Τένις και Αβορίγινες

Συνεχίζω και αυτό το μήνα με τις εντυπώσεις μου από τη Μελβούρνη
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 3 Μαρτίου 2026 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-516)

Όταν βρίσκεσαι στη Μελβούρνη το δεύτερο δεκαπενθήμερο του Ιανουαρίου δεν μπορείς να μην παρακολουθήσεις κάποιους αγώνες στο Ανοιχτό Πρωτάθλημα Τένις της Αυστραλίας (Australian Open). Δύο αθλητές μου έκαναν ιδιαίτερη εντύπωση. Κατ’ αρχάς η Έλενα Ριμπάκινα (Elena Rybakina) από το Καζακστάν, που κατέκτησε το κύπελλο στην κατηγορία των γυναικών. Μια σεμνή κοπέλα αλλά με εξαιρετικό σερβίς και υψηλής ισχύος χτυπήματα εδάφους. Και φυσικά ο Αλεξάντερ Ζβέρεφ (Alexander Zverev), ο οποίος έφτασε μέχρι τα ημιτελικά. Εκεί, έχασε από τον Κάρλος Αλκαράθ (Carlos Alcaraz), ο οποίος στη συνέχεια κατέκτησε το κύπελο αφού νίκησε στον τελικό τον θρυλικό Νόβακ Τζόκοβιτς (Novak Djokovic).

Λοιπόν, ο Ζβέρεφ είναι διαβητικός από την ηλικία των 3 ετών! Το ανακοίνωσε επίσημα το 2022 την χρονιά που δημιούργησε το ομώνυμο ίδρυμα, το οποίο υποστηρίζει διαβητικούς, ιδίως παιδιά που πάσχουν από διαβήτη τύπου 1. Παράλληλα, ενισχύει την πρόληψη του διαβήτη τύπου 2 προάγοντας την υγιεινή ζωή και την άσκηση. Έχει ενισχύσει ένα νοσοκομείο στην πόλη Βάνγκα στο Κονγκό και παρέχει συνεχή υποστήριξη σε παιδιά με διαβήτη τύπου 1 στο Νεπάλ.

Στηρίζει επίσης μια σειρά από οργανισμούς στην Γερμανία. Το Κέντρο Διαβήτη του νοσοκομείου παίδων στο Bult του Ανόβερου. Το ίδρυμα Dianiño, το οποίο διαθέτει νταντάδες σε οικογένειες με διαβητικά παιδιά όταν αντιμετωπίζουν δύσκολες καταστάσεις. Και τέλος την γερμανική διαδικτυακή πρωτοβουλία Diabetes Kids (Παιδιά με διαβήτη) που οργανώνει διάφορες εκδηλώσεις (κατασκηνώσεις, διαδικτυακές ενημερώσεις κ.ά.).

Φυσικά δεν πρέπει να παραλείψουμε και τον Τζόκοβιτς, ο οποίος με το ομώνυμο ίδρυμά του στη Σερβία, κτίζει σχολεία. βοηθά παιδιά (κυρίως προσχολικής ηλικίας), εκπαιδεύει δασκάλους και υποστηρίζει γονείς, όλα με στόχο να εξασφαλιστούν καλύτερες και ασφαλέστερες συνθήκες εκπαίδευσης.

Οι Αβορίγινες, μου είχαν κινήσει την περιέργεια από την πρώτη φορά που είχα επισκεφτεί την Αυστραλία. Οι άνθρωποι που εφηύραν το μπούμερανγκ, που μπορούσαν να διασχίσουν απ’ άκρου εις άκρο την Αυστραλία με βάση προφορικές οδηγίες, που έζησαν δεκάδες χιλιάδες χρόνια χωρίς να εξαντλήσουν τους φυσικούς πόρους από τους οποίους εξαρτιόταν, σίγουρα δεν ήταν απολίτιστοι όπως τους θεώρησαν οι πρώτοι άποικοι από την «πολιτισμένη» Δύση.


Συμμετείχα σε έναν από τους καθημερινούς περιπάτους ξενάγησης του μουσείου που ανήκει στο Καταπίστευμα για την Κληρονομιά των Κούρι (KHT). Η ξεναγός μας εξήγησε ότι ο όρος καλύπτει τους λαούς της Βικτώρια και της νότιας Νέας Νότιας Ουαλίας, δύο από τις πολιτείες της Αυστραλίας. Οι φυλές που ζουν στην περιοχή της Μελβούρνης μιλάνε πέντε γλώσσες, τις οποίες χρησιμοποιούν εναλλάξ κι έτσι δεν χρειάζονται μεταξύ τους διερμηνέα.

Γενικά, στην Αυστραλία υπάρχουν πάνω από 250 γλώσσες και περίπου 800 διάλεκτοι των Πρώτων Λαών, το 90% των οποίων απειλούνται με εξαφάνιση. Μπορεί οι Αβορίγινες να ταξιδεύουν διερχόμενοι από τα εδάφη άλλων φυλών αλλά έχουν πάντα μαζί τους ένα «διαβατήριο». Είναι ένα σκαλισμένο με πυρογραφία ραβδί που περιλαμβάνει πληροφορίες για τον σκοπό του ταξιδιού.

Όταν γεννιέται το παιδί, το τυλίγουν μέσα σε μια γούνα από πόσουμ – ένα μαρσιποφόρο ζωάκι με γούνα που στα ελληνικά το έχουν πει δίδελφυς ή μαρσιπόμυς. Στη συνέχεια καθώς το παιδί μεγαλώνει προσθέτουν γούνες από άλλα πόσουμ και αυτό συνεχίζεται και στην ενήλικη ζωή του ατόμου. Στην πίσω πλευρά του χνουδωτού μέρους ζωγραφίζουν με κουκκίδες τις σημαντικές, καλές ή κακές στιγμές, της ζωής του ατόμου. Παράδειγμα μιας κακιάς στιγμής είναι π.χ. όταν κάποιος σκοτώσει δύο αντί για ένα ζώο, αφού αυτό δείχνει ότι καταχράται τους φυσικούς πόρους της περιοχής κάτι που διαταράσσει την βιωσιμότητα του περιβάλλοντος.

Οι Αβορίγινες δεν χωρίζουν το χρόνο στις τέσσερεις εποχές που έχουμε στα μέρη μας. Ανάλογα με τη φυλή στην οποία ανήκουν έχουν έξη ή και επτά εποχές. Για παράδειγμα, οι φυλές στην περιοχή της Μελβούρνης έχουν επτά εποχές – εποχή καγκουρό και μήλων, εποχή ξηρασίας (καλοκαίρι), εποχή χελιών και εποχή φασκωλομυός (wombat) (φθινόπωρο και δύο από τους μήνες του χειμώνα), εποχή ορχιδέας (ένας μήνας του χειμώνα), εποχή των γυρίνων (δύο μήνες της άνοιξης), εποχή ανθοφορίας του χόρτου (τελευταίος μήνας της άνοιξης). Υπενθυμίζεται ότι η Αυστραλία βρίσκεται στο νότιο ημισφαίριο, όπου οι εποχές είναι αντίστροφες από το βόρειο.

Η ξεναγός μας παρουσίασε μια σειρά από ακόντια που χρησιμοποιούσαν οι Αβορίγινες – για ψάρεμα, για να ακινητοποιούν φίδια, για μικρότερα και μεγαλύτερα ζώα και για εκπαίδευση. Μας έδειξε επίσης διαφόρων ειδών ρόπαλα και μπούμερανγκ σε σχήμα 7 ή L καθώς και ασπίδες – μερικές πολύ χρήσιμες για την αντιμετώπιση των καγκουρό. Τέλος, παγίδες για χέλια που αφήνουν τα μικρά και συλλαμβάνουν μόνο τα μεγαλύτερα. Έχουν βρεθεί ίχνη καλλιέργειας χελιών πριν από 6.600 χρόνια στη λίμνη Condah, δυτικά της Μελβούρνης.

Γράμμα από τη Μελβούρνη

Διδάγματα από τη διαχείριση της πρόληψης πλημμυρών και της αντιμετώπισης δασικών πυρκαγιών
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 3 Φεβρουαρίου 2026 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-515)

Πλημμύρες. Περπατώντας στη γειτονιά που μένουμε στα περίχωρα της Μελβούρνης, συνάντησα ένα ρέμα (το ρέμα Stony Hill). Ξέρετε, σαν κι αυτά που πλημμυρίζουν όταν βρέχει καταρρακτωδώς ενώ τον περισσότερο χρόνο είναι χωρίς νερό. Ακολουθώντας το, έφτασα σε μια περιοχή με λιμνούλες. Μια πινακίδα ενημέρωνε πως επρόκειτο για λεκάνη επιβράδυνσης της ροής σε περίπτωση ραγδαίας βροχόπτωσης. Το νερό μπορεί να συγκρατηθεί εδώ και να διοχετευθεί στη συνέχεια στον χείμαρρο, αποτρέποντας τον κίνδυνο πλημμύρας των κατοικιών που βρίσκονται σε κάποια απόσταση από την κοίτη του χειμάρρου.

Οι λιμνούλες αποτελούν επίσης υδροβιότοπο που είναι τόπος κατοικίας και αναπαραγωγής για πάπιες και άλλα υδρόβια πουλιά και ζώα. Το νερό παραμένει σε αυτές επί κάποιες μέρες, φιλτράρεται από διάφορα απόβλητα και στη συνέχεια συνεχίζει την πορεία του προς τον κόλπο που αποτελεί το φυσικό λιμάνι της Μελβούρνης (Port Philip). Με τη διαδικασία αυτή απομακρύνεται το άζωτο κι έτσι μειώνεται ο κίνδυνος να εμφανιστούν εξάρσεις φυτοπλαγκτόν.

Η κοίτη του ρέματος είναι γεμάτη από φυτά, στις όχθες υπάρχουν δρομάκια για όσους θέλουν να περπατήσουν ή να γυμναστούν τρέχοντας, ενώ λίγο ψηλότερα υπάρχουν πάρκα και παιδικές χαρές. Οι περίοικοι με ενημέρωσαν ότι η κοίτη καθαρίζεται περιοδικά πριν από τον χειμώνα για να αποφευχθούν οι πλημμύρες.

Την ίδια περίοδο οι πλημμύρες στη Γλυφάδα μου θύμισαν τις πλημμύρες στο ρέμα της Πικροδάφνης αλλά και παρόμοια φαινόμενα στον Κλαδισό, στη Σούδα και σε άλλα σημεία της Περιφερειακής Ενότητας Χανίων αλλά και της Κρήτης γενικότερα (π.χ. Αγία Πελαγία Ηρακλείου).

Κατά τη γνώμη μου χρειάζεται οι μελέτες για τις λεκάνες απορροής που έχουν συνταχθεί από την Γενική Γραμματεία Υδάτων να μετατραπούν σε έργα διευθέτησης της ροής του νερού σε περίπτωση καταρρακτώδους βροχής. Τα έργα αυτά σίγουρα θα απαιτήσουν την κατεδάφιση όχι μόνο των παράνομων αλλά και αρκετών «νόμιμων» κατασκευών που έχουν εμφανιστεί μέσα στις κοίτες ρεμάτων αλλά και κανονικών ποταμών.


Κι όλοι αυτοί που έκτισαν, συχνά με αιματηρές οικονομίες δίπλα ή και μέσα στο ρέμα τι θα απογίνουν; Προσωπικά θυμήθηκα αυτό που είχε προτείνει κάποτε ο αείμνηστος Τσαρούχης, απευθυνόμενος σε υποψηφίους (εθνικούς) ευεργέτες: Αν θέλετε να κάνετε καλό, πάρτε ένα τετράγωνο και κατεδαφίστε το, βάζοντας αντί της συνηθισμένης επιγραφής («Ανηγέρθη δαπάναις του τάδε») την επιγραφή: «Κατεδαφίσθη δαπάναις του δείνα».

Πυρκαγιές. Πριν από λίγες μέρες ο ουρανός της ευρύτερης περιοχής της Μελβούρνης καλύφθηκε από μια ομίχλη που μύριζε καπνίλα. Προερχόταν από μια πυρκαγιά που είχε ξεσπάσει στη δασική περιοχή του εθνικού πάρκου Ότγουεϊ, 200 περίπου χιλιόμετρα νοτιοδυτικά της Μελβούρνης. Δόθηκε μάλιστα και οδηγία εκκένωσης αρκετών χωριών στην περιοχή.

Σε μια πλήρη ενημέρωση για την κατάσταση στην περιοχή, με έκπληξη διάβασα ότι «Υπάρχουν τρία κέντρα παροχής βοήθειας προς τα οποία μπορούν να κατευθυνθούν οι κάτοικοι, δύο στο Colac και ένα στο προάστιο Geelong της πόλης Grovedale». Εκτός από την διαρκή διαδικτυακή ενημέρωση από τις αρχές πολιτικής προστασίας της Πολιτείας της Βικτόρια, υπάρχει σε επίπεδο τοπικής αυτοδιοίκησης, ειδική σελίδα στο διαδίκτυο και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης με όλες τις σχετικές πληροφορίες για τα κέντρα παροχής βοήθειας.

Στο Colac, το ένα κέντρο παροχής βοήθειας λειτούργησε στο πνευματικό κέντρο της πόλης. Παρείχε πρόσβαση στο διαδίκτυο, σημεία φόρτισης ηλεκτρονικών συσκευών και κινητών, δημόσιες τουαλέτες (και χώροι αλλαγής για βρέφη), εφημερίδες, τσάι και καφέ. Το άλλο κέντρο λειτούργησε στον εκθεσιακό χώρο του δήμου και εκεί απευθύνθηκαν όσοι κινούνταν με τροχόσπιτα ή αυτοκινούμενα και όσοι είχαν ζώα.

Προβλέπεται επίσης προσωρινή φιλοξενία. «… για μη ασφαλισμένα άτομα και οικογένειες, όπου μπορούν να μείνουν μέχρι να καθαριστούν, να επισκευαστούν ή να ξανακτιστούν τα σπίτια τους». Οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να επικοινωνούν τηλεφωνικά με έναν υπεύθυνο υποστήριξης αποκατάστασης – για όσους δεν μιλούν τη γλώσσα παρέχεται τηλεφωνική υπηρεσία ταυτόχρονης διερμηνείας. Σε ορισμένα σημεία όπου οι ιδιωτικές δεξαμενές πόσιμου νερού μολύνθηκαν υπάρχει πρόβλεψη για άπαξ χορήγηση ποσότητας 20.000 λίτρων καθαρού πόσιμου νερού.

Όσον αφορά την κατάσταση στη χώρα μας, έχουμε γράψει και στο παρελθόν ότι η απλή ειδοποίηση για εκκένωση μιας περιοχής λόγω επερχόμενης ή εξελισσόμενης καταστροφής δεν αρκεί (βλ. ΧΝ 4/10/2022). Πρέπει να έχουν δημιουργηθεί (από τις αρχές της τοπικής αυτοδιοίκησης κυρίως) οι υποδομές, αφενός υποδοχής των ανθρώπων που εγκαταλείπουν σπίτια και περιουσίες, και, αφετέρου της διαχείρισης των αναγκών τους στη συνέχεια. Φυσικά, η αποκατάσταση αυθαίρετων κτηρίων ή με αμφισβητούμενο ιδιοκτησιακό καθεστώς δεν μπορεί να χρηματοδοτηθεί με αποτέλεσμα συχνά να υπάρχουν διαμαρτυρίες και μακροχρόνιες εκκρεμότητες (π.χ. σεισμόπληκτοι Αρκαλοχωρίου).

Ευχές για το 2026

Με ιδιαίτερη αναφορά στην ανάπτυξη της κριτικής σκέψης στα παιδιά και τους εφήβους

(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 6 Ιανουαρίου 2026 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-514)

Αγαπητοί αναγνώστες δεχτείτε τις Καλύτερες Ευχές μου για το 2026! Να το περάσετε με Υγεία, Όμορφα Αισθήματα και Οικογενειακή Ευτυχία! Για πραγματικά καλύτερη Υγεία σκεφθείτε σοβαρά να εγκαταλείψετε μερικές εξόχως βλαβερές συνήθειες, όπως κάπνισμα, κακή διατροφή, υπερβολική ταχύτητα. Και οι ευχές για Αγάπη και Ειρήνη θα ευοδωθούν καλύτερα ας πάψουμε να πιστεύουμε, συχνά και με φανατισμό, κράτη, οργανώσεις και ηγέτες που ξεκινούν πολέμους, οργανώνουν τρομοκρατικές επιθέσεις και σκοτώνουν ανυπεράσπιστους αμάχους ακόμη και παιδιά. Κι αυτό μπορεί να επιτευχθεί μόνο με ενίσχυση της Κριτικής Σκέψης μας.

Το 2026 έχει οριστεί από τον ΟΗΕ ως Διεθνές Έτος Μετακινούμενης Κτηνοτροφίας προκειμένου να ενισχυθεί η ευαισθητοποίηση στην κοινωνική αξία αυτού του κλάδου. Να προωθηθούν οι σχετικές γνώσεις, η καινοτομία και η δημιουργία συνασπισμών για την αντιμετώπιση των σύγχρονων αναγκών. Να υποστηριχθούν τεκμηριωμένες πολιτικές και νομοθεσίες υποστήριξης βιώσιμων τρόπων βιοπορισμού και διαχείρισης της μετακινούμενης κτηνοτροφίας. Και τέλος να ενισχυθούν κοινωνικά υπεύθυνες επενδύσεις για την αντιμετώπιση των προκλήσεων που αντιμετωπίζει η μετακινούμενη κτηνοτροφία κατά τον 21ο αιώνα.

Ο ΟΗΕ έχει επίσης ανακηρύξει το 2026 ως Διεθνές Έτος Εθελοντών αναγνωρίζοντας τον εθελοντισμό ως βασική κινητήρια δύναμη για την επίτευξη της βιώσιμης ανάπτυξης. Στόχος είναι η προβολή του σημαντικού ρόλου των εθελοντών για την προώθηση παγκόσμιων στόχων, την ενίσχυση της ανθεκτικότητας και την προώθηση της συλλογικής προόδου. Οι κυβερνήσεις, οι οργανώσεις και οι κοινότητες ενθαρρύνονται να αναγνωρίσουν και να υποστηρίξουν τους εθελοντές μέσω της δημιουργίας ασφαλούς, συμπεριληπτικού περιβάλλοντος και την ενσωμάτωση του εθελοντισμού στις πολιτικές.

Σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης θα έχουμε το 2026 την προεδρία της Κύπρου (1ο εξάμηνο) και της Ιρλανδίας (2ο εξάμηνο), ενώ από την 1η Ιανουαρίου, η Βουλγαρία αποτελεί την 21η χώρα της ζώνης του €υρώ. Όσον αφορά διεθνείς αθλητικές διοργανώσεις, τον Φεβρουάριο και το Μάρτιο θα διεξαχθούν οι 25οι Χειμερινοί Ολυμπιακοί και Παραολυμπιακοί Αγώνες στην Ιταλία - συγκεκριμένα στο Μιλάνο και την Κορτίνα ντ'Αμπέτσο. Τέλος, από τις 11 Ιουνίου έως τις 19 Ιουλίου θα διεξαχθεί στον Καναδά το Μεξικό και τις ΗΠΑ το Παγκόσμιο Κύπελο Ποδοσφαίρου της FIFA.

Ενίσχυση της κριτικής σκέψης. Στο παρελθόν, έχουμε αναφερθεί από αυτή τη στήλη στη σημασία της κριτικής σκέψης για την αντιμετώπιση των επερχόμενων απειλών και της παραπληροφόρησης (βλ. ΧΝ 1/4/2024). Παρακολούθησα πρόσφατα μια ενδιαφέρουσα διαδικτυακή ομιλία του καθηγητή Γιώργου Μητακίδη με θέμα «Κριτική Σκέψη στην Εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης» που οργάνωσε η Ομάδα Χωρίς Όνομα (ΟΧΟ). Ο Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) ορίζει την Κριτική Σκέψη ως την «αμφισβήτηση και αξιολόγηση ιδεών και λύσεων» και την αναφέρει ως μια από τις βασικές δεξιότητες που θα απαιτούνται από πολλούς κλάδους της οικονομίας στο άμεσο μέλλον. Γι’ αυτό και την έχει συμπεριλάβει ως αναπόσπαστο μέρος πολλών πτυχών του Οδηγού Μάθησης για το 2030 (OECD Learning Compass 2030).

Όμως, πώς μπορεί άραγε να διδαχτεί η κριτική σκέψη; Σε προηγούμενο άρθρο μου ανέφερα την εμπειρία της κόρης μου (βλ. ΧΝ 4/2/2025). Ψάχνοντας στο διαδίκτυο βρήκα ένα άρθρο (στα αγγλικά και μεταφρασμένο στα ελληνικά) που καλύπτει το θέμα αρκετά διεξοδικά, όσον αφορά γονείς και εκπαιδευτικούς. Στην πράξη διαχωρίζει τα παιδιά ανάλογα με την ηλικία και προτείνει στους γονείς και τους εκπαιδευτικούς να συζητούν μαζί τους θέτοντας διάφορες «ανοικτές» ερωτήσεις έτσι ώστε να τα προτρέπουν να αρχίσουν να σκέπτονται.

Μερικά παραδείγματα ερωτήσεων για παιδιά προσχολικής ηλικίας και νηπιαγωγείου: Αν έπρεπε να ανταλλάξεις ένα παιχνίδι σου με έναν φίλο/μία φίλη σου, ποιο θα διάλεγες και γιατί; Αν το κατοικίδιό σου μπορούσε να μιλήσει για μια μέρα τι θα ήθελες να συζητήσεις μαζί του; Αν είχες ένα μαγαζί τι θα ήθελες να πουλάς σε αυτό; Για παιδιά δημοτικού: Πώς μπορεί κάποιος να γίνει ειδικός σε ένα θέμα; Αν μπορούσες να ήσουν γονιός για μια μέρα τί αλλαγές θα έκανες στους κανόνες του σπιτιού σου; Αν έπρεπε να χάσεις μια από τις πέντε αισθήσεις σου ποια θα διάλεγες να αποχωριστείς;

Για παιδιά γυμνασίου: Γιατί οι ενήλικες δεν τηρούν τους κανόνες που θεσπίζουν για τα παιδιά τους; Τι πράγμα στο σχολείο σου δεν θα ήθελες να αλλάξει με τίποτα; Γιατί είναι σημαντικό να μαθαίνουμε περισσότερες ξένες γλώσσες; Για παιδιά λυκείου: Τι χαρακτηριστικά έχεις που σε κάνουν μοναδικό/-η στην τάξη σου; Ποιο ήταν το μεγαλύτερό σου επίτευγμα τον περασμένο μήνα; Ποιες παγκόσμιες αλλαγές επιθυμείς να δεις να επέρχονται σε 30 χρόνια από τώρα; Και μερικά παραδείγματα συμπληρωματικών ερωτήσεων: Τί διδάγματα ζωής μπορείς να αποκομίσεις από μια (συγκεκριμένη) κατάσταση; Πώς μπορείς να εφαρμόσεις στην πραγματική σου ζωή τα διδάγματα που αποκόμισες από την μελέτη ενός βιβλίου; Τι παραδοχές έχεις κάνει στο πλαίσιο της αντιμετώπισης ενός (συγκεκριμένου) προβλήματος;

Συμπεράσματα. Όσοι και όσες θέλουν να βοηθήσουν τα παιδιά να παρακολουθήσουν τον ταχύτατα μεταβαλλόμενο κόσμο μας, ας αρχίσουν να τους ζητάνε να απαντήσουν σε τέτοιες ερωτήσεις, έτσι ώστε να συνηθίσουν να αναλύουν τα πράγματα κριτικά πριν καταλήξουν σε συμπεράσματα. Ας αφιερώσουν ένα πεντάλεπτο κάθε μέρα για να συζητούν διάφορα θέματα εντάσσοντας τέτοιες ερωτήσεις στη συζήτηση. Αυτό μπορεί να γίνει στην τάξη, στο τραπέζι κατά τη διάρκεια του γεύματος ή του δείπνου, ή κάθε φορά που θα σας δίνεται η ευκαιρία να διδάξετε κάτι και να διεγείρετε την κριτική σκέψη στα παιδιά.

Ἀρχὴ ἄνδρα δείκνυσιν …

… ἀλλὰ καὶ ἀρχὴν ἀνήρ» δηλαδή «Η εξουσία φανερώνει το ποιόν του ανθρώπου, αλλά και ο άνθρωπος, αναδεικνύει το ποιόν της εξουσίας»
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 2 Δεκεμβρίου 2025 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-513)

Το πρώτο μέρος του αρχαίου αυτού γνωμικού οφείλεται στον Βία τον Πριηνέα, έναν από τους Επτά Σοφούς της αρχαιότητας. Πράγματι, οι δυνατότητες, οι ικανότητες και (κυρίως) ο χαρακτήρας του ανθρώπου αποκαλύπτονται κατά τη διαχείριση αξιωμάτων. Την φράση αυτή την βρίσκουμε και στην «Αντιγόνη» του Σοφοκλή, όπου ο Κρέοντας υποστηρίζει ότι η εξουσία αποκαλύπτει τον πραγματικό χαρακτήρα του άνδρα.

Το γνωμικό συμπλήρωσε ο ένδοξος Θηβαίος στρατηγός Επαμεινώνδας, ο οποίος νίκησε στα Λεύκτρα (371 π.Χ.) τους θεωρούμενους αήττητους Σπαρτιάτες, αναδεικνύοντας τη Θήβα ηγεμόνα της Ελλάδος. Κι αυτό, παρόλο που οι Θηβαίοι, για να τον εξευτελίσουν, τον είχαν εκλέξει «τελέαρχο» δηλαδή υπεύθυνο για την καθαριότητα των δρόμων από σκουπίδια και περιττώματα ...

Επικίνδυνοι ηγέτες. Στο παρελθόν, έχουμε αναφερθεί από αυτήν εδώ η στήλη στους επικίνδυνους πολιτικούς (βλ. ΧΝ 4/6/2024 και 23/5/2012) αλλά και στον ρόλο που παίζουν οι ηγεσίες στην αντιμετώπιση καταστροφών και κρίσεων (βλ. ΧΝ 1/5/2012) ηφηφη.

Παρακολουθώντας την πρόσφατη επικαιρότητα θυμήθηκα την πρώτη τηλεοπτική συνέντευξη μετά τη Μεταπολίτευση που έδωσε στον Πάνο Παναγιωτόπουλο και τον ΑΝΤ1 ο πρώην βασιλέας Κωνσταντίνος (23/1/1993). Διηγούμενος τις δραματικές στιγμές του Απριλιανού πραξικοπήματος όπως τις έζησε, ανέφερε μεταξύ άλλων ότι ζήτησε να μιλήσει «σε όλους τους στρατηγούς οι οποίοι ήταν μέσα στο Πεντάγωνο κλεισμένοι» … και τους είπε «ότι εγώ αυτή τη στιγμή είμαι αρχιστράτηγος διότι ο βασιλιάς Παύλος πέθανε.

Αν ζούσε, αυτή τη στιγμή θα ήμουν λοχαγός». Αυτή η φράση, μου είχε κάνει τεράστια εντύπωση τότε που την άκουσα για πρώτη φορά, όταν η μητέρα ενός καλού φίλου έφερε την κασέτα με τη συνέντευξη στις Βρυξέλλες και μας κάλεσε (μάλλον μας υποχρέωσε), να την δούμε. Πριν να γράψω αυτό το άρθρο την ξαναβρήκα στο διαδίκτυο και μου έκανε ακριβώς την ίδια εντύπωση. Ήταν βασιλέας και αρχιστράτηγος αλλά ένοιωθε λοχαγός. Κατά τη γνώμη μου οι συνταγματάρχες τον είχαν «ψαρώσει» όπως λέγαμε στο στρατό. Με αποτέλεσμα λόγω ανικανότητας να χάσει τη βασιλεία …

Ιθάκη και Πρώτη Φορά Αριστερά. Παρακολούθησα με ενδιαφέρον τις πολυάριθμες αναφορές στον έντυπο και ηλεκτρονικό τύπο στο πρόσφατο βιβλίο του πρώην πρωθυπουργού Αλέξη Τσίπρα. Προσωπικά, με όλα αυτά που διάβασα αποφάσισα να μην αγοράσω τουλάχιστον το τυπωμένο βιβλίο. Πρώτον, γιατί ένα βιβλίο 762 σελίδων που έχει ήδη τυπωθεί σε 35.000 αντίτυπα έχει απαιτήσει την κοπή αρκετών χιλιάδων δένδρων. Κάτι απαράδεκτο για εκείνον που στις εκλογές του 2019 πρότεινε «στρατηγική συμπόρευση της Αριστεράς με την Οικολογία».

Δεύτερον, επειδή έχω ήδη αναφερθεί σε παλαιότερα άρθρα μου στην δραματική ιστορία της διαπραγμάτευσης του 2015 (βλ. «Ελλάδα εναντίον Ευρωζώνης: η κρυφή ιστορία ενός μπρα ντε φερ» που δημοσιεύτηκε στο ιστολόγιό μου στις 15/3/2015 και το άρθρο «Εμμονικοί ανήλικοι» στα ΧΝ 24/9/2019). Δυστυχώς επιβεβαιώνεται σήμερα, από τα δημοσιευμένα αποσπάσματα του βιβλίου, κάτι που έγραφα τότε: «Αδιάβαστοι, ασυντόνιστοι, με επιπόλαιες ιδέες και μη πρακτικά εφαρμόσιμες προτάσεις, ευτυχώς δεν εφάρμοσαν το σχέδιο “στάχτη και μπούρμπερη”».

Και τρίτον, επειδή με το βιβλίο επιχειρείται να κανονιστούν ανοικτοί λογαριασμοί με τον άκομψο τρόπο της παραδοσιακής αριστεράς. Δημόσιες κατηγορίες εναντίον στελεχών για λάθη και αποφάσεις της ηγεσίας. Ευτυχώς, δεν ζούμε σε καθεστώς Σοβιετίας όπου όσοι κρίνονταν ανίκανοι ή βάρος για το καθεστώς προωθούνταν με στημένες, ή και χωρίς, δίκες στο γνωστό γκούλαγκ ...

Κι ένα υστερόγραφο για την αποχέτευση. Ψάχνοντας στο αρχείο των Χανιώτικων Νέων στο πλαίσιο της έρευνας για το άρθρο του περασμένου μήνα «Το μέλλον της αποχέτευσης στα Χανιά» (ΧΝ 14/10/2025) έπεσα πάνω σε ένα πολύ ενδιαφέρον άρθρο με τίτλο «Σκουπίδια και αποχέτευση: τα επίκαιρα και καυτά προβλήματα των Χανίων». Δημοσιεύτηκε στις 28/10/1987 με την υπογραφή του αείμνηστου Δημήτρη Βλησίδη, καταξιωμένου αγωνιστή της Αριστεράς και τότε αντιδημάρχου Χανίων.

Από το δημοσίευμα προκύπτει ότι η απόφαση για την κατασκευή κεντρικού αποχετευτικού αγωγού για τη συλλογή των λυμάτων από τη Νέα Χώρα ως το Κουμ-Καπί, με τελικό προορισμό την περιοχή του Κουμπελή, είχε ληφθεί τουλάχιστον μια δεκαετία πριν, πιθανότατα επί δημαρχίας Αντώνη Μαρή (1975-1979). Εκεί, σύμφωνα με το άρθρο του Βλησίδη, άρχισαν επίσης να αδειάζουν τα βυτιοφόρα και τα βοθρολύματα από άλλες περιοχές. Μάλιστα, το Μάιο του 1981, επί δημαρχίας του επόμενου δημάρχου, του Γιάννη Κλωνιζάκη (1979-1982), δημιουργήθηκε με προεδρικό διάταγμα η ΔΕΥΑΧ, η οποία ξεκίνησε το 1984-85 επί δημαρχίας Γιώργου Κατσανεβάκη (1983-1990) τη μελέτη και στη συνέχεια την κατασκευή του βιολογικού, που άρχισε να λειτουργεί το 1995 επί δημαρχίας Γιώργου Tζανακάκη (1991-2002).

Μάλιστα, ο Βλησίδης αντικρούει όσους κατέκριναν τη Δημοτική αρχή επειδή επέτρεψε το άδειασμα των βυτιοφόρων στο Κουμπελή μετά την απαγόρευση του Κουρουπητού από τους Ακρωτηριανούς. Με τον τρόπο αυτό, γράφει, αποφεύχθηκε το ανεξέλεγκτο άδειασμα των βυτιοφόρων σε «απόμερες ακτές ή χαράδρες του Νομού». Κι έτσι, «τουλάχιστον ξέρομε ότι επιβαρύνεται μόνο η ακτή του Κουμπελή, κακό, πολύ κακό, αλλά αναπόφευκτο και αναγκαίο για την ώρα».

Ωστόσο, το πράγμα γίνεται χειρότερο γιατί λίγους μήνες μετά, στις 3/8/1988 δημοσιεύτηκε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως υπουργική απόφαση για την «Έγκριση γενικού πολεοδομικού σχεδίου του δήμου Χανίων και της κοινότητας Σούδας και τμημάτων των δήμων Μουρνιών, Νέας Κυδωνίας και των κοινοτήτων Νεροκούρου, Περιβολίων Βαμβακόπουλου του πολεοδομικού συγκροτήματος Χανίων» στην οποία προβλέπεται η δημιουργία Πολεοδομικής Ενότητας (ΠΕ) «22 Κουμπελή».

Η απόφαση προβλέπει τη δημιουργία εγκατάστασης βιολογικού καθαρισμού των λυμάτων χωρίς όμως να ορίζει ρητά την χωροθέτησή της δίπλα στην ΠΕ Κουμπελή. Η εν λόγω απόφαση αναφέρεται στην πρώτη Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΜΠΕ) για τον Βιολογικό Καθαρισμό Χανίων στη θέση Κουμπελής του Αυγούστου 1993, χωρίς βέβαια να αναφέρεται κάποια επίσημη απόφαση χωροθέτησης της εγκατάστασης στη συγκεκριμένη τοποθεσία. Μάλιστα στη ΜΠΕ αναφέρεται ότι «Για την ΠΕ 22 (Κουμπελής) υπάρχει η δυνατότητα με την ολοκλήρωση των έργων υποδομής να αρχίσει η οικοδόμηση της περιοχής».

Συμπέρασμα. Ο Κουμπελής επιλέχτηκε ως χώρος απόρριψης αστικών λυμάτων κατά τη δεκαετία του 1970. Αναγκαστικά εκεί τοποθετήθηκε και η εγκατάσταση του βιολογικού καθαρισμού με βάση μελέτες που συντάχθηκαν κατά τη δεκαετία του 1980 ενώ η κατασκευή υλοποιήθηκε κατά τη δεκαετία του 1990. Μέχρι το 1993 που συντάχθηκε η σχετική ΜΠΕ φαίνεται πως δεν είχε αρχίσει η ανοικοδόμηση του ομώνυμου οικισμού. Αλήθεια, ποιος ωφελήθηκε από την πώληση των οικοπέδων της ΠΕ Κουμπελή; Και πόσες πολιτικές καριέρες κτίστηκαν με ανεκπλήρωτες υποσχέσεις σχετικά με την αποχέτευση των Χανίων;

Παρουσίαση «Όλοι οι υπολογιστές μιλούν Ελληνικά»

Η εισαγωγή των Ελληνικών στους υπολογιστές ήταν μία «παρενέργεια» της συμμετοχής της Ελλάδας στις Ευρωπαϊκές Κοινότητες την σημερινή Ευρωπαϊκή Ένωση. Την απαραίτητη ώθηση έδωσε η απαίτηση για ενημέρωση των πολιτών και των επιχειρήσεων για την νομοθεσία και την νομολογία των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων στο πλαίσιο της δημιουργίας της Ενιαίας Αγοράς επί προεδρίας Ντελόρ. Στην ομιλία θα παρουσιαστεί η εισαγωγή των Ελληνικών σε τρεις φάσεις καθώς και πολλά ενδιαφέροντα ανέκδοτα που συνδέθηκαν με την προσπάθεια αντιμετώπισης των συναφών τεχνικών, γραφειοκρατικών και πολιτικών προβλημάτων.

Η παρουσίαση από το κανάλι του ΟΔΕΓ (Οργανισμός για τήν Διάδοση της Ελληνικής Γλώσσας)

Χορηγός επικοινωνίας και οπτικοακουστικής τεκμηρίωσης το τηλεοπτικό διαδικτυακό κανάλι «ΦΡΥΚΤΩΡΙΕΣ». 

Το αρχείο με τις διαφάνειες της παρουσίασης

Το μέλλον της αποχέτευσης στα Χανιά

Η υλοποίηση της νέας Οδηγίας για τα αστικά απόβλητα απαιτεί επειγόντως μελέτες και εκτιμήσεις κόστους
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 11 Νοεμβρίου 2025 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-512)

Ιστορία και κοινή λογική. Τα Χανιώτικα Νέα αναφέρονται τακτικά στα προβλήματα που έχουν οι κάτοικοι με την αποχέτευση στα Χανιά, όπως οι δυσοσμίες στην Παλιά Πόλη και στο Κουμπελή, αλλά και οι διαρροές λυμάτων από υπερχειλίσεις αγωγών στη Νέα Χώρα και αλλού. Παράλληλα, η αύξηση της δυναμικότητας του Κουμπελή και η επέκταση του δικτύου αποχέτευσης, σε περιβαλλοντικά ευαίσθητες περιοχές όπως η Παχιά Άμμος στον Σταυρό ή στον Καλαθά, χωρίς τις προβλεπόμενες από το νόμο, δημόσια διαθέσιμες, μελέτες περιβαλλοντικών επιπτώσεων, προκαλεί αντιδράσεις των κατοίκων.

Παράλληλα, όπως έδειξαν για άλλη μία φορά οι πρόσφατες πλημμύρες και υπερχειλίσεις αγωγών σε πολλά σημεία των Χανίων (Σούδα, Νέα Χώρα, Κλαδισός κλπ.) υπάρχει σοβαρό πρόβλημα και στην απομάκρυνση των νερών της βροχής, για τα οποία, στις περισσότερες περιοχές, δεν υπάρχουν δίκτυα ομβρίων προσαρμοσμένα στις εντεινόμενες βροχοπτώσεις λόγω της κλιματικής αλλαγής.

Οι αιτίες αυτών των προβλημάτων θα πρέπει κατ’ αρχάς να αναζητηθούν στα δύο εθνικά σχέδια αναδιοργάνωσης της τοπικής και περιφερειακής αυτοδιοίκησης, το σχέδιο Καποδίστριας (1997) και το σχέδιο Καλλικράτης (2010). Το αποτέλεσμα ήταν στο Δήμο Χανίων να συμπεριληφθούν και οι Δήμοι Ακρωτηρίου, Σούδας, Ελευθερίου Βενιζέλου, Θερίσου, Νέας Κυδωνίας και Κεραμιών.

Τα λύματα από όλα τα κτήρια των παραπάνω Δημοτικών Διαμερισμάτων (πλην Κεραμιών) αποφασίστηκε να διοχετευθούν μέσω δικτύων αποχέτευσης στην μοναδική εγκατάσταση επεξεργασίας λυμάτων (ΕΕΛ) στο Κουμπελή – κάτι που, λόγω της μορφολογίας του εδάφους απαίτησε μέχρι σήμερα τη λειτουργία 28 αντλιοστασίων … Επίσης, στην ΕΕΛ προστίθενται και «τα βοθρολύματα από ολόκληρο το Νομό Χανίων, καθώς και τα υγρά απόβλητα των βιομηχανικών/ παραγωγικών μονάδων που είναι ομοειδή ως προς τη σύσταση τους με τα αστικά λύματα».

Επιπλέον, λόγω της οικιστικής ανάπτυξης, οι μονοκατοικίες αντικαταστάθηκαν από πολυκατοικίες, ενώ στα χωράφια κτίστηκαν βίλες και ξενοδοχειακές μονάδες. Λογικά, τα δίκτυα και η εγκατάσταση του Κουμπελή που σχεδιάστηκαν με δεδομένα της δεκαετίας του 1990 έχουν φτάσει στα όρια των δυνατοτήτων τους, ακόμη κι αν οι αρμόδιοι δεν θέλουν να το παραδεχτούν δημόσια.

(Δες και συμπλήρωμα στο άρθρο του επόμενου μήνα σχετικά με το ιστορικό της αποχέτευσης στα Χανιά και την επιλογή του Κουμπελή για την εγκατάσταση του βιολογικού καθαρισμού)

Νέα δεδομένα. Από την 1/1/2025 ισχύει στην Ευρωπαϊκή Ένωση η νέα Οδηγία (η 2024/3019), για την επεξεργασία των αστικών λυμάτων. Θα πρέπει να έχει ενσωματωθεί στην ελληνική νομοθεσία μέχρι τις 31/7/2027 ενώ μέχρι την 1/1/2028, η Ελλάδα θα πρέπει να έχει καταρτίσει Εθνικό Πρόγραμμα Εφαρμογής της εν λόγω Οδηγίας. Το πρόγραμμα αυτό θα πρέπει να στηρίζεται σε αξιολόγηση της υφιστάμενης κατάστασης εφαρμογής της προηγούμενης αντίστοιχης οδηγίας του 1991 και να περιλαμβάνει «εκτίμηση των επενδύσεων που απαιτούνται για την ανακαίνιση, την αναβάθμιση ή την αντικατάσταση των υφιστάμενων υποδομών επεξεργασίας αστικών λυμάτων, συμπεριλαμβανομένων των δικτύων αποχέτευσης», καθώς και «προσδιορισμό ή, κατ’ ελάχιστον, ένδειξη των πιθανών πηγών δημόσιας χρηματοδότησης, όταν αυτές χρειάζονται για να συμπληρωθούν τα τέλη χρήσης».

Με τη νέα Οδηγία, εισάγονται ορισμένες καινοτομίες που πρέπει να ληφθούν υπόψη στο πλαίσιο των «ολοκληρωμένων σχεδίων διαχείρισης αστικών λυμάτων» που πρέπει να καταρτιστούν για κάθε «περιοχή αποστράγγισης οικισμών με ισοδύναμο πληθυσμό πάνω από 100.000 κατοίκους». Ένας στόχος αφορά τη «μείωση της ρύπανσης από υπερχειλίσεις λόγω νεροποντής» κι αυτό με τη λήψη «προληπτικών μέτρων … για την αποφυγή της εισόδου μη ρυπασμένων όμβριων υδάτων στα δίκτυα αποχέτευσης».


Αυτό μπορεί να επιτευχθεί με «μέτρα που προάγουν τη φυσική συγκράτηση ή την αξιοποίηση των όμβριων υδάτων, και μέτρα για την αύξηση των πράσινων και των γαλάζιων χώρων στις αστικές περιοχές προκειμένου να μειωθούν οι υπερχειλίσεις λόγω νεροποντής ή για τον περιορισμό των αδιαπέραστων επιφανειών στους οικισμούς». Τέτοια μέτρα είναι οι λιμνούλες συγκέντρωσης ομβρίων και η μετατροπή αδιαπέραστων επιφανειών σε απορροφητικές (π.χ. χώροι στάθμευσης, πλακόστρωτες πλατείες – βλ. ΧΝ 2/10/2018).

Η νέα Οδηγία απαιτεί επίσης την εισαγωγή στις ΕΕΛ της τριτοβάθμιας και της τεταρτοβάθμιας επεξεργασίας. Σήμερα, στο Κουμπελή από την πρωτοβάθμια (απομάκρυνση μεγάλων ανόργανων υλικών, αιωρούμενων στερεών και άμμου), τη δευτεροβάθμια (αερόβια επεξεργασία με μικροοργανισμούς, απολύμανση, αναερόβια χώνευση) και την μερική τριτοβάθμια (απομάκρυνση αζώτου δηλ. απονιτρικοποίηση) επεξεργασία των λυμάτων, παράγεται λυματολάσπη (διατίθεται στο Χώρο Υγειονομικής Ταφής Κορακιάς), βιοαέριο (καλύπτει μέρος των ενεργειακών αναγκών της ΕΕΛ) και νερό άρδευσης (μόνο για τις ανάγκες της ΕΕΛ).

Σε πολλές χώρες επαναχρησιμοποιείται ευρύτερα στη γεωργία το νερό άρδευσης, και, μετά από περαιτέρω κατεργασία, η παραγόμενη λυματολάσπη ως λίπασμα. Η Οδηγία προβλέπει ευρύτερη χρήση του παραγόμενου βιοαερίου αλλά και ανανεώσιμων πηγών ενέργειας προκειμένου η επεξεργασία των λυμάτων και η λειτουργία των δικτύων αποχέτευσης να μην καταναλώνει ενέργεια από εξωτερικές πηγές (ενεργειακή ουδετερότητα). Επίσης, η Οδηγία προβλέπει ότι οι ΕΕΛ και τα δίκτυα αποχέτευσης πρέπει «να σχεδιάζονται, να κατασκευάζονται, να λειτουργούν και να συντηρούνται με τρόπο που να εξασφαλίζει επαρκείς αποδόσεις υπό όλες τις συνήθεις τοπικές κλιματικές συνθήκες» και να λαμβάνονται ταυτόχρονα υπόψη «οι εποχιακές διακυμάνσεις του φορτίου και η ευπάθεια στην κλιματική αλλαγή».

Η επέκταση της τριτοβάθμιας επεξεργασίας προβλέπει απομάκρυνση εκτός από το άζωτο και του φωσφόρου, ενώ η τεταρτοβάθμια επεξεργασία περιλαμβάνει την απομάκρυνση επιλεγμένων φαρμάκων (π.χ. αντιβιοτικά), και άλλων χημικών ουσιών (αντιοξειδωτικά, επιβραδυντικά φλόγας, απολυμαντικά, καλλυντικά, εντομοκτόνα), καθώς και μικροπλαστικά. Ιδιαίτερη σημασία δίνουν οι επιστήμονες στις υπέρ- και πολύ-φθοριωμένες αλκυλιωμενες ενώσεις (PFAS) οι οποίες επειδή δεν διασπώνται χαρακτηρίζονται και ως «αιώνια χημικά». Μέρος του κόστους της τεταρτοβάθμιας επεξεργασίας θα κληθούν να καλύψουν οι βιομηχανίες φαρμάκων και καλλυντικών …

Αποκέντρωση και συμμετοχή του κοινού. Η Οδηγία προβλέπει επίσης ότι ακόμη και οικισμοί με ισοδύναμο πληθυσμό 1.000 κατοίκους θα πρέπει να συνδεθούν σε δίκτυο αποχέτευσης. Και το ερώτημα είναι θα σχεδιαστεί και πάλι η επέκταση των δικτύων αποχέτευσης με επιπλέον ενεργοβόρα αντλιοστάσια που θα προωθούν τα λύματα σε μια κεντρική ΕΕΛ (Κουμπελή), ή θα επιλεγούν πιο οικολογικές λύσεις. Όπως οι τεχνητοί υγροβιότοποι που παρουσιάστηκαν σε πρόσφατη σχετική Ημερίδα την οποία οργάνωσε το Εργαστήριο Τεχνολογίας και Διαχείρισης Περιβάλλοντος του Πολυτεχνείου Κρήτης (καθηγητής Αλέξανδρος Στεφανάκης) (βλ. ΧΝ 25/10/2025). Πρόκειται για μια πολλά υποσχόμενη πράσινη τεχνολογία που έχει δοκιμαστεί επί σειρά ετών σε πολλά μέρη του κόσμου, πρόσφατα ακόμη και στη ΔΕΥΑΧ (πειραματικά).

Στην Οδηγία ενσωματώνονται επίσης διατάξεις περί ενημέρωσης του ενδιαφερόμενου κοινού σε επίπεδο οικισμού καθώς και προβλέψεις για την δυνατότητα προσφυγής στη δικαιοσύνη από θιγόμενα άτομα, ιδίως αν έχει προκληθεί βλάβη της υγείας. Δικαίωμα προσφυγής έχουν και «μη κυβερνητικές οργανώσεις που προάγουν την προστασία του περιβάλλοντος ή της ανθρώπινης υγείας».

Οι διατάξεις αυτές συμπληρώνουν τις διατάξεις της Οδηγίας 2011/92/ΕΕ για την εκτίμηση των επιπτώσεων ορισμένων σχεδίων δημοσίων και ιδιωτικών έργων στο περιβάλλον. Οδηγία η οποία καταστρατηγήθηκε το 2016 όταν αποφασίστηκε η επέκταση της δυναμικότητας του Κουμπελή από ισοδύναμο πληθυσμό 150.000 κατοίκων σε 170.000 κατοίκους, χωρίς να δημοσιοποιηθεί η σχετική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΜΠΕ) ούτε να οργανωθεί η υποχρεωτική δημόσια διαβούλευση με βάση την ισχύουσα από τότε νομοθεσία της ΕΕ.

Τέλος η Οδηγία προβλέπει υποχρέωση εξασφάλισης της πρόσβασης σε υποδομές υγιεινής και αποχέτευσης «για όλους, ιδίως τις ευάλωτες και περιθωριοποιημένες ομάδες». Μάλιστα, σε όλους τους οικισμούς ι.π. 10.000 κατοίκων και άνω πρέπει να προβλεφθεί η «δημιουργία επαρκούς αριθμού εγκαταστάσεων υγιεινής σε δημόσιους χώρους, με ελεύθερη και, ιδίως για τις γυναίκες, ασφαλή πρόσβαση». Για οικισμούς με ι.π. 5.000 κατοίκων και άνω οι αρμόδιες αρχές πρέπει να διαθέτουν «επαρκή αριθμό δωρεάν εγκαταστάσεων υγιεινής σε δημόσια κτίρια, ιδίως σε διοικητικά κτίρια». Και τέλος, ενθαρρύνεται η «διάθεση εγκαταστάσεων υγιεινής για όλους, δωρεάν ή με μικρό τέλος εξυπηρέτησης, σε εστιατόρια, καταστήματα και παρόμοιους προσβάσιμους στο κοινό ιδιωτικούς χώρους».

Το μέλλον. Η εφαρμογή της Οδηγίας θα απαιτήσει σημαντικές επενδύσεις. Οι επενδύσεις ως γνωστόν απαιτούν σωστές, κοστολογημένες μελέτες, αφού η υλοποίηση των σχετικών έργων θα γίνει με ορίζοντα 20ετίας. Ποιος θα αναλάβει να κάνει μια πρώτη προμελέτη με μια πρώτη εκτίμηση του κόστους; Μήπως ο δήμος που λειτουργεί με ορίζοντα 4ετίας και στόχο τις επόμενες εκλογές; Μήπως οι υπηρεσίες που κινούνται δημοσιοϋπαλληλικά, προσπαθώντας συχνά να ικανοποιήσουν τον εκάστοτε πολιτικό τους προϊστάμενο; Βέβαια, θεωρώ ότι όσο πιο γρήγορα καταρτιστεί και τεθεί στη δημόσια συζήτηση μια τέτοια προμελέτη, τόσο πιο εύκολα θα βρεθεί και η απαραίτητη χρηματοδότηση για την υλοποίηση του έργου. Μήπως πρέπει να αναλάβουν δράση το Πολυτεχνείο, το Τεχνικό Επιμελητήριο, ή ακόμη και μια σύμπραξη εταιρειών ή και φιλανθρωπικών ιδρυμάτων (π.χ. Ωνάσειο, Ίδρυμα Σταύρου Νιάρχου, …);

Παρουσίαση «Ατυχήματα και καταστροφές - Αρχές Προστασίας και Εθελοντισμός»

Η παρουσίαση στο blod.gr

Το αρχείο με τις διαφάνειες της παρουσίασης

Παρέμβασή μου στον σταθμό Γαύδος FM 88,8 για την ημερίδα «Καθαρά Χανιά – Καθαρό Μέλλον»

Παρέμβασή μου στον σταθμό Γαύδος FM 88,8 σχετικά με την ημερίδα «Καθαρά Χανιά – Καθαρό Μέλλον» για το Αποχετευτικό Δίκτυο Χανίων που οργάνωσαν στις 15 Οκτωβρίου 2025 οι παρακάτω σύλλογοι: 

• Ο Εξωραϊστικός και Πολιτιστικός Σύλλογος Κουμπελή «Άγ. Γεώργιος»
• Ο Εξωραϊστικός και Μορφωτικός Σύλλογος Νέας Χώρας 
• Ο Πολιτιστικός και Αναπτυξιακός Σύλλογος Μόνιμων Κατοίκων Παλιάς Πόλης Χανίων 
• Ο Εξωραϊστικός και Πολιτιστικός Σύλλογος Καλαθά 
• Ο Σύλλογος Προστασίας Περιβάλλοντος Σταυρού (SEA) 

με Συντονίστρια τη δημοσιογράφο Ευαγγελία Ξηρουχάκη

Διοξίνες, η ύπουλη απειλή

Ο καπνός από την καύση σκουπιδιών, ξερόκλαδων αλλά και από δασικές και άλλες πυρκαγιές έχει μακροπρόθεσμες επιπτώσεις στην υγεία μας
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 14 Οκτωβρίου 2025 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-511)

«Φονιάδες των λαών … εντομοκτόνα!», αυτός ήταν ο τίτλος ενός άρθρου που έγραψα το μακρινό 2012 σε αυτήν εδώ τη στήλη (βλ. ΧΝ 27/6/2012). Αφορούσε την ανεπανόρθωτη βλάβη στην υγεία που προκαλεί το υπερβολικό ψέκασμα με επικίνδυνα, ακόμη και απαγορευμένα φυτοφάρμακα και ζιζανιοκτόνα, χωρίς τα προβλεπόμενα μέτρα προστασίας και χωρίς να ακολουθούνται πιστά οι οδηγίες χρήσης. Σήμερα θα αναφερθώ σε μιάν άλλη απειλή της υγείας, που προέρχεται από το ανεξέλεγκτο κάψιμο ξερόκλαδων, σκουπιδιών και από τις πυρκαγιές, τις δασικές αλλά και των ΧΥΤΑ (χώροι υγειονομικής ταφής απορριμμάτων ή χωματερές).

Σε άρθρο του στα Χ.Ν. (βλ. ΧΝ 1/11/2023) ο Χημικός και τέως Υπεύθυνος Αγοράς Τροφίμων Αναστάσιος Τριποδιανάκης έγραψε ότι «οι διοξίνες είναι οργανικές ενώσεις ύποπτες για καρκινογενέσεις, ιδιαίτερα τοξικές για τον άνθρωπο, … (και είναι) ανθεκτικές στη βιολογική αποικοδόμηση», δηλαδή ο οργανισμός μας ούτε τις διασπά ούτε τις αποβάλει. Και δυστυχώς σχετίζονται άμεσα με τη διατροφή μας …

Σύμφωνα με τον κ. Τριποδιανάκη, οι διοξίνες είναι λιποδιαλυτές ουσίες, που αποθηκεύονται στον λιπώδη ιστό των ζώων (θηλαστικών, πουλερικών, αλλά και ψαριών και οστρακοειδών). Ο άνθρωπος λαμβάνει τη μεγαλύτερη ποσότητα διοξινών από την τροφή του, καταναλώνοντας ζωικά προϊόντα (γάλα, κρέας, τυροκομικά) που προέρχονται από ζώα, τα οποία έχουν τραφεί µε ζωοτροφές οι οποίες έχουν επιμολυνθεί με διοξίνες.

Η πρόσφατη πυρκαγιά στον ΧΥΤΑ της ΔΕΔΙΣΑ στο Ακρωτήρι, η παλαιότερη πυρκαγιά (βλ. ΧΝ 7/11/2023) σε χώρο επεξεργασίας και ταφής αποβλήτων από εκσκαφές, κατασκευές και κατεδαφίσεις (ΑΕΚΚ), το συστηματικό κάψιμο των κλαδιών από τα κλαδέματα καθώς και ο καπνός από τα τζάκια και τις ξυλόσομπες το χειμώνα, παράγουν καπνούς που περιέχουν διοξίνες. Ωστόσο, όταν ακόμη βρισκόταν σε εξέλιξη η φωτιά στον ΧΥΤΑ, οι αρμόδιοι δήλωσαν ότι «δεν υπάρχει πρόβλημα από τον καπνό και την τοξικότητα λόγω του ανέμου που επικρατεί στην περιοχή».

Σε παλαιότερη μελέτη μετά από μια πυρκαγιά στον ΧΥΤΑ Ταγαράδων του Δήμου Θέρμης κοντά στη Θεσσαλονίκη, διαπιστώθηκε αυξημένη συγκέντρωση διοξινών σε εξήντα τρόφιμα (γάλα, κρέας, αβγά και ελιές που προορίζονταν για παραγωγή ελαιόλαδου). Η μελέτη έγινε με τη συμμετοχή του Εργαστηρίου Φασματομετρίας Μάζας και Ανάλυσης Διοξινών του Εθνικού Κέντρου Έρευνας Φυσικών Επιστημών «Δημόκριτος». Πρόκειται για το μόνο διαπιστευμένο κατά ISO εργαστήριο το οποίο έχει ορισθεί ως το αρμόδιο Εθνικό Εργαστήριο Αναφοράς της Ευρωπαϊκής Ένωσης και είναι μέλος του δικτύου Εργαστηρίων του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών για τον έλεγχο διοξινών, υπερφθοριωμένων ενώσεων και βρωμιωμένων επιβραδυντικών φλόγας.

Στην περίπτωση των Ταγαράδων, απαγορεύτηκε η κατανάλωση τροφίμων από τη μολυσμένη περιοχή μέχρι να επανέλθει στα φυσικά της επίπεδα η συγκέντρωση των επιβλαβών ουσιών. Καταστράφηκαν πάνω από 80.000 κιλά γάλακτος και θανατώθηκαν πάνω από 1.000 αιγοπρόβατα. Σε κοπάδι στα 500 μέτρα από την πυρκαγιά γεννήθηκαν ζώα με γενετικές ανωμαλίες σε ποσοστό 2,5%. Δεν ανιχνεύτηκαν διοξίνες στα λαχανικά λόγω χαμηλής περιεκτικότητας σε λίπη. Αντίθετα, οι ελιές που περιέχουν λιπίδια μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως δείκτες επιμόλυνσης με διοξίνες ανάλογα με την απόσταση από την εστία της πυρκαγιάς.

Κατά τη γνώμη μου, για να επιβεβαιωθούν οι δηλώσεις των αρμοδίων περί μη ύπαρξης προβλημάτων από την τοξικότητα του καπνού θα άξιζε να ζητηθεί από το αρμόδιο Εθνικό Εργαστήριο Αναφοράς να μελετήσει τις περιοχές γύρω από την εστία της πυρκαγιάς ή προς την κατεύθυνση οποία κινήθηκε ο καπνός, λόγω των ανέμων, προκειμένου να διαπιστωθεί η διασπορά ή όχι διοξινών. Επισημαίνεται ότι οι εν λόγω μελέτες δεν είναι δωρεάν.

Περί διαφθοράς, καπνίσματος και κριτικής σκέψης

Πρώτες στο κάπνισμα οι Ελληνίδες, πρώτοι στη διαφθορά στην Ευρώπη και με συνεχή αύξηση της κατανάλωσης καπνικών προϊόντων
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 2 Σεπτεμβρίου 2025 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-510)

Ελληνικές πρωτιές. Στις 8 Ιουλίου η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε την ετήσια έκθεσή της για το Κράτος Δικαίου. Μαζί, δημοσίευσε και τα αποτελέσματα της ετήσιας έρευνας κοινής γνώμης (Ευρωβαρόμετρο) για την Στάση των Ευρωπαίων έναντι της διαφθοράς στην Ευρωπαϊκή Ένωση για το 2025. Για δεύτερη συνεχή χρονιά η Ελλάδα βρίσκεται στην πρώτη θέση! Στο ερώτημα «Πόσο διαδεδομένο πιστεύετε ότι είναι το πρόβλημα της διαφθοράς στη χώρα σας;» το 97% απάντησε θετικά (το 1924 είχε απαντήσει θετικά το 98%). Παράλληλα, το 30% των Ελλήνων απαντά ότι γνωρίζει κάποιον που χρηματίζεται ή έχει χρηματιστεί ενώ στις τρεις πρώτες θέσεις των τομέων που χρηματίζονται βρίσκονται με τη σειρά η υγεία (89%), οι πολιτικοί σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο (70%) και τα πολιτικά κόμματα (69%).

Αξιοσημείωτο είναι επίσης το γεγονός ότι οι Έλληνες σε ποσοστό 99% ΔΕΝ καταγγέλλουν τις περιπτώσεις διαφθοράς που αντιμετώπισαν, παρόλο που το 60% των ερωτηθέντων απάντησαν ότι γνωρίζουν πού να απευθυνθούν για να τις καταγγείλουν. Και γιατί δεν κάνουν καταγγελία; Το 44% απαντά επειδή είναι δύσκολο να το αποδείξουν, το 43% επειδή δεν έχει νόημα αφού δεν θα τιμωρηθεί ο υπεύθυνος και το 37% επειδή όλοι γνωρίζουν γι’ αυτές τις περιπτώσεις αλλά δεν τις καταγγέλλουν.

Στο πεδίο του καπνίσματος, στις 6 Αυγούστου η Ευρωπαϊκή Στατιστική Υπηρεσία (Eurostat) ανακοίνωσε τους δείκτες για το κάπνισμα στον πληθυσμό ηλικίας 15 ετών και άνω. Το υψηλότερο συνολικό ποσοστό καπνιστών το έχει η Βουλγαρία (37%), ακολουθούμενη από την Ελλάδα (36%) και την Κροατία (35%). Όμως στις γυναίκες έχουμε την πρωτιά με ποσοστό καπνίσματος (32%), και ακολουθούν η Κροατία (30%) και η Ρουμανία (29%). Οι καπνοβιομηχανίες με τη σειρά τους ανακοινώνουν αύξηση των πωλήσεων των νόμιμα πωλούμενων τσιγάρων και μείωση των λαθραία διακινούμενων. Παράλληλα, το κράτος ανακοινώνει αύξηση των εσόδων από την φορολογία καπνικών προϊόντων – το 2024 2,936 δις € έναντι 2,922 δις € για το 2023.

 

Μια επικίνδυνη σέχτα. Διάβασα ένα πολύ ενδιαφέρον άρθρο του Θοδωρή Γεωργακόπουλου (Καθημερινή) με τίτλο «Ο δικτάτορας κλόουν» με αναφορά στον πρόεδρο των ΗΠΑ. Αναφέρει κατ’ αρχάς μερικά από αυτά που έχει πει ή έχει κάνει, τα οποία αν τα έλεγε ή τα έκανε ο οποιοσδήποτε άλλος πολιτικός θα είχε χάσει τις εκλογές και θα είχε μπει στο χρονοντούλαπο της ιστορίας. Η απάντηση που δίνει στην ερώτηση γιατί τόσος κόσμος ακολουθεί τυφλά τον πρόεδρο είναι ότι «έχουμε μια αποκόλληση μέρους του εκλογικού σώματος από την αντικειμενική πραγματικότητα, ένα φαινόμενο που προσομοιάζει περισσότερο με τις αιτίες και τις μεθόδους με τις οποίες άνθρωποι γίνονται φανατικά μέλη θρησκευτικών αιρέσεων».

Έχουμε αναφερθεί αρκετές φορές από αυτήν εδώ τη στήλη στις σέχτες και τα χαρακτηριστικά τους, ιδίως σε σχέση με την πολιτική. Στις 25 Φεβρουαρίου 2020 στο άρθρο «Πολιτική και δογματικές εξαρτήσεις - Από τις “ψευδείς ειδήσεις” στην τηλεόραση και τα κοινωνικά δίκτυα στις νέες πολιτικές σέχτες με οπαδούς χωρίς κριτικό πνεύμα» γράφαμε: «Οι θρησκείες και οι ιδεολογίες είχαν και έχουν τα ιερά τους βιβλία και ένα δίκτυο από κήρυκες που διαδίδουν τον δρόμο για τον επίγειο ή τον επουράνιο “παράδεισο”. Συχνά σε εβδομαδιαίες συγκεντρώσεις σε χώρους λατρείας ή σε μικρές παρέες – σε καφενεία ή σπίτια. Στις μέρες μας ένα μεγάλο μέρος αυτής της διαδικασίας προσηλυτισμού έχει υποκατασταθεί από τη χρήση σύγχρονων μέσων επικοινωνίας όπως ραδιόφωνα, τηλεοράσεις, διαδίκτυο και μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Τα αποτελέσματα αυτής της διαδικασίας στον χώρο της πολιτικής γίνονται εμφανή, τουλάχιστον σε όσους θέλουν να τα δουν. Η έξοδος της Βρετανίας από την Ευρωπαϊκή Ένωση ίσως αποδειχτεί η πιο ανώδυνη και αναίμακτη συνέπεια μιας τέτοιας ιδεολογικής εκστρατείας. Από τη δεκαετία του 1970 και μέχρι σήμερα (σημ. 2020) ο ιερός πόλεμος που έχουν κηρύξει ορισμένες μουσουλμανικές σέχτες έχει ήδη προκαλέσει πάνω από 10.800 θανάτους και περισσότερους από 28.200 τραυματισμούς παγκοσμίως.

Ίσως το μέλλον να μας επιφυλάσσει ακόμη χειρότερες καταστάσεις αν γενικευτεί η τάση για προσωποπαγή και κατ’ επίφαση δημοκρατικά, αλλά στην πραγματικότητα δικτατορικά, καθεστώτα. Φαίνεται πως μετά την Κίνα και τη Ρωσία έρχεται και η σειρά των ΗΠΑ να δοκιμάσουν ένα τέτοιο καθεστώς όπου η “ενός ανδρός αρχή” κινδυνεύει να επεκταθεί σε όλες τις επιμέρους εξουσίες – μετά την εκτελεστική και εν μέρει τη νομοθετική, να ακολουθεί και η δικαστική».

Συμπεραίναμε τότε πως: «Πρόκειται για ένα φαινόμενο που μπορεί να αντιμετωπιστεί μόνο από πολίτες οι οποίοι έχουν αναπτύξει την κριτική τους σκέψη και δεν παρασύρονται από δημαγωγούς και τους ηλεκτρονικούς τους προφήτες. Διαμορφώνουμε άραγε τέτοιους πολίτες στα σχολεία μας;». Πιο πρόσφατα, στις 2 Απριλίου 2025 στο άρθρο «Επερχόμενες απειλές, Παραπληροφόρηση και κριτική σκέψη» εξηγούσαμε Τι είναι η Κριτική Σκέψη: «Η ικανότητα λογικής και αντικειμενικής ανάλυσης, αξιολόγησης και σύνθεσης πληροφοριών. Περιλαμβάνει αμφισβήτηση παραδοχών, αναγνώριση προκαταλήψεων και αξιολόγηση τεκμηρίων για την επίτευξη καλά αιτιολογημένων συμπερασμάτων. Προϋποθέτει να έχει κανείς συνείδηση των δικών του προκαταλήψεων και παραδοχών όταν εξετάζει νέες πληροφορίες και την εφαρμογή συνεπών προτύπων κατά την αξιολόγηση πηγών.

Πρόκειται για ουσιαστική δεξιότητα στην προσωπική και την επαγγελματική ζωή επειδή επιτρέπει στα άτομα να λαμβάνουν ενημερωμένες αποφάσεις, να λύνουν πολύπλοκα προβλήματα και να αντιμετωπίζουν την αβεβαιότητα». Στο ίδιο άρθρο δίναμε τέλος και σειρά ερωτήσεων για εξάσκηση στην Κριτική Σκέψη.

Περί Ισραήλ και Παλαιστίνης

Ο πόλεμος των Εβραίων με τους Φιλισταίους συνεχίζεται 3.000 χρόνια μετά …
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 5 Αυγούστου 2025 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-509)

Ο οίκος του Δαβίδ. Πριν λίγες εβδομάδες ολοκλήρωσα τον πρώτο κύκλο της σειράς «Ο οίκος του Δαβίδ». Η αφήγηση ακολουθεί αρκετά πιστά την ιστορία σύμφωνα με τα βιβλία της Παλαιάς Διαθήκης (εισάγει ωστόσο και μερικούς μύθους όπως π.χ. τους Νεφελίμ) και χρησιμοποιεί τη μετάφραση του Βάμβα στους ελληνικούς υπότιτλους των Ψαλμών. Πρόκειται για σειρά που γυρίστηκε στην Πελοπόννησο, στην Κόνιτσα (Ήπειρο) και στο Calgary (Καναδά). Οι κριτικές μάλιστα την παρουσιάζουν ως το νέο «Παιχνίδι του στέμματος» (Game of Thrones).

Ο πρωταγωνιστής είναι αιγυπτιακής καταγωγής και Κόπτης Χριστιανός που μετανάστευσε στις ΗΠΑ σε ηλικία 9 ετών. Ονομάζεται Michael Iskander (παραφθορά του ονόματος του Μέγα Αλέξανδρου στα Περσικά και στη συνέχεια στα αραβικά και τα τουρκικά).

Η εποχή του Δαβίδ τοποθετείται από τους ιστορικούς γύρω στον 10ο με 9ο αιώνα π.Χ. Δεν υπάρχουν αρκετά αρχαιολογικά ευρήματα ούτε ιστορικές πηγές (εκτός από την Παλαιά Διαθήκη) που να επιβεβαιώνουν την ιστορικότητα του προσώπου. Όπως αναφέρει μάλιστα ο Γιάκομπ Ράιτ, Αναπληρωτής Καθηγητής Εβραϊκής Βίβλου στο Πανεπιστήμιο Έμορυ (ΗΠΑ):

«Οι παραδόσεις που ισχυρίζονται ότι ο Δαβίδ κυβέρνησε ένα “ενωμένο βασίλειο” του Ισραήλ και του Ιούδα εμφανίστηκαν πολύ αργότερα. Αν έχω δίκιο σε αυτό το σημείο, οι πιο δημοφιλείς θρύλοι για τον Δαβίδ είναι δημιούργημα γενεών που έζησαν πολύ μετά από αυτόν. Η σφαγή του Γολιάθ, τα κατορθώματά του στην αυλή του Σαούλ, η σχέση του με τον Ιωνάθαν και τη Μιχάλ, η μοίρα του ως φυγάς, οι στρατιωτικές του νίκες στο εξωτερικό, η σχέση του με τη Βηθσαβεέ, ο εμφύλιος πόλεμος με τον Αβεσσαλώμ, η διαδοχή του από τον Σολομώντα – όλα αυτά τα πολύχρωμα επεισόδια δημιουργήθηκαν από μεταγενέστερες γενιές συγγραφέων». 

Ο πρώτος κύκλος της σειράς, όπως και τα αντίστοιχα βιβλία της Παλαιάς Διαθήκης περιστρέφεται γύρω από τον συνεχή πόλεμο των Ισραηλιτών με τους Φιλισταίους, προγόνους των σημερινών Παλαιστίνιων. Είναι δυνατόν σήμερα, 3.000 χρόνια αργότερα, να είμαστε στο ίδιο έργο θεατές;

Του χρόνου στην Ιερουσαλήμ. Με αυτήν την ευχή ολοκληρώνονται κάθε χρόνο, επί σχεδόν 20 αιώνες, οι γιορτές του εβραϊκού Πάσχα. Ιστορικά, μετά την έξοδό τους από την Αίγυπτο και την κατάκτηση της «Γης της Επαγγελίας», οι Ισραηλίτες γνώρισαν διαδοχικές εξορίες και διωγμούς. Η πρώτη (Ασσυριακή, 722 π.Χ.) σηματοδοτεί την εξαφάνιση των δέκα φυλών του Ισραήλ ως ξεχωριστές οντότητες. Η δεύτερη (Βαβυλωνιακή, 586 π.Χ.) κράτησε 70 χρόνια, μετά την κατάκτηση της Ιερουσαλήμ από τον Ναβουχοδονόσορα B’ τον Μέγα. Τέλος, μετά την καταστροφή της Ιερουσαλήμ από του Ρωμαίους (70 μ.Χ.), τη μετονομασία της σε Αιλία Καπιτωλίνα, και την εξέγερση των Εβραίων που ακολούθησε, απαγορεύτηκε η είσοδος τους στην πόλη (132 μ.Χ.).

Η μεγάλη εβραϊκή διασπορά γνώρισε από το Μεσαίωνα μεγάλες περιοδικές σφαγές (Σταυροφορίες, επιδημία πανούκλας), καθώς και διώξεις και απελάσεις (π.χ. Αγγλία, Γαλλία, Ισπανία, Αυστρία, Πορτογαλία). Από το τέλος του 19ου αιώνα, λόγω των διώξεων (πογκρόμ) στη Ρωσία ξεκίνησε η μετανάστευση στην Παλαιστίνη, ενώ το αποκορύφωμα ήταν το Ολοκαύτωμα που οργάνωσαν οι Ναζί και κατά τη διάρκεια του οποίου θανατώθηκαν στην Ευρώπη 6 εκατομμύρια Εβραίοι.

Δεν μπορεί να καταλάβει κανείς το τραύμα που έχει αφήσει στους ανθρώπους αυτούς και στους απογόνους τους αυτή η φρικαλεότητα. Και την πρωταρχική σημασία που αποδίδουν στη δημιουργία του κράτους του Ισραήλ. Για πρώτη φορά στην ιστορία τους θεωρούν ότι υπάρχει μια οργανωμένη και πανίσχυρη οντότητα που είναι η ασπίδα τους οπουδήποτε κι αν βρίσκονται ενάντια στον οποιονδήποτε αντισημίτη τολμήσει να επιβουλευτεί τη ζωή και την ασφάλειά τους.

Η άλλη όψη του νομίσματος. Η δημιουργία του κράτους του Ισραήλ στηρίχτηκε σε δύο κυρίως παράγοντες. Αφενός στο σιωνιστικό κίνημα που προώθησε από τη δεκαετία το 1920 τη μαζική μετανάστευση Εβραίων προς την Παλαιστίνη. Και αφετέρου στην παγκόσμια συμπάθεια προς τον εβραϊκό λαό όταν έγιναν γνωστές οι φρικαλεότητες και η έκταση του Ολοκαυτώματος, συμπάθεια που οδήγησε τον ΟΗΕ στην υιοθέτηση στις 29 Νοεμβρίου 1947 του Σχεδίου Διχοτόμησης των Ηνωμένων Εθνών για την Παλαιστίνη. Το σχέδιο αυτό προέβλεπε τη δημιουργία δύο κρατών (Εβραϊκού και Αραβικού) αλλά η κατανομή των εδαφών ήταν ανισομερής με βάση τον πληθυσμό αφού έδινε στους Εβραίους τα μισά σχεδόν εδάφη παρόλο που εκπροσωπούσαν μόλις το ένα τρίτο του πληθυσμού. Γι’ αυτό και απορρίφτηκε από τους Άραβες …

Μια μέρα μετά άρχισαν οι συγκρούσεις Αράβων και Εβραίων που οδήγησαν στον εκτοπισμό 700.000 Παλαιστινίων από τα σπίτια τους (η Νάκμπα που σημαίνει καταστροφή) και κορυφώθηκαν μετά τις 14 Μαΐου 1948 όταν ανακηρύχτηκε η ίδρυση του κράτους του Ισραήλ. Επρόκειτο για τη δεύτερη φάση του υπερ-εκατονταετούς πολέμου κατά των Παλαιστινίων. Η πρώτη (1917-1939) αντιστοιχεί στην διακήρυξη του βρετανού Υπουργού Εξωτερικών λόρδου Μπάλφουρ υπέρ της ίδρυσης εβραϊκού κράτους στην Παλαιστίνη.

Επόμενες φάσεις ήταν οι πόλεμοι του 1967 και του 1982, οι δύο εξεγέρσεις των Παλαιστινίων (ιντιφαντά) τις περιόδους 1987-1995 και 2000-2014, οι περιοδικές πυραυλικές επιθέσεις από τα παλαιστινιακά εδάφη προς το Ισραήλ, και τέλος ο πρόσφατος σε εξέλιξη πόλεμος στη Γάζα με αφορμή την τρομοκρατική επίθεση της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023.

Το Σχέδιο Διχοτόμησης του 1947 προέβλεπε ίσα δικαιώματα για αμφότερες τις εθνότητες. Το ίδιο προέβλεπε και η διακήρυξη της ανεξαρτησίας του κράτους του Ισραήλ το 1948. Ωστόσο, τα 5 εκατ. Παλαιστίνιοι που ζουν στα κατεχόμενα δεν έχουν κανένα δικαίωμα ως πολίτες σε αντίθεση με το πάνω από μισό εκατομμύριο εποίκων που απολαμβάνουν πλήρη πολιτικά δικαιώματα. Αυτή η ανισότητα, που μερικοί χαρακτήρισαν και ως καθεστώς απαρτχάιντ, εντείνει το αίσθημα αδικίας των Παλαιστινίων το οποίο και διαχρονικά υποδαυλίζεται από εξωτερικούς παράγοντες για συγκεκριμένα συμφέροντα (π.χ. Συρία, Ιράν, Τουρκία).

Όλα τα παραπάνω σε συνδυασμό με τις άκαρπες ενδιάμεσες διαπραγματεύσεις για ειρηνική επίλυση των διαφορών (συμφωνίες Καμπ Ντέιβιντ και Όσλο) είχαν ένα διπλό αποτέλεσμα. Αφενός την ενίσχυση των ριζοσπαστικών κινημάτων στη Γάζα (π.χ. Χαμάς) και, αφετέρου, την επιδείνωση των συνθηκών διαβίωσης των Παλαιστίνιων, λόγω των περιορισμών τύπου απαρτχάιντ. Οι νέοι που δεν έχουν τίποτα να περιμένουν εύκολα συμμετέχουν σε τρομοκρατικές οργανώσεις οι οποίες εξασφαλίζουν τη διαβίωση χάρις στις έξωθεν χρηματοδοτήσεις.

Σήμερα, έχει ισοπεδωθεί το μεγαλύτερο μέρος των κτηρίων στη Λωρίδα της Γάζας, έχουν σκοτωθεί χιλιάδες άμαχοι, και ο αποκλεισμός που έχει επιβάλει το Ισραήλ οδηγεί τον πληθυσμό σε λιμό. Η διεθνής κοινή γνώμη στρέφεται όλο και περισσότερο κατά του Ισραήλ, το οποίο επιμένει στην ολοκληρωτική υποταγή όσων Παλαιστινίων έχουν απομείνει, στην εξόντωση της Χαμάς και φυσικά στην επιστροφή των ομήρων.

Βιβλιογραφία. 1) Wanderings: Chaim Potok's History of the Jews του Chaim Potok, 2) History of Ancient Israel του Christian Frevel, 3) The Invention of the Jewish People του Shlomo Sand, 4) The Hundred Years' War on Palestine: A History of Settler Colonial Conquest and Resistance του Rashid Khalidi, 5) The Iron Cage: The Story of the Palestinian Struggle for Statehood του Rashid Khalidi 6) The Returns of Zionism: Myths, Politics and Scholarship in Israel του Gabriel Piterberg.

Περί ψυχικής υγείας

Τετάρτη 2 Ιουλίου 2025. Παρέμβαση στην εκπομπή «Πλήρες πρωινό» που επιμελούνται ο Λευτέρης Κουρκουλός και η Ευαγγελία Ξηρουχάκη, δύο σοβαροί και ευγενικοί επαγγελματίες δημοσιογράφοι και η οποία μεταδίδεται Δευτέρα με Παρασκευή από τις 8 μέχρι τις 10 στον χανιώτικο σταθμό Γαύδος 88.8.

Ακούστε το απόσπασμα της εκπομπής



Περισσότερες πληροφορίες:

• Το διδακτορικό της Ελένης Αλεβαντή για τις κινητές ομάδες ψυχολογικής στήριξης στο πλαίσιο της ψυχιατρικής μεταρρύθμισης στο Βέλγιο.
• «Η αβεβαιότητα ως πυξίδα: για ένα κοινωνικό και διαλογικό μοντέλο της ψυχικής υγείας» μια ομιλία της Ελένης Αλεβαντή (1η Δεκεμβρίου 2023 στο Ηράκλειο που οργάνωσε η φίλη κοινωνική ψυχολόγος Δέσποινα Λιμνιωτάκη του The Healing Tree Community for Mental Health) - ακούστε και τη συνέντευξη της Ελένης στον Σταύρο Γιακουβή του RadioMe.
• Η βράβευση της Κινητής Ομάδας Έκτακτης Ανάγκης της Αστυνομίας των Βρυξελλών (στα Γαλλικά).

Περί ευθανασίας

Η ευθανασία ως υπέρτατη ένδειξη αγάπης και ηρωισμού θα πρέπει κάποτε να μας απασχολήσει ως κοινωνία …
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα την 1η Ιουλίου 2025 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-508)

Την αφορμή για να γράψω για το σημερινό θέμα μου την έδωσε ένα άρθρο γνώμης της Λασκαρίνας Λιακάκου στη LiFO με τίτλο «Όλα τα ’χαμε στην Ελλάδα, η ευθανασία μας έλειπε». Σε αυτό η αρθρογράφος στρέφεται κατά της ευθανασίας θεωρώντας ότι κάθε σχετική κουβέντα μετατρέπεται στο ερώτημα «πώς θα πεθάνουν πιο εύκολα οι φτωχοί που επιβαρύνουν τα συστήματα υγείας». Μάλιστα, συνδέει το ζήτημα της ευθανασίας με τις πρόσφατες δολοφονίες δύο 85χρονων γυναικών (μιας καρκινοπαθούς στο Ρέθυμνο και μιας ανοϊκής στο Χαϊδάρι). Τις δολοφόνησαν συγγενείς τους που δεν άντεχαν να τις βλέπουν να υποφέρουν.

Προσωπικά, έχοντας ζήσει 30 χρόνια στο Βέλγιο, που νομοθέτησε την αποποινικοποίηση της ευθανασίας από το 2002, έχω έλθει πολύ κοντά σε σχετικές περιπτώσεις. Πρόσφατα, συζητώντας με μια πολύ καλή φίλη, αυθόρμητα μου είπε ότι έχει ήδη κάνει «τα χαρτιά» της. Κι αυτό όχι γιατί πάσχει από κάποια βαριά, ανίατη αρρώστια. Αλλά επειδή δεν θέλει να ταλαιπωρήσει τους δικούς της, όταν και αν, βρεθεί με άνοια, με κάποια βαριά μορφή καρκίνου, ή προσβληθεί από κάποια άλλη ανίατη ασθένεια.

Γιατί η ευθανασία είναι κατ’ αρχάς η υπέρτατη ένδειξη αγάπης προς την οικογένεια μας στα μέλη της οποίας δεν θέλουμε να επιβάλουμε την «υποχρέωση» να μας παρέχουν παρηγορητική φροντίδα όταν θα είμαστε κατάκοιτοι, αποκομμένοι από το περιβάλλον με το οποίο δεν θα μπορούμε να επικοινωνούμε πια και το μόνο που θα πετυχαίνουμε είναι να ταλαιπωρούμε τα πρόσωπα που μας αγαπάνε και νοιώθουν την υποχρέωση να μας περιποιηθούν. Επειδή θεωρούν ότι έτσι κάνουν το καθήκον τους, ενώ στην πραγματικότητα λιώνουν επιβαρύνοντας τη δική τους υγεία.

Αλλά και η υπέρτατη ένδειξη ηρωισμού, όπως μας διδάσκει η αρχαιοελληνική μας παράδοση. Ας αναλογιστούμε ότι ο πρώτος που φέρεται να αποφάσισε να προχωρήσει σε ευθανασία ήταν ο Ηρακλής. Ο οποίος, όταν φόρεσε το δηλητηριασμένο πουκάμισο που του έδωσε η γυναίκα του και άρχισε να υποφέρει από φρικτούς πόνους, μάζεψε ξύλα και παρακάλεσε τον Φιλοκτήτη, που τον λυπήθηκε, να ανάψει τη φωτιά πάνω στην κορυφή του βουνού Οίτη, με αποτέλεσμα να καεί ζωντανός. Γι’ αυτό και μετά τον θάνατό του αποθεώθηκε και έγινε δεκτός στον Όλυμπο ανάμεσα στους θεούς.

Η ευθανασία στο κόσμο. Όπως αναφέρθηκε στο πλαίσιο μιας συζήτησης του Society Uncensored στη Μικρή Σκηνή της Στέγης (του Ιδρύματος Ωνάση) με τίτλο «Τελική έξοδος», «οκτώ χώρες στον κόσμο συν κάποιες Πολιτείες της Αυστραλίας επιτρέπουν σήμερα υπό αυστηρές προϋποθέσεις την ενεργητική εθελοντική ευθανασία. Από αυτές οι πέντε είναι ευρωπαϊκές (Ολλανδία, Βέλγιο, Λουξεμβούργο, Ισπανία, Πορτογαλία), με τη Μεγάλη Βρετανία να είναι η αμέσως επόμενη “υποψήφια”. Η Ελβετία την αποδέχεται επίσης αλλά μόνο για ξένους υπηκόους.

Αρκετά περισσότερες είναι οι χώρες όπου επιτρέπεται η παθητική ευθανασία (άρνηση θεραπείας/απόσυρση υποστήριξης ζωής), ανάμεσά τους και η Ελλάδα, όπου πάντως η υποβοηθούμενη αυτοκτονία κάθε μορφής αποτελεί ποινικό αδίκημα και επισύρει πέντε χρόνια φυλάκιση ή και παραπάνω για το πρόσωπο που συνέργησε. Στον Καναδά, πάλι, που από το 2016 επιτρέπει την εθελοντική ευθανασία, ένα 7% του πληθυσμού συναινεί να εφαρμοστεί και στους ίδιους».

Η διαδικασία της ευθανασίας στο Βέλγιο είναι ιδιαίτερα αυστηρή και εξελίσσεται σε δύο στάδια. Ο υποψήφιος πρέπει να έχει τα λογικά του και να έχει δηλώσει εγγράφως και εγκαίρως την επιθυμία του να κινηθεί η διαδικασία της ευθανασίας. Το αίτημα πρέπει να γίνει στον οικογενειακό γιατρό που γνωρίζει όλο το ιστορικό του ασθενούς και ο οποίος υποβάλλει μια εμπεριστατωμένη έκθεση σε εξειδικευμένο νοσοκομειακό κέντρο όπου θα πραγματοποιηθεί η ευθανασία.

Εκεί, ο ασθενής θα πρέπει να συναντήσει έναν εξειδικευμένο γιατρό ο οποίος θα βεβαιώσει πως η απόφασή του έχει ληφθεί εθελοντικά, μετά από βαθιά σκέψη, είναι επαναλαμβανόμενη και χωρίς εξωτερική πίεση. Ο ασθενής μπορεί να συνοδεύεται και από κάποιο πρόσωπο εμπιστοσύνης. Ειδικές αυστηρές διατάξεις ισχύουν και για ανήλικους με αποδεδειγμένη ευθυκρισία και ικανότητα λήψης αποφάσεων.

Ερευνώντας το σημερινό θέμα έπεσα και στο τελευταίο έργο του καταξιωμένου σκηνοθέτη Κώστα Γαβρά. Έχει τίτλο «Τελευταία πνοή» και πραγματεύεται μια σειρά από ιστορίες ασθενών που βρίσκονται στο τελευταίο στάδιο της ζωής τους και πώς συμπεριφέρονται οι δικοί τους άνθρωποι. Το κυριότερο δίδαγμα από αυτές και άλλες τέτοιες ιστορίες είναι ότι ο ασθενής πρέπει να γνωρίζει ακριβώς από τι πάσχει και ποιες είναι οι προοπτικές του.

Δυστυχώς, στη χώρα μας δεν έχουμε αυτή την κουλτούρα της ειλικρίνειας. Προσπαθούμε να κρύψουμε από τον ασθενή την πραγματική του κατάσταση, απαιτώντας και την συνένοχη σιωπή των γιατρών. Θυμάμαι, το παράπονο ενός θείου μου, όταν κατάλαβε ότι βρισκόταν στο τελικό στάδιο πριν την αναχώρηση. «Γιατί μου το κρύψατε;» είπε, και το βλέμμα του εξέφραζε όχι μόνο απορία αλλά και απέραντη θλίψη …

Ξέρω πως το ζήτημα της ευθανασίας δεν είναι το ευκολότερο θέμα συζήτησης, ιδίως όταν απευθύνεται σε μια κοινωνία η οποία φαίνεται πως δεν είναι ακόμη έτοιμη να το συζητήσει και πολύ περισσότερο να νομοθετήσει σχετικά. Γιατί εκτός από ζήτημα κουλτούρας, στην Ελλάδα έχουμε ένα προβληματικό σύστημα υγείας το οποίο δεν περιλαμβάνει οργανωμένη παρηγορητική φροντίδα.

Ας ελπίσουμε ότι κάποτε θα καταλάβουμε ότι δεν μπορούμε να καταστρέφουμε τις ζωές των παιδιών μας, επιβάλλοντας τους να μας φροντίζουν μέχρι να ξεψυχήσουμε. Και δεν είναι το κόστος με το οποίο επιβαρύνεται το Εθνικό Σύστημα Υγείας. Αλλά οι επιπτώσεις στη σωματική και ψυχική υγεία των «φροντιστών» που συχνά καταλήγουν να χρειάζονται περισσότερη φροντίδα οι ίδιοι …

Η Μεγάλη Ελλάδα

Οι εκφραστικοί πολεμιστές του Ριάτσε και οι ελληνικές επιγραφές στα γκρεκάνικα χωριά δείχνουν ότι η Ελλάδα εξακολουθεί να εμπνέει …
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 3 Ιουνίου 2025 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-507)

Με το φίλο και πρώην συνάδελφο Δημήτρη Χρονόπουλο ταξιδέψαμε οικογενειακώς για λίγες μέρες στη Νότια Ιταλία, σε ένα μέρος της Μεγάλης Ελλάδας. Περιοδεύσαμε στις περιφέρειες Απουλία (Puglia), Μπαζιλικάτα (Basilicata) και Καλαβρία (Calabria). Μερικά από τα πράγματα που μου έκαναν ιδιαίτερη εντύπωση.

Οι πολεμιστές του Ριάτσε. Πρόκειται για δύο υπέροχα μπρούτζινα αγάλματα, μοναδικά δείγματα της αρχαίας ελληνικής γλυπτικής των μέσων του 5ου π.Χ. αιώνα. Βρέθηκαν σε βάθος 6-8 μέτρων σε απόσταση 200 μέτρων από την ακτή του Ριάτσε (Riace), ενός μικρού χωριού στις ανατολικές ιταλικές ακτές του Ιονίου πελάγους. Εκτίθενται σε ειδική κλιματιζόμενη αίθουσα, πάνω σε αντισεισμικό βάθρο από μάρμαρο Καρράρας, στο Εθνικό Μουσείο της Μεγάλης Ελλάδας στο Ρέτζιο ντι Καλάμπρια (το αρχαίο Ρήγιο).

Εκτιμάται ότι οι πολεμιστές έχουν βγει από το εργαστήριο του Φειδία και ενδέχεται να είναι ακόμη και έργο του ιδίου. Ή ακόμη ότι είναι έργο της σχολής του Πολύκλειτου, συμμαθητή το Φειδία. Φαίνεται ότι το πλοίο που τους μετέφερε έπεσε σε τρικυμία και, είτε έπεσαν στη θάλασσα λόγω των κλυδωνισμών είτε τους έριξε το πλήρωμα για να γλιτώσει. Το Μουσείο περιλαμβάνει επίσης πλήθος από αρχαιολογικά ευρήματα που προέρχονται πολλές αρχαίες ελληνικές αποικίες της Μεγάλης Ελλάδας.

Μερικά γκραικάνικα χωριά. Στη Καλαβρία, το Γκαλιτσιανό (Gallicianò), είναι κρυμμένο σε μια πτυχή της νότιας πλαγιάς του όρους Ασπρομόντε, μέσα στον ομώνυμο εθνικό δρυμό. Οι επιγραφές είναι όλες και στα Ελληνικά. Πίνοντας νερό από τη δροσερή «Πηγή της Αγάπης» φεύγεις ανανεωμένος. Έκπληκτος έπεσα πάνω στην «Πλατεία Άλιμος» τόπο της καταγωγής μου. Το χωριό κατοικήθηκε στους Βυζαντινούς χρόνους πιθανώς από μετανάστες που ήλθαν από την περιοχή του Κιλκίς (που τότε λεγόταν Γαλλικόν), όταν τα χωριά τους καταστράφηκαν από επιδρομές των Βουλγάρων.

Το χωριό Μπόβα (από το αρχαιοελληνικό Βούας) που κι αυτό βρίσκεται στον εθνικό δρυμό του Ασπρομόντε, φιλοξενεί το Μουσείο της Ελληνικής Γλώσσας της Καλαβρίας «Gerhard Rohlfs», από το όνομα του Γερμανού γλωσσολόγου ο οποίος πρώτος μελέτησε τα γραικανικά και απέδειξε τη μεγαλοελλαδίτικη καταγωγή της διαλέκτου. Κι εδώ οι επιγραφές και τα ονόματα των δρόμων είναι και στα Ελληνικά.

Στην ίδια περιοχή, το αρχαίο χωριό Πενταδάκτυλο (Pentedattilo) στη ρίζα του ομώνυμου βράχου είναι δυστυχώς εγκαταλειμμένο, αλλά λίγο πιο κάτω έχει δημιουργηθεί το νέο χωριό με σύγχρονα σπίτια. Συναντήσαμε επίσης στις περιπλανήσεις μας τον ποταμό Amendolea, ο οποίος στα αρχαία χρόνια ήταν πλωτός κοντά στις εκβολές του, ενώ σήμερα έχει περιοριστεί σε ένα μικρό ποταμάκι πλάτους σχεδόν ενός μέτρου.

Στην περιοχή του Σαλέντο στην Απουλία, μιλήσαμε με έναν κουρέα στο χωριό Sternatia (Χώρα στα γραικάνικα) ενώ στο Calimera συναντήσαμε τον κ. Παλαμά – «όχι τον Κωστή αλλά τον Συλβάνο», όπως μας είπε αστειευόμενος – ο οποίος μας έδειξε την αρχή του Ψαλμού 129 στα αρχαία ελληνικά και στα λατινικά χαραγμένη στο γείσο ενός σπιτιού. Το συμπέρασμα είναι ότι η Ελλάδα είναι παρούσα σε αυτές τις περιοχές και συνεχίζει να εμπνέει …

Ελεγχόμενη αφισοκόλληση. Περπατώντας στο Μπόβα έπεσα πάνω στην προκήρυξη ενός δημοψηφίσματος για θέματα εργατικού δικαίου και ιθαγένειας που θα διεξαχθεί στις 8-9 Ιουνίου μαζί με το 2ο γύρο των δημοτικών εκλογών. Εντύπωση μου έκαναν οι μεταλλικοί πίνακες στους οποίους προβλέπεται να αναρτήσουν τις αφίσες τους, υποχρεωτικά, οι υποψήφιοι και τα κόμματα. Κάτι τέτοιο ισχύει και στο Βέλγιο όπου κάθε δήμος εγκαθιστά ξύλινα πλαίσια, στα οποία και μόνο τα κόμματα έχουν δικαίωμα να επικολλούν τις προεκλογικές τους αφίσες. Εκεί, οι δημοτικές αρχές καλύπτουν με άσπρο χαρτί τις αφίσες εκτός πλαισίου και καλούν το αντίστοιχο κόμμα να τις ξανακολλήσει. Οι παραβάτες μπορεί ακόμη και να μηνυθούν.

Το 112 ενιαίος αριθμός επειγόντων. Το 112 ήταν στην Ιταλία ο παραδοσιακός αριθμός κλήσης των καραμπινιέρων, της Ιταλικής χωροφυλακής. Από το 1991 που θεσπίστηκε το 112 ως ο ευρωπαϊκός αριθμός επειγόντων υπήρχε μια εκκρεμότητα στην Ιταλία λόγω ασυμβατότητας λόγω ιατρικού απορρήτου κυρίως με τις υπηρεσίες των ασθενοφόρων. Η εκκρεμότητα αυτή φαίνεται πως έχει διευθετηθεί και σε αρκετές περιπτώσεις διαπίστωσα (π.χ. εργοτάξια, βενζινάδικα) ότι το 112 αναγράφεται ως ο μοναδικός εθνικός αριθμός επειγόντων. Ας ελπίσουμε να το δούμε αυτό και στην Ελλάδα!

Μαθητές ως αγγλόφωνοι ξεναγοί. Περπατώντας στην πόλη Λέτσε (Lecce) πέσαμε πάνω σε μια ομάδα μαθητών από το Oxford Group του Λέτσε, μια ιδιωτική σχολή εκμάθησης ξένων γλωσσών σε συνδυασμό με Μοντεσιορανή προσχολική, πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Μια 12χρονη κοπελίτσα με τη στολή του σχολείου προσφέρθηκε να μας παρουσιάσει δωρεάν και στα αγγλικά ένα κτήριο με ενδιαφέροντα αρχιτεκτονικά στοιχεία. Πρακτική άσκηση στην ξένη γλώσσα αλλά και στην ικανότητα δημόσιας ομιλίας. Λίγο αργότερα μια ομάδα νεαρών έκανε την ίδια δουλειά αλλά για τυφλούς. Μια μορφή εθελοντισμού με άμεσα πρακτικά αποτελέσματα …

Σχόλιο μου σε άρθρο του Documento για το αντλιοστάσιο στο Σταυρό

Στις 31 Μαΐου 2025 δημοσιεύτηκε στην ηλεκτρονική έκδοση της εφημερίδας Documento ένα άρθρο του Βαγγέλη Βαλαβάνη με τίτλο «Χανιά: Έσκαψαν μέχρι και την θάλασσα στην παραλία του Σταυρού – Τα λύματα και η οργή των κατοίκων προς τον δήμαρχο Χανίων» στο οποίο περιλαμβάνεται και το ακόλουθο σχόλιό μου:

Σχετικά με τις εργασίες κατασκευής του αντλιοστασίου Α44 στην Παραλία της Παχιάς Άμμου στο Σταυρό Ακρωτηρίου στα Χανιά της Κρήτης σας ενημερώνω ότι για το θέμα αυτό έχω αρθρογραφήσει στη στήλη «Προστασία του Πολίτη και καθημερινότητα» στα Χανιώτικα Νέα τέσσερεις φορές το 2024 (25/6, 3/9, 5/11 και 3/12) χωρίς ποτέ να πάρω απάντηση από τους αρμόδιους.

Συγκεκριμένα, έχω αναφέρει ότι το έργο κατασκευάζεται χωρίς επικαιροποιημένη και δημόσια διαθέσιμη Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΜΠΕ), η οποία επιπλέον ουδέποτε αποτέλεσε αντικείμενο δημόσιας διαβούλευσης όπως προβλέπεται από τη σχετική Οδηγία της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αντίθετα, χρησιμοποιήθηκε καταχρηστικά ο Νόμος 4014/2011 Περιβαλλοντική αδειοδότηση έργων και δραστηριοτήτων, κλπ. (ΦΕΚ 209/Α-21.9.2011) ο οποίος στο πλαίσιο του Άρθρου 5 Διαδικασία Ανανέωσης ΑΕΠΟ εισάγει στην παράγραφο 2 στοιχείο β) την καινοφανή, σε σχέση με την Οδηγία, δυνατότητα της αρμόδιας περιβαλλοντικής αρχής να αξιολογεί τα υποβληθέντα δικαιολογητικά ανανέωσης της ΑΕΠΟ και να ζητά την υποβολή νέας ΜΠΕ μόνον εφόσον «επέρχονται ουσιαστικές διαφοροποιήσεις ως προς τις επιπτώσεις στο περιβάλλον^β)». Δυστυχώς, στο πλαίσιο των νομικών διαδικασιών που κινήθηκαν δεν έχει ζητηθεί μέχρι σήμερα η υποβολή προδικαστικού ερωτήματος ενώπιον του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης σχετικά με τη συμμόρφωση της σχετικής ελληνικής νομοθεσίας με την αντίστοιχη ευρωενωσιακή.

Επιπλέον, οι επιπτώσεις του έργου στο περιβάλλον είναι ιδιαίτερα δυσμενείς αφού: 1) κατασκευάζεται παρανόμως στη ζώνη της παραλίας και σε δημόσια έκταση που δεν έχει παραχωρηθεί επίσημα στο Δήμο, 2) κατασκευάζεται σε παραλία με αμμοθίνες που αποτελούν μέρος του οικότοπου για το προστατευόμενο είδος «κρινάκι της θάλασσας» (Pancratium maritimum), 3) η παραλία γειτονεύει με θαλάσσια περιοχή στο βυθό της οποίας υπάρχει εκτεταμένος οικότοπος με λιβάδια του προστατευόμενου είδους Ποσειδωνία (Posidonia oceanica), 4) είναι δημοφιλής παραλία ενταγμένη στο Μητρώο ταυτοτήτων υδάτων κολύμβησης με κωδικό ELBW139325169101, 5) στην εν λόγω παραλία γεννούν θαλάσσιες χελώνες Caretta-caretta, και τέλος, 6) γειτονεύει άμεσα με στοιχεία φυσικής (π.χ. καταφύγιο άγριας ζωής, τοπία ιδιαίτερου φυσικού κάλλους) και πολιτιστικής κληρονομιάς (π.χ. παραλία Ζορμπά), με εμβληματικό χαρακτήρα για την ΔΕ Χανίων. Γειτονεύει επίσης με αρχαιολογικό χώρο που περιλαμβάνει και απολιθωμένο δάσος.

Ως κάτοικος του Σταυρού που χρησιμοποιώ με τα παιδιά και τα εγγόνια μου τις παραλίες του Ζορμπά και της Παχιάς Άμμου θλίβομαι να βλέπω τις δυσμενείς επιπτώσεις από τα εκτελούμενα έργα. Περισσότερο όμως τρομάζω με την ιδέα των τρομερών επιπτώσεων από τη διαρροή ανεπεξέργαστων λυμάτων στη θάλασσα σε περίπτωση δυσλειτουργίας του Α44 αλλά και των Α46 και Α47 (στην άλλη πλευρά του Σταυρού) για τα οποία προβλέπονται αγωγοί υπερχείλισης.

^β) Ακολούθως, εντός χρονικού διαστήματος είκοσι πέντε εργάσιμων ημερών από την υποβολή του φακέλου, η αρμόδια περιβαλλοντική αρχή αξιολογεί τα υποβληθέντα δικαιολογητικά και είτε: αα) εφόσον επέρχονται ουσιαστικές διαφοροποιήσεις ως προς τις επιπτώσεις στο περιβάλλον, ζητεί την υποβολή νέας ΜΠΕ ως προς το σύνολο ή μέρος του έργου ή δραστηριότητας προκειμένου να τηρηθεί η διαδικασία των άρθρων 3 και 4 του παρόντος είτε ββ) ανανεώνει την ΑΕΠΟ λαμβάνοντας υπόψη τις ισχύουσες γενικές προδιαγραφές, όρους και περιορισμούς που προβλέπονται από τις οικείες διατάξεις είτε, τέλος, γγ) παρατείνει τη διάρκεια ισχύος της ΑΕΠΟ ως έχει.

Γράμμα από το Ελσίνκι

Εντυπώσεις από το ετήσιο συνέδριο του 112 και από το Ελσίνκι, την πρωτεύουσα της Φινλανδίας
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα την 6η Μαΐου 2025 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-506)

Είχα την ευκαιρία να παρακολουθήσω το ετήσιο συνέδριο της Ένωσης του Ευρωπαϊκού Αριθμού Επειγόντων (EENA) έγινε την δεύτερη εβδομάδα του Απριλίου στο Ελσίνκι. Εκτός από τους Έλληνες που εργάζονται για την ΕΕΝΑ, στο συνέδριο, δυστυχώς, δεν συμμετείχε κανένας εκπρόσωπος ούτε από τις ελληνικές υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης ούτε από το αρμόδιο υπουργείο.

Καλύτερη στόχευση των μηνυμάτων του 112. Οι προειδοποιήσεις έκτακτης ανάγκης του 112 αποστέλλονται σε όλα τα κινητά τηλέφωνα που είναι συνδεδεμένα με τις συγκεκριμένες κεραίες κινητής τηλεφωνίας οι οποίες βρίσκονται στην περιοχή της επερχόμενης ή εξελισσόμενης καταστροφής (π.χ. πυρκαγιά, πλημμύρα). Ωστόσο, η περιοχή (κυψέλη) που καλύπτει κάθε κεραία, ιδίως αν είναι αστική, ίσως να είναι πολύ μεγαλύτερη από την περιοχή που θα επηρεαστεί από την καταστροφή, με αποτέλεσμα να λαμβάνουν την προειδοποίηση και άτομα που δεν θα επηρεαστούν. 

Η εθνική Ολλανδική υπηρεσία προειδοποιήσεων έκτακτης ανάγκης (NL-Alert) παρουσίασε μια τεχνική γεω-καθορισμού περιμέτρων (geofencing) που συνδυάζεται με την υπάρχουσα τεχνολογία έγκαιρης προειδοποίησης έτσι ώστε να ενεργοποιούνται μόνο τα κινητά τηλέφωνα που βρίσκονται μέσα στη συγκεκριμένη περίμετρο. Η νέα τεχνική που έχει ήδη δοκιμαστεί πειραματικά θα περάσει μέσα στους επόμενους μήνες σε δοκιμαστική χρήση ευρείας κλίμακας πριν περάσει σε παραγωγή.

Παρουσιάστηκαν επίσης α) η ετήσια ανασκόπηση των βέλτιστων πρακτικών και των προβλημάτων χρήσης των δημόσιων συστημάτων έγκαιρης προειδοποίησης στην Ευρώπη και β) μια ενδελεχής ανάλυση του πως αντιλαμβάνονται οι πολίτες τις πηγές πληροφόρησης όσον αφορά την έγκαιρη προειδοποίηση.


Διαβίβαση εικόνων και βίντεο στο 112. Οι υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης της Ισλανδίας και η πυροσβεστική υπηρεσία της νότιας περιοχής του Ντένβερ (στο Κολοράντο των ΗΠΑ) παρουσίασαν τις εμπειρίες τους από τη μετάδοση φωτογραφιών και βίντεο στο πλαίσιο της διαχείρισης συμβάντων. Σε κάθε περίπτωση η διαβίβαση γίνεται σε ειδικό λογαριασμό και κατά προτίμηση από το ίδιο το προσωπικό των υπηρεσιών έκτακτης ανάγκης ή μετά από επικύρωση του συμβάντος από πιστοποιημένο διασώστη.

Η εικόνα μπορεί να δείξει ότι δεν πρόκειται για κάτι σοβαρό, όταν ο πανικόβλητος καλών το μεγαλοποιεί. Ή αντίθετα να κινητοποιήσει εξαιρετικά μέσα (π.χ. ελικόπτερο) όταν ο καλών δείχνει καθησυχαστικός ενώ πρόκειται για σοβαρό περιστατικό (π.χ. σοβαρό τραυματισμό).

Παραπληροφόρηση και καταστροφές. Ένα σοβαρό πρόβλημα που αναφέρθηκε στο συνέδριο ήταν και η «κακόβουλη παραπληροφόρηση» σχετικά με τη διαχείριση μιας καταστροφής. Σε αντίθεση με την «κακή πληροφόρηση» (misinformation) που είναι η ψευδής πληροφορία την οποία διαδίδει κάποιος πιστεύοντας ότι είναι αληθινή και την «παραπληροφόρηση» (disinformation) που είναι η ψευδής πληροφορία την οποία διαδίδει κάποιος γνωρίζοντας ότι είναι ψευδής, η «κακόβουλη παραπληροφόρηση» (malinformation) είναι πληροφορίες που βασίζονται εν μέρει στην πραγματικότητα, αλλά χρησιμοποιούνται για να προκαλέσουν ζημιά σε ένα άτομο, έναν οργανισμό ή μια χώρα.

Κλασσικό παράδειγμα κακόβουλης παραπληροφόρησης αποτελούν οι ψευδείς ειδήσεις που κυκλοφόρησαν σχετικά με την Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Διαχείρισης Εκτάκτων Καταστάσεων (FEMA) μετά τον τυφώνα Έλεν ο οποίος κτύπησε τη Φλόριντα από τις 24 έως 29 Σεπτεμβρίου 2024 προκαλώντας 219 θανάτους και ζημιές 79,6 δις δολάρια. α) η FEMA προχωρεί σε κατάσχεση των εισφορών των πολιτών (η υπηρεσία δεν δέχεται εισφορές από πολίτες), β) η χρηματοδότηση της υπηρεσίας δεν πηγαίνει στους πληγέντες αλλά στην υποστήριξη μεταναστών (οι πόροι του ειδικού ταμείου για τις καταστροφές δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν για άλλο σκοπό), και γ) η υπηρεσία χορηγεί μόνο 750 δολάρια στους πληγέντες (αυτό είναι το ποσό της άμεσης βοήθειας, ακολουθεί περισσότερη βοήθεια μετά από αίτηση και καταγραφή των αναγκών).

Οι υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης συχνά κατακλύζονται από τέτοιες ψευδείς ειδήσεις που διαδίδονται για να αποπροσανατολίσουν την κοινή γνώμη και να αυξήσουν την πίεση και το άγχος του προσωπικού που είναι επιφορτισμένο με την αντιμετώπιση της έκτακτης ανάγκης. Στόχος είναι η πτώση του ηθικού των δυνάμεων επέμβασης και η τροφοδότηση πολιτικής αντιπαλότητας. Τα όποια λάθη στη διαχείριση της έκτακτης ανάγκης θα πρέπει να αναλύονται στο πλαίσιο ειδικής δράσης για την εξαγωγή των διδαγμάτων ΜΕΤΑ την λήξη της επέμβασης, με στόχο όχι μόνο τον καταλογισμό ευθυνών, αλλά κυρίως τη βελτίωση των διαδικασιών και πρωτοκόλλων για την αντιμετώπιση μελλοντικών παρόμοιων καταστάσεων.

Εντυπώσεις από το Ελσίνκι. Καθαρότατη πόλη – παρακολουθήσαμε πως καθαρίζουν δρόμους και πεζοδρόμια (με 4-5 ειδικά μηχανήματα χωρίς οδοκαθαριστές). Τα σχολεία δεν έχουν κάγκελα – ένα χαμηλό σκαλοπάτι μόνο όταν βρίσκονται δίπλα σε δρόμο για να μην πεταχτούν τα παιδιά έξω. Όταν θελήσαμε να φωτογραφήσουμε ένα σχολείο αμέσως ήλθαν μερικοί μαθητές να μας ρωτήσουν γιατί το κάνουμε.

Υπάρχουν τεράστιοι υπόγειοι χώροι στάθμευσης και υπόγεια εμπορικά κέντρα σμιλεμένα μέσα στον γρανίτη που αποτελεί το υπέδαφος της πόλης, καθώς και μετρό κατασκευασμένο σε πολύ μεγάλο βάθος – είναι όλα καταφύγια στα οποία θα καταφύγει ο κόσμος σε περίπτωση πολέμου. Όλα τα σπίτια λέγεται ότι έχουν σάουνα, όπως και τα ξενοδοχεία, ακόμη και μερικά εστιατόρια – όπως πάμε εμείς στην παραλία, οι Φινλανδοί πάνε στη σάουνα …

Τι τραγουδούσαν οι Φινλανδοί υπό Ρωσική κατοχή

Να θυμίσουμε και το επαναστατικό τραγούδι που τραγουδούσαν στους δρόμους οι Φινλανδοί στα τέλη του 19ου αιώνα όταν ζούσαν υπό Ρωσική κατοχή. Πρόκειται για το χορωδιακό «Ο Ύμνος των Αθηναίων» (Atenarnes Sång, Op 31 No 3). Γραμμένο στα Σουηδικά και σε μουσική του μεγάλου Φινλανδού συνθέτη Γιαν Σιμπέλιους (Jan Sibelius), ήταν διασκευή από το πολεμικό έπος Δέξιππος που έγραψε ο ποιητής Viktor Rydberg εμπνεόμενος από τα έπη του Σπαρτιάτη ποιητή Τυρταίου. Το ποίημα διηγείται τη μάχη ανάμεσα στους πολιτισμένους Αθηναίους και του Πέρσες στην Αθήνα του 267 π.Χ. Η αναλογία με τη σχέση Φιλανδών και Ρώσων ήταν εμφανής.

Όμορφος είναι ο θάνατος, όταν γενναία στην πρώτη γραμμή πέφτεις
πεθαίνοντας για την πατρίδα σου, πεθαίνοντας για την πόλη και το σπίτι σου.
Γι' αυτό με ζήλο σηκωθείτε να υπερασπιστείτε την πατρίδα!
Σπεύσατε να θυσιάσετε τη ζωή σας για τις μελλοντικές γενιές!
Εμπρός, παλικάρια, προχωρήστε σε πυκνές, ακλόνητες γραμμές!
Πάντοτε άφοβοι, χωρίς ποτέ να σκέφτεστε τη φυγή!

Ντροπή και ατίμωση για το στρατό, όταν στην άκρη του σχηματισμού...
οι νέοι βλέπουν τους γέρους να αιμορραγούν και να πεθαίνουν.
Αυτό αρμόζει κυρίως σε ένα παλικάρι, όσο ακόμα...
φοράει το στεφάνι των ανοιξιάτικων λουλουδιών.
Μπορεί ζωντανός να φαίνεται όμορφος στις γυναίκες κι επιβλητικός στους άντρες!
Αλλά πιο όμορφος φαντάζει ως νεκρός, πεσμένος στη μέση της σφαγής!

(ελεύθερη μετάφραση από τα αγγλικά)