωνικό Σχολείο των Βρυξελλών, είχα διαπιστώσει με θαυμασμό ότι το σχολείο δεν είχε ούτε καθαρίστρια, ούτε κηπουρό! Όλες τις σχετικές εργασίες τις έκαναν οι μαθητές χωρίς να παραμελούν φυσικά τα μαθήματά τους και με την καθοδήγηση των δασκάλων τους. Το σχολείο ήταν πεντακάθαρο ενώ ο κήπος του ήταν μια απόλαυση …

Να που η κρίση παρέχει πολλές ευκαιρίες για όποιον θέλει να τις εκμεταλλευτεί.

* Φυσικός, υπάλληλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Οι απόψεις είναι προσωπικές και δεν εκφράζουν κατ’ ανάγκη την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. http://alevantis.blogspot.com

Πασχαλινή ασφάλεια

Το ακόλουθο άρθρο δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 11 Απριλίου 2012.

ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΚΑΙ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑ 
Πασχαλινή ασφάλεια
γράφει ο Παναγιώτης Αλεβαντής* 

Πολλές οι απειλές που ενδέχεται να πλήξουν αυτές τις μέρες τους μικρούς και τους μεγάλους. Μια συστημική ανάλυση για να προφυλαχτούμε και να απολαύσουμε τη γιορτή 

Το Πάσχα, αυτή η μεγάλη γιορτή της Χριστιανοσύνης, συνδέεται δυστυχώς με πολυάριθμα ατυχήματα που οδηγούν πολλούς στα νοσοκομεία ή ακόμη και στο θάνατο. Ωστόσο, με λίγη προσοχή είναι δυνατόν να περάσουμε όμορφο Πάσχα γιορτάζοντας την Ανάσταση χωρίς προβλήματα. Οι απειλές από τις οποίες θα πρέπει να προφυλαχτούμε αυτές τις άγιες μέρες, μπορούν να διαχωριστούν σε τρεις ομάδες. Σε αυτές που σχετίζονται με το πασχαλινό τραπέζι. Σε όσες αφορούν τις μετακινήσεις. Και σε αυτές που συνδέονται με τη διασκέδαση. Στην τελευταία ομάδα ιδιαίτερη σημασία έχουν οι απειλές που αφορούν τα παιδιά.


Ο πρώτος κίνδυνος από το πασχαλινό τραπέζι είναι ο κίνδυνος βαρυστομαχιάς, ιδίως για όσους έχουν τηρήσει με ευλάβεια την σαρακοστιανή νηστεία. Η απότομη πρόσληψη μεγάλης ποσότητας δύσπεπτων τροφών μετά από μεγάλη περίοδο λιτής διατροφής θέτει σε μεγάλη δοκιμασία το πεπτικό σύστημα ιδίως για όσους πέσουν με τα μούτρα στο φαΐ κι αρχίσουν να τρώνε λαίμαργα χωρίς να μασάνε σωστά. Το βράδυ της Κυριακής του Πάσχα αλλά και το επόμενο πρωινό της Δευτέρας τα τμήματα επειγόντων περιστατικών κατακλύζονται από άτομα με βαρυστομαχιά ή ακόμη και με σοβαρότερα γαστρεντερικά προβλήματα που μπορεί να φτάσουν μέχρι και τη γαστρορραγία.

Αλλά τα προβλήματα δεν σταματούν εκεί. Το παραδοσιακό πασχαλινό τραπέζι χαρακτηρίζεται ως «πυρηνική βόμβα» από πλευράς θερμίδων και βλαβερών συστατικών ιδίως κορεσμένα λίπη και αλάτι. Σύμφωνα μάλιστα με τους γιατρούς, τα τελευταία χρόνια στην Ελλάδα παρατηρείται αύξηση των εμφραγμάτων του μυοκαρδίου λίγες μέρες μετά το Πάσχα, ιδίως σε άτομα με βεβαρημένο ιστορικό καρδιαγγειακών παθήσεων. Η κατανάλωση μεγάλων ποσοτήτων από αρνί σούβλας, κοκορέτσι, αυγά, τσουρέκια και άλλα πασχαλινά γλυκίσματα μαζί με μπόλικο κρασί και τσικουδιές μπορεί λοιπόν να έχει θανατηφόρα αποτελέσματα. Επίσης το πασχαλινό αρνί μπορεί να προκαλέσει προβλήματα σε άτομα με ιστορικό χολολιθίασης και ουρικής αρθρίτιδας (ποδάγρας).

Όλα τα παραπάνω δεν σημαίνουν βέβαια ότι θα πρέπει να συνεχίσουμε τη νηστεία και την Κυριακή του Πάσχα! Η κατανάλωση με μέτρο και χωρίς υπερβολές, ιδίως από άτομα με βεβαρημένο ιατρικό ιστορικό, θα εξασφαλίσει ευχαρίστηση χωρίς δυσάρεστες συνέπειες και ανώφελα δράματα.

Η δεύτερη κατηγορία απειλών σχετίζεται με τις μετακινήσεις μας πριν, κατά και μετά τις γιορτές. Οι στατιστικές δείχνουν έξαρση των τροχαίων ατυχημάτων στις μέρες της πασχαλινής εξόδου, αφού κάθε χρόνο την περίοδο του Πάσχα 30.000 περίπου άτομα τραυματίζονται σε τροχαία. Οι σχετικές συμβουλές επαναλαμβάνονται κάθε χρόνο από την Τροχαία, τους Συλλόγους Πρόληψης Τροχαίων Ατυχημάτων, τα ραδιόφωνα και τις τηλεοράσεις. Και κάθε χρόνο θρηνούμε θύματα επειδή κάποιοι οδήγησαν κουρασμένοι ή μεθυσμένοι, επειδή μιλούσαν στο κινητό, επειδή ανέπτυξαν υπερβολική ταχύτητα ή προσπάθησαν να προσπεράσουν σε σημείο χωρίς ορατότητα, επειδή είχαν υπερφορτώσει ή δεν είχαν συντηρήσει το όχημά τους, επειδή δεν φορούσαν ζώνες ασφαλείας ή κράνος, επειδή, επειδή … Ας ευχηθούμε να πιάσουν τόπο οι αξιέπαινες πρωτοβουλίες για την πρόληψη των τροχαίων, με τελευταία την προώθηση της ιδέας για «Τον Οδηγό της Παρέας» από τον Σύλλογο Πρόληψης Τροχαίων Ατυχημάτων Νομού Χανίων με τη συνεργασία του Μανώλη Κονταρού.

Το Πάσχα συνδέεται και με μιαν άλλη κατηγορία ατυχημάτων που σχετίζονται με την εορταστική ατμόσφαιρα και την διασκέδαση μικρών και μεγάλων. Οι ψησταριές που ανάβουν για το σούβλισμα του αρνιού μπορούν να προκαλέσουν εγκαύματα σε όσους δεν προσέχουν ή χρησιμοποιούν εύφλεκτα υλικά για να αναζωπυρώσουν τη θράκα. Ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να αποδίδεται στα νήπια που δεν έχουν ακόμη μάθει να προφυλάσσονται και που συχνά μπλέκονται στα πόδια μας στην κουζίνα ή στην ψησταριά. Αλλά και οι λαμπάδες, με το καυτό λιωμένο κερί μπορούν να προκαλέσουν εγκαύματα αν δεν έχουν π.χ. ένα στρογγυλό χαρτόνι συλλογής του υγρού κεριού ή ένα προστατευτικό φανάρι.

Αλλά η σημαντικότερη απειλή των ημερών είναι τα βεγγαλικά. Μάλιστα τα παιδιά αποτελούν ιδιαίτερα ευπαθή ομάδα αφού σύμφωνα με Το Χαμόγελο του Παιδιού το 70% των ατυχημάτων από βεγγαλικά έχουν θύματα παιδιά 10-14 ετών - στο 90% των περιπτώσεων δεν υπάρχει επίβλεψη από ενήλικα. Η απρόσεκτη χρήση των πυροτεχνημάτων μπορεί να προκαλέσει από απλά εγκαύματα μέχρι σοβαρούς ακρωτηριασμούς ή και απώλεια της όρασης. Από τις στατιστικές προκύπτει ότι το 80% των τραυματισμών οφείλονται σε έκρηξη κροτίδας, ενώ το 70% σημειώνονται σε δημόσιους χώρους.

Για την πρόληψη ατυχημάτων από πυροτεχνήματα μεγάλη σημασία έχει η ενημέρωση των παιδιών για τον κίνδυνο τραυματισμού και την αναγκαιότητα αποφυγή χρήσης βεγγαλικών. Προσέχουμε τι είδους πυροτεχνήματα αγοράζουμε και από που, γιατί ορισμένα από αυτά, ιδίως όσα πουλιούνται παράνομα, μπορεί να είναι επικίνδυνα. Δεν κατασκευάζουμε μόνοι μας πυροτεχνήματα, διότι κινδυνεύουμε να πάθουμε σοβαρά εγκαύματα. Προσέχουμε να μη μεταφέρουμε δυναμιτάκια στην τσέπη μας. Με την τριβή και μόνο, είναι δυνατόν να ανάψουν και να προκαλέσουν σοβαρά εγκαύματα. Προπαντός δεν πετάμε δυναμιτάκια σε άλλους ούτε ανάβουμε βεγγαλικά κοντά στο πρόσωπο, στα μαλλιά και σε εύφλεκτα υλικά (π.χ. ξερά χόρτα). Τέλος, δεν χρησιμοποιούμε πυροτεχνήματα μέσα σε πολύ κόσμο, για να μην τραυματίσουμε κάποιον άθελά μας – καλόν είναι στην Ανάσταση, οι γονείς να μεταφέρουν τα παιδιά μακριά από τον πυρήνα των βεγγαλικών, να αποφεύγουν τα σημεία με συνωστισμό και να μην σηκώνουν ψηλά τα παιδιά.

Καλό και ασφαλές Πάσχα σε όλους!

* Φυσικός, υπάλληλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Οι απόψεις είναι προσωπικές και δεν εκφράζουν κατ’ ανάγκη την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. http://alevantis.blogspot.com

Σκέψεις για τις επερχόμενες εκλογές - 3

Όπως αναφέραμε στις προηγούμενες αναρτήσεις, πάμε σε εκλογές με τα παραδοσιακά κόμματα να χαρακτηρίζονται από αναξιοπιστία και τον πολιτικό διάλογο να γίνεται από άτομα τα οποία φαίνεται να αγνοούν τα θεμελιώδη κείμενα που διέπουν την συντεταγμένη πολιτεία. Η χρεωκοπία της χώρας έχει καταστήσει παραπάνω από αναγκαίες τις μεταρρυθμίσεις ενώ το ξεφούσκωμα της οικονομίας, που προκαλεί ανεργία και ένδεια μεγάλων τμημάτων του πληθυσμού, απαιτεί αναπτυξιακά μέτρα το ταχύτερο δυνατόν.

Με βάση τα παραπάνω, τα κριτήρια με τα οποία κατά τη γνώμη μου, θα πρέπει να αξιολογηθούν τα κόμματα και οι υποψήφιοι συνοψίζονται ως εξής:

1. Αξιοπιστία. Θα νοίκιαζα το μαγαζί μου στο κόμμα που πρόκειται να ψηφίσω; Θα αγόραζα ένα μεταχειρισμένο αυτοκίνητο από τους υποψήφιους βουλευτές που σκέπτομαι να ψηφίσω; Θα τους εμπιστευόμουν το μέλλον των παιδιών μου; Θα τους δάνειζα χρήματα; Έχουν δουλέψει στη ζωή τους ή αποτελούν προϊόν κομματικών διαδικασιών; Έχουν αποδείξει ότι μπορούν να φέρουν σε πέρας συγκεκριμένα αποτελέσματα ως ηγέτες ή εκφράζουν απλώς ωραίες ιδέες τις οποίες δεν είναι σε θέση να υλοποιήσουν; Αξίζει με την ψήφο μου να τους εμπιστευθώ το μέλλον της πατρίδας; 
2. Φιλονομία. Η Ελλάδα είναι μια συντεταγμένη πολιτεία που έχει θεσπίσει Σύνταγμα και νόμους και έχει εκχωρήσει ένα μέρος της κυριαρχίας της στην Ευρωπαϊκή Ένωση στο πλαίσιο ψηφισμένων από τη Βουλή διεθνών συμφωνιών. Πολλοί από τους νόμους επιδέχονται βελτιώσεων ή πρέπει να αλλάξουν ριζικά, ακόμη και να καταργηθούν, αλλά αυτό πρέπει να γίνει με βάση τις προβλεπόμενες θεσμοθετημένες διαδικασίες. Δυστυχώς, η χώρα μας εδώ και χρόνια χαρακτηρίζεται από την περιφρόνηση των πολιτών προς κάθε είδους νόμους, ακόμη και τους νόμους της φυσικής (απόδειξη τα πολυάριθμα τροχαία ατυχήματα). Όποιος πολιτικός δεν εφαρμόζει το Σύνταγμα και τους νόμους, τους οποίους ως εκλεγμένος αντιπρόσωπος του λαού ορκίζεται να τηρήσει, είναι ανάξιος της ψήφου και της εμπιστοσύνης μου. 
3. Προτάσεις. Οι σοβαρές προεκλογικές εξαγγελίες πρέπει να έχουν μεταρρυθμιστικό χαρακτήρα και να χαρακτηρίζονται από ρεαλισμό. Ταυτόχρονα θα πρέπει να έχει μελετηθεί σοβαρά και να έχει αποδειχθεί η δυνατότητα υλοποίησής τους έτσι ώστε να μην προκαλέσουν επιδείνωση αλλά βελτίωση της κοινωνικοοικονομικής κατάστασης. Δεν θα πρέπει να αντίκεινται στο ισχύον θεσμικό πλαίσιο, το οποίο (μέχρι να αλλάξει, αν αλλάξει) περιλαμβάνει και τις πρόνοιες του περίφημου μνημονίου. 
4. Ομαδικότητα. Όπως έχουμε πει και παλαιότερα, η περίφημη αυτοδυναμία αποτελεί συνώνυμο μιας ανεξέλεγκτης, δικτατορικής αντίληψης της εξουσίας. Οι σύγχρονες δημοκρατίες απαιτούν για να λειτουργήσουν ευρύτερες συναινέσεις που είναι δυνατό να επιτευχθούν μόνο με κυβερνήσεις συνεργασίας. Όμως, για να γίνει δυνατή η συγκρότηση τέτοιων κυβερνήσεων απαιτείται συναίνεση με βάση γραπτές προγραμματικές συμφωνίες που να έχουν προέλθει από μετεκλογικές διαπραγματεύσεις και έντιμους συμβιβασμούς. Σχετικά πρόσφατο παράδειγμα το Βέλγιο του οποίου η προγραμματική συμφωνία (177 σελίδες, στα γαλλικά) για την συγκρότηση κυβέρνησης συνεργασίας έξι κομμάτων (με την ανοχή άλλων δύο ως προς την συμφωνηθείσα συνταγματική μεταρρύθμιση) απαίτησε διαπραγματεύσεις που κράτησαν σχεδόν ενάμιση χρόνο. 
5. Δημοσιότητα. Η κοινοποίηση των προγραμμάτων, των προτάσεων και των υποψηφίων των κομμάτων με σαφήνεια και απλότητα είναι σημαντικός παράγοντας που θα λάβω υπόψη μου κατά την διαμόρφωση της απόφασης για το που θα δώσω την ψήφο μου. Παράλληλα η υπέρμετρη προβολή κομμάτων και υποψηφίων από Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης τα οποία στο παρελθόν έπαιξαν ρόλο στην υποστήριξη αναξιόπιστων πολιτικών τους οποίους εξακολουθούν να προβάλουν θα μετρήσει αρνητικά στην επιλογή μου. Ιδίως αν τα υπόψη ΜΜΕ είναι γνωστό ότι έχουν αποκομίσει συγκεκριμένα επιχειρηματικά οφέλη από την παρασχεθείσα υποστήριξη. 

Θα περιμένω την προκήρυξη των εκλογών και την επίσημη ανακήρυξη των υποψηφίων πριν προχωρήσω περισσότερο.

Σκέψεις για τις επερχόμενες εκλογές - 2

Με ποιά κριτήρια θα διαλέξω τι θα ψηφίσω στις επόμενες εκλογές; Το ερώτημα μοιάζει δύσκολο για πολλούς λόγους.

Πρώτον, δεν μπορεί κανείς να στηριχτεί στις προεκλογικές εξαγγελίες των υφιστάμενων κομμάτων εξουσίας (ΠΑΣΟΚ, ΝΔ), γιατί απέδειξαν κατ' επανάληψη στο πρόσφατο παρελθόν ότι άλλα υπόσχονται προεκλογικά και άλλα πράττουν στη συνέχεια. Παρόλο που κανείς πολιτικός δεν υλοποιεί όλες τις προεκλογικές του υποσχέσεις, στην προκειμένη περίπτωση τα πράγματα είναι εκτός ελέγχου. Ακόμη και αν συμπαθεί κανείς ορισμένα από τα στελέχη, τα οποία έχουν αποδείξει στο παρελθόν ότι έχουν και τη διάθεση και τις ικανότητες να διαχειριστούν τα κοινά με αποτελεσματικότητα και αξιοπρέπεια, οι ηγετικές ομάδες των μεγάλων αυτών κομμάτων δεν εμπνέουν καμία εμπιστοσύνη.

Δεύτερον, πολλά από τα μικρότερα κόμματα που βρίσκονται ήδη στη Βουλή έχουν θέσεις εξαιρετικά ακραίες, ανεφάρμοστες και εν πολλοίς επικίνδυνες. Μερικά είναι εθνικιστικά και μισάνθρωπα μέχρι εξαλλοσύνης ενώ άλλα ευαγγελίζονται την επανάσταση και τη διάλυση της κοινωνίας με τρόπο που ιστορικά οδηγεί σε δικτατορίες μαύρου ή κόκκινου χρώματος, εξίσου απαράδεκτες για σκεπτόμενους ανθρώπους. Μερικά μάλιστα δηλώνουν θρασύτατα ότι δεν τα ενδιαφέρει να υποβάλουν προτάσεις για την αντιμετώπιση των προβλημάτων αλλά απλώς θέλουν να ασκούν μια (εν πολλοίς στείρα) αντιπολίτευση. Το μεγαλύτερο από αυτά τα κόμματα, το ΚΚΕ εφαρμόζει μάλιστα και μια στυγνά υποκριτική πολιτική, ζητώντας π.χ. κοινωνική δικαιοσύνη για τους εργαζόμενους χωρίς να την εφαρμόζει σε όσους απασχολεί στις ανεξέλεγκτες επιχειρήσεις του όπου ενεργεί ως ο σκληρότερος των εργοδοτών.

Τρίτον, η Ελλάδα δεν βρίσκεται απομονωμένη στο μέσον ενός ωκεανού. Συμμετέχει στην Ευρωπαϊκή Ένωση ως ισότιμος εταίρος. Αυτό σημαίνει ότι το μέλλον της έχει εν πολλοίς καθοριστεί στις Συνθήκες δημιουργίας και λειτουργίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Προσωπικά, όταν ακούω πολιτικούς ή οικονομικούς παράγοντες ή και διανοούμενους να προτείνουν λύσεις αντίθετες προς το λεγόμενο «ενωσιακό κεκτημένο» τους θεωρώ είτε αδιάβαστους και άσχετους είτε κινούμενους από σκοπιμότητες. Και στις δύο περιπτώσεις θεωρώ ότι οι συζητήσεις μαζί τους είναι στην πραγματικότητα χάσιμο χρόνου (για να καταλάβετε τι εννοώ, δοκιμάστε να συζητήσετε με Μάρτυρες του Ιεχωβά για θρησκευτικά θέματα).

Τέταρτον, η χώρα έχει χρεοκοπήσει αλλά συνεχίζει να υφίσταται και να κινείται χάρις στην αλληλεγγύη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Όμως αυτή η αλληλεγγύη συνδυάστηκε με την απαίτηση για την υλοποίηση σειράς μεταρρυθμίσεων, οι οποίες είτε αποτελούσαν υποχρέωση της χώρας λόγω της συμμετοχής της στην ΕΕ, είτε κρίνονται αναγκαίες για να καταστεί η ελληνική οικονομία βιώσιμη και ανταγωνιστική. Πράγματι, το κόστος παραγωγής στη χώρα μας είναι πολύ υψηλό και καθόλου ανταγωνιστικό σε σχέση με το εξωτερικό. Τα λίγα προϊόντα που παράγουμε και εξάγουμε δεν αρκούν για να καλύψουν τα υπέρογκα έξοδα των κομμάτων (που στοιχίζουν πολλαπλάσια σε σχέση με τα κόμματα στην Ευρώπη), της κρατικής μηχανής (που είναι διογκωμένη, αναποτελεσματική και εξαιρετικά γραφειοκρατική) και της ενδημικής διαφθοράς (που οφείλεται εν πολλοίς στα υπάρχοντα κόμματα, στη συχνά σκόπιμη πολυνομία και στην πολυπλοκότητα των διαδικασιών). Το αποτέλεσμα ήταν τα δύο μνημόνια (του 2010 και του 2012) που υπογράφηκαν με την τρόικα (Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Διεθνές Νομισματικό Ταμείο και Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα) για τα οποία γίνεται πολύς και παθιασμένος λόγος από ανθρώπους οι οποίοι στην συντριπτική τους πλειοψηφία δεν τα έχουν καν διαβάσει. 

• Το πρώτο μνημόνιο (Μέτρα για την εφαρμογή του μηχανισμού στήριξης της ελληνικής οικονομίας από τα κράτη-μέλη της Ζώνης του ευρώ και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, Νόμος 3845, 64 σελίδες) δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ 65 της 6ης Μαΐου 2010. 
• Το δεύτερο (Έγκριση των Σχεδίων Συμβάσεων Χρηματοδοτικής Διευκόλυνσης μεταξύ του Ευρωπαϊκού Ταμείου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας (Ε.Τ.Χ.Σ.), της Ελληνικής Δημοκρατίας και της Τράπεζας της Ελλάδος, του Σχεδίου του Μνημονίου Συνεννόησης μεταξύ της Ελληνικής Δημοκρατίας, της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και της Τράπεζας της Ελλάδος και άλλες επείγουσες διατάξεις για τη μείωση του δημοσίου χρέους και τη διάσωση της εθνικής οικονομίας, Νόμος 4046, 574 σελίδες) δημοσιεύτηκε στο ΦΕΚ 28 της 14ης Φεβρουαρίου 2012. 

Μεταξύ πρώτου και δεύτερου μνημονίου μεσολάβησαν διαδοχικές εκθέσεις προόδου της εφαρμογής που έδειξαν ότι οι δεσμεύσεις που ανέλαβε η κυβέρνηση για βελτίωση των μακροοικονομικών δεικτών και την εφαρμογή του συμφωνηθέντος μεταρρυθμιστικού προγράμματος δεν υλοποιήθηκαν. Έτσι οδηγηθήκαμε στην κυβέρνηση συνεργασίας που υπέγραψε το δεύτερο μνημόνιο για το οποίο οι εταίροι μας απαίτησαν γραπτές δεσμεύσεις από τα κόμματα όσον αφορά την εφαρμογή των προβλεπόμενων ακόμη και μετά από τις εκλογές. Τέτοιες δεσμεύσεις έχουν υπογράψει μόνο τα δύο μεγάλα κόμματα.

Αλλά θα συνεχίσουμε την ανάλυση σε επόμενη ανάρτηση ...

Κρίση και τσιγάρο

Το ακόλουθο άρθρο δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 4 Απριλίου 2012.

ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΚΑΙ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑ 
Κρίση και τσιγάρο 
γράφει ο Παναγιώτης Αλεβαντής* 


Επιβαρύνουν την τσέπη τους σήμερα. Επιβαρύνουν την υγεία τους μακροπρόθεσμα. Και σε λίγο, εξαιτίας της κατάρρευσης των ασφαλιστικών ταμείων, είναι πολύ πιθανόν οι καπνιστές να μην καλύπτονται από ασφάλιση υγείας …

Τα οικονομικά προβλήματα που προκαλεί η κρίση βρίσκονται στην ημερήσια διάταξη. Όμως, συχνά στις συζητήσεις με καπνιστές, ανακύπτει το ερώτημα: αφού αντιμετωπίζεις οικονομικά προβλήματα γιατί δεν κόβεις το κάπνισμα; Θα εξοικονομήσεις κάποια χρήματα σήμερα και το κυριότερο θα μειώσεις κατά πολύ τις πιθανότητες να προσβληθείς από τις τρεις σοβαρότερες ασθένειες που επιβαρύνουν την υγεία. Τα καρδιαγγειακά νοσήματα. Τις νεοπλασίες, δηλαδή τους καρκίνους. Και τα προβλήματα του αναπνευστικού συστήματος.

Ένας καπνιστής που καταναλώνει δύο πακέτα τσιγάρα των 3,5 ευρώ την ημέρα θα μπορούσε, αν σταματούσε, να εξοικονομήσει γύρω στα 200 ευρώ το μήνα ή 2500 ευρώ το χρόνο. Θυμάμαι το θείο μου που απήγγειλε ένα ποιηματάκι το οποίο, σύμφωνα με την παράδοση είχε αναρτήσει κάποιος έξω από την πόρτα του σπιτιού του: 

Ο έτη τεσσαράκοντα μηδέποτε καπνίσας, 
το δε μη δαπανώμενο κατ’ έτος εκτοκίσας, 
τέτοια οικία αποκτά, 
προσέτι δε και έτη 
στον βίο του προσθέτει! 

Πέρα όμως από το βραχυπρόθεσμο οικονομικό όφελος που όπως είπαμε είναι ιδιαίτερα σημαντικό σε εποχές κρίσης, υπάρχει και το μακροπρόθεσμο όφελος. Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή το κάπνισμα προκαλεί περισσότερα προβλήματα υγείας από το αλκοόλ, τα ναρκωτικά, την αρτηριακή πίεση, την παχυσαρκία και την χοληστερόλη. Κάθε χρόνο περίπου 650.000 άτομα πεθαίνουν πρόωρα στην ΕΕ από αιτίες που συνδέονται με το κάπνισμα – περισσότερα από τον πληθυσμό της Μάλτας ή του Λουξεμβούργου (στοιχεία της ΠΟΥ). Επίσης, εκτιμάται ότι το κάπνισμα επηρεάζει αρνητικά την οικονομία, δεδομένου ότι οι δαπάνες τις οποίες συνεπάγεται στις χώρες της ΕΕ ανέρχονται σε τουλάχιστον 100 δισ. ευρώ ετησίως.

Για το λόγο αυτό η Ένωση έχει θεσπίσει δεσμευτική νομοθεσία υπό την μορφή δύο οδηγιών. Η πρώτη αφορά την παραγωγή, την παρουσίαση και την πώληση των προϊόντων καπνού (οδηγία 2001/37/ΕΚ). Η δεύτερη αφορά τη διαφήμιση και τη χορηγία υπέρ των προϊόντων καπνού (οδηγία 2003/33/ΕΚ). Παράλληλα η Ευρωπαϊκή Ένωση προχωρεί σταδιακά στην κατάργηση των επιδοτήσεων της καλλιέργειας καπνού, στην επιβολή ειδικών φόρων κατανάλωσης στον καπνό αλλά και σε ενημερωτικές εκστρατείες για να ενθαρρύνει κυρίως τους νέους να κόψουν το κάπνισμα. Στο πλαίσιο της πιο πρόσφατης εκστρατείας κατά του καπνίσματος με τίτλο «Αν το σταματήσεις, δεν σε σταματάει τίποτα!» έχει δημιουργηθεί ένας ιστότοπος που παρέχει εξατομικευμένες συμβουλές και υποστήριξη σε όσους αποφασίσουν να ασχοληθούν σοβαρά με την θανατηφόρα αυτή εξάρτηση (περισσότερες πληροφορίες στη διεύθυνση http://www.stopsmokingcoach.eu/home.ashx?lang=el).

Όπως αναφέρθηκε παραπάνω το κάπνισμα προκαλεί πολυάριθμα προβλήματα υγείας. Στην πραγματικότητα επηρεάζει όλα σχεδόν τα όργανα του σώματος και προκαλεί σωρεία ασθενειών πολλές από τις οποίες είναι χρόνιες με πρώτες στον κατάλογο τον καρκίνο που πνεύμονα, την αποφρακτική πνευμονοπάθεια και τα καρδιαγγειακά νοσήματα. Από έρευνες που έχουν γίνει τα τελευταία χρόνια στην Ευρώπη, στις οποίες οι επιστήμονες παρακολούθησαν καπνιστές και μη καπνιστές επί 50 συνεχή έτη, προκύπτει ότι οι μη καπνιστές ζουν δέκα χρόνια περισσότερο σε σχέση με τους καπνιστές. Επιπλέον, οι καπνιστές δεν επιβαρύνουν μόνο τη δική τους υγεία αλλά και αυτή των «πλησίον» τους στους οποίους ο καπνός προκαλεί τις ίδιες ασθένειες. Εκτιμάται ότι κάθε χρόνο στην Ευρωπαϊκή Ένωση 79.500 θάνατοι προέρχονται από το παθητικό λεγόμενο κάπνισμα. Να θυμίσουμε ότι τα καρδιαγγειακά νοσήματα είναι η μεγαλύτερη αιτία θανάτου στην Ευρώπη αφού σε αυτά οφείλεται το 40% των θανάτων ανδρών και γυναικών. Το κάπνισμα συμβάλλει ιδιαίτερα στην θνησιμότητα λόγω καρδιαγγειακών νοσημάτων ιδίως σε συνδυασμό με άλλους παράγοντες όπως η υψηλή χοληστερόλη και η υπέρταση.

Για όλους αυτούς του λόγους το κάπνισμα θεωρείται ως ο σημαντικότερος παράγοντας επιβάρυνσης της υγείας στην Ευρώπη. Οι δαπάνες λόγω του καπνίσματος που αφορούν την υγεία (άμεσες δαπάνες δηλ. νοσοκομειακή περίθαλψη, φάρμακα, περίθαλψη στο σπίτι αλλά και έμμεσες δαπάνες δηλ. απώλεια ανθρώπινου δυναμικού λόγω πρόωρων θανάτων, απώλειες παραγωγικότητας, επιβάρυνση του συστήματος κοινωνικής ασφάλισης λόγω διαφυγόντων εισφορών κλπ.) υπολογίζεται ότι ανέρχονται από 105,83 έως 130,31 δισ. ευρώ ετησίως. Αυτό αντιστοιχεί σε 1% του ΑΕΠ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και θεωρείται από πολλούς ως συντηρητική εκτίμηση αφού σε άλλες χώρες όπως η Αυστραλία επακριβέστερες μετρήσεις ανεβάζουν το ποσοστό αυτό από 2,1 έως 3,4 % του ΑΕΠ. Έτσι, όποιος κόψει το κάπνισμα δεν εξοικονομεί μόνο χρήματα για το πορτοφόλι του αλλά συμβάλλει γενικότερα και στην ενίσχυση των οικονομικών της πατρίδας παρόλο που φαινομενικά το κράτος θα χάσει κάποια χρήματα από την φορολογία των τσιγάρων.

Επιπλέον, είναι καιρός οι καπνιστές να αναλογιστούν το παράδειγμα των οδηγών που πιάνουν το τιμόνι μεθυσμένοι. Σε πολλές χώρες αν ένας μεθυσμένος οδηγός προκαλέσει ατύχημα η ασφαλιστική εταιρεία ζητά από τον ίδιο να καλύψει τα έξοδα του ατυχήματος, στην ουσία δηλαδή ακυρώνει την ασφαλιστική του κάλυψη. Η κατάρρευση των ασφαλιστικών ταμείων, σε συνδυασμό με τις νέες προειδοποιήσεις που θα περιλαμβάνουν τα πακέτα των τσιγάρων από το 2014 σχετικά με την επιβάρυνση της υγείας από το κάπνισμα, είναι πολύ πιθανόν να οδηγήσουν σε αντίστοιχες αποφάσεις στο μέλλον. Θα είναι τραγικό, τη στιγμή που θα χρειαστεί κάποιος καπνιστής ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, το ταμείο του να τον ενημερώσει ότι δεν μπορεί να καλύψει τα έξοδα μιας ακριβής εγχείρισης ή μιας χημειοθεραπείας επειδή ο άρρωστος αγνόησε επί χρόνια τις προειδοποιήσεις στα πακέτα των τσιγάρων που κατανάλωνε.

Τα παραπάνω αποτελούν βέβαια απλές εικασίες αφού τίποτα δεν έχει προταθεί επίσημα. Αλλά οι αναγνώστες της στήλης ας μην ισχυριστούν ότι δεν προειδοποιήθηκαν …

* Φυσικός, υπάλληλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Οι απόψεις είναι προσωπικές και δεν εκφράζουν κατ’ ανάγκη την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. http://alevantis.blogspot.com

Σκέψεις για τις επερχόμενες εκλογές - 1

Λίγο πριν τις τελευταίες ευρωεκλογές του 2009 είχα δημοσιεύσει σειρά άρθρων στα οποία ανέλυα το σκεπτικό με βάση το οποίο θα έκανα την επιλογή μου. Στο πρώτο άρθρο ανέλυα τις μεγάλες προκλήσεις των ευρωεκλογών. Στο δεύτερο επινόησα ένα σύστημα αξιολόγησης κομμάτων και υποψηφίων με βάση την Επικοινωνιακή επάρκεια, τον Ευρωπαϊκό προσανατολισμό, τις Θέσεις για συγκεκριμένα θέματα ευρωπαϊκής διάστασης, τις Ικανότητες των υποψηφίων και τέλος τη Γενική αξιοπιστία του κόμματος. Στο τρίτο άρθρο ασχολήθηκα με την επικοινωνιακή επάρκεια των κομμάτων και στο τέταρτο ασχολήθηκα με τις θέσεις των αντίστοιχων ευρωπαϊκών πολιτικών ομάδων. Σε ένα εμβόλιμο άρθρο ανέλυσα τα χαρακτηριστικά του καλού Ευρωβουλευτή και σε ένα πέμπτο άρθρο διαπίστωνα, ενάμιση μήνα πρις τις ευρωεκλογές την απογοητευτική εικόνα που έδιναν τα περισσότερα κόμματα.

Ένα σχεδόν μήνα πριν τις εκλογές σε ένα τελευταίο άρθρο ανέλυα τα κριτήρια με βάση θα τα οποία θα ψήφιζα: όχι στο δικομματισμό, όχι στις αντιδημοκρατικές συμπεριφορές και στη σκανδαλολογία, προτεραιότητα στα 4 Π (Παιδεία, Περιβάλλον, Πολιτισμός, Πολίτες), ευρωπαϊκός προσανατολισμός, υποψήφιοι με προσόντα, επιλεγμένοι με διαφανείς δημοκρατικές διαδικασίες, ένταξη σε συγκροτημένη ευρωπαϊκή ομάδα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Μερικές μέρες μετά τις ευρωεκλογές αναφερομουν σε ένα άρθρο της πάλαι ποτέ Ελευθεροτυπίας για την χώρα της φαιδράς πορτοκαλέας και γιατί η περαιτέρω ανάλυση έμοιαζε να μην έχει πλέον νόημα.

Πριν αρχίσω να αναλύω τα κριτήρια με τα οποία θα ψηφίσω στις επόμενες εκλογές αναρωτιέμαι αν θα έχω τη δυνατότητα να ψηφίσω. Όχι γιατί θέλω να απέχω ηθελημένα απορρίπτοντας το πολιτικό σύστημα όπως πολλοί συμπολίτες που προτιμούν να «ιδιωτεύουν» αντί να επηρρεάζουν με την ψήφο τους τις αποφάσεις που άλλοι πέρνουν σε βάρος τους. Αλλά γιατί ως Έλληνας του εξωτερικού περιμένω εδώ και 30 χρόνια να εφαρμοστεί στην πράξη η συνταγματική επιταγή για την ψήφο των αποδήμων (άρθρο 51 παράγραφος 4). Σε αυτό το θέμα έχει αναφερθεί εκτεταμένα ο φίλος Πασχάλης Παπαχριστόπουλος οι προτάσεις του οποίου έχουν μείνει στα συρτάρια διαδοχικών κυβερνήσεων ...

Αλλά θα επανέλθω ...

Κρίσιμες επικοινωνίες

Το ακόλουθο άρθρο δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 28 Μαρτίου 2012.

ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΚΑΙ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑ
Κρίσιμες επικοινωνίες
γράφει ο Παναγιώτης Αλεβαντής*

Σε όλες τις μεγάλες καταστροφές, τα πράγματα περιπλέχθηκαν εξαιτίας των κακών επικοινωνιών μεταξύ των υπηρεσιών έκτακτης ανάγκης, χωρίς αναγκαστικά να φταίει η τεχνολογία

Την αφορμή για το σημερινό άρθρο την πήρα από την είδηση περί εξοπλισμού των ομάδων πολιτικής προστασίας στην Κρήτη με συστήματα επικοινωνίας TETRA, τα οποία θα χρησιμοποιηθούν σε περιπτώσεις καταστροφών για το συντονισμό των επεμβάσεων. Αξιέπαινη η προσπάθεια που όμως θα πρέπει να συνοδευτεί και από την καθιέρωση λεπτομερών πρωτοκόλλων επικοινωνίας αλλά και από συνεχείς ασκήσεις για την εφαρμογή τους στην πράξη.

Η ανάλυση όλων των μεγάλων καταστροφών δείχνει, πράγματι, ότι συχνά ο αδύνατος κρίκος για την εφαρμογή των σχεδίων έκτακτης ανάγκης ήταν οι επικοινωνίες. Τα διδάγματα από την επίθεση στους δίδυμους πύργους στη Νέα Υόρκη στις 9 Σεπτεμβρίου 2001. Η ανάλυση της επέμβασης μετά τον τυφώνα Κατρίνα στις νότιες πολιτείες των ΗΠΑ το 2005. Ο εξαιρετικά υψηλός αριθμός των θυμάτων από το τσουνάμι στον Ινδικό Ωκεανό το 2004. Τα προβλήματα που εμφανίστηκαν κατά την αντιμετώπιση των βομβιστικών επιθέσεων στο Λονδίνο στις 7 Ιουλίου 2005. Και τα διδάγματα από πολυάριθμες μικρότερες καταστροφές και συμβάντα, δείχνουν ότι σε όλες τις περιπτώσεις υπήρχε πρόβλημα με τις επικοινωνίες.
Όπως προκύπτει από τις αναλύσεις, τα προβλήματα οφείλονται σε δύο παράγοντες: στην τεχνολογία και στους ανθρώπους. Η τεχνολογική διάσταση συνδέεται με πολλές παραμέτρους. Οι υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης δεν έχουν πάντοτε την απαιτούμενη τεχνογνωσία για να σχεδιάσουν συστήματα επικοινωνιών που να αξιοποιούν τις σύγχρονες τεχνολογίες. Έτσι επαφίενται στις προτάσεις των εταιρειών και χρησιμοποιούν συστήματα της προηγούμενης 20ετίας που σήμερα είναι κατά πολύ ξεπερασμένα. Τα συστήματα αυτά μπορεί να επιτρέπουν την φωνητική επικοινωνία μεταξύ των δυνάμεων επέμβασης υπό συνθήκες κανονικού φόρτου αλλά δεν είναι ικανά να χειριστούν τις πολύπλοκες και εκτεταμένες επικοινωνίες σε περιπτώσεις μεγάλων καταστροφών. Επιπλέον, επειδή χρησιμοποιούν περιορισμένα τμήματα του ηλεκτρομαγνητικού φάσματος τα παλαιότερα συστήματα δεν επιτρέπουν την διαβίβαση σταθερής και κινούμενης εικόνας, κάτι που αποδεικνύεται εξαιρετικά χρήσιμο προκειμένου οι ιθύνοντες να κατανοήσουν το μέγεθος και την έκταση της καταστροφής. Άλλα συστήματα, που στηρίζονται στα υπάρχοντα δίκτυα κινητής τηλεφωνίας, είναι ευάλωτα στις καταστροφές που πλήττουν τις υποδομές (σεισμοί, πλημμύρες κλπ.) και απλώς δεν λειτουργούν όταν οι αρμόδιοι τα χρειάζονται περισσότερο.

Οι επικοινωνίες έκτακτης ανάγκης είναι εν πολλοίς τρισδιάστατες και περιλαμβάνουν: Πρώτον, την επικοινωνία των πολιτών με τις αρχές όταν οι πολίτες θέλουν να αναφέρουν κάποιο περιστατικό π.χ. μέσω των αριθμών έκτακτης ανάγκης 112, 166, 199 ή 100). Δεύτερον, την επικοινωνία των υπηρεσιών έκτακτης ανάγκης μεταξύ τους κατά τη φάση της επέμβασης και της διαχείρισης του περιστατικού. Και, τρίτον, την επικοινωνία των αρχών με τους πολίτες προκειμένου να τους ενημερώσουν για επικείμενη ή εν εξελίξει καταστροφή παρέχοντας τους οδηγίες (εκκένωση ή αποφυγή κυκλοφορίας σε μια περιοχή, μέτρα που πρέπει να λάβουν για την προστασία τους κλπ.). Σε κάθε μια από τις παραπάνω διαστάσεις χρησιμοποιούνται διαφορετικές τεχνολογίες και συστήματα τα οποία όμως καλούνται να χειριστούν οι ίδιοι άνθρωποι στο πλαίσιο των αποκαλούμενων συστημάτων Διοίκησης, Ελέγχου, Επικοινωνιών, Συντονισμού και Πληροφόρησης ή των C4I. Σήμερα, τα σύγχρονα συστήματα C4I χρησιμοποιούν κοινές τεχνολογίες βάσεων δεδομένων που επικοινωνούν μέσω δικτύων τύπου διαδικτύου οι οποίες ενισχύονται βέβαια κατάλληλα όσον αφορά την ασφάλεια (π.χ. με ειδικές τεχνολογίες κρυπτογράφησης ή/και με τη χρήση δορυφορικών κυκλωμάτων για λειτουργία σε περίπτωση καταστροφής της επίγειας υποδομής).

Η εγκατάσταση όμως ενός σύγχρονου συστήματος δεν αποτελεί από μόνο του εγγύηση αποτελεσματικών επικοινωνιών μεταξύ των υπηρεσιών έκτακτης ανάγκης. Εδώ υπεισέρχεται ο ανθρώπινος παράγοντας. Μια σημαντική παράμετρος της επικοινωνίας είναι λόγου χάριν η ορολογία που χρησιμοποιείται. Μια άλλη είναι η εκπαίδευση των επικοινωνούντων να λειτουργούν υπό συνθήκες εξαιρετικής πίεσης και άγχους. Τέλος, μεγάλη σημασία έχει η κοινοποίηση μόνο των κρίσιμων πληροφοριών που απαιτούνται για την κατανόηση της κατάστασης και την οργάνωση της επέμβασης. Συχνά, οι διάφορες υπηρεσίες έχουν αναπτύξει την δική τους «γλώσσα» που όμως δεν είναι κατανοητή από τις υπόλοιπες υπηρεσίες και από τους πολιτικούς τους προϊσταμένους. Η καθιέρωση πρωτοκόλλων επικοινωνίας μπορεί να διευκολύνει τις υπηρεσίες να μιλούν την ίδια γλώσσα με τρόπο που οι πληροφορίες να κυκλοφορούν ευκολότερα μεταξύ των υπηρεσιών και με την ιεραρχία. Η τεχνολογία μπορεί να βοηθήσει (π.χ. με συστήματα πληροφορικής που ζητούν συγκεκριμένες κάθε φορά πληροφορίες) αλλά δεν αρκεί.

Για να εξασφαλιστεί η αρμονική επικοινωνία μεταξύ αρμοδίων από διαφορετικές ιεραρχίες και τρόπους σκέψης ένας μόνο τρόπος υπάρχει – διαρκής εξάσκηση. Με σενάρια από τα πιο απλά μέχρι τα πιο σύνθετα, με ασκήσεις επί χάρτου, με ασκήσεις επικοινωνιών, με συσκέψεις, με ανταλλαγές προσωπικού, με τη κατάρτιση σχεδίων αλλά και με την εκπαίδευση των υπευθύνων στην αυτενέργεια. Μόνο άνθρωποι που έχουν συνεργαστεί κατ’ επανάληψη υπό σχεδόν πραγματικές συνθήκες πίεσης, που έχουν γνωριστεί μεταξύ τους και που έχουν αλληλοκατανοήσει τον τρόπο σκέψης των συνεργατών τους, μπορούν να λειτουργήσουν ως μια ομάδα σε περιπτώσεις μεγάλων καταστροφών και κρίσεων. Έτσι, η λήψη των αποφάσεων γίνεται πιο εύκολη και δεν εμφανίζονται οι συνηθισμένες συγκρούσεις προσωπικοτήτων που συχνά οδηγούν σε αυτό που οι ειδικοί ονομάζουν «καταστροφή μέσα στην καταστροφή».

Άσκηση! Άσκηση! Άσκηση! Έτσι απάντησε ο αρχηγός της πυροσβεστικής υπηρεσίας του Άμστερνταμ που διαχειρίστηκε την πτώση ενός εμπορικού αεροσκάφους σε κατοικημένη περιοχή της πόλης όταν ρωτήθηκε ποιο ήταν το μυστικό της πετυχημένης επέμβασης σε περιπτώσεις πολύπλοκων καταστροφών. Μια συμβουλή που αφορά όλες τις υπηρεσίες …

* Φυσικός, υπάλληλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Οι απόψεις είναι προσωπικές και δεν εκφράζουν κατ’ ανάγκη την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. http://alevantis.blogspot.com

Χαμένοι στη μεταβατική περίοδο

Οι κρίσεις που νομίζαμε ότι είναι εξαιρετικά φαινόμενα έχουν πλέον γίνει ενδημικές. Τι χαρακτηριστικά πρέπει να έχει ένας οργανισμός για να είναι ικανός να αντιμετωπίσει τις επερχόμενες κρίσεις;
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 21 Μαρτίου 2012 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-057.

Είδαμε την περασμένη εβδομάδα με ποιο τρόπο η διδασκαλία της αυτενέργειας στην αντιμετώπιση καταστροφών βοήθησε τους μαθητές σε μια περιοχή της Ιαπωνίας να σωθούν από το καταστροφικό τσουνάμι. Η προσέγγιση αυτή για την αντιμετώπιση κρίσεων δεν αποτελεί ιαπωνική πρωτοτυπία. Πολλοί μελετητές που ασχολούνται με την αντιμετώπιση μεγάλων καταστροφών και κρίσεων σε παγκόσμιο επίπεδο έχουν καταλήξει στο ίδιο συμπέρασμα - ο τρόπος που σκεπτόμαστε, τα εγχειρίδια και οι κανόνες που χρησιμοποιούμε για την αντιμετώπιση των κρίσεων είναι πια εντελώς ξεπερασμένα και δεν αντιστοιχούν στο διαρκώς μεταβαλλόμενο περιβάλλον στο οποίο ζούμε σήμερα. Στην πραγματικότητα, σύμφωνα με τον δημοσιογράφο και συγγραφέα Κούπερ Ράμο «έχουμε μπει σε μια «επαναστατική» περίοδο αλλά με ιδέες, ηγέτες και θεσμικά όργανα προσαρμοσμένα σε έναν κόσμο που έχει πια παρέλθει …»

Ένας από τους μελετητές αυτών των φαινομένων, ο γάλλος Patrick Lagadec, στον οποίο η στήλη είχε αναφερθεί και παλαιότερα, έχει προχωρήσει και σε ενδελεχή ανάλυση των οργανισμών οι οποίοι είναι έτοιμοι να αντιμετωπίσουν τις ενδημικές κρίσεις που μας επιφυλάσσει το μέλλον ή που αντίθετα λόγω των ενδογενών χαρακτηριστικών τους είναι καταδικασμένοι να καταρρεύσουν. Και η ανάλυση καλύπτει κράτη, κόμματα, μεγάλες ή μικρές επιχειρήσεις, διεθνείς οργανισμούς, ακόμη και οικογένειες! Το συμπέρασμα του είναι ότι όσοι δεν μεταλλαχθούν για να αντιμετωπίσουν τις νέες εποχές, δεν θα έχουν μέλλον.

Η μεθοδολογική ανάλυση του Lagadec περιλαμβάνει τέσσερα στάδια. 1) Ανάλυση της γενικής φιλοσοφίας του οργανισμού όσον αφορά την αντιμετώπιση των κρίσεων. 2) Επαλήθευση των βασικών ικανοτήτων για την αντιμετώπιση καταστροφών και κρίσεων. 3) Ανάλυση των ικανοτήτων για την αντιμετώπιση συστημικών κρίσεων. Και 4) εξέταση της δυνατότητας αντιμετώπισης μιας γενικής κατάρρευσης. Με βάση την ανάλυση αυτή οι οργανισμοί κατατάσσονται σε πέντε επίπεδα: -1 (προγραμματισμένος να αποτύχει), 0 (πιθανό να αποτύχει), +1 (έτοιμος να αντιμετωπίσει περιορισμένα μόνον προβλήματα), +2 (έχει ευνοϊκές προοπτικές να εξέλθει από μια κρίση) και +3 (θα διαδραματίσει ηγετικό ρόλο στην αντιμετώπιση της κρίσης).

Ποια είναι τα βασικά χαρακτηριστικά ενός οργανισμού επιπέδου -1; Κατ' αρχάς το ζήτημα της αντιμετώπισης καταστροφών και κρίσεων δεν βρίσκεται καν στις προτεραιότητες της διοίκησης. Αλλά και κάθε προσπάθεια να μπει στην ημερήσια διάταξη προσκρούει σε βιαστικές διαβεβαιώσεις (όλα πάνε καλά), σε διαρκείς υπεκφυγές (θα το δούμε αργότερα), κατηγορηματικές αρνήσεις (αυτά δεν περνάνε εδώ) και απομάκρυνση όσων τολμούν να θέσουν τα σχετικά ζητήματα με ταυτόχρονη προώθηση όσων δεν προκαλούν «αναταράξεις» στο κατεστημένο. Ο οργανισμός συνολικά δεν διαθέτει καμία από τις απαιτούμενες γνώσεις για την αντιμετώπιση πραγματικών κρίσεων και δεν έχει αναπτύξει μια φιλοσοφία συνεργασίας μεταξύ του προσωπικού ούτε και μεθοδολογία εξέτασης όλων των πιθανών και απίθανων σεναρίων. Ταυτόχρονα, τα στελέχη αρνούνται να εξετάσουν καν το ενδεχόμενο να συμβεί κάτι σοβαρό ή, και αν το κάνουν, παραμένουν στα γνωστά στερεότυπα των μαζικών επενδύσεων σε εξοπλισμό και εκπαίδευση για την «επικοινωνιακή διαχείριση» της κρίσης. Το βασικό επιχείρημα είναι ότι οποιαδήποτε άλλη προσέγγιση είναι άχρηστη, θα δημιουργήσει περισσότερα προβλήματα (ιδίως άγχος στους ιθύνοντες και το κοινό) και αποκλείεται σε περιόδους οικονομικής δυσπραγίας. Τέλος, η διοίκηση αρνείται πλήρως να εξετάσει «ανεξερεύνητα πεδία» όπως τις πολύπλοκες συστημικές κρίσεις ή ακόμη και το ενδεχόμενο μιας κατάρρευσης (τα εγχειρίδια δεν τα προβλέπουν, δεν διδάσκονται στα πανεπιστήμια, δεν θα αλλάξουμε εμείς τον κόσμο).

Ας δούμε τώρα τα χαρακτηριστικά ενός οργανισμού επιπέδου +3. Εκεί, όχι μόνον η αντιμετώπιση των κρίσεων είναι στην ημερησία διάταξη αλλά όλα τα μέλη του οργανισμού θεωρούν ότι η εξέταση των πιο πολύπλοκων καταστάσεων εντάσσεται στα βασικά τους καθήκοντα. Αυτό προκύπτει από τη θεματολογία των ασκήσεων, το πνεύμα συνεργασίας των υπευθύνων, την εκτεταμένη ανάλυση των διδαγμάτων. Ταυτόχρονα ο οργανισμός δεν αποφεύγει να εξετάσει σενάρια που θα ξάφνιαζαν όσους στηρίζονται στις κλασσικές συνταγές αντιμετώπισης κρίσεων της περασμένης εικοσαετίας. Και οι ηγέτες δεν φοβούνται να εξετάσουν τα πιο απίθανα σενάρια, να ακούσουν όλους τους υφιστάμενους, να ενθαρρύνουν την ανοικτή επικοινωνία και την αυτενέργεια. Όχι μόνο είναι έτοιμοι να σκεφτούν «έξω από το καθιερωμένο πλαίσιο» αλλά δεν φοβούνται να αντιμετωπίσουν και την σημερινή πραγματικότητα που χαρακτηρίζεται από την «έλλειψη πλαισίου».

Γιατί τελικά η αντιμετώπιση καταστροφών και κρίσεων εξαρτάται πάνω απ' όλα από τα χαρακτηριστικά της ηγεσίας. Οι οργανισμοί επιπέδου -1 έχουν συνήθως μια συγκεντρωτική, μυστικοπαθή, αυταρχική και φοβική ηγεσία που αποθαρρύνει τους διοικούμενους να εκφράσουν ελεύθερα την άποψη τους, που δεν επικοινωνεί με την πραγματικότητα αλλά ζει απομονωμένη από κόλακες και μετριότητες. Αντίθετα, οι οργανισμοί επιπέδου +3 έχουν ηγεσίες που εκχωρούν αρμοδιότητες στους υφιστάμενους, που είναι ανοικτές και συμμετοχικές, που δεν φοβούνται ούτε το καινούργιο και το άγνωστο, ούτε την κριτική, ούτε την αυτενέργεια, που θεωρούν τους διοικούμενους ως συνεργάτες οι οποίοι πρέπει να εκφράσουν ελεύθερα τις απόψεις τους, και το κυριότερο, ηγεσίες που επικοινωνούν με το περιβάλλον και τα πραγματικά προβλήματα. Αυτό δεν σημαίνει βέβαια ότι δεν λαμβάνονται αποφάσεις ή ότι δεν εφαρμόζονται, αλλά ότι ο οργανισμός δρα με τρόπο που να μην καθηλώνεται ανήμπορος να αντιδράσει σε κάθε καινούργια κρίση.

Αυτό είναι το θεωρητικό υπόβαθρο της εκπληκτικής διάσωσης των μαθητών στο Καμαΐσι της Ιαπωνίας. Και μπορεί να χρησιμεύσει ως βάση για την αντιμετώπιση των μελλοντικών κρίσεων σε κάθε επίπεδο …

* Φυσικός, υπάλληλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Οι απόψεις είναι προσωπικές και δεν εκφράζουν κατ’ ανάγκη την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. http://alevantis.blogspot.com

Παραδείγματα δασκάλων προς μίμηση!

Το ακόλουθο άρθρο δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 14 Μαρτίου 2012.

ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΚΑΙ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑ
Παραδείγματα δασκάλων προς μίμηση!
γράφει ο Παναγιώτης Αλεβαντής*

Ένα χρόνο μετά τον σεισμό και το επακόλουθο παλιρροϊκό κύμα που έπληξε την ανατολική ακτή της Ιαπωνίας μερικά «θαύματα» που έμοιαζαν απίστευτα εξηγούνται

Ο σεισμός της 11ης Μαρτίου 2011 άλλαξε τον κόσμο κι αυτό δεν είναι σχήμα λόγου. Σύμφωνα με τη NASA, η ένταση της δόνησης μίκρυνε τη διάρκεια της γήινης ημέρας κατά 1,8 εκατομμυριοστά του δευτερολέπτου, μετακίνησε τον άξονα περιστροφής της Γης κατά 16,5 εκατοστόμετρα και μετατόπισε το μεγαλύτερο νησί της Ιαπωνίας κατά 2,4 μέτρα. Κάτι που δεν μπόρεσε όμως να αλλάξει ήταν η αξία του καλού δασκάλου που ενδιαφέρεται να εμφυσήσει στους μαθητές πώς να σκέπτονται για να είναι ασφαλείς οι ίδιοι και οι γύρω τους. Να με δυο λόγια η ιστορία του καθηγητή Τοσιτάκα Κατάντα και πως η διδασκαλία του έσωσε πάνω από 2.900 μαθητές στην πόλη Καμαΐσι, αριθμός που αντιστοιχεί στο 99.8% του συνόλου των μαθητών!


Αμέσως μετά το σεισμό, οι μεγαφωνικές εγκαταστάσεις στο γυμνάσιο του Καμαΐσι-Χιγκάσι καταστράφηκαν αλλά οι μαθητές ανέλαβαν πρωτοβουλία και εγκατέλειψαν το σχολείο τρέχοντας προς τον προκαθορισμένο τόπο συγκέντρωσης. Τους ακολούθησαν οι μαθητές από το δημοτικό σχολείο του Ουνοσουμάι που συμμετείχαν πάντα σε κοινές ασκήσεις εκκένωσης. Όμως, όταν έφτασαν στο προκαθορισμένο σημείο, πίσω από μια πλαγιά, κάποιος μαθητής πρότεινε να μετακινηθούν σε ακόμη υψηλότερη τοποθεσία για μεγαλύτερη ασφάλεια, επειδή η πλαγιά δεν του φάνηκε ιδιαίτερα ασφαλής. Πράγματι, κοιτάζοντας πίσω τα παιδιά είδαν τι σκόνη από το τσουνάμι να τους ακολουθεί, ενώ ταυτόχρονα συνάντησαν και τα παιδιά ενός νηπιαγωγείου. Ακολουθώντας το μάθημα που είχαν μάθει (Μην περιμένετε να σας προστατεύσουν - γίνετε εσείς οι ίδιοι προστάτες) μερικοί μαθητές ασχολήθηκαν με τα νήπια ενώ άλλοι έσπρωχναν μέχρι και καροτσάκια. Ενώ έφταναν σε ασφαλή τοποθεσία είδαν το προκαθορισμένο σημείο συγκέντρωσης να πλημμυρίζει … Τα παιδιά όμως είχαν σωθεί!

Οι μαθητές από το δημοτικό σχολείο του Καμαΐσι, ακολουθούσαν μειωμένο ωράριο κι έτσι είχαν ήδη γυρίσει στα σπίτια τους την ώρα του σεισμού. Όμως όλοι τους σώθηκαν γιατί εφάρμοσαν αυτά που είχαν μάθει στο σχολείο. Ένας μαθητής της πρώτης δημοτικού έτρεξε στο προκαθορισμένο σημείο συγκέντρωσης. Ένας μαθητής της έκτης αντί να βγει από το σπίτι του, που είχε ήδη περικυκλωθεί από τα νερά, πήρε τον μικρότερο αδελφό του και ανέβηκε στο τρίτο πάτωμα γιατί θυμήθηκε ένα βίντεο που είχε δει στο σχολείο το οποίο έδειχνε ανθρώπους να δυσκολεύονται να τρέξουν μέσα στα νερά. Όλα τα παιδιά σώθηκαν επειδή αυτενέργησαν. Στην περιοχή βέβαια είχαν κατασκευαστεί φράγματα για την αντιμετώπιση των παλιρροϊκών κυμάτων, ύψους από έξη μέχρι και δέκα μέτρα. Επίσης υπήρχαν και συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης. Όμως, το τσουνάμι της 11ης Μαρτίου 2011 πέρασε πάνω από τα φράγματα! Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν πρέπει να φτιάχνονται φράγματα αλλά ταυτόχρονα οι κάτοικοι θα πρέπει να εκπαιδεύονται όσο γίνεται καλύτερα για να αντιμετωπίσουν τις καταστροφές και να μην επαφίενται στα έργα ελαχιστοποίησης των επιπτώσεων της καταστροφής.

Ο Τοσιτάκα Κατάντα είναι μηχανικός. Διδάσκει στο Πανεπιστήμιο της Γκούνμα και ερευνά την ενσωμάτωση των κοινωνικών επιστημών στην αντιμετώπιση των καταστροφών. Πριν από δέκα περίπου χρόνια δούλευε με μοντέλα προσομοίωσης πλημμυρών τα οποία και άρχισε να εφαρμόζει στα τσουνάμι. Ταυτόχρονα, άρχισε να μελετά την ευαισθητοποίηση των κατοίκων της περιοχής σε θέματα αντιμετώπισης τσουνάμι. Διαπίστωσε ότι όσο περισσότερο οι κυβερνητικές προσπάθειες εστιάζονταν στην κατασκευή φραγμάτων και συστημάτων συναγερμού, τόσο λιγότερη συναίσθηση των πραγματικών κινδύνων είχαν οι κάτοικοι. Νόμιζαν ότι τα φράγματα θα τους προστάτευαν … Έτσι ο Κατάντα προσέγγισε τις τοπικές αρχές που είχαν αντιληφθεί το πρόβλημα και οργάνωσε μαθήματα για τους ενήλικες. Δυστυχώς, μόνον όσοι ήταν ήδη ευαισθητοποιημένοι έκαναν τον κόπο να παρακολουθήσουν. Έτσι στράφηκε στον τοπικό διευθυντή εκπαίδευσης που ελευθέρωσε τους δασκάλους ένα απόγευμα την εβδομάδα έτσι ώστε να συνεργαστούν με τον καθηγητή για την διαμόρφωση μαθημάτων και εγχειριδίων για τους μαθητές.

Αρχικά, όλοι οι μαθητές ρωτήθηκαν τι θα έκαναν σε περίπτωση ισχυρού σεισμού. Οι περισσότεροι απάντησαν ότι θα έμεναν σπίτι περιμένοντας τους γονείς τους! Τα αποτελέσματα κοινοποιήθηκαν στους γονείς με την ερώτηση «Σε περίπτωση τσουνάμι, νομίζετε ότι το παιδί σας θα επιβιώσει;» Αυτό ήταν αρκετό για να κινητοποιήσει τελικά τους γονείς … οι περισσότεροι από τους οποίους σώθηκαν επίσης από το περσινό τσουνάμι. Σιγά-σιγά οι δάσκαλοι άρχισαν να ενσωματώνουν την διδασκαλία της προστασίας στα μαθήματα - π.χ. στα μαθηματικά οι μαθητές μέτρησαν το ύψος του κύματος, στη φυσική υπολόγισαν σε πόσο χρόνο θα φτάσει στο σπίτι τους και στην γεωγραφία έφτιαξαν τους προσωπικούς τους χάρτες εκκένωσης με τα σπίτια τους, το σχολείο και τα σημεία συγκέντρωσης. Ταυτόχρονα οργανώθηκαν συχνές ασκήσεις εκκένωσης. Συνολικά οι μαθητές της περιοχής Καμαΐσι αφιέρωναν κάθε χρόνο από 5 έως 15 ώρες εκπαίδευσης για την αντιμετώπιση τσουνάμι.

Στόχος του προγράμματος ήταν με το συνδυασμό θεωρητικών γνώσεων και πρακτικής οι μαθητές να αποκτήσουν μια φιλοσοφία ετοιμότητας και αυτενέργειας και να μην στηρίζονται στους χάρτες επικινδυνότητας και τα μέτρα της κυβέρνησης. Να μάθουν να αξιολογούν μόνοι τους την κατάσταση και να αυτενεργούν για να σωθούν οι ίδιοι. Και να εφαρμόζουν τις τρεις αρχές του καθ. Κατάντα: «Μην πιστεύετε σε προκατασκευασμένες ιδέες», «Κάνετε ό,τι μπορείτε» και «Αναλάβετε ηγετικό ρόλο κατά την εκκένωση».

Στόχος του καθηγητή Κατάντα είναι τώρα να διευρυνθεί η μέθοδός του σε όλη την Ιαπωνία. Για να σωθούν περισσότεροι μαθητές την επόμενη φορά!

* Φυσικός, υπάλληλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Οι απόψεις είναι προσωπικές και δεν εκφράζουν κατ’ ανάγκη την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. http://alevantis.blogspot.com

Ένας αριθμός για μη επείγοντα περιστατικά

Για την καλύτερη εξυπηρέτηση των πολιτών αλλά και των επισκεπτών, αρκετές αμερικανικές πόλεις δημιούργησαν το 311, έναν αριθμό και την συναφή υπηρεσία για την εξυπηρέτηση των περιστατικών που δεν είναι επείγοντα

Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 6 Μαρτίου 2012 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-055.

Στη Βόρεια Αμερική (ΗΠΑ και Καναδά) ο ενιαίος αριθμός επειγόντων για την κινητοποίηση της αστυνομίας, της πυροσβεστικής και των ασθενοφόρων είναι το 911, αντίστοιχος του 112, του ευρωπαϊκού αριθμού επειγόντων. Όμως το 911 (όπως και το 112) είναι για πραγματικά επείγοντα περιστατικά όταν δηλαδή κινδυνεύουν ζωές ή περιουσίες. Για να αντιμετωπίσουν όλα τα άλλα μη επείγοντα περιστατικά οι αμερικανικές υπηρεσίες δημιούργησαν το 311.


Τηλεφωνικά κέντρα 311 άρχισαν να λειτουργούν από τις αρχές της δεκαετίας του 2000 και συνδυάζονται με αντίστοιχες υπηρεσίες εξυπηρέτησης πολιτών. Σήμερα υπάρχουν σε πάνω από 300 μεγάλες αμερικανικές πόλεις και ενημερώνουν τους πολίτες αλλά και τους επισκέπτες για χιλιάδες θέματα: σχολικές αργίες, κανόνες ανακύκλωσης, καταλύματα για άστεγους, εκδηλώσεις στα πάρκα, λακκούβες στους δρόμους, ζημιές σε φανοστάτες, γκράφιτι και περιπτώσεις διατάραξης της κοινής ησυχίας - ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα στις μεγάλες πόλεις. Στη Νέα Υόρκη για παράδειγμα η υπηρεσία του 311 δέχεται 60.000 περίπου κλήσεις ημερησίως στις οποίες απαντούν επί 24ώρου βάσεως 400 περίπου τηλεφωνητές. Το 80% των κλήσεων απαντώνται το πολύ μέσα σε 30 δευτερόλεπτα και με ένα σύστημα διερμηνέων υπηρεσίας υπάρχει δυνατότητα απάντησης σε 170 γλώσσες.

Πριν από την δημιουργία του 311 για να εντοπίσουν κάθε φορά την αρμόδια υπηρεσία, οι πολίτες και οι επισκέπτες της Νέας Υόρκης έπρεπε να ψάξουν στις 14 σελίδες του τηλεφωνικού καταλόγου των υπηρεσιών του δήμου που περιείχε περίπου 4.000 τηλέφωνα. Στη συνέχεια, έπρεπε να καλέσουν από δύο έως δέκα αριθμούς μέχρι να εντοπίσουν την σωστή υπηρεσία, μια διαδικασία που συχνά απαιτούσε 20 λεπτά ή και περισσότερο. Σήμερα, οι τηλεφωνητές του κέντρου 311 απαντούν στις ερωτήσεις γενικής φύσης, και αν ο πολίτης χρειάζεται πιο εξειδικευμένη βοήθεια τον παραπέμπουν σε εξειδικευμένο τηλεφωνητή που εντοπίζει την αρμόδια υπηρεσία. Στις εξειδικευμένες αυτές κλήσεις δίδεται ένας αριθμός μέσω του οποίου ο πολίτης μπορεί να παρακολουθήσει την εξέλιξη του προβλήματος του, τηλεφωνώντας ή συμβουλευόμενος τις ιστοσελίδες της υπηρεσίας. Οι κλήσεις για τις οποίες χρειάζεται να ληφθούν και αστυνομικά μέτρα (π.χ. παραβάσεις του ΚΟΚ, διατάραξη της κοινής ησυχίας, βανδαλισμοί) διαβιβάζονται και στα τοπικά αστυνομικά τμήματα για περαιτέρω ενέργειες. Με βάση τις διαθέσιμες στατιστικές, το 85% των προβλημάτων επιλύονται κατά την πρώτη κλήση και δεν απαιτούν περαιτέρω ενέργειες!

Η ικανοποίηση των «πελατών» του 311 αξιολογήθηκε από ανεξάρτητη εταιρεία που συνέκρινε την δημοτικότητα της υπηρεσίας με εκείνη άλλων τηλεφωνικών κέντρων του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα. Το 311 ήλθε πρώτο μαζί με τα τηλεφωνικά κέντρα ξενοδοχειακής εξυπηρέτησης ξεπερνώντας κατά πολύ άλλες κυβερνητικές υπηρεσίες όπως οι εφορίες (IRS) ή και οι τηλεφωνικές εταιρείες. Το μυστικό της επιτυχίας είναι η χρήση σύγχρονης τεχνολογίας βάσεων δεδομένων, η συνεχής εσωτερική αξιολόγηση και η εκπαίδευση των τηλεφωνητών - που όταν απαντούν στους πολίτες πρέπει να είναι ευγενικοί, επαγγελματίες και γνώστες των προβλημάτων της πόλης.

Όμως το 311 δεν είναι μόνο ένα τέλειο σύστημα εξυπηρέτησης των πολιτών και των επισκεπτών. Ο ίδιος ο δήμαρχος της Νέας Υόρκης το χαρακτηρίζει ως ένα πανίσχυρο διαχειριστικό εργαλείο χωρίς το οποίο η διοίκηση της πόλης θα ήταν αδύνατη. Για παράδειγμα, η ανάλυση 2.000 καταγγελιών οδήγησε σε ένα σύστημα ενίσχυσης του προσωπικού για την αντιμετώπιση σοβαρών των ζημιών στο οδόστρωμα. Αναλύοντας τα παράπονα για διατάραξη της κοινής ησυχίας η αστυνομία μπόρεσε να εντοπίσει παράνομα νυχτερινά κέντρα τα οποία λειτουργούσαν σε περιοχές που προορίζονταν για κατοικίες. Και οι καταγγελίες για στομαχικά προβλήματα ή ακαθαρσίες από πελάτες που επισκέφτηκαν το ίδιο εστιατόριο, προκαλούν την άμεση επέμβαση των υπηρεσιών υγιεινής του δήμου.

Με το σύστημα, που στοίχισε αρχικά 25 εκατ. δολάρια, εξοικονομήθηκαν χρήματα αφού καταργήθηκαν τα 40 περίπου τηλεφωνικά κέντρα που λειτουργούσαν προηγουμένως. Άλλα πλεονεκτήματα περιλαμβάνουν τη μείωση των κλήσεων προς τις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης (4 εκατομμύρια λιγότερες κλήσεις από το 2003 έως το 2009), την ορθολογική χρήση των υπηρεσιών και την κατάργηση αλληλεπικαλυπτόμενων αρμοδιοτήτων, την ενίσχυση υπηρεσιών ανάλογα με τις εμφανιζόμενες ανάγκες και, κυρίως, την επικέντρωση των υπηρεσιών στην βασική τους αποστολή. Αυτό επιτεύχθηκε με την κοινοποίηση των πληροφοριών σχετικά με τα παράπονα των πολιτών στις αρμόδιες υπηρεσίες, οι οποίες μπορούν πλέον να σχεδιάσουν καινοτόμα προγράμματα για τους πολίτες όπως για παράδειγμα το πρόγραμμα δωρεάν διανομής αυτοκόλλητων νικοτίνης για την καταπολέμηση του καπνίσματος, ή το πρόγραμμα απομάκρυνσης παλαιών ψυγείων.

Το 311 αποτελεί μια υποδειγματική υπηρεσία εξυπηρέτησης των πολιτών και των επισκεπτών μιας πόλης με την χρήση σύγχρονης τεχνολογίας ηλεκτρονικής διακυβέρνησης και ποιοτικών προτύπων που χρησιμοποιεί ο ιδιωτικός τομέας. Στόχος είναι πάντοτε η προστασία του πολίτη έναντι των προβλημάτων που αντιμετωπίζει στην καθημερινότητά του, και τα οποία αν και μη επείγοντα, μπορούν να προκαλέσουν σημαντική υποβάθμιση της ποιότητας ζωής.

(Με στοιχεία από το www.nyc.gov/311, το www.wired.com 2010, www.wired.com 2019 και το www.accenture.com).

* Φυσικός, υπάλληλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Οι απόψεις είναι προσωπικές και δεν εκφράζουν κατ’ ανάγκη την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. http://alevantis.blogspot.com

Ποιος θα φυλάξει τους φύλακες;

Το ακόλουθο άρθρο δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 29 Φεβρουαρίου 2012.

ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΚΑΙ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑ

Ποιος θα φυλάξει τους φύλακες;
γράφει ο Παναγιώτης Αλεβαντής*

«Quis custodiet ipsos custodes?» αναρωτιέται ο Ιουβενάλης στις Σάτιρες. Κι ο Πλάτωνας στην Πολιτεία του βάζει τον Γλαύκωνα να αναφωνήσει «Γελοῖον γάρ, ἦ δ' ὅς τόν γε φύλακα φύλακος δεῖσθαι» δηλ. «Θα ήταν γελοίο ο φύλακας να χρειάζεται φύλακα»

Την αφορμή για το σημερινό μου σημείωμα την πήρα από την πρόσφατη κλοπή των αρχαίων αντικειμένων από το Μουσείο της Αρχαίας Ολυμπίας. Σύμφωνα με το ρεπορτάζ αντί για τους τρεις φύλακες που έπρεπε να βρίσκονται στο μουσείο την ώρα της υποδοχής του κοινού, ανέλαβε υπηρεσία μόνον μία. Κι αυτή άνοιξε το μουσείο μόνη της, κατά παράβαση του κανονισμού που προβλέπει πως για να ανοίξει το μουσείο πρέπει να παρευρίσκονται δύο τουλάχιστον φύλακες.

Στους υπεύθυνους ασφαλείας, τους φύλακες, τους αστυνόμους αλλά και σε όλες τις άλλες ειδικότητες που ασχολούνται με την προστασία της ζωής και της περιουσίας των πολιτών, στους διασώστες, στους γιατρούς επείγουσας ιατρικής, στους πυροσβέστες, έχουμε αναθέσει ως πολιτεία μια σημαντική αποστολή - να μας φυλάξουν και να μας σώσουν σε περίπτωση κινδύνου. Θα έλεγα πως το ίδιο ισχύει και για τους γιατρούς γενικά, αλλά εκεί, επειδή δεν υπάρχει κατάσταση επείγουσας ανάγκης, έχουμε κάποια δυνατότητα επιλογής. Στο ατύχημα, στην πυρκαγιά, στην ληστεία δεν μπορούμε να διαλέξουμε τον καλύτερο διασώστη, τον επαγγελματία πυροσβέστη, τον αδιάφθορο και γενναίο αστυνόμο. Πρέπει να είμαστε σίγουροι ότι θα «εξυπηρετηθούμε» με τον καλύτερο δυνατό τρόπο από τους καλύτερους επαγγελματίες. Ότι οι πρώτες βοήθειες θα φτάσουν λίγα λεπτά μετά το ατύχημα. Ότι οι πυροσβέστες θα σπεύσουν πριν μεταδοθεί η φωτιά και η κατάσβεσή της καταστεί δυσκολότερη ή και αδύνατη. Ότι οι φύλακες θα ανταποκριθούν στα καθήκοντά τους και θα εντοπίσουν τα κενά ασφαλείας ή ότι οι αστυνόμοι θα καταφθάσουν ταχύτατα για να συλλάβουν τους κλέφτες, αν είναι δυνατόν επ' αυτοφώρω.

Και πως μπορεί να επιτευχθεί αυτό; Η απάντηση είναι απλή. Με την καθιέρωση διαδικασιών. Με τη διαρκή εξάσκηση. Και με αυστηρή αξιολόγηση. Πάρτε ένα απλό παράδειγμα, τις αεροπορικές μεταφορές. Κάθε φορά που ταξιδεύουμε με αεροπλάνο υφιστάμεθα την υπενθύμιση των διαδικασιών ασφαλείας. Πρόκειται για καθιερωμένες διαδικασίες όπως και οι διαδικασίες ελέγχου του αεροσκάφους πριν από την απογείωση, οι διαδικασίες περιοδικής συντήρησης, οι διαδικασίες διαρκούς εκπαίδευσης του πληρώματος. Οι διαδικασίες αυτές είναι υποχρεωτικές και αν μια αεροπορική εταιρεία δεν τις εφαρμόζει κινδυνεύει να χάσει την άδεια εκτέλεσης πτήσεων ή να μπει στον μαύρο κατάλογο με τις αναξιόπιστες / επικίνδυνες εταιρείες που δημοσιεύει περιοδικά η Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Άλλες διαδικασίες ασφαλείας είναι οι έλεγχοι που γίνονται στους επιβάτες πριν την επιβίβαση στο αεροσκάφος. Έλεγχοι για υγρά ή άλλες ουσίες. Για αιχμηρά αντικείμενα και όπλα. Για εκρηκτικά ή εύφλεκτα υλικά. Εκατομμύρια επιβάτες υφίστανται αδιαμαρτύρητα τους σχετικούς ελέγχους γνωρίζοντας ότι με αυτούς εξασφαλίζεται υψηλότερο επίπεδο ασφαλείας των πτήσεων.

Οι χημικές βιομηχανίες υποχρεούνται από το νόμο να εφαρμόζουν κάποιες διαδικασίες ασφαλείας, ιδίως αν παράγουν ορισμένες επικίνδυνες ουσίες σε ποσότητες μεγαλύτερες από κάποια προκαθορισμένα όρια. Με βάση την νομοθεσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης υποχρεούνται να καταρτίζουν σχέδια ασφαλείας. Να τα καταθέτουν στις αρμόδιες αρχές οι οποίες τα αξιολογούν λεπτομερώς και διενεργούν επιθεωρήσεις των εγκαταστάσεων για να διαπιστώσουν την σχετική συμμόρφωση. Τέλος, οι οικείες επιχειρήσεις υποχρεούνται να εκτελούν περιοδικές ασκήσεις με βάση τα σχέδια ασφαλείας και να υποβάλλουν σχετικές εκθέσεις με τα αποτελέσματα.

Οι διασώστες του ΕΚΑΒ παρακολουθούν περιοδικές εκπαιδεύσεις για να επικαιροποιήσουν τις γνώσεις τους στους τομείς της καρδιοπνευμονικής αναζωογόνησης (ΚΑΡΠΑ) και της αντιμετώπισης του τραύματος. Όσοι έχουν παρακολουθήσει σχετικές εκπαιδεύσεις για την παροχή πρώτων βοηθειών γνωρίζουν τις τυποποιημένες διαδικασίες που πρέπει να εφαρμόζονται από όλους. Βέβαια στην περίπτωση του ΕΚΑΒ αλλά και των άλλων υπηρεσιών έκτακτης ανάγκης (πυροσβεστική, αστυνομία, λιμενικό) δεν έχει ακόμη θεσμοθετηθεί μέγιστος χρόνος επέμβασης μετά από την κλήση στους αντίστοιχους αριθμούς έκτακτης ανάγκης ή στο 112, τον ευρωπαϊκό αριθμό επειγόντων. Η θεσμοθέτηση ενός τέτοιου υποχρεωτικού μέγιστου χρόνου επέμβασης θα επέτρεπε την αξιολόγηση των υπηρεσιών που παρέχονται από τις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης και θα βοηθούσε στον εντοπισμό των αδυναμιών, την διόρθωση των προβλημάτων και την κάλυψη των ελλείψεων.

Όμως όλα τα παραπάνω απαιτούν πάνω απ' όλα «φύλακες» με επαγγελματική συνείδηση και συναίσθηση του ρόλου που τους έχει εμπιστευθεί η κοινωνία και η πολιτεία. Οι εργαζόμενοι στις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης συχνά παραπονούνται για τις υποβαθμισμένες συνθήκες εργασίας τους, για την έλλειψη μέσων, για τις υπερβολικές απαιτήσεις των πολιτών. Στις περισσότερες περιπτώσεις φαίνεται πως έχουν δίκαιο. Αλλά η έλλειψη σαφών διαδικασιών και κυρίως η έλλειψη περιοδικών αξιολογήσεων της ποιότητας των παρεχόμενων υπηρεσιών μετατρέπει τις όποιες διεκδικήσεις σε στείρες αντιπαραθέσεις που δεν καταλήγουν πουθενά αφού λείπουν τα αντικειμενικά και ποσοτικοποιημένα επιχειρήματα που είναι τα μόνα που μπορούν να κερδίσουν την υποστήριξη της κοινής γνώμης και τελικά και της πολιτείας.

Πράγματι οι φύλακες δεν χρειάζονται άλλους φύλακες. Αρκεί να έχουν από μόνοι τους αποδείξει ότι με τις διαδικασίες που έχουν θεσπίσει, τη διαρκή τους εξάσκηση και την ανεξάρτητη αξιολόγηση στην οποία υπόκεινται, αξίζουν την εμπιστοσύνη της κοινωνίας και της πολιτείας.

* Φυσικός, υπάλληλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Οι απόψεις είναι προσωπικές και δεν εκφράζουν κατ’ ανάγκη την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. http://alevantis.blogspot.com

Ασφαλής Κρήτη - το όνειρο

«Με τη συνεργασία, τη συνέργεια αλλά και την αλληλοβοήθεια μπορούμε να φέρουμε την Κρήτη εκεί που όλοι θέλουμε και ονειρευόμαστε: να την καταστήσουμε ένα νησί ασφαλές για τους κατοίκους της και τους επισκέπτες της»
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 22 Φεβρουαρίου 2012 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-054)

Με αυτά τα λόγια, σύμφωνα με το ρεπορτάζ των Χ.Ν., ο Περιφερειάρχης Σταύρος Αρναουτάκης εγκαινίασε στις 14 Φεβρουαρίου την ενημερωτική εκστρατεία «Ασφαλής Κρήτη», με κύριο στόχο την ενημέρωση και ευαισθητοποίηση των πολιτών του νησιού με επίκεντρο τα παιδιά ώστε να εξασφαλιστεί η εμπέδωση ασφαλούς οδικής συμπεριφοράς και να μειωθούν τα τροχαία ατυχήματα. Η εκστρατεία θα περιλαμβάνει ενημέρωση μαθητών με τη συμμετοχή του Ινστιτούτου Μυλωνά και τη συνεργασία της Περιφερειακής Διεύθυνσης Εκπαίδευσης, διαγωνισμό αφίσας-μηνύματος με θέμα «στο δρόμο προσέχω πάντα» για την Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση, ενημερωτικές ημερίδες ανταλλαγής απόψεων σχετικά με την οδική ασφάλεια (πεζός και αυτοκίνητο, ποτό και οδήγηση, κινητό και οδήγηση, κράνος, ζώνη) και την παραγωγή έντυπου και οπτικοακουστικού υλικού σε συνεργασία με συναρμόδια Υπουργεία.

Έγινε λοιπόν το πρώτο βήμα! Εδώ και ένα χρόνο, η στήλη έχει αναφερθεί εκτεταμένα σε αυτό το όνειρο. Μια Κρήτη με ασφαλείς δρόμους, με ασφαλή σχολεία, με ασφαλή ξενοδοχεία, με ασφαλή νυχτερινά κέντρα. Με υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης που να επεμβαίνουν σε ελάχιστο χρόνο στα σημεία των συμβάντων. Με νοσοκομεία και κέντρα υγείας στελεχωμένα με προσωπικό υψηλών προδιαγραφών. Μια Κρήτη όπου η πρόληψη θα έχει γίνει τρόπος ζωής, η ανάλυση της επικινδυνότητας θα συνοδεύει κάθε δημόσιο και ιδιωτικό έργο, η ενημέρωση και η εκπαίδευση για θέματα ασφάλειας και προστασίας θα είναι στην ημερησία διάταξη.

Φυσικά μια ενημερωτική εκστρατεία στα σχολεία δεν αρκεί για να γίνει πραγματικότητα ένα τόσο φιλόδοξο σχέδιο. Είναι όμως μια πολύ καλή αρχή. Έχει αποδειχτεί από τις ενημερωτικές εκστρατείες του Οργανισμού Αντισεισμικής Προστασίας (ΟΑΣΠ) ότι τα παιδιά που κατάλαβαν το μήνυμα εκπαιδεύουν στη συνέχεια του γονείς και τους κατευθύνουν, ακόμη και σε στιγμές πανικού. Η εκπαίδευση λοιπόν, ει δυνατόν και με τη βοήθεια ενός ειδικού κέντρου εκπαίδευσης σε όλες τις πτυχές της ασφάλειας (στο δρόμο. στο σπίτι, στην εξοχή, στο χωράφι, στο διαδίκτυο) είναι πρωταρχικής σημασίας. Η δημιουργία ενός τέτοιου εκπαιδευτικού κέντρου στην Κρήτη, μιας Ντίσνεϋλαντ της Ασφάλειας όπως την έχουμε αποκαλέσει σε προηγούμενα άρθρα, αποτελεί φυσική συνέχεια της πορείας προς μια Ασφαλή Κρήτη.

Ένα επόμενο βήμα μπορεί να είναι η κινητοποίηση της τουριστικής βιομηχανίας του νησιού για την ενημέρωση των επισκεπτών σχετικά με τους κινδύνους που ενδέχεται να αντιμετωπίσουν αν δεν λάβουν ορισμένες προφυλάξεις. Προφυλάξεις στην οδήγηση. Αποφυγή της κολύμβησης με γεμάτο στομάχι σε άγνωστα νερά. Προσοχή στις εκδρομές στις κρητικές μαδάρες χωρίς να έχουν ληφθεί οι απαραίτητες προφυλάξεις. Παράλληλα με μια αναβάθμιση των υπηρεσιών που παρέχονται σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης στους τουρίστες - απάντηση στις κλήσεις προς το 112 σε πολλές γλώσσες, καθιέρωση μέγιστου χρόνου επέμβασης, βελτίωση των υπηρεσιών υγείας. Μα έχουμε κρίση, θα ισχυριστούν ορισμένοι. Ακριβώς γι' αυτό θα πρέπει να βελτιώσουμε τις παρεχόμενες υπηρεσίες για να μας προτιμήσουν οι επισκέπτες …

Απώτερος στόχος θα πρέπει να είναι η δημιουργία ενός σήματος ποιότητας «Ασφαλής Κρήτη». Για να το πάρει ένα σχολείο θα πρέπει να πληροί ορισμένα κριτήρια όσον αφορά την ασφάλεια του ίδιου του κτηρίου, την ύπαρξη διαδικασιών αντιμετώπισης σεισμού ή πυρκαγιάς, την εκπαίδευση των διδασκόντων και των μαθητών στις πρώτες βοήθειες. Για να το πάρει ένα ξενοδοχείο, εκτός από την τήρηση των κανόνων πυρασφάλειας και ασφάλειας στις παραλίες, θα πρέπει να διαθέτει προσωπικό εκπαιδευμένο στις πρώτες βοήθειες, καθώς και διαδικασίες ενημέρωσης των επισκεπτών για τους ενδεχόμενους κινδύνους, Τέλος για να πάρει το σήμα «Ασφαλής Κρήτη» ένα νυχτερινό κέντρο, ένα κτήριο γραφείων, μια εταιρεία μεταφορών, ένα γραφείο ταξιδιών, μια επιχείρηση ή γενικότερα μια εγκατάσταση θα πρέπει να ανταποκρίνεται σε ορισμένα κριτήρια ασφάλειας και προστασίας του προσωπικού αλλά και των πελατών γενικότερα. Η απονομή του σήματος μπορεί να γίνεται με ελάχιστη γραφειοκρατία με τη βοήθεια των υπηρεσιών έκτακτης ανάγκης, των επιμελητηρίων και εθελοντικών οργανώσεων που δραστηριοποιούνται στον τομέα της ασφάλειας και της προστασίας. Και φυσικά θα πρέπει να προβλέπεται τακτικός έλεγχος για να εξασφαλίζεται ότι εξακολουθούν να ισχύουν οι προϋποθέσεις για την απονομή του σήματος.

Όμως το σημαντικότερο δεν είναι να πάρει κάποιος το σήμα για να το επιδεικνύει στην πρόσοψη της εγκατάστασής του ή για να το χρησιμοποιεί στις δημόσιες σχέσεις του. Το σημαντικότερο είναι να αποκτήσουμε στην Κρήτη έναν τρόπο ζωής (lifestyle) που να ευνοεί την ασφάλεια, τη δική μας και των άλλων - χωρίς φυσικά αυτό να σημαίνει ότι δεν θα παίρνουμε πια ρίσκα στη ζωή μας. Απλώς δεν θα παίρνουμε «ανώφελα» ή «βλακώδη» ρίσκα, όπως η υπερβολική ταχύτητα, η οδήγηση σε κατάσταση μέθης ή όταν μιλούμε στο κινητό, η κολύμβηση μετά από μεγάλο γεύμα, η περιπλάνηση στα βουνά χωρίς χάρτη ή οδηγό, οι επικίνδυνες προσπεράσεις σε σημεία χωρίς ορατότητα, η οδήγηση μοτοσικλέτας χωρίς κράνος και τόσα άλλα που οδηγούν σε θανάτους ή σοβαρούς τραυματισμούς και μόνιμες αναπηρίες.

Ασφαλής Κρήτη. Ένα όνειρο για το οποίο πρέπει να εργαστούμε όλοι, ο καθένας με τις μικρές ή μεγάλες δυνάμεις του. Γιατί μόνον έτσι μπορούμε να κάνουμε το όνειρο πραγματικότητα!

* Φυσικός, υπάλληλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Οι απόψεις είναι προσωπικές και δεν εκφράζουν κατ’ ανάγκη την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. http://alevantis.blogspot.com

Παραδείγματα γιατρών προς μίμηση

Το ακόλουθο άρθρο δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 15 Φεβρουαρίου 2012.

ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΚΑΙ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑ

Παραδείγματα γιατρών προς μίμηση
γράφει ο Παναγιώτης Αλεβαντής*

Γυρίζοντας από την πολύ πετυχημένη εκδήλωση για την Ημέρα του 112 στο Ηράκλειο διάβασα την ιστορία ενός παλιού γνωστού που οργάνωσε την επείγουσα ιατρική στη Ρουμανία

Ο 47χρονος Δρ Ράεντ Αραφάτ γεννήθηκε στη Δαμασκό και μεγάλωσε στην Ναμπλούς στη Δυτική Όχθη. Από μικρός αγάπησε την επείγουσα ιατρική μέχρις σημείου να μάθει απ’ έξω όλες τις τεχνικές που περιείχε ένα εγχειρίδιο πρώτων βοηθειών με τίτλο «Πρώτες βοήθειες χωρίς πανικό». Σε ηλικία 14 χρονών δίδασκε στους πυροσβέστες τις τεχνικές που είχε μάθει διαβάζοντας … Στα 15 του άρχισε να δουλεύει εθελοντικά στο νοσοκομείο της Ναμπλούς όπου περνούσε τις διακοπές του κάνοντας ενέσεις και βοηθώντας στα χειρουργεία.

Για τις πανεπιστημιακές του σπουδές έκανε αίτηση σε αμερικανικό πανεπιστήμιο αλλά οι γονείς του έκρυψαν το γράμμα αποδοχής γιατί θεώρησαν ότι η Αμερική θα τον «κατάπινε» και δεν θα τον ξανάβλεπαν. Έτσι το 1981 σε ηλικία 17 ετών έφυγε για σπουδές στη Ρουμανία σκοπεύοντας να γυρίσει αφού έβρισκε ότι το τότε κομουνιστικό καθεστώς τον απωθούσε. Όμως το καθεστώς Τσαουσέσκου κατέρρευσε το 1989 και ο Δρ Αραφάτ που είχε ειδικευτεί στην αναισθησιολογία και στην εντατικολογία αποφάσισε να μείνει στη νέα του χώρα. Μάλιστα το 1990 πήγε στη Γερμανία και αγόρασε με τη βοήθεια φίλων από τον γερμανικό Ερυθρό Σταυρό ένα μεταχειρισμένο ασθενοφόρο με απινιδωτή και εξοπλισμό αναζωογόνησης. Το οδήγησε μόνος του πίσω στη Ρουμανία όπου και άρχισε να παρέχει εθελοντικά υπηρεσίες επείγουσας ιατρικής.

Το 1991 η πυροσβεστική υπηρεσία της πόλης Τάργκου Μούρες ενσωμάτωσε τη μικρή ομάδα των εθελοντών και των φοιτητών της ιατρικής στο σύστημα της παροχής βοήθειας από τις αρχές. Σήμερα, χάρις στις προσπάθειες του Δρ Αραφάτ, το ρουμανικό ΕΚΑΒ που είναι γνωστό ως SMURD απαρτίζεται από 170 ομάδες διασωστών, 12 εκπαιδευτικά κέντρα και τέσσερα ελικόπτερα επείγουσα βοήθειας. Αλλά ο Δρ Αραφάτ (καμία σχέση με τον πρώην ηγέτη των Παλαιστινίων, το μακαρίτη Γιασέρ Αραφάτ) δεν αρκέστηκε στην οργάνωση των κινητών μονάδων επείγουσας ιατρικής βοήθειας. Συνέβαλε στην οργάνωση των τμημάτων επείγουσας ιατρικής στα νοσοκομεία της Ρουμανίας με βοήθεια από την Βρετανία, την Γαλλία και τη Γερμανία. Στόχος του ήταν πάντα η δημιουργία του καλύτερου συστήματος επείγουσας ιατρικής στον κόσμο. «Δεν αρκεί να είμαστε τόσο καλοί όσο οι Γερμανοί ή οι Γάλλοι. Ας γίνουμε καλύτεροι κι από αυτούς …» λέει στους συνεργάτες του. Κι οι προσπάθειες του εντάθηκαν όταν πριν από πέντε χρόνια η ρουμανική κυβέρνηση τον διόρισε υφυπουργό υγείας με αρμοδιότητα την επείγουσα ιατρική βοήθεια.

Η όμορφη αυτή ιστορία κινδύνεψε πρόσφατα να τελειώσει άδοξα. Η κυβέρνηση ανακοίνωσε σχέδια για την ιδιωτικοποίηση του συστήματος επείγουσας ιατρικής φροντίδας. Όταν ο Δρ Αραφάτ εμφανίστηκε σε μια συζήτηση στην τηλεόραση για να εξηγήσει πως το σύστημα που έφτιαξε θα καταστρεφόταν, ο ίδιος ο πρόεδρος Μπαμπέσκου τηλεφώνησε στην εκπομπή και τον κατηγόρησε ότι λέει ψέματα. Ο Δρ Αραφάτ παραιτήθηκε. Και ο κόσμος, που είχε διαπιστώσει ότι το σύστημα επείγουσας ιατρικής λειτουργούσε υποδειγματικά μέσα στο γενικό ξεχαρβάλωμα της χώρας, ξεχύθηκε στους δρόμους, συγκρούστηκε με την αστυνομία και απαίτησε την επιστροφή του Αραφάτ στη θέση του στο Υπουργείο Υγείας! Και πριν μερικές μέρες αφού συζήτησε με τον πρόεδρο και τον πρωθυπουργό της χώρας, ο Δρ Αραφάτ δέχτηκε να αναλάβει ξανά τα καθήκοντά του στο Υπουργείο Υγείας.

Αυτά διάβαζα το Σάββατο 11 Φεβρουαρίου στην International Herald Tribune που αφιέρωσε σχεδόν μια ολόκληρη σελίδα στον γιατρό, στον άνθρωπο, στον εθελοντή Δρ. Αραφάτ. Επέστρεφα από το Ηράκλειο όπου η Περιφέρεια Κρήτης, το ΕΚΑΒ, η υπηρεσία Europe Direct, η Αντιπροσωπεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στην Ελλάδα, το Ίδρυμα για το 112 και τα γραφεία σχολικών δραστηριοτήτων της Πρωτοβάθμιας και της Δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης οργάνωσαν μια ημερίδα στην οποία 300 πολίτες ενημερώθηκαν για το 112 και εκπαιδεύτηκαν στην βασική καρδιοπνευμονική αναζωογόνηση (ΚΑΡΠΑ) και στις βασικές πρώτες βοήθειες. Επέστρεφα έχοντας συναντήσει δεκάδες εθελοντές φτιαγμένους από το ίδιο υλικό με τον Αραφάτ. Γιατρούς, διασώστες, μέλη εθελοντικών ομάδων από όλη την Κρήτη αλλά και απλούς πολίτες που θέλησαν να μάθουν πώς να βοηθήσουν τους συνανθρώπους τους σε περιπτώσεις καρδιακής ανακοπής, απώλειας αισθήσεων, απόφραξης της αναπνοής λόγω ξένου σώματος. Με επικεφαλής τον διευθυντή του ΕΚΑΒ Κρήτης, τον Ρεθυμνιώτη Δημήτρη Βουρβαχάκη που αγωνίζεται να εκπαιδεύσει όσο το δυνατό περισσότερους Κρητικούς στις πρώτες βοήθειες αλλά και ενδιαφερόμενους γιατρούς στην αντιμετώπιση του τραύματος.

Και τα διάβαζα έχοντας ακούσει και τον Περιφερειάρχη Σταύρο Αρναουτάκη να χαιρετίζει την εκδήλωση, την οποία όχι μόνο ενίσχυσε ως συνδιοργανωτής αλλά και παρακολούθησε μέχρι τέλους, αναγγέλλοντας νέες πρωτοβουλίες για την ευαισθητοποίηση των μαθητών στην οδική ασφάλεια και για την μετατροπή της Κρήτης έναν ασφαλή τόπο για τους κατοίκους της και τους επισκέπτες που την κατακλύζουν κάθε χρόνο για να την απολαύσουν. Κάτι που μπορεί να επιτευχθεί μόνο με τη συνεργασία όλων των φορέων αλλά και των κατοίκων που ενδιαφέρονται για το καλό του τόπου …

Αλλά για τις προσπάθειες που γίνονται προς αυτή την κατεύθυνση θα επανέλθουμε εν καιρώ.

* Φυσικός, υπάλληλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Οι απόψεις είναι προσωπικές και δεν εκφράζουν κατ’ ανάγκη την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. http://alevantis.blogspot.com

Τις πταίει;

Ποίημα του Βίκτορα Ουγκώ που γράφτηκε μετά την πυρπόληση της βιβλιοθήκης του Κεραμικού κατά τη διάρκεια της εξέγερσης της Κομούνας του Παρισιού, το 1871. 

Τίτλος πρωτοτύπου «A qui la faute ?».

Έκαψες μόλις τη βιβλιοθήκη;
– Ναι. Της έβαλα μπουρλότο.
– Μα είναι έγκλημα πρωτοφανές!
Έγκλημα κατά του ίδιου σου του εαυτού άθλιε!
Σκότωσες την ηλιαχτίδα της ψυχής σου!
Έσβησες τον πυρσό που σου έδειχνε το δρόμο!
Αυτό που σαν τρελός και λυσσασμένος τόλμησες να κάψεις,
Είναι περιουσία, θησαυρός, προίκα, κληρονομιά σου
Τα βιβλία, εχθροί του άρχοντα, είναι το πλεονέκτημά σου
Τα βιβλία που πάντα πήραν το μέρος σου και σε υπεράσπισαν.
Η βιβλιοθήκη είναι μια εκδήλωση πίστης
Των γενεών που μέσα από το σκοτάδι
Μαρτυρούν πως το ξημέρωμα δεν θ’ αργήσει.
Αν είναι δυνατόν! Μέσα στης αλήθειας το αξιοσέβαστο απόθεμα,
Στ’ αριστουργήματα που βρίθουν από κεραυνούς και καθαρότητα,
Σ’ αυτό το αιώνιο αρχείο που διαφυλάττει το χρόνο,
Στις περασμένες εποχές, στους αρχαίους, στην ιστορία
Στο παρελθόν που συλλαβίζει το μέλλον,
Σ’ αυτό που άρχισε κάποτε για να μην τελειώσει ποτέ,
Μέσα στους ποιητές! Αν είναι δυνατόν, μέσα σ’ αυτή την άβυσσο των γραφών
Σ’ αυτή τη θεία συλλογή από φοβερά έργα του Αισχύλου,
του Ομήρου, του Ιώβ που όρθιοι ατενίζουν τον ορίζοντα,
Στα έργα του Μολιέρου, του Βολταίρου και του Καντ, μέσα στη λογική,
Πετάς άθλιε έναν αναμμένο δαυλό!
Όλο το ανθρώπινο πνεύμα το κάνεις καπνό!
Λησμόνησες λοιπόν τον ελευθερωτή σου,
Το βιβλίο; Που στέκεται πάνω στο βάθρο,
Που λάμπει, που φεγγοβολά και φωτίζει
Για να καταστρέψει το ικρίωμα, τον πόλεμο, την πείνα,
Φωνάζει, ποτέ πια σκλάβοι, ποτέ πια δουλοπάροικοι.
Άνοιξε ένα βιβλίο. Τον Πλάτωνα, τον Μίλτωνα, τον Μπεκαριά*.
Διάβασε τους προφήτες, τον Δάντη, τον Σαίξπηρ, τον Κορνέιγ
Για να νοιώσεις μέσα σου να ξυπνά η δυνατή τους ψυχή,
Να θαμπωθείς και να νοιώσεις όμοιος μ’ όλους αυτούς,
Να γίνεις διαβάζοντας σοβαρός, σκεπτικός και πράος,
Να νοιώσεις στο πνεύμα σου τους μεγάλους αυτούς ανθρώπους να μεγαλώνουν,
Να σε διδάξουν όπως η αυγή φωτίζει το μοναστήρι
Και καθώς η καρδιά σου θα βυθίζεται όλο και πιο μπροστά
Η ζεστή τους ακτίνα θα σε ηρεμεί και θα σου δίνει ζωή,
Η ψυχή σου θα είναι έτοιμη να τους απαντήσει
Θα καταλάβεις την αγαθότητα, την καλοσύνη, θα νοιώσεις να λιώνουν
Σαν το χιόνι στην φωτιά, ο εγωισμός, η οργή,
Το κακό, οι προκαταλήψεις, οι βασιλιάδες, οι αυτοκράτορες!
Γιατί πρώτα αποκτά ο άνθρωπος σοφία.
Και μετά ελευθερία. Κι όλο αυτό το φως,
Είναι δικό σου, γι’ αυτό κατάλαβε πως από μόνος σου το σβήνεις!
Αυτά που ονειρεύεσαι θα τα βρεις στα βιβλία.
Τα βιβλία που μπαίνοντας στη σκέψη σου λύνουν
Τα δεσμά που κρατούν το λάθος με την αλήθεια ανακατωμένα,
Γιατί κάθε συνείδηση είναι κι ένας γόρδιος δεσμός.
Είναι ο φύλακας, ο οδηγός, ο φύλακάς σου.
Θεραπεύει το μίσος σου, αφαιρεί την τρέλα σου.
Να τι χάνεις, δυστυχώς με το λάθος σου!
Το βιβλίο είναι ο δικός σου πλούτος! Είναι η γνώση,
Το δίκιο, η αλήθεια, η αρετή, το καθήκον,
Η πρόοδος, η λογική που διαλύει τα παραμιλητά.
Κι εσύ όλα αυτά τα καταστρέφεις!

– Δεν ξέρω να διαβάζω.

* Μπεκαριά (Cesare Beccaria): Ιταλός νομικός, φιλόσοφος και πολιτικός από τους πρώτους που καταδίκασαν τα βασανιστήρια και την ποινή του θανάτου, θεμελιωτής του κλάδου της εγκληματολογίας.

Μια Ευρωπαϊκή ημέρα για το 112

Το ακόλουθο άρθρο δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 8 Φεβρουαρίου 2012.

ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΚΑΙ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑ

Μια Ευρωπαϊκή ημέρα για το 112 

γράφει ο Παναγιώτης Αλεβαντής* 

Από το 2009 η 11η Φεβρουαρίου έχει οριστεί ως η Ευρωπαϊκή Ημέρα για το 112, τον πανευρωπαϊκό αριθμό επειγόντων. Φέτος για πρώτη φορά θα εορταστεί και στην Ελλάδα! Από το 1991, το 112, έχει οριστεί ως ο κοινός ευρωπαϊκός αριθμός κλήσεως έκτακτης ανάγκης. Από το 2000 λειτουργεί σε όλα τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, σε ορισμένα μάλιστα και ως ο μόνος εθνικός αριθμός έκτακτης ανάγκης. Παρέχει δωρεάν πρόσβαση στις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης (ασθενοφόρα, πυροσβεστική, αστυνομία) μέσω σταθερών και κινητών τηλεφώνων. Η πρόσβαση στο 112 διέπεται από την οδηγία για την καθολική υπηρεσία στις τηλεπικοινωνίες (2002/22/ΕΚ) που τροποποιήθηκε τελευταία το 2009. Σύμφωνα με την τροποποιημένη οδηγία, που έπρεπε να έχει ενσωματωθεί στο εσωτερικό δίκαιο των κρατών μελών από το Μάιο του 2011, οι κλήσεις προς το 112 «απαντώνται δεόντως και διεκπεραιώνονται τουλάχιστον τόσο γρήγορα και αποτελεσματικά όσο και οι κλήσεις προς τους εθνικούς αριθμούς έκτακτης ανάγκης». Επίσης, πρόσβαση στο 112 πρέπει να έχουν με ισότιμο τρόπο και τα άτομα με αναπηρία, ιδίως όσοι έχουν προβλήματα όρασης και ακοής.

Ένα άλλο πλεονέκτημα των κλήσεων στο 112 είναι ότι οι τηλεφωνικές εταιρείες οφείλουν να διαβιβάζουν ατελώς για κάθε κλήση τις πληροφορίες για τη θέση του καλούντος στις αρμόδιες υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης ευθύς ως η κλήση ληφθεί από τις εν λόγω υπηρεσίες. Αυτό είναι ιδιαίτερα εύκολο για τα σύγχρονα κινητά τηλέφωνα που είναι εξοπλισμένα με γεωεντοπισμό (GPS) και τα οποία μάλιστα επιτρέπουν την προσφορά υπηρεσιών από τις εταιρείες κινητής τηλεφωνίας με βάση την θέση. Βέβαια, η ισχύουσα νομοθεσία για την προστασία της ιδιωτικής ζωής στις ηλεκτρονικές επικοινωνίες προβλέπει ότι ο χρήστης πρέπει να έχει τη δυνατότητα, με απλά μέσα και ατελώς, να αρνείται προσωρινά την επεξεργασία των δεδομένων που αφορούν τη θέση του για κάθε σύνδεση με το δίκτυο. Όμως, σε περίπτωση κλήσης σε αναγνωρισμένες υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης (διωκτικές αρχές, υπηρεσίες πρώτων βοηθειών και πυροσβεστικές υπηρεσίες,) η εταιρεία τηλεπικοινωνιών μπορεί να εξουδετερώσει την παραπάνω προσωρινή άρνηση ενός συνδρομητή προκειμένου να του παρασχεθεί βοήθεια. Επιπλέον, όταν από το 2015 και μετά στα αυτοκίνητα θα εγκατασταθεί το σύστημα αυτόματης κλήσης του 112 σε περίπτωση ατυχήματος (eCall), η αυτόματη διαβίβαση των πληροφοριών για τη θέση του καλούντος στις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης που θα είναι κατάλληλα εξοπλισμένες για να τις αξιοποιήσουν προβλέπεται ότι θα μειώσει τους χρόνους επέμβασης κατά 40% στις αστικές περιοχές και κατά 50% στις αγροτικές περιοχές.

Σε κάθε χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης το 112 λειτουργεί με βάση τα εθνικά δεδομένα με αποτέλεσμα το επίπεδο της πληροφόρησης των πολιτών σχετικά με το 112 και η ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών μέσω του εν λόγω αριθμού να μην είναι ενιαία. Σε ορισμένες χώρες (π.χ. Δανία, Κάτω Χώρες, Βουλγαρία, Ρουμανία) το 112 έχει οριστεί ως ο μοναδικός αριθμός επειγόντων που καλύπτει και τις τρεις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης (ασθενοφόρα, πυροσβεστική, αστυνομία). Σε άλλες (π.χ. Ηνωμένο Βασίλειο, Ιρλανδία) το 112 λειτουργεί παράλληλα με τον μοναδικό εθνικό αριθμό έκτακτης ανάγκης προς τον οποίο και διαβιβάζονται αυτόματα όλες οι κλήσεις. Τέλος σε άλλες οι κλήσεις προς το 112 απαντώνται από μια υπηρεσία έκτακτης ανάγκης (π.χ. στην Γερμανία και το Βέλγιο από την πυροσβεστική που διαχειρίζεται και τα ασθενοφόρα, στην Ιταλία από την αστυνομία) που εξασφαλίζει τον συντονισμό με τις υπόλοιπες υπηρεσίες.

Στην Ελλάδα αρμόδια για το 112 είναι η Γενική Γραμματεία Πολιτικής Προστασίας στο Υπουργείο Προστασίας του Πολίτη. Λειτουργεί αυτόνομο τηλεφωνικό κέντρο για να εξυπηρετεί σε 24ωρη βάση τους πολίτες που επισκέπτονται τη χώρα. Στις τηλεφωνικές κλήσεις απαντά αμέσως εξειδικευμένο προσωπικό με το οποίο είναι δυνατή η επικοινωνία σε μια από τις κύριες ευρωπαϊκές γλώσσες. Στο πλαίσιο των έργων για την Ψηφιακή Σύγκλιση που χρηματοδοτούνται από την Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΣΠΑ), έχει προκηρυχτεί διαγωνισμός για τον εκσυγχρονισμό και την αναβάθμιση των υπηρεσιών που αφορούν το 112. Στόχος του έργου είναι να λειτουργήσει και στην Ελλάδα ένα αποτελεσματικό σύστημα διαχείρισης των κλήσεων προς το 112 εφάμιλλο εκείνων που λειτουργούν σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες.

Μια άλλη υποχρέωση των αρχών είναι η ενημέρωση του κοινού για την ύπαρξη και τη χρήση του 112. Δυστυχώς, στην Ελλάδα ο αριθμός αυτός είναι σχεδόν άγνωστος αφού μόνο το 6% των πολιτών θα τον καλούσαν σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης ακόμη και στο εξωτερικό. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, σε πρόσφατη έκθεσή του, εισηγήτρια της οποίας ήταν η Ευρωβουλευτής κ. Συλβάνα Ράπτη, ζήτησε να γίνουν περισσότερες προσπάθειες για την ενημέρωση των πολιτών. Κάλεσε επίσης την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να θεσπίσει το ταχύτερο δυνατόν, σε στενή συνεργασία με τα κράτη μέλη, απαιτήσεις αξιοπιστίας και ποιότητας για ολόκληρη την αλυσίδα της υπηρεσίας 112 και να καθιερώσει δείκτες επιδόσεων και κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με την ποιότητα της υπηρεσίας 112, όπως τη βιώνουν οι πολίτες, λαμβάνοντας υπόψη την ανάγκη για προσβασιμότητα, διαλειτουργικότητα μεταξύ των υπηρεσιών έκτακτης ανάγκης, πολυγλωσσία και έγκαιρες και ποιοτικές παρεμβάσεις των υπηρεσιών έκτακτης ανάγκης.

Φέτος η Ευρωπαϊκή Ημέρα για το 112 θα εορταστεί για πρώτη φορά και στην Ελλάδα με εκδηλώσεις αφιερωμένες στη μεγαλύτερη απειλή της υγείας, την καρδιακή ανακοπή. Το Σάββατο 11 Φεβρουαρίου οργανώνονται δύο εκδηλώσεις με τη συνεργασία της Αντιπροσωπείας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στην Ελλάδα. Μια στην Αθήνα από το Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών «Διεθνής Ιατρική - Διαχείριση Κρίσεων Υγείας» της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών (καθ. Θεόφιλος Ρόζενμπεργκ) με τίτλο «Με το χέρι στην Καρδιά». Και μια στο Ηράκλειο Κρήτης από το ΕΚΑΒ (διευθυντής Δημήτρης Βουρβαχάκης) με τη συνεργασία της Περιφέρειας Κρήτης, της υπηρεσίας Europe Direct και των τοπικών Γραφείων Σχολικών Δραστηριοτήτων της Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης. Υποστήριξη παρέχεται επίσης από την Ευρωπαϊκή Ένωση του 112 (European Emergency Number Association – EENA) και την 112 Foundation. Περισσότερες πληροφορίες στη διεύθυνση www.112.gr.

Εύχομαι του χρόνου παρόμοιες εκδηλώσεις να οργανωθούν σε όλη την Κρήτη!

* Φυσικός, υπάλληλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Οι απόψεις είναι προσωπικές και δεν εκφράζουν κατ’ ανάγκη την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. http://alevantis.blogspot.com