Συμβουλές για νέους ακαδημαϊκούς πολίτες

Καθημερινές συνήθειες και μακροπρόθεσμες δεξιότητες για επιτυχημένες σπουδές, επαγγελματική αποκατάσταση και σταδιοδρομία

(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 30 Ιουνίου 2026 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-519)

Πριν από λίγες μέρες ανακοινώθηκαν οι βαθμολογίες των πανελλαδικών. Οι επιτυχόντες θα πρέπει να δηλώσουν τις σχολές της επιλογής τους ώστε να ξεκινήσουν το φθινόπωρο τα μαθήματα ως ακαδημαϊκοί πολίτες. Το μακρινό 1972 πέρασα κι εγώ αυτή τη δοκιμασία για να σπουδάσω Φυσικός στο Πανεπιστήμιο Πατρών. Από το απόσταγμα της εμπειρίας μου κατέληξα σε κάποιες συμβουλές που ίσως φανούν χρήσιμες σε ορισμένους νέους και νέες σήμερα.

Η παρακολούθηση των μαθημάτων δεν είναι περιττή αλλά απαραίτητη. Ο καθηγητής πάντα έχει κάτι να δώσει ακόμη και αν δεν είναι πάντα ο καλύτερος. Κρατάτε σημειώσεις γιατί συχνά τα θέματα των εξετάσεων προκύπτουν από κάτι που έχει αναλυθεί στο μάθημα, ενώ στο βιβλίο είναι απλώς υποσημείωση. Φυσικά, στις σχολές θετικής κατεύθυνσης είναι υποχρεωτική και η παρακολούθηση εργαστηρίων καθώς και η υποβολή γραπτών εργασιών που απαιτούν κάποιαν έρευνα.

Μην αφήνετε τη μελέτη τελευταία στιγμή πριν τις εξετάσεις! Διαβάστε τις σημειώσεις ή τα συγγράμματα που σας μοιράζουν οι καθηγητές, αλλά επισκεφθείτε και τη βιβλιοθήκη του τμήματος ή του πανεπιστημίου και ελάτε σε επαφή με ξενόγλωσσα βιβλία. Αυτό βέβαια προϋποθέτει γνώση ξένων γλωσσών – αν δεν γνωρίζετε, τώρα είναι η τελευταία ευκαιρία για να μάθετε.

Προσωπικά, είχα μια ιδιαίτερη φιλοσοφία όσον αφορά τη μελέτη. Διάβαζα κατ’ αρχάς για να περνάω τις εξετάσεις. Επιπλέον, μελετούσα για να διευρύνω τις γνώσεις μου πέρα από εκείνα που μάθαινα από τις σημειώσεις των καθηγητών. Συνέχισα επίσης να διαβάζω ένα γαλλόφωνο περιοδικό εκλαϊκευμένης επιστήμης (Science et Vie) που μου είχε συστήσει ένα καθηγητής στο Γυμνάσιο όταν του ζήτησα να που προτείνει κάτι που θα με βοηθούσε να αυξήσω τις γνώσεις μου στα γαλλικά, διευρύνοντας ταυτόχρονα και την επιστημονική ενημέρωσή μου.

Θυμάμαι ότι ήμουν τακτικός επισκέπτης στη βιβλιοθήκη του Πανεπιστημίου, όπου διάβαζα ξένα συγγράμματα. Κάποια στιγμή, στο μάθημα του Ηλεκτρισμού, ο καθηγητής, ο οποίος μας μοίραζε τα κεφάλαια του συγγράμματος που τότε έγραφε, μας ρώτησε αν είχαμε κάποια παρατήρηση. Απάντησα ότι ήξερα σε ποια ξένα βιβλία είχε βασιστεί για να γράψει κάθε κεφάλαιο, εκτός από ένα. Με ενημέρωσε ότι το είχε γράψει μόνος του και του πρότεινα να το ξαναγράψει γιατί ήταν λίγο δυσνόητο.

Βέβαια, οι φοιτητές και οι φοιτήτριες χρειάζονται και χαρτζιλίκι, κάτι που μπορεί να τους εξασφαλίσει κάποια εργασία μερικής απασχόλησης. Προσωπικά, δούλεψα τα καλοκαίρια και στις διακοπές Πάσχα και Χριστουγέννων σε ένα φαρμακείο. Έναν καιρό δούλεψα και στον Ελληνικό Οργανισμό Τουρισμού (ΕΟΤ). Ήταν η εποχή της πρώτης ενεργειακής κρίσης και το κράτος είχε αποφασίσει να επιδοτήσει την τιμή των καυσίμων για τους τουρίστες που έφθαναν στη χώρα με δικό τους μέσο μεταφοράς. Ως υπάλληλος του ΕΟΤ πουλούσα κουπόνια, τα οποία οι τουρίστες χρησιμοποιούσαν στα πρατήρια για να προμηθευτούν καύσιμα.

Στις μέρες μας εκτός από τις γνώσεις πρέπει κάποιος να αποκτήσει και δεξιότητες. Σε ένα άρθρο μου στο περιοδικό Άλληλον (τ. 6 Ιούνιος 2022) με τίτλο «Για δεξιότητες στο πλαίσιο μιας Ευρωπαϊκής Παιδείας» αναφερόμουν στις εγκάρσιες δεξιότητες, τις οποίες, θα πρέπει να έχουν αποκτήσει οι εισερχόμενοι στην αγορά εργασίας. Αυτές περιλαμβάνουν μερικές βασικές δεξιότητες, όπως ανάγνωση, γραφή και αριθμητική, αλλά και «κοινωνικές ικανότητες για τη βελτίωση του τρόπου διαχείρισης της ζωής με προσανατολισμό προς το μέλλον και με γνώμονα την υγεία».

Απαραίτητες είναι και οι ψηφιακές δεξιότητες όπως παραγωγική χρήση της πληροφορικής, του διαδικτύου ακόμη και στοιχείων προγραμματισμού (σε προσωπικούς υπολογιστές, κινητά τηλέφωνα, ταμπλέτες ακόμη και μεγάλα συστήματα). Αξιολόγηση των ευρημάτων της έρευνας, παρουσίαση ενός καλαίσθητου, δομημένου και πλήρους κειμένου και τέλος, παρουσίαση ενός ολοκληρωμένου υπολογισμού με συνδυασμό πολλών στοιχείων και χρήση μαθηματικών τύπων (κάτι που προϋποθέτει και καλές γνώσεις μαθηματικών).

Οι γλωσσικές δεξιότητες περιλαμβάνουν τη γνώση μιας ή και δυο ξένων γλωσσών σε επίπεδο κατανόησης σύνθετου κειμένου και άνετης επικοινωνίας με φυσικούς ομιλητές της γλώσσας. Σημαντικές είναι επίσης οι επιχειρηματικές δεξιότητες όπως, ικανότητα ατομικής και ομαδικής εργασίας, αποτελεσματική επικοινωνία επιχειρηματικών ιδεών, καθώς και δημιουργική και καινοτόμος σκέψη. Σχεδιασμός, προγραμματισμός και κατανομή εργασιών, ηγεσία στο πλαίσιο ομαδικής εργασίας καθώς και ικανότητα οργάνωσης συναντήσεων κατιδεασμού (brainstorming).

Οι εν λόγω δεξιότητες περιλαμβάνουν επίσης επίλυση προβλημάτων, λήψη κοινών αποφάσεων, εντοπισμό και εκτίμηση κινδύνων. Εκτίμηση των διαθέσιμων πόρων και δεξιοτήτων αλλά και των περιβαλλοντικών επιπτώσεων από τις αποφάσεις. Αξιολόγηση αποτελεσμάτων και διαδικασιών. Ανάληψη ευθυνών για την ολοκλήρωση των εργασιών και την τήρηση των χρονοδιαγραμμάτων. Τρόποι δικτύωσης με άτομα και ομάδες, Επίδειξη αλληλοσεβασμού, αποδοχής της καινοτομίας και της αλλαγής, και τέλος υπεύθυνη αντιμετώπιση και χρήση των δημόσιων αγαθών.

Στο πολυπολιτισμικό περιβάλλον της εποχής μας, σημαντική δεξιότητα αποτελεί και η πολιτιστική εγρήγορση και έκφραση. Περιλαμβάνει την αξιολόγηση της σχέσης πολιτιστικής κληρονομιάς, ανθρωπίνων δικαιωμάτων (συμπεριλαμβανομένων και των δικαιωμάτων των μειονοτήτων) και απαιτήσεων για αλληλοσεβασμό. Επίσης, τον εντοπισμό και διόρθωση διάφορων διαπολιτισμικών παρεξηγήσεων που ενδέχεται να προκαλούν συγκρούσεις στους χώρους εργασίας.

Τέλος, η σημαντικότερη δεξιότητα για όλες τις εποχές είναι να μάθουμε πώς να μαθαίνουμε. Η εν λόγω δεξιότητα εξασφαλίζει τον εμπλουτισμό των γνώσεων και την δια βίου μάθηση ακόμη και μετά την ολοκλήρωση του υποχρεωτικού κύκλου σπουδών και την απόκτηση κάποιου πτυχίου. Σε άλλο άρθρο στο περιοδικό Άλληλον (τ. 2, Ιούνιος 2021) κατέθεσα μια προσωπική μου μαρτυρία για το τί σημαίνει στην πράξη «γηράσκω αεί διδασκόμενος» και επανεκπαίδευση.

Εκπαίδευση και παιδεία

«Η εκπαίδευση είναι το ισχυρότερο όπλο που μπορείς να χρησιμοποιήσεις για να αλλάξεις τον κόσμο» είχε πει ο εμπνευσμένος ηγέτης της Νότιας Αφρικής Νέλσον Μαντέλα. Γι’ αυτό και όλες οι θρησκείες, οι ιδεολογίες και οι κυβερνήσεις φροντίζουν πάντα να ασκούν κάποιον, μεγάλο ή μικρό έλεγχο στην «εκπαίδευση». Μία διαδικασία με συγκεκριμένους μαθησιακούς στόχους και περιεχόμενο, στο πλαίσιο της οποίας αποκτώνται, μέσα σε καθορισμένη χρονική διάρκεια, συγκεκριμένες γνώσεις και αναπτύσσονται δεξιότητες και ικανότητες.

Στην Ελλάδα ωστόσο, χρησιμοποιούμε και τον γενικότερο όρο «παιδεία», που αφορά την ηθική και πνευματική ολοκλήρωση του ατόμου, την πολιτιστική του αναβάθμιση και την ανάληψη της ευθύνης για το δικό του μέλλον αλλά και για εκείνο της ανθρωπότητας. Άνθρωποι που δεν έχουν πάει σχολείο μπορεί να έχουν «παιδεία» κάτι που μπορεί να μην διαθέτουν ακόμη και πτυχιούχοι ανώτατων σχολών.

Η πεμπτουσία της επανεκπαίδευσης

1. Διαβάζουμε – βιβλία, άρθρα, ιστοσελίδες σε όσες γλώσσες ξέρουμε
2. Συμμετέχουμε – σε συνέδρια, σεμινάρια, ημερίδες και σε Μαζικά ανοικτά διαδικτυακά μαθήματα (MOOCs).
3. Συζητούμε – με συναδέλφους, φίλους και με «καλούς κ’αγαθούς δασκάλους»
4. Θυσιάζουμε – χρόνο και χρήμα (χωρίς να το παρακάνουμε …)
5. Θυμόμαστε – ότι οι επιστήμονες, οι εταιρείες, ακόμη και τα κράτη που δεν επανεκπαιδεύονται θα είναι πάντα θεατές των εξελίξεων, ιδίως στους τομείς των τεχνολογιών αιχμής.

Aἰδώς Ἀργεῖοι !!!

Ντροπή για τη σύμπραξη κυβέρνησης και καπνοβιομηχανίας. Ντροπή για το εμπόριο επιρροής από πολιτικούς. Ντροπή για τις ελλείψεις σε βασικές υποδομές (αποχέτευση, οδικό δίκτυο)

(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 2 Ιουνίου 2026 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-518)

Αυτή τη φράση, χρησιμοποιούσαν στην Ιλιάδα η Ήρα, ο Αγαμέμνονας, ο Ποσειδώνας και ο Αίας για επιπλήξουν τους Έλληνες πολεμιστές για τη δειλία τους απέναντι στους Τρώες, όταν αυτοί απειλούσαν να κάψουν τα πλοία τους. Στις μέρες μας χρησιμοποιείται για να επιπλήξει άτομα ή ομάδες όταν εκδηλώνουν ανάρμοστη συμπεριφορά ή ανεύθυνη στάση.

Κάπνισμα. Η φράση τουτίτλου, ήρθε στο νου μου με αφορμή τον προχτεσινό εορτασμό της Παγκόσμιας Ημέρας κατά του Καπνίσματος στις 31 Μαΐου. Το μήνυμα του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) για τον φετινό εορτασμό ήταν «Αποκαλύπτοντας και αντιμετωπίζοντας την ελκυστική παραπλάνηση των εξαρτησιογόνων προϊόντων καπνού» με στόχο την ενημέρωση και ευαισθητοποίηση του κοινού σχετικά με τον εθισμό στη νικοτίνη και τις σοβαρές επιπτώσεις του καπνίσματος και του ατμίσματος στην υγεία.

Όπως αναφέρει το σχετικό δελτίο τύπου του Εθνικού Οργανισμού Δημόσιας Υγείας (ΕΟΔΥ) «παρά τη σημαντική πρόοδο που έχει επιτευχθεί τα τελευταία χρόνια στον περιορισμό του καπνίσματος, η προώθηση των νέων προϊόντων καπνού και νικοτίνης (ηλεκτρονικά τσιγάρα, προϊόντα νικοτίνης, θερμαινόμενα προϊόντα καπνού, κ.α.), τα έχει καταστήσει ιδιαίτερα ελκυστικά, κυρίως στους νέους.

Μάλιστα, ο Vinayak M Prasad, επικεφαλής της Μονάδας Ελέγχου του Καπνού του ΠΟΥ, δήλωσε ότι “Οι γεύσεις, η προσεγμένη συσκευασία και οι παραπλανητικές πρακτικές προώθησης χρησιμοποιούνται ώστε ιδιαίτερα εθιστικά και επιβλαβή προϊόντα να παρουσιάζονται ως σύγχρονα και ελκυστικά. Το αποτέλεσμα είναι ένας φαύλος κύκλος εθισμού που απειλεί να υπονομεύσει την πολυετή πρόοδο στον έλεγχο του καπνίσματος”».

Επισημαίνεται πάντως ότι, όπως προκύπτει από τα δεδομένα της ΑΑΔΕ (βλ σχετικό γράφημα), ο ισχυρισμός για περιορισμό του καπνίσματος δεν ισχύει αφού τα έσοδα από τη φορολογία καπνικών προϊόντων αυξάνονται σταθερά μετά την κάμψη που παρατηρήθηκε λόγω COVID.

Λίγες μέρες πριν, μεγάλη ελληνική καπνοβιομηχανία σε εκδήλωση για τα 95 χρόνια από την ίδρυσή της παρουσίασε στο πλαίσιο δράσεων «εταιρικής κοινωνικής ευθύνης» μια «νέα πλατφόρμα πολλαπλών δράσεων με ορίζοντα πενταετίας, που εδράζονται σε τρεις πυλώνες: εκπαίδευση, απασχόληση, κοινωνία. Η πρωτοβουλία έχει στόχο να στηρίξει τη νέα γενιά στην Ελλάδα, ενισχύοντας τις δεξιότητες, την αυτοπεποίθηση και τις επαγγελματικές της προοπτικές …». Στην εκδήλωση, στην οποία παρευρέθηκαν μέλη της κυβέρνησης, βουλευτές και εκπρόσωποι της τοπικής αυτοδιοίκησης, μίλησε ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας επαινώντας την εταιρεία η οποία μεταξύ άλλων «στηρίζει την Πολιτεία με παροχές και χορηγίες κοινωνικής προσφοράς. Σε συνεργασία με την Πολιτεία εργάζεται για την αποτροπή της πρόσβασης των ανηλίκων σε προϊόντα καπνού και νικοτίνης».

Όλα τα παραπάνω έρχονται σε ευθεία αντίθεση με τις αποφάσεις της Διάσκεψης των Συμβαλλόμενων Μερών της Συμφωνίας Πλαίσιο του ΠΟΥ για τον έλεγχο του Καπνίσματος, οι οποίες συστήνουν, μεταξύ άλλων, τη λήψη μέτρων για «να αποφεύγονται οι συγκρούσεις συμφερόντων για τους κυβερνητικούς αξιωματούχους και υπαλλήλους» και να «αποκανονικοποιηθούν και, στο μέτρο του δυνατού, να ρυθμισθούν οι δραστηριότητες που περιγράφονται ως “κοινωνικά υπεύθυνες” από την καπνοβιομηχανία, συμπεριλαμβανομένων, μεταξύ άλλων, των δραστηριοτήτων που περιγράφονται ως “εταιρικής κοινωνικής ευθύνης”».

Στο παρελθόν είχαμε γράψει για τον «συνεταιρισμό κράτους και καπνοβιομηχανίας» (βλ. ΧΝ 6/6/2023 και 1/6/2020), ο οποίος το 2025 απέφερε στα κρατικά ταμεία έσοδα από φόρους 2,97 δισ. €. Βέβαια, από τη φορολογία καπνικών προϊόντων όλες οι χώρες έχουν έσοδα. Όμως μόνο στην Ελλάδα αυτός ο συνεταιρισμός – που οδηγεί σε εξάρτηση από τη νικοτίνη, σε δεκάδες χιλιάδες ετήσιους θανάτους από καρκίνους, χρόνιες αναπνευστικές πνευμονοπάθειες, καθώς και σε ρύπανση του περιβάλλοντος από τα αποτσίγαρα – επικυρώνεται επίσημα, δημόσια και διαχρονικά, στο υψηλότερο πολιτειακό επίπεδο του Προέδρου της Δημοκρατίας και του Πρωθυπουργού. Αιδώς Αργείοι!!!

Πελατειακό κράτος. Σε συνέντευξη, στο πλαίσιο του Οικονομικού Φόρουμ των Δελφών, η Ευρωπαία Γενική Εισαγγελέας Λάουρα Κιόβεσι ανέφερε ότι «ως εισαγγελείς βλέπουμε διαφθορά, κατάχρηση εξουσίας, απάτη, εμπόριο επιρροής. Αυτά είναι εγκλήματα. Και ορίζονται ως εγκλήματα στην ελληνική νομοθεσία και σε όλες σχεδόν τις νομοθεσίες των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Και κανένας στον κόσμο δεν θα με πείσει ότι αυτές οι κατηγορίες αποτελούν μέρος της περιγραφής καθηκόντων των πολιτικών, στην Ελλάδα ή κάπου στην ΕΕ».

Τί είναι το εμπόριο επιρροής; Όταν ένα πρόσωπο, που ασκεί δημόσια εξουσία, είναι επιφορτισμένο με δημόσια υπηρεσία ή κατέχει δημόσιο εκλεγμένο αξίωμα, καταχράται την επιρροή του με σκοπό να εξασφαλίσει από μια αρχή ή μια δημόσια διοίκηση διακρίσεις, θέσεις εργασίας, συμβάσεις ή οποιαδήποτε άλλη ευνοϊκή απόφαση για τον εαυτό του ή για λογαριασμό τρίτου, έναντι ανταλλάγματος που μπορεί να είναι χρηματικό ή άλλης φύσεως (π.χ. δωρεά, δώρο, υποστήριξη στις εκλογές).

Πώς αντιμετωπίζεται το εμπόριο επιρροής σε Ελλάδα και Γαλλία; Το άρθρο 237Α του Ελληνικού Ποινικού Κώδικα σχετικά με την «Εμπορία επιρροής και τους Μεσάζοντες» προβλέπει «φυλάκιση τουλάχιστον ενός έτους και χρηματική ποινή από 5.000 έως 50.000 ευρώ». Αντίστοιχα, ο Γαλλικός Ποινικός Κώδικας στο Άρθρο 432-11 για την «παθητική διαφθορά και την αθέμιτη άσκηση επιρροής από πρόσωπα που ασκούν δημόσιο λειτούργημα» προβλέπει «δεκαετή φυλάκιση και πρόστιμο 1.000.000 €».Το πρόστιμο διπλασιάζεται όταν τα αδικήματα διαπράττονται από οργανωμένη συμμορία. Προβλέπεται μείωση της φυλάκισης στα 3,3 έτη αν ο δράστης συνεργαστεί με τις αρχές για τη διακοπή της παράβασης ή την ταυτοποίηση των λοιπών δραστών ή συνεργών (άρθρο 432-11-1). Αιδώς Αργείοι !!!

Περιβάλλον. Πολύς λόγος έγινε την περασμένη εβδομάδα για το συνέδριο «Επενδύοντας στην αλλαγή: Η Κρήτη σε μετάβαση» που οργάνωσε το περιοδικό Economist στο Μεγάλο Αρσενάλι στα Χανιά με τη συμμετοχή (και εδώ) του Προέδρου της Δημοκρατίας και του Πρωθυπουργού. Μίλησαν για τουριστική ανάπτυξη, για την αλλοίωση της φυσιογνωμίας του νησιού, την ηλεκτρική διασύνδεση και τα μεγάλα έργα υποδομών. Αναρωτιέμαι αν απόλαυσαν και τη μυρωδιά από τα λύματα που χύνονται συχνά στο παλιό λιμάνι ή αν ο Δήμος και η ΔΕΥΑΧ τους ξενάγησαν στα έργα του αντλιοστασίου στην Παχιά Άμμο στο Σταυρό για να τους δείξουν την πρόοδο των έργων υποδομής στον τομέα της αποχέτευσης …

Αλλά και σε τι κατάσταση βρίσκεται το οδικό δίκτυο στην άμεση περιοχή μας. Για παράδειγμα, ο δρόμος για το Σταυρό χωρίς πεζοδρόμια, με λακκούβες και εξογκώματα, χωρίς δίκτυο απορροής ομβρίων, χωρίς χώρους στάθμευσης στον Καλαθά, στον Τερσανά και στο Σταυρό. Όπως κι ο δρόμος του Βλητέ και τόσοι άλλοι … Τι να την κάνουμε την τουριστική ανάπτυξη όταν θα πλημμυρίζουμε από λύματα μέσα στην πόλη και στις ομορφότερες παραλίες μας. Ή όταν οι τουρίστες δεν θα μπορούν να μετακινηθούν μέσα και γύρω από τα Χανιά λόγω κακού οδικού δικτύου και κυκλοφοριακής συμφόρησης, … Αιδώς Αργείοι !!!

Νέα από το συνέδριο του 112 στη Ρίγα

Τα προβλήματα του 112 για τους ταξιδιώτες, ο αδύναμος κρίκος της έγκαιρης προειδοποίησης και οι προετοιμασίες των Βαλτικών χωρών για το ενδεχόμενο ρωσικής εισβολής

(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 5 Μαΐου 2026 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-517)

Από τις 15 έως τις 17 Απριλίου βρέθηκα στη Ρίγα της Λετονίας για να παρακολουθήσω το ετήσιο συνέδριο και έκθεση του 112, που διοργανώνει η Ένωση για τον Ευρωπαϊκό Αριθμό Επείγουσας Κλήσης 112 (EENA). Τρία κυρίως θέματα ήταν, κατά τη γνώμη μου, άξια προσοχής.

Ανθεκτικότητα των δικτύων επικοινωνιών. Το Νοέμβριο του 2023 η λειτουργία του δικτύου τηλεπικοινωνιών OPTUS στην Αυστραλία διακόπηκε επί 12 ώρες. Επηρεάστηκαν 10,2 εκατ. πελάτες όλων των δικτύων κινητής, σταθερής και διαδικτυακής επικοινωνίας, ενώ πάνω από 2.000 χρήστες δεν μπόρεσαν να επικοινωνήσουν με το 000, τον εθνικό αριθμό επειγόντων της Αυστραλίας. Ένα χρόνο αργότερα, η εθνική αρχή τηλεπικοινωνιών της χώρας επέβαλε στην εταιρεία πρόστιμο 12 εκατ. δολάρια Αυστραλίας (A$) – περίπου 7,4 εκατ. €. Παράλληλα, η εταιρεία πλήρωσε και αποζημιώσεις 481.000 A$ (περίπου 290.000 €) σε μεμονωμένους χρήστες.

Από την έρευνα που έκανε το αρμόδιο Υπουργείο Υποδομών και ανακοινώθηκε στο συνέδριο, προέκυψε ότι το πρόβλημα προήλθε από την προβληματική αναβάθμιση του λογισμικού ενός δρομολογητή (router), σε συνδυασμό με κακή διαμόρφωση άλλων δρομολογητών σε ολόκληρο το δίκτυο. Παρόμοια προβλήματα έχουν σημειωθεί και αλλού, ήτοι σε Καναδά και Ιαπωνία (2022), στη Βρετανία (2023), στην Ισπανία (2024) και στις ΗΠΑ (2025). Τα προβλήματα αυτά συνδέονται και με τη μετάβαση από τα δίκτυα κινητής τηλεφωνίας 2G/3G στα δίκτυα 4G/5G που λειτουργούν πλήρως μέσω διαδικτύου (δηλ. με βάση το πρωτόκολλο TCP/IP).

Από την έρευνα των Αυστραλών, αλλά και την ανακοίνωση της Διεθνούς Ένωσης Κινητής Τηλεφωνίας (GSMA) στο συνέδριο, προκύπτει ότι απαιτούνται περισσότεροι και πιο ενδελεχείς έλεγχοι κατά την εισαγωγή αναβαθμίσεων και διορθωτικών αρχείων (ή μπαλωμάτων – patches) στα συστήματα. Κι αυτό γιατί πρέπει να μελετηθούν κάθε φορά οι επιπτώσεις στην εξαιρετικά πολύπλοκη αρχιτεκτονική των συστημάτων πληροφορικής που βρίσκονται στην καρδιά των σύγχρονων δικτύων τηλεπικοινωνιών. Η Αυστραλία πάντως, από το 2025 δημιούργησε ειδική υπηρεσία «θεματοφύλακα», με αποστολή την διασφάλιση της λειτουργικής ακεραιότητας των επικοινωνιών έκτακτης ανάγκης με εκτεταμένες εξουσίες ελέγχου των τηλεπικοινωνιακών παρόχων και υποχρέωση πλήρους εποπτείας όλης της αλυσίδας.

Επίσης, η μετάβαση από τα δίκτυα 2G/3G στα δίκτυα 4G/5G πρέπει να γίνει πολύ προσεκτικά, επειδή επιπλέον, σύμφωνα με δοκιμές που έγιναν από τη Σουηδική και άλλες υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης, πολλές συσκευές κινητών τηλεφώνων δεν είναι συμβατές με τα νέα αυτά δίκτυα. Γι’ αυτό και η EENA ζητά την αναβολή της πλήρους κατάργησης των παλαιότερων δικτύων 2G/3G επειδή σε πολλές περιπτώσεις κλήσης του 112 στο εξωτερικό (δηλ. σε περιαγωγή) δεν διαβιβάζεται σωστά (ή και καθόλου) η τοποθεσία του καλούντος.

Ο αδύναμος κρίκος της έγκαιρης προειδοποίησης. Ολόκληρη τη δεύτερη μέρα του συνεδρίου υπήρχαν συνεδρίες για την έγκαιρη προειδοποίηση του πληθυσμού σε περιπτώσεις επικείμενης ή εξελισσόμενης καταστροφής. Σε όλες τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης εκτός από τη Σλοβακία, την Ιρλανδία και την Κύπρο, λειτουργεί σήμερα σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης κινητών. Είτε μέσω γεωεντοπισμένων γραπτών μηνυμάτων (location-based SMS), είτε μέσω μηνυμάτων κυψελοειδούς εκπομπής (cell broadcasting) – σύστημα που προβλέπεται να λειτουργήσει επίσης σε Κύπρο και Σλοβακία εντός του 2026 και στην Ιρλανδία το 2027.

Ωστόσο, όπως τόνισε ένας ομιλητής: «Η τεχνολογία επιδίδει το μήνυμα αλλά τη σωτηρία την φέρνει το ανθρώπινο οικοσύστημα». Ειδική συνεδρία ήταν αφιερωμένη στην ενθάρρυνση των πολιτών πριν από τον συναγερμό με στόχο τη δημιουργία προετοιμασμένων κοινοτήτων. Από έρευνα πολιτών στο πλαίσιο του Ευρωενωσιακού έργου ARTEMis (AleRT and Impact-Forecast Standards for Emergency Management – Προειδοποίηση και επιπτώσεις – Πρότυπα πρόβλεψης για διαχείριση επειγόντων) προέκυψαν ορισμένα ενδιαφέροντα συμπεράσματα.

Ποσοστό 67% των ερωτηθέντων δήλωσε άγνοια σχετικά με την πρόσβαση σε βοήθεια ή σε καταφύγια σε περίπτωση καταστροφής. Μόνο το 14% απάντησε ότι γνώριζε τα τοπικά σχέδια έκτακτης ανάγκης ή τα σχέδια εκκένωσης. Και μόνο το 19% δήλωσε ότι είχε καλή πληροφόρηση από τις τοπικές αρχές πριν, κατά τη διάρκεια ή μετά κάποια καταστροφή. Τέλος, το 79% δήλωσε έτοιμο να συμμετάσχει σε σχετικές εκπαιδεύσεις και ασκήσεις.

Στην ίδια συνεδρία η Υπουργός Ετοιμότητας και Αντιμετώπισης Καταστάσεων Έκτακτης Ανάγκης της Καναδικής πολιτείας Οντάριο παρουσίασε την οργάνωση του πολιτειακού Σώματος Πολιτικής Προστασίας (Ontario Corps) που συντονίζει όλες τις εθελοντικές οργανώσεις της Πολιτείας. Επεμβαίνει εντός 24 έως 72 ωρών από την ενεργοποίηση του από τις αρχές και αναπτύσσει εξειδικευμένο προσωπικό και εξοπλισμό, εγκαθιστά καταλύματα έκτακτης ανάγκης με θέρμανση και κλιματισμό, διεξάγει ιατρικούς ελέγχους, μοιράζει εφόδια (τρόφιμα, φαγητό, νερό κλπ.) σε κατοίκους και υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης, απομακρύνει μπάζα και βοηθά στην προετοιμασία αντιμετώπισης πλημμυρών (π.χ. τοποθέτηση σάκων με άμμο).

Το Σώμα Πολιτικής Προστασίας διαχειρίζεται επίσης τις κλήσεις στο 211 που παρέχει βοήθεια και πληροφόρηση σε περιπτώσεις μη επειγόντων περιστατικών (π.χ. διευθύνσεις καταφυγίων με θέρμανση ή κλιματισμό, πληροφορίες για κυβερνητικά προγράμματα και υπηρεσίες). Το 211 εξασφαλίζει ότι ο αριθμός κλήσεων έκτακτης ανάγκης 911 παραμένει διαθέσιμος για τις πραγματικές έκτακτες ανάγκες … Έχουμε αναφερθεί και παλιότερα σε παρόμοιο αριθμό (311) που λειτουργεί στη Νέα Υόρκη (βλ. ΧΝ 6/3/2012).

Ο φόβος του πολέμου. Τον Δεκέμβριο σε άλλη εκδήλωση της EENA στις Βρυξέλλες, ο Ουκρανός υφυπουργός εσωτερικών παρουσίασε το ενιαίο σύστημα του 112 που δημιουργήθηκε μέσα στον πόλεμο. Στο πρόσφατο συνέδριο παρουσίασε σχετική εφαρμογή για κινητά με την οποία οι πολίτες έχουν πρόσβαση στο 112 ακόμη και όταν το δίκτυο δεν λειτουργεί. Η Εσθονία προχώρησε στην ταχύτατη εγκατάσταση της έγκαιρης προειδοποίησης μέσω μηνυμάτων κυψελοειδούς εκπομπής μετά από ανάλυση της πιθανότητας Ρωσικής εισβολής. Για τον ίδιο λόγο, η Λετονία, αναδιοργανώνει τις υπηρεσίες πολιτικής προστασίας και πολιτικής άμυνας ενοποιώντας τα σχετικά συστήματα.

Τένις και Αβορίγινες

Συνεχίζω και αυτό το μήνα με τις εντυπώσεις μου από τη Μελβούρνη
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 3 Μαρτίου 2026 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-516)

Όταν βρίσκεσαι στη Μελβούρνη το δεύτερο δεκαπενθήμερο του Ιανουαρίου δεν μπορείς να μην παρακολουθήσεις κάποιους αγώνες στο Ανοιχτό Πρωτάθλημα Τένις της Αυστραλίας (Australian Open). Δύο αθλητές μου έκαναν ιδιαίτερη εντύπωση. Κατ’ αρχάς η Έλενα Ριμπάκινα (Elena Rybakina) από το Καζακστάν, που κατέκτησε το κύπελλο στην κατηγορία των γυναικών. Μια σεμνή κοπέλα αλλά με εξαιρετικό σερβίς και υψηλής ισχύος χτυπήματα εδάφους. Και φυσικά ο Αλεξάντερ Ζβέρεφ (Alexander Zverev), ο οποίος έφτασε μέχρι τα ημιτελικά. Εκεί, έχασε από τον Κάρλος Αλκαράθ (Carlos Alcaraz), ο οποίος στη συνέχεια κατέκτησε το κύπελο αφού νίκησε στον τελικό τον θρυλικό Νόβακ Τζόκοβιτς (Novak Djokovic).

Λοιπόν, ο Ζβέρεφ είναι διαβητικός από την ηλικία των 3 ετών! Το ανακοίνωσε επίσημα το 2022 την χρονιά που δημιούργησε το ομώνυμο ίδρυμα, το οποίο υποστηρίζει διαβητικούς, ιδίως παιδιά που πάσχουν από διαβήτη τύπου 1. Παράλληλα, ενισχύει την πρόληψη του διαβήτη τύπου 2 προάγοντας την υγιεινή ζωή και την άσκηση. Έχει ενισχύσει ένα νοσοκομείο στην πόλη Βάνγκα στο Κονγκό και παρέχει συνεχή υποστήριξη σε παιδιά με διαβήτη τύπου 1 στο Νεπάλ.

Στηρίζει επίσης μια σειρά από οργανισμούς στην Γερμανία. Το Κέντρο Διαβήτη του νοσοκομείου παίδων στο Bult του Ανόβερου. Το ίδρυμα Dianiño, το οποίο διαθέτει νταντάδες σε οικογένειες με διαβητικά παιδιά όταν αντιμετωπίζουν δύσκολες καταστάσεις. Και τέλος την γερμανική διαδικτυακή πρωτοβουλία Diabetes Kids (Παιδιά με διαβήτη) που οργανώνει διάφορες εκδηλώσεις (κατασκηνώσεις, διαδικτυακές ενημερώσεις κ.ά.).

Φυσικά δεν πρέπει να παραλείψουμε και τον Τζόκοβιτς, ο οποίος με το ομώνυμο ίδρυμά του στη Σερβία, κτίζει σχολεία. βοηθά παιδιά (κυρίως προσχολικής ηλικίας), εκπαιδεύει δασκάλους και υποστηρίζει γονείς, όλα με στόχο να εξασφαλιστούν καλύτερες και ασφαλέστερες συνθήκες εκπαίδευσης.

Οι Αβορίγινες, μου είχαν κινήσει την περιέργεια από την πρώτη φορά που είχα επισκεφτεί την Αυστραλία. Οι άνθρωποι που εφηύραν το μπούμερανγκ, που μπορούσαν να διασχίσουν απ’ άκρου εις άκρο την Αυστραλία με βάση προφορικές οδηγίες, που έζησαν δεκάδες χιλιάδες χρόνια χωρίς να εξαντλήσουν τους φυσικούς πόρους από τους οποίους εξαρτιόταν, σίγουρα δεν ήταν απολίτιστοι όπως τους θεώρησαν οι πρώτοι άποικοι από την «πολιτισμένη» Δύση.


Συμμετείχα σε έναν από τους καθημερινούς περιπάτους ξενάγησης του μουσείου που ανήκει στο Καταπίστευμα για την Κληρονομιά των Κούρι (KHT). Η ξεναγός μας εξήγησε ότι ο όρος καλύπτει τους λαούς της Βικτώρια και της νότιας Νέας Νότιας Ουαλίας, δύο από τις πολιτείες της Αυστραλίας. Οι φυλές που ζουν στην περιοχή της Μελβούρνης μιλάνε πέντε γλώσσες, τις οποίες χρησιμοποιούν εναλλάξ κι έτσι δεν χρειάζονται μεταξύ τους διερμηνέα.

Γενικά, στην Αυστραλία υπάρχουν πάνω από 250 γλώσσες και περίπου 800 διάλεκτοι των Πρώτων Λαών, το 90% των οποίων απειλούνται με εξαφάνιση. Μπορεί οι Αβορίγινες να ταξιδεύουν διερχόμενοι από τα εδάφη άλλων φυλών αλλά έχουν πάντα μαζί τους ένα «διαβατήριο». Είναι ένα σκαλισμένο με πυρογραφία ραβδί που περιλαμβάνει πληροφορίες για τον σκοπό του ταξιδιού.

Όταν γεννιέται το παιδί, το τυλίγουν μέσα σε μια γούνα από πόσουμ – ένα μαρσιποφόρο ζωάκι με γούνα που στα ελληνικά το έχουν πει δίδελφυς ή μαρσιπόμυς. Στη συνέχεια καθώς το παιδί μεγαλώνει προσθέτουν γούνες από άλλα πόσουμ και αυτό συνεχίζεται και στην ενήλικη ζωή του ατόμου. Στην πίσω πλευρά του χνουδωτού μέρους ζωγραφίζουν με κουκκίδες τις σημαντικές, καλές ή κακές στιγμές, της ζωής του ατόμου. Παράδειγμα μιας κακιάς στιγμής είναι π.χ. όταν κάποιος σκοτώσει δύο αντί για ένα ζώο, αφού αυτό δείχνει ότι καταχράται τους φυσικούς πόρους της περιοχής κάτι που διαταράσσει την βιωσιμότητα του περιβάλλοντος.

Οι Αβορίγινες δεν χωρίζουν το χρόνο στις τέσσερεις εποχές που έχουμε στα μέρη μας. Ανάλογα με τη φυλή στην οποία ανήκουν έχουν έξη ή και επτά εποχές. Για παράδειγμα, οι φυλές στην περιοχή της Μελβούρνης έχουν επτά εποχές – εποχή καγκουρό και μήλων, εποχή ξηρασίας (καλοκαίρι), εποχή χελιών και εποχή φασκωλομυός (wombat) (φθινόπωρο και δύο από τους μήνες του χειμώνα), εποχή ορχιδέας (ένας μήνας του χειμώνα), εποχή των γυρίνων (δύο μήνες της άνοιξης), εποχή ανθοφορίας του χόρτου (τελευταίος μήνας της άνοιξης). Υπενθυμίζεται ότι η Αυστραλία βρίσκεται στο νότιο ημισφαίριο, όπου οι εποχές είναι αντίστροφες από το βόρειο.

Η ξεναγός μας παρουσίασε μια σειρά από ακόντια που χρησιμοποιούσαν οι Αβορίγινες – για ψάρεμα, για να ακινητοποιούν φίδια, για μικρότερα και μεγαλύτερα ζώα και για εκπαίδευση. Μας έδειξε επίσης διαφόρων ειδών ρόπαλα και μπούμερανγκ σε σχήμα 7 ή L καθώς και ασπίδες – μερικές πολύ χρήσιμες για την αντιμετώπιση των καγκουρό. Τέλος, παγίδες για χέλια που αφήνουν τα μικρά και συλλαμβάνουν μόνο τα μεγαλύτερα. Έχουν βρεθεί ίχνη καλλιέργειας χελιών πριν από 6.600 χρόνια στη λίμνη Condah, δυτικά της Μελβούρνης.

Γράμμα από τη Μελβούρνη

Διδάγματα από τη διαχείριση της πρόληψης πλημμυρών και της αντιμετώπισης δασικών πυρκαγιών
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 3 Φεβρουαρίου 2026 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-515)

Πλημμύρες. Περπατώντας στη γειτονιά που μένουμε στα περίχωρα της Μελβούρνης, συνάντησα ένα ρέμα (το ρέμα Stony Hill). Ξέρετε, σαν κι αυτά που πλημμυρίζουν όταν βρέχει καταρρακτωδώς ενώ τον περισσότερο χρόνο είναι χωρίς νερό. Ακολουθώντας το, έφτασα σε μια περιοχή με λιμνούλες. Μια πινακίδα ενημέρωνε πως επρόκειτο για λεκάνη επιβράδυνσης της ροής σε περίπτωση ραγδαίας βροχόπτωσης. Το νερό μπορεί να συγκρατηθεί εδώ και να διοχετευθεί στη συνέχεια στον χείμαρρο, αποτρέποντας τον κίνδυνο πλημμύρας των κατοικιών που βρίσκονται σε κάποια απόσταση από την κοίτη του χειμάρρου.

Οι λιμνούλες αποτελούν επίσης υδροβιότοπο που είναι τόπος κατοικίας και αναπαραγωγής για πάπιες και άλλα υδρόβια πουλιά και ζώα. Το νερό παραμένει σε αυτές επί κάποιες μέρες, φιλτράρεται από διάφορα απόβλητα και στη συνέχεια συνεχίζει την πορεία του προς τον κόλπο που αποτελεί το φυσικό λιμάνι της Μελβούρνης (Port Philip). Με τη διαδικασία αυτή απομακρύνεται το άζωτο κι έτσι μειώνεται ο κίνδυνος να εμφανιστούν εξάρσεις φυτοπλαγκτόν.

Η κοίτη του ρέματος είναι γεμάτη από φυτά, στις όχθες υπάρχουν δρομάκια για όσους θέλουν να περπατήσουν ή να γυμναστούν τρέχοντας, ενώ λίγο ψηλότερα υπάρχουν πάρκα και παιδικές χαρές. Οι περίοικοι με ενημέρωσαν ότι η κοίτη καθαρίζεται περιοδικά πριν από τον χειμώνα για να αποφευχθούν οι πλημμύρες.

Την ίδια περίοδο οι πλημμύρες στη Γλυφάδα μου θύμισαν τις πλημμύρες στο ρέμα της Πικροδάφνης αλλά και παρόμοια φαινόμενα στον Κλαδισό, στη Σούδα και σε άλλα σημεία της Περιφερειακής Ενότητας Χανίων αλλά και της Κρήτης γενικότερα (π.χ. Αγία Πελαγία Ηρακλείου).

Κατά τη γνώμη μου χρειάζεται οι μελέτες για τις λεκάνες απορροής που έχουν συνταχθεί από την Γενική Γραμματεία Υδάτων να μετατραπούν σε έργα διευθέτησης της ροής του νερού σε περίπτωση καταρρακτώδους βροχής. Τα έργα αυτά σίγουρα θα απαιτήσουν την κατεδάφιση όχι μόνο των παράνομων αλλά και αρκετών «νόμιμων» κατασκευών που έχουν εμφανιστεί μέσα στις κοίτες ρεμάτων αλλά και κανονικών ποταμών.


Κι όλοι αυτοί που έκτισαν, συχνά με αιματηρές οικονομίες δίπλα ή και μέσα στο ρέμα τι θα απογίνουν; Προσωπικά θυμήθηκα αυτό που είχε προτείνει κάποτε ο αείμνηστος Τσαρούχης, απευθυνόμενος σε υποψηφίους (εθνικούς) ευεργέτες: Αν θέλετε να κάνετε καλό, πάρτε ένα τετράγωνο και κατεδαφίστε το, βάζοντας αντί της συνηθισμένης επιγραφής («Ανηγέρθη δαπάναις του τάδε») την επιγραφή: «Κατεδαφίσθη δαπάναις του δείνα».

Πυρκαγιές. Πριν από λίγες μέρες ο ουρανός της ευρύτερης περιοχής της Μελβούρνης καλύφθηκε από μια ομίχλη που μύριζε καπνίλα. Προερχόταν από μια πυρκαγιά που είχε ξεσπάσει στη δασική περιοχή του εθνικού πάρκου Ότγουεϊ, 200 περίπου χιλιόμετρα νοτιοδυτικά της Μελβούρνης. Δόθηκε μάλιστα και οδηγία εκκένωσης αρκετών χωριών στην περιοχή.

Σε μια πλήρη ενημέρωση για την κατάσταση στην περιοχή, με έκπληξη διάβασα ότι «Υπάρχουν τρία κέντρα παροχής βοήθειας προς τα οποία μπορούν να κατευθυνθούν οι κάτοικοι, δύο στο Colac και ένα στο προάστιο Geelong της πόλης Grovedale». Εκτός από την διαρκή διαδικτυακή ενημέρωση από τις αρχές πολιτικής προστασίας της Πολιτείας της Βικτόρια, υπάρχει σε επίπεδο τοπικής αυτοδιοίκησης, ειδική σελίδα στο διαδίκτυο και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης με όλες τις σχετικές πληροφορίες για τα κέντρα παροχής βοήθειας.

Στο Colac, το ένα κέντρο παροχής βοήθειας λειτούργησε στο πνευματικό κέντρο της πόλης. Παρείχε πρόσβαση στο διαδίκτυο, σημεία φόρτισης ηλεκτρονικών συσκευών και κινητών, δημόσιες τουαλέτες (και χώροι αλλαγής για βρέφη), εφημερίδες, τσάι και καφέ. Το άλλο κέντρο λειτούργησε στον εκθεσιακό χώρο του δήμου και εκεί απευθύνθηκαν όσοι κινούνταν με τροχόσπιτα ή αυτοκινούμενα και όσοι είχαν ζώα.

Προβλέπεται επίσης προσωρινή φιλοξενία. «… για μη ασφαλισμένα άτομα και οικογένειες, όπου μπορούν να μείνουν μέχρι να καθαριστούν, να επισκευαστούν ή να ξανακτιστούν τα σπίτια τους». Οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να επικοινωνούν τηλεφωνικά με έναν υπεύθυνο υποστήριξης αποκατάστασης – για όσους δεν μιλούν τη γλώσσα παρέχεται τηλεφωνική υπηρεσία ταυτόχρονης διερμηνείας. Σε ορισμένα σημεία όπου οι ιδιωτικές δεξαμενές πόσιμου νερού μολύνθηκαν υπάρχει πρόβλεψη για άπαξ χορήγηση ποσότητας 20.000 λίτρων καθαρού πόσιμου νερού.

Όσον αφορά την κατάσταση στη χώρα μας, έχουμε γράψει και στο παρελθόν ότι η απλή ειδοποίηση για εκκένωση μιας περιοχής λόγω επερχόμενης ή εξελισσόμενης καταστροφής δεν αρκεί (βλ. ΧΝ 4/10/2022). Πρέπει να έχουν δημιουργηθεί (από τις αρχές της τοπικής αυτοδιοίκησης κυρίως) οι υποδομές, αφενός υποδοχής των ανθρώπων που εγκαταλείπουν σπίτια και περιουσίες, και, αφετέρου της διαχείρισης των αναγκών τους στη συνέχεια. Φυσικά, η αποκατάσταση αυθαίρετων κτηρίων ή με αμφισβητούμενο ιδιοκτησιακό καθεστώς δεν μπορεί να χρηματοδοτηθεί με αποτέλεσμα συχνά να υπάρχουν διαμαρτυρίες και μακροχρόνιες εκκρεμότητες (π.χ. σεισμόπληκτοι Αρκαλοχωρίου).

Ευχές για το 2026

Με ιδιαίτερη αναφορά στην ανάπτυξη της κριτικής σκέψης στα παιδιά και τους εφήβους

(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 6 Ιανουαρίου 2026 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-514)

Αγαπητοί αναγνώστες δεχτείτε τις Καλύτερες Ευχές μου για το 2026! Να το περάσετε με Υγεία, Όμορφα Αισθήματα και Οικογενειακή Ευτυχία! Για πραγματικά καλύτερη Υγεία σκεφθείτε σοβαρά να εγκαταλείψετε μερικές εξόχως βλαβερές συνήθειες, όπως κάπνισμα, κακή διατροφή, υπερβολική ταχύτητα. Και οι ευχές για Αγάπη και Ειρήνη θα ευοδωθούν καλύτερα ας πάψουμε να πιστεύουμε, συχνά και με φανατισμό, κράτη, οργανώσεις και ηγέτες που ξεκινούν πολέμους, οργανώνουν τρομοκρατικές επιθέσεις και σκοτώνουν ανυπεράσπιστους αμάχους ακόμη και παιδιά. Κι αυτό μπορεί να επιτευχθεί μόνο με ενίσχυση της Κριτικής Σκέψης μας.

Το 2026 έχει οριστεί από τον ΟΗΕ ως Διεθνές Έτος Μετακινούμενης Κτηνοτροφίας προκειμένου να ενισχυθεί η ευαισθητοποίηση στην κοινωνική αξία αυτού του κλάδου. Να προωθηθούν οι σχετικές γνώσεις, η καινοτομία και η δημιουργία συνασπισμών για την αντιμετώπιση των σύγχρονων αναγκών. Να υποστηριχθούν τεκμηριωμένες πολιτικές και νομοθεσίες υποστήριξης βιώσιμων τρόπων βιοπορισμού και διαχείρισης της μετακινούμενης κτηνοτροφίας. Και τέλος να ενισχυθούν κοινωνικά υπεύθυνες επενδύσεις για την αντιμετώπιση των προκλήσεων που αντιμετωπίζει η μετακινούμενη κτηνοτροφία κατά τον 21ο αιώνα.

Ο ΟΗΕ έχει επίσης ανακηρύξει το 2026 ως Διεθνές Έτος Εθελοντών αναγνωρίζοντας τον εθελοντισμό ως βασική κινητήρια δύναμη για την επίτευξη της βιώσιμης ανάπτυξης. Στόχος είναι η προβολή του σημαντικού ρόλου των εθελοντών για την προώθηση παγκόσμιων στόχων, την ενίσχυση της ανθεκτικότητας και την προώθηση της συλλογικής προόδου. Οι κυβερνήσεις, οι οργανώσεις και οι κοινότητες ενθαρρύνονται να αναγνωρίσουν και να υποστηρίξουν τους εθελοντές μέσω της δημιουργίας ασφαλούς, συμπεριληπτικού περιβάλλοντος και την ενσωμάτωση του εθελοντισμού στις πολιτικές.

Σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης θα έχουμε το 2026 την προεδρία της Κύπρου (1ο εξάμηνο) και της Ιρλανδίας (2ο εξάμηνο), ενώ από την 1η Ιανουαρίου, η Βουλγαρία αποτελεί την 21η χώρα της ζώνης του €υρώ. Όσον αφορά διεθνείς αθλητικές διοργανώσεις, τον Φεβρουάριο και το Μάρτιο θα διεξαχθούν οι 25οι Χειμερινοί Ολυμπιακοί και Παραολυμπιακοί Αγώνες στην Ιταλία - συγκεκριμένα στο Μιλάνο και την Κορτίνα ντ'Αμπέτσο. Τέλος, από τις 11 Ιουνίου έως τις 19 Ιουλίου θα διεξαχθεί στον Καναδά το Μεξικό και τις ΗΠΑ το Παγκόσμιο Κύπελο Ποδοσφαίρου της FIFA.

Ενίσχυση της κριτικής σκέψης. Στο παρελθόν, έχουμε αναφερθεί από αυτή τη στήλη στη σημασία της κριτικής σκέψης για την αντιμετώπιση των επερχόμενων απειλών και της παραπληροφόρησης (βλ. ΧΝ 1/4/2024). Παρακολούθησα πρόσφατα μια ενδιαφέρουσα διαδικτυακή ομιλία του καθηγητή Γιώργου Μητακίδη με θέμα «Κριτική Σκέψη στην Εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης» που οργάνωσε η Ομάδα Χωρίς Όνομα (ΟΧΟ). Ο Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) ορίζει την Κριτική Σκέψη ως την «αμφισβήτηση και αξιολόγηση ιδεών και λύσεων» και την αναφέρει ως μια από τις βασικές δεξιότητες που θα απαιτούνται από πολλούς κλάδους της οικονομίας στο άμεσο μέλλον. Γι’ αυτό και την έχει συμπεριλάβει ως αναπόσπαστο μέρος πολλών πτυχών του Οδηγού Μάθησης για το 2030 (OECD Learning Compass 2030).

Όμως, πώς μπορεί άραγε να διδαχτεί η κριτική σκέψη; Σε προηγούμενο άρθρο μου ανέφερα την εμπειρία της κόρης μου (βλ. ΧΝ 4/2/2025). Ψάχνοντας στο διαδίκτυο βρήκα ένα άρθρο (στα αγγλικά και μεταφρασμένο στα ελληνικά) που καλύπτει το θέμα αρκετά διεξοδικά, όσον αφορά γονείς και εκπαιδευτικούς. Στην πράξη διαχωρίζει τα παιδιά ανάλογα με την ηλικία και προτείνει στους γονείς και τους εκπαιδευτικούς να συζητούν μαζί τους θέτοντας διάφορες «ανοικτές» ερωτήσεις έτσι ώστε να τα προτρέπουν να αρχίσουν να σκέπτονται.

Μερικά παραδείγματα ερωτήσεων για παιδιά προσχολικής ηλικίας και νηπιαγωγείου: Αν έπρεπε να ανταλλάξεις ένα παιχνίδι σου με έναν φίλο/μία φίλη σου, ποιο θα διάλεγες και γιατί; Αν το κατοικίδιό σου μπορούσε να μιλήσει για μια μέρα τι θα ήθελες να συζητήσεις μαζί του; Αν είχες ένα μαγαζί τι θα ήθελες να πουλάς σε αυτό; Για παιδιά δημοτικού: Πώς μπορεί κάποιος να γίνει ειδικός σε ένα θέμα; Αν μπορούσες να ήσουν γονιός για μια μέρα τί αλλαγές θα έκανες στους κανόνες του σπιτιού σου; Αν έπρεπε να χάσεις μια από τις πέντε αισθήσεις σου ποια θα διάλεγες να αποχωριστείς;

Για παιδιά γυμνασίου: Γιατί οι ενήλικες δεν τηρούν τους κανόνες που θεσπίζουν για τα παιδιά τους; Τι πράγμα στο σχολείο σου δεν θα ήθελες να αλλάξει με τίποτα; Γιατί είναι σημαντικό να μαθαίνουμε περισσότερες ξένες γλώσσες; Για παιδιά λυκείου: Τι χαρακτηριστικά έχεις που σε κάνουν μοναδικό/-η στην τάξη σου; Ποιο ήταν το μεγαλύτερό σου επίτευγμα τον περασμένο μήνα; Ποιες παγκόσμιες αλλαγές επιθυμείς να δεις να επέρχονται σε 30 χρόνια από τώρα; Και μερικά παραδείγματα συμπληρωματικών ερωτήσεων: Τί διδάγματα ζωής μπορείς να αποκομίσεις από μια (συγκεκριμένη) κατάσταση; Πώς μπορείς να εφαρμόσεις στην πραγματική σου ζωή τα διδάγματα που αποκόμισες από την μελέτη ενός βιβλίου; Τι παραδοχές έχεις κάνει στο πλαίσιο της αντιμετώπισης ενός (συγκεκριμένου) προβλήματος;

Συμπεράσματα. Όσοι και όσες θέλουν να βοηθήσουν τα παιδιά να παρακολουθήσουν τον ταχύτατα μεταβαλλόμενο κόσμο μας, ας αρχίσουν να τους ζητάνε να απαντήσουν σε τέτοιες ερωτήσεις, έτσι ώστε να συνηθίσουν να αναλύουν τα πράγματα κριτικά πριν καταλήξουν σε συμπεράσματα. Ας αφιερώσουν ένα πεντάλεπτο κάθε μέρα για να συζητούν διάφορα θέματα εντάσσοντας τέτοιες ερωτήσεις στη συζήτηση. Αυτό μπορεί να γίνει στην τάξη, στο τραπέζι κατά τη διάρκεια του γεύματος ή του δείπνου, ή κάθε φορά που θα σας δίνεται η ευκαιρία να διδάξετε κάτι και να διεγείρετε την κριτική σκέψη στα παιδιά.

Ἀρχὴ ἄνδρα δείκνυσιν …

… ἀλλὰ καὶ ἀρχὴν ἀνήρ» δηλαδή «Η εξουσία φανερώνει το ποιόν του ανθρώπου, αλλά και ο άνθρωπος, αναδεικνύει το ποιόν της εξουσίας»
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 2 Δεκεμβρίου 2025 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-513)

Το πρώτο μέρος του αρχαίου αυτού γνωμικού οφείλεται στον Βία τον Πριηνέα, έναν από τους Επτά Σοφούς της αρχαιότητας. Πράγματι, οι δυνατότητες, οι ικανότητες και (κυρίως) ο χαρακτήρας του ανθρώπου αποκαλύπτονται κατά τη διαχείριση αξιωμάτων. Την φράση αυτή την βρίσκουμε και στην «Αντιγόνη» του Σοφοκλή, όπου ο Κρέοντας υποστηρίζει ότι η εξουσία αποκαλύπτει τον πραγματικό χαρακτήρα του άνδρα.

Το γνωμικό συμπλήρωσε ο ένδοξος Θηβαίος στρατηγός Επαμεινώνδας, ο οποίος νίκησε στα Λεύκτρα (371 π.Χ.) τους θεωρούμενους αήττητους Σπαρτιάτες, αναδεικνύοντας τη Θήβα ηγεμόνα της Ελλάδος. Κι αυτό, παρόλο που οι Θηβαίοι, για να τον εξευτελίσουν, τον είχαν εκλέξει «τελέαρχο» δηλαδή υπεύθυνο για την καθαριότητα των δρόμων από σκουπίδια και περιττώματα ...

Επικίνδυνοι ηγέτες. Στο παρελθόν, έχουμε αναφερθεί από αυτήν εδώ η στήλη στους επικίνδυνους πολιτικούς (βλ. ΧΝ 4/6/2024 και 23/5/2012) αλλά και στον ρόλο που παίζουν οι ηγεσίες στην αντιμετώπιση καταστροφών και κρίσεων (βλ. ΧΝ 1/5/2012) ηφηφη.

Παρακολουθώντας την πρόσφατη επικαιρότητα θυμήθηκα την πρώτη τηλεοπτική συνέντευξη μετά τη Μεταπολίτευση που έδωσε στον Πάνο Παναγιωτόπουλο και τον ΑΝΤ1 ο πρώην βασιλέας Κωνσταντίνος (23/1/1993). Διηγούμενος τις δραματικές στιγμές του Απριλιανού πραξικοπήματος όπως τις έζησε, ανέφερε μεταξύ άλλων ότι ζήτησε να μιλήσει «σε όλους τους στρατηγούς οι οποίοι ήταν μέσα στο Πεντάγωνο κλεισμένοι» … και τους είπε «ότι εγώ αυτή τη στιγμή είμαι αρχιστράτηγος διότι ο βασιλιάς Παύλος πέθανε.

Αν ζούσε, αυτή τη στιγμή θα ήμουν λοχαγός». Αυτή η φράση, μου είχε κάνει τεράστια εντύπωση τότε που την άκουσα για πρώτη φορά, όταν η μητέρα ενός καλού φίλου έφερε την κασέτα με τη συνέντευξη στις Βρυξέλλες και μας κάλεσε (μάλλον μας υποχρέωσε), να την δούμε. Πριν να γράψω αυτό το άρθρο την ξαναβρήκα στο διαδίκτυο και μου έκανε ακριβώς την ίδια εντύπωση. Ήταν βασιλέας και αρχιστράτηγος αλλά ένοιωθε λοχαγός. Κατά τη γνώμη μου οι συνταγματάρχες τον είχαν «ψαρώσει» όπως λέγαμε στο στρατό. Με αποτέλεσμα λόγω ανικανότητας να χάσει τη βασιλεία …

Ιθάκη και Πρώτη Φορά Αριστερά. Παρακολούθησα με ενδιαφέρον τις πολυάριθμες αναφορές στον έντυπο και ηλεκτρονικό τύπο στο πρόσφατο βιβλίο του πρώην πρωθυπουργού Αλέξη Τσίπρα. Προσωπικά, με όλα αυτά που διάβασα αποφάσισα να μην αγοράσω τουλάχιστον το τυπωμένο βιβλίο. Πρώτον, γιατί ένα βιβλίο 762 σελίδων που έχει ήδη τυπωθεί σε 35.000 αντίτυπα έχει απαιτήσει την κοπή αρκετών χιλιάδων δένδρων. Κάτι απαράδεκτο για εκείνον που στις εκλογές του 2019 πρότεινε «στρατηγική συμπόρευση της Αριστεράς με την Οικολογία».

Δεύτερον, επειδή έχω ήδη αναφερθεί σε παλαιότερα άρθρα μου στην δραματική ιστορία της διαπραγμάτευσης του 2015 (βλ. «Ελλάδα εναντίον Ευρωζώνης: η κρυφή ιστορία ενός μπρα ντε φερ» που δημοσιεύτηκε στο ιστολόγιό μου στις 15/3/2015 και το άρθρο «Εμμονικοί ανήλικοι» στα ΧΝ 24/9/2019). Δυστυχώς επιβεβαιώνεται σήμερα, από τα δημοσιευμένα αποσπάσματα του βιβλίου, κάτι που έγραφα τότε: «Αδιάβαστοι, ασυντόνιστοι, με επιπόλαιες ιδέες και μη πρακτικά εφαρμόσιμες προτάσεις, ευτυχώς δεν εφάρμοσαν το σχέδιο “στάχτη και μπούρμπερη”».

Και τρίτον, επειδή με το βιβλίο επιχειρείται να κανονιστούν ανοικτοί λογαριασμοί με τον άκομψο τρόπο της παραδοσιακής αριστεράς. Δημόσιες κατηγορίες εναντίον στελεχών για λάθη και αποφάσεις της ηγεσίας. Ευτυχώς, δεν ζούμε σε καθεστώς Σοβιετίας όπου όσοι κρίνονταν ανίκανοι ή βάρος για το καθεστώς προωθούνταν με στημένες, ή και χωρίς, δίκες στο γνωστό γκούλαγκ ...

Κι ένα υστερόγραφο για την αποχέτευση. Ψάχνοντας στο αρχείο των Χανιώτικων Νέων στο πλαίσιο της έρευνας για το άρθρο του περασμένου μήνα «Το μέλλον της αποχέτευσης στα Χανιά» (ΧΝ 14/10/2025) έπεσα πάνω σε ένα πολύ ενδιαφέρον άρθρο με τίτλο «Σκουπίδια και αποχέτευση: τα επίκαιρα και καυτά προβλήματα των Χανίων». Δημοσιεύτηκε στις 28/10/1987 με την υπογραφή του αείμνηστου Δημήτρη Βλησίδη, καταξιωμένου αγωνιστή της Αριστεράς και τότε αντιδημάρχου Χανίων.

Από το δημοσίευμα προκύπτει ότι η απόφαση για την κατασκευή κεντρικού αποχετευτικού αγωγού για τη συλλογή των λυμάτων από τη Νέα Χώρα ως το Κουμ-Καπί, με τελικό προορισμό την περιοχή του Κουμπελή, είχε ληφθεί τουλάχιστον μια δεκαετία πριν, πιθανότατα επί δημαρχίας Αντώνη Μαρή (1975-1979). Εκεί, σύμφωνα με το άρθρο του Βλησίδη, άρχισαν επίσης να αδειάζουν τα βυτιοφόρα και τα βοθρολύματα από άλλες περιοχές. Μάλιστα, το Μάιο του 1981, επί δημαρχίας του επόμενου δημάρχου, του Γιάννη Κλωνιζάκη (1979-1982), δημιουργήθηκε με προεδρικό διάταγμα η ΔΕΥΑΧ, η οποία ξεκίνησε το 1984-85 επί δημαρχίας Γιώργου Κατσανεβάκη (1983-1990) τη μελέτη και στη συνέχεια την κατασκευή του βιολογικού, που άρχισε να λειτουργεί το 1995 επί δημαρχίας Γιώργου Tζανακάκη (1991-2002).

Μάλιστα, ο Βλησίδης αντικρούει όσους κατέκριναν τη Δημοτική αρχή επειδή επέτρεψε το άδειασμα των βυτιοφόρων στο Κουμπελή μετά την απαγόρευση του Κουρουπητού από τους Ακρωτηριανούς. Με τον τρόπο αυτό, γράφει, αποφεύχθηκε το ανεξέλεγκτο άδειασμα των βυτιοφόρων σε «απόμερες ακτές ή χαράδρες του Νομού». Κι έτσι, «τουλάχιστον ξέρομε ότι επιβαρύνεται μόνο η ακτή του Κουμπελή, κακό, πολύ κακό, αλλά αναπόφευκτο και αναγκαίο για την ώρα».

Ωστόσο, το πράγμα γίνεται χειρότερο γιατί λίγους μήνες μετά, στις 3/8/1988 δημοσιεύτηκε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως υπουργική απόφαση για την «Έγκριση γενικού πολεοδομικού σχεδίου του δήμου Χανίων και της κοινότητας Σούδας και τμημάτων των δήμων Μουρνιών, Νέας Κυδωνίας και των κοινοτήτων Νεροκούρου, Περιβολίων Βαμβακόπουλου του πολεοδομικού συγκροτήματος Χανίων» στην οποία προβλέπεται η δημιουργία Πολεοδομικής Ενότητας (ΠΕ) «22 Κουμπελή».

Η απόφαση προβλέπει τη δημιουργία εγκατάστασης βιολογικού καθαρισμού των λυμάτων χωρίς όμως να ορίζει ρητά την χωροθέτησή της δίπλα στην ΠΕ Κουμπελή. Η εν λόγω απόφαση αναφέρεται στην πρώτη Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΜΠΕ) για τον Βιολογικό Καθαρισμό Χανίων στη θέση Κουμπελής του Αυγούστου 1993, χωρίς βέβαια να αναφέρεται κάποια επίσημη απόφαση χωροθέτησης της εγκατάστασης στη συγκεκριμένη τοποθεσία. Μάλιστα στη ΜΠΕ αναφέρεται ότι «Για την ΠΕ 22 (Κουμπελής) υπάρχει η δυνατότητα με την ολοκλήρωση των έργων υποδομής να αρχίσει η οικοδόμηση της περιοχής».

Συμπέρασμα. Ο Κουμπελής επιλέχτηκε ως χώρος απόρριψης αστικών λυμάτων κατά τη δεκαετία του 1970. Αναγκαστικά εκεί τοποθετήθηκε και η εγκατάσταση του βιολογικού καθαρισμού με βάση μελέτες που συντάχθηκαν κατά τη δεκαετία του 1980 ενώ η κατασκευή υλοποιήθηκε κατά τη δεκαετία του 1990. Μέχρι το 1993 που συντάχθηκε η σχετική ΜΠΕ φαίνεται πως δεν είχε αρχίσει η ανοικοδόμηση του ομώνυμου οικισμού. Αλήθεια, ποιος ωφελήθηκε από την πώληση των οικοπέδων της ΠΕ Κουμπελή; Και πόσες πολιτικές καριέρες κτίστηκαν με ανεκπλήρωτες υποσχέσεις σχετικά με την αποχέτευση των Χανίων;

Παρουσίαση «Όλοι οι υπολογιστές μιλούν Ελληνικά»

Η εισαγωγή των Ελληνικών στους υπολογιστές ήταν μία «παρενέργεια» της συμμετοχής της Ελλάδας στις Ευρωπαϊκές Κοινότητες την σημερινή Ευρωπαϊκή Ένωση. Την απαραίτητη ώθηση έδωσε η απαίτηση για ενημέρωση των πολιτών και των επιχειρήσεων για την νομοθεσία και την νομολογία των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων στο πλαίσιο της δημιουργίας της Ενιαίας Αγοράς επί προεδρίας Ντελόρ. Στην ομιλία θα παρουσιαστεί η εισαγωγή των Ελληνικών σε τρεις φάσεις καθώς και πολλά ενδιαφέροντα ανέκδοτα που συνδέθηκαν με την προσπάθεια αντιμετώπισης των συναφών τεχνικών, γραφειοκρατικών και πολιτικών προβλημάτων.

Η παρουσίαση από το κανάλι του ΟΔΕΓ (Οργανισμός για τήν Διάδοση της Ελληνικής Γλώσσας)

Χορηγός επικοινωνίας και οπτικοακουστικής τεκμηρίωσης το τηλεοπτικό διαδικτυακό κανάλι «ΦΡΥΚΤΩΡΙΕΣ». 

Το αρχείο με τις διαφάνειες της παρουσίασης

Το μέλλον της αποχέτευσης στα Χανιά

Η υλοποίηση της νέας Οδηγίας για τα αστικά απόβλητα απαιτεί επειγόντως μελέτες και εκτιμήσεις κόστους
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 11 Νοεμβρίου 2025 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-512)

Ιστορία και κοινή λογική. Τα Χανιώτικα Νέα αναφέρονται τακτικά στα προβλήματα που έχουν οι κάτοικοι με την αποχέτευση στα Χανιά, όπως οι δυσοσμίες στην Παλιά Πόλη και στο Κουμπελή, αλλά και οι διαρροές λυμάτων από υπερχειλίσεις αγωγών στη Νέα Χώρα και αλλού. Παράλληλα, η αύξηση της δυναμικότητας του Κουμπελή και η επέκταση του δικτύου αποχέτευσης, σε περιβαλλοντικά ευαίσθητες περιοχές όπως η Παχιά Άμμος στον Σταυρό ή στον Καλαθά, χωρίς τις προβλεπόμενες από το νόμο, δημόσια διαθέσιμες, μελέτες περιβαλλοντικών επιπτώσεων, προκαλεί αντιδράσεις των κατοίκων.

Παράλληλα, όπως έδειξαν για άλλη μία φορά οι πρόσφατες πλημμύρες και υπερχειλίσεις αγωγών σε πολλά σημεία των Χανίων (Σούδα, Νέα Χώρα, Κλαδισός κλπ.) υπάρχει σοβαρό πρόβλημα και στην απομάκρυνση των νερών της βροχής, για τα οποία, στις περισσότερες περιοχές, δεν υπάρχουν δίκτυα ομβρίων προσαρμοσμένα στις εντεινόμενες βροχοπτώσεις λόγω της κλιματικής αλλαγής.

Οι αιτίες αυτών των προβλημάτων θα πρέπει κατ’ αρχάς να αναζητηθούν στα δύο εθνικά σχέδια αναδιοργάνωσης της τοπικής και περιφερειακής αυτοδιοίκησης, το σχέδιο Καποδίστριας (1997) και το σχέδιο Καλλικράτης (2010). Το αποτέλεσμα ήταν στο Δήμο Χανίων να συμπεριληφθούν και οι Δήμοι Ακρωτηρίου, Σούδας, Ελευθερίου Βενιζέλου, Θερίσου, Νέας Κυδωνίας και Κεραμιών.

Τα λύματα από όλα τα κτήρια των παραπάνω Δημοτικών Διαμερισμάτων (πλην Κεραμιών) αποφασίστηκε να διοχετευθούν μέσω δικτύων αποχέτευσης στην μοναδική εγκατάσταση επεξεργασίας λυμάτων (ΕΕΛ) στο Κουμπελή – κάτι που, λόγω της μορφολογίας του εδάφους απαίτησε μέχρι σήμερα τη λειτουργία 28 αντλιοστασίων … Επίσης, στην ΕΕΛ προστίθενται και «τα βοθρολύματα από ολόκληρο το Νομό Χανίων, καθώς και τα υγρά απόβλητα των βιομηχανικών/ παραγωγικών μονάδων που είναι ομοειδή ως προς τη σύσταση τους με τα αστικά λύματα».

Επιπλέον, λόγω της οικιστικής ανάπτυξης, οι μονοκατοικίες αντικαταστάθηκαν από πολυκατοικίες, ενώ στα χωράφια κτίστηκαν βίλες και ξενοδοχειακές μονάδες. Λογικά, τα δίκτυα και η εγκατάσταση του Κουμπελή που σχεδιάστηκαν με δεδομένα της δεκαετίας του 1990 έχουν φτάσει στα όρια των δυνατοτήτων τους, ακόμη κι αν οι αρμόδιοι δεν θέλουν να το παραδεχτούν δημόσια.

(Δες και συμπλήρωμα στο άρθρο του επόμενου μήνα σχετικά με το ιστορικό της αποχέτευσης στα Χανιά και την επιλογή του Κουμπελή για την εγκατάσταση του βιολογικού καθαρισμού)

Νέα δεδομένα. Από την 1/1/2025 ισχύει στην Ευρωπαϊκή Ένωση η νέα Οδηγία (η 2024/3019), για την επεξεργασία των αστικών λυμάτων. Θα πρέπει να έχει ενσωματωθεί στην ελληνική νομοθεσία μέχρι τις 31/7/2027 ενώ μέχρι την 1/1/2028, η Ελλάδα θα πρέπει να έχει καταρτίσει Εθνικό Πρόγραμμα Εφαρμογής της εν λόγω Οδηγίας. Το πρόγραμμα αυτό θα πρέπει να στηρίζεται σε αξιολόγηση της υφιστάμενης κατάστασης εφαρμογής της προηγούμενης αντίστοιχης οδηγίας του 1991 και να περιλαμβάνει «εκτίμηση των επενδύσεων που απαιτούνται για την ανακαίνιση, την αναβάθμιση ή την αντικατάσταση των υφιστάμενων υποδομών επεξεργασίας αστικών λυμάτων, συμπεριλαμβανομένων των δικτύων αποχέτευσης», καθώς και «προσδιορισμό ή, κατ’ ελάχιστον, ένδειξη των πιθανών πηγών δημόσιας χρηματοδότησης, όταν αυτές χρειάζονται για να συμπληρωθούν τα τέλη χρήσης».

Με τη νέα Οδηγία, εισάγονται ορισμένες καινοτομίες που πρέπει να ληφθούν υπόψη στο πλαίσιο των «ολοκληρωμένων σχεδίων διαχείρισης αστικών λυμάτων» που πρέπει να καταρτιστούν για κάθε «περιοχή αποστράγγισης οικισμών με ισοδύναμο πληθυσμό πάνω από 100.000 κατοίκους». Ένας στόχος αφορά τη «μείωση της ρύπανσης από υπερχειλίσεις λόγω νεροποντής» κι αυτό με τη λήψη «προληπτικών μέτρων … για την αποφυγή της εισόδου μη ρυπασμένων όμβριων υδάτων στα δίκτυα αποχέτευσης».


Αυτό μπορεί να επιτευχθεί με «μέτρα που προάγουν τη φυσική συγκράτηση ή την αξιοποίηση των όμβριων υδάτων, και μέτρα για την αύξηση των πράσινων και των γαλάζιων χώρων στις αστικές περιοχές προκειμένου να μειωθούν οι υπερχειλίσεις λόγω νεροποντής ή για τον περιορισμό των αδιαπέραστων επιφανειών στους οικισμούς». Τέτοια μέτρα είναι οι λιμνούλες συγκέντρωσης ομβρίων και η μετατροπή αδιαπέραστων επιφανειών σε απορροφητικές (π.χ. χώροι στάθμευσης, πλακόστρωτες πλατείες – βλ. ΧΝ 2/10/2018).

Η νέα Οδηγία απαιτεί επίσης την εισαγωγή στις ΕΕΛ της τριτοβάθμιας και της τεταρτοβάθμιας επεξεργασίας. Σήμερα, στο Κουμπελή από την πρωτοβάθμια (απομάκρυνση μεγάλων ανόργανων υλικών, αιωρούμενων στερεών και άμμου), τη δευτεροβάθμια (αερόβια επεξεργασία με μικροοργανισμούς, απολύμανση, αναερόβια χώνευση) και την μερική τριτοβάθμια (απομάκρυνση αζώτου δηλ. απονιτρικοποίηση) επεξεργασία των λυμάτων, παράγεται λυματολάσπη (διατίθεται στο Χώρο Υγειονομικής Ταφής Κορακιάς), βιοαέριο (καλύπτει μέρος των ενεργειακών αναγκών της ΕΕΛ) και νερό άρδευσης (μόνο για τις ανάγκες της ΕΕΛ).

Σε πολλές χώρες επαναχρησιμοποιείται ευρύτερα στη γεωργία το νερό άρδευσης, και, μετά από περαιτέρω κατεργασία, η παραγόμενη λυματολάσπη ως λίπασμα. Η Οδηγία προβλέπει ευρύτερη χρήση του παραγόμενου βιοαερίου αλλά και ανανεώσιμων πηγών ενέργειας προκειμένου η επεξεργασία των λυμάτων και η λειτουργία των δικτύων αποχέτευσης να μην καταναλώνει ενέργεια από εξωτερικές πηγές (ενεργειακή ουδετερότητα). Επίσης, η Οδηγία προβλέπει ότι οι ΕΕΛ και τα δίκτυα αποχέτευσης πρέπει «να σχεδιάζονται, να κατασκευάζονται, να λειτουργούν και να συντηρούνται με τρόπο που να εξασφαλίζει επαρκείς αποδόσεις υπό όλες τις συνήθεις τοπικές κλιματικές συνθήκες» και να λαμβάνονται ταυτόχρονα υπόψη «οι εποχιακές διακυμάνσεις του φορτίου και η ευπάθεια στην κλιματική αλλαγή».

Η επέκταση της τριτοβάθμιας επεξεργασίας προβλέπει απομάκρυνση εκτός από το άζωτο και του φωσφόρου, ενώ η τεταρτοβάθμια επεξεργασία περιλαμβάνει την απομάκρυνση επιλεγμένων φαρμάκων (π.χ. αντιβιοτικά), και άλλων χημικών ουσιών (αντιοξειδωτικά, επιβραδυντικά φλόγας, απολυμαντικά, καλλυντικά, εντομοκτόνα), καθώς και μικροπλαστικά. Ιδιαίτερη σημασία δίνουν οι επιστήμονες στις υπέρ- και πολύ-φθοριωμένες αλκυλιωμενες ενώσεις (PFAS) οι οποίες επειδή δεν διασπώνται χαρακτηρίζονται και ως «αιώνια χημικά». Μέρος του κόστους της τεταρτοβάθμιας επεξεργασίας θα κληθούν να καλύψουν οι βιομηχανίες φαρμάκων και καλλυντικών …

Αποκέντρωση και συμμετοχή του κοινού. Η Οδηγία προβλέπει επίσης ότι ακόμη και οικισμοί με ισοδύναμο πληθυσμό 1.000 κατοίκους θα πρέπει να συνδεθούν σε δίκτυο αποχέτευσης. Και το ερώτημα είναι θα σχεδιαστεί και πάλι η επέκταση των δικτύων αποχέτευσης με επιπλέον ενεργοβόρα αντλιοστάσια που θα προωθούν τα λύματα σε μια κεντρική ΕΕΛ (Κουμπελή), ή θα επιλεγούν πιο οικολογικές λύσεις. Όπως οι τεχνητοί υγροβιότοποι που παρουσιάστηκαν σε πρόσφατη σχετική Ημερίδα την οποία οργάνωσε το Εργαστήριο Τεχνολογίας και Διαχείρισης Περιβάλλοντος του Πολυτεχνείου Κρήτης (καθηγητής Αλέξανδρος Στεφανάκης) (βλ. ΧΝ 25/10/2025). Πρόκειται για μια πολλά υποσχόμενη πράσινη τεχνολογία που έχει δοκιμαστεί επί σειρά ετών σε πολλά μέρη του κόσμου, πρόσφατα ακόμη και στη ΔΕΥΑΧ (πειραματικά).

Στην Οδηγία ενσωματώνονται επίσης διατάξεις περί ενημέρωσης του ενδιαφερόμενου κοινού σε επίπεδο οικισμού καθώς και προβλέψεις για την δυνατότητα προσφυγής στη δικαιοσύνη από θιγόμενα άτομα, ιδίως αν έχει προκληθεί βλάβη της υγείας. Δικαίωμα προσφυγής έχουν και «μη κυβερνητικές οργανώσεις που προάγουν την προστασία του περιβάλλοντος ή της ανθρώπινης υγείας».

Οι διατάξεις αυτές συμπληρώνουν τις διατάξεις της Οδηγίας 2011/92/ΕΕ για την εκτίμηση των επιπτώσεων ορισμένων σχεδίων δημοσίων και ιδιωτικών έργων στο περιβάλλον. Οδηγία η οποία καταστρατηγήθηκε το 2016 όταν αποφασίστηκε η επέκταση της δυναμικότητας του Κουμπελή από ισοδύναμο πληθυσμό 150.000 κατοίκων σε 170.000 κατοίκους, χωρίς να δημοσιοποιηθεί η σχετική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΜΠΕ) ούτε να οργανωθεί η υποχρεωτική δημόσια διαβούλευση με βάση την ισχύουσα από τότε νομοθεσία της ΕΕ.

Τέλος η Οδηγία προβλέπει υποχρέωση εξασφάλισης της πρόσβασης σε υποδομές υγιεινής και αποχέτευσης «για όλους, ιδίως τις ευάλωτες και περιθωριοποιημένες ομάδες». Μάλιστα, σε όλους τους οικισμούς ι.π. 10.000 κατοίκων και άνω πρέπει να προβλεφθεί η «δημιουργία επαρκούς αριθμού εγκαταστάσεων υγιεινής σε δημόσιους χώρους, με ελεύθερη και, ιδίως για τις γυναίκες, ασφαλή πρόσβαση». Για οικισμούς με ι.π. 5.000 κατοίκων και άνω οι αρμόδιες αρχές πρέπει να διαθέτουν «επαρκή αριθμό δωρεάν εγκαταστάσεων υγιεινής σε δημόσια κτίρια, ιδίως σε διοικητικά κτίρια». Και τέλος, ενθαρρύνεται η «διάθεση εγκαταστάσεων υγιεινής για όλους, δωρεάν ή με μικρό τέλος εξυπηρέτησης, σε εστιατόρια, καταστήματα και παρόμοιους προσβάσιμους στο κοινό ιδιωτικούς χώρους».

Το μέλλον. Η εφαρμογή της Οδηγίας θα απαιτήσει σημαντικές επενδύσεις. Οι επενδύσεις ως γνωστόν απαιτούν σωστές, κοστολογημένες μελέτες, αφού η υλοποίηση των σχετικών έργων θα γίνει με ορίζοντα 20ετίας. Ποιος θα αναλάβει να κάνει μια πρώτη προμελέτη με μια πρώτη εκτίμηση του κόστους; Μήπως ο δήμος που λειτουργεί με ορίζοντα 4ετίας και στόχο τις επόμενες εκλογές; Μήπως οι υπηρεσίες που κινούνται δημοσιοϋπαλληλικά, προσπαθώντας συχνά να ικανοποιήσουν τον εκάστοτε πολιτικό τους προϊστάμενο; Βέβαια, θεωρώ ότι όσο πιο γρήγορα καταρτιστεί και τεθεί στη δημόσια συζήτηση μια τέτοια προμελέτη, τόσο πιο εύκολα θα βρεθεί και η απαραίτητη χρηματοδότηση για την υλοποίηση του έργου. Μήπως πρέπει να αναλάβουν δράση το Πολυτεχνείο, το Τεχνικό Επιμελητήριο, ή ακόμη και μια σύμπραξη εταιρειών ή και φιλανθρωπικών ιδρυμάτων (π.χ. Ωνάσειο, Ίδρυμα Σταύρου Νιάρχου, …);

Παρουσίαση «Ατυχήματα και καταστροφές - Αρχές Προστασίας και Εθελοντισμός»

Η παρουσίαση στο blod.gr

Το αρχείο με τις διαφάνειες της παρουσίασης

Παρέμβασή μου στον σταθμό Γαύδος FM 88,8 για την ημερίδα «Καθαρά Χανιά – Καθαρό Μέλλον»

Παρέμβασή μου στον σταθμό Γαύδος FM 88,8 σχετικά με την ημερίδα «Καθαρά Χανιά – Καθαρό Μέλλον» για το Αποχετευτικό Δίκτυο Χανίων που οργάνωσαν στις 15 Οκτωβρίου 2025 οι παρακάτω σύλλογοι: 

• Ο Εξωραϊστικός και Πολιτιστικός Σύλλογος Κουμπελή «Άγ. Γεώργιος»
• Ο Εξωραϊστικός και Μορφωτικός Σύλλογος Νέας Χώρας 
• Ο Πολιτιστικός και Αναπτυξιακός Σύλλογος Μόνιμων Κατοίκων Παλιάς Πόλης Χανίων 
• Ο Εξωραϊστικός και Πολιτιστικός Σύλλογος Καλαθά 
• Ο Σύλλογος Προστασίας Περιβάλλοντος Σταυρού (SEA) 

με Συντονίστρια τη δημοσιογράφο Ευαγγελία Ξηρουχάκη

Διοξίνες, η ύπουλη απειλή

Ο καπνός από την καύση σκουπιδιών, ξερόκλαδων αλλά και από δασικές και άλλες πυρκαγιές έχει μακροπρόθεσμες επιπτώσεις στην υγεία μας
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 14 Οκτωβρίου 2025 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-511)

«Φονιάδες των λαών … εντομοκτόνα!», αυτός ήταν ο τίτλος ενός άρθρου που έγραψα το μακρινό 2012 σε αυτήν εδώ τη στήλη (βλ. ΧΝ 27/6/2012). Αφορούσε την ανεπανόρθωτη βλάβη στην υγεία που προκαλεί το υπερβολικό ψέκασμα με επικίνδυνα, ακόμη και απαγορευμένα φυτοφάρμακα και ζιζανιοκτόνα, χωρίς τα προβλεπόμενα μέτρα προστασίας και χωρίς να ακολουθούνται πιστά οι οδηγίες χρήσης. Σήμερα θα αναφερθώ σε μιάν άλλη απειλή της υγείας, που προέρχεται από το ανεξέλεγκτο κάψιμο ξερόκλαδων, σκουπιδιών και από τις πυρκαγιές, τις δασικές αλλά και των ΧΥΤΑ (χώροι υγειονομικής ταφής απορριμμάτων ή χωματερές).

Σε άρθρο του στα Χ.Ν. (βλ. ΧΝ 1/11/2023) ο Χημικός και τέως Υπεύθυνος Αγοράς Τροφίμων Αναστάσιος Τριποδιανάκης έγραψε ότι «οι διοξίνες είναι οργανικές ενώσεις ύποπτες για καρκινογενέσεις, ιδιαίτερα τοξικές για τον άνθρωπο, … (και είναι) ανθεκτικές στη βιολογική αποικοδόμηση», δηλαδή ο οργανισμός μας ούτε τις διασπά ούτε τις αποβάλει. Και δυστυχώς σχετίζονται άμεσα με τη διατροφή μας …

Σύμφωνα με τον κ. Τριποδιανάκη, οι διοξίνες είναι λιποδιαλυτές ουσίες, που αποθηκεύονται στον λιπώδη ιστό των ζώων (θηλαστικών, πουλερικών, αλλά και ψαριών και οστρακοειδών). Ο άνθρωπος λαμβάνει τη μεγαλύτερη ποσότητα διοξινών από την τροφή του, καταναλώνοντας ζωικά προϊόντα (γάλα, κρέας, τυροκομικά) που προέρχονται από ζώα, τα οποία έχουν τραφεί µε ζωοτροφές οι οποίες έχουν επιμολυνθεί με διοξίνες.

Η πρόσφατη πυρκαγιά στον ΧΥΤΑ της ΔΕΔΙΣΑ στο Ακρωτήρι, η παλαιότερη πυρκαγιά (βλ. ΧΝ 7/11/2023) σε χώρο επεξεργασίας και ταφής αποβλήτων από εκσκαφές, κατασκευές και κατεδαφίσεις (ΑΕΚΚ), το συστηματικό κάψιμο των κλαδιών από τα κλαδέματα καθώς και ο καπνός από τα τζάκια και τις ξυλόσομπες το χειμώνα, παράγουν καπνούς που περιέχουν διοξίνες. Ωστόσο, όταν ακόμη βρισκόταν σε εξέλιξη η φωτιά στον ΧΥΤΑ, οι αρμόδιοι δήλωσαν ότι «δεν υπάρχει πρόβλημα από τον καπνό και την τοξικότητα λόγω του ανέμου που επικρατεί στην περιοχή».

Σε παλαιότερη μελέτη μετά από μια πυρκαγιά στον ΧΥΤΑ Ταγαράδων του Δήμου Θέρμης κοντά στη Θεσσαλονίκη, διαπιστώθηκε αυξημένη συγκέντρωση διοξινών σε εξήντα τρόφιμα (γάλα, κρέας, αβγά και ελιές που προορίζονταν για παραγωγή ελαιόλαδου). Η μελέτη έγινε με τη συμμετοχή του Εργαστηρίου Φασματομετρίας Μάζας και Ανάλυσης Διοξινών του Εθνικού Κέντρου Έρευνας Φυσικών Επιστημών «Δημόκριτος». Πρόκειται για το μόνο διαπιστευμένο κατά ISO εργαστήριο το οποίο έχει ορισθεί ως το αρμόδιο Εθνικό Εργαστήριο Αναφοράς της Ευρωπαϊκής Ένωσης και είναι μέλος του δικτύου Εργαστηρίων του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών για τον έλεγχο διοξινών, υπερφθοριωμένων ενώσεων και βρωμιωμένων επιβραδυντικών φλόγας.

Στην περίπτωση των Ταγαράδων, απαγορεύτηκε η κατανάλωση τροφίμων από τη μολυσμένη περιοχή μέχρι να επανέλθει στα φυσικά της επίπεδα η συγκέντρωση των επιβλαβών ουσιών. Καταστράφηκαν πάνω από 80.000 κιλά γάλακτος και θανατώθηκαν πάνω από 1.000 αιγοπρόβατα. Σε κοπάδι στα 500 μέτρα από την πυρκαγιά γεννήθηκαν ζώα με γενετικές ανωμαλίες σε ποσοστό 2,5%. Δεν ανιχνεύτηκαν διοξίνες στα λαχανικά λόγω χαμηλής περιεκτικότητας σε λίπη. Αντίθετα, οι ελιές που περιέχουν λιπίδια μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως δείκτες επιμόλυνσης με διοξίνες ανάλογα με την απόσταση από την εστία της πυρκαγιάς.

Κατά τη γνώμη μου, για να επιβεβαιωθούν οι δηλώσεις των αρμοδίων περί μη ύπαρξης προβλημάτων από την τοξικότητα του καπνού θα άξιζε να ζητηθεί από το αρμόδιο Εθνικό Εργαστήριο Αναφοράς να μελετήσει τις περιοχές γύρω από την εστία της πυρκαγιάς ή προς την κατεύθυνση οποία κινήθηκε ο καπνός, λόγω των ανέμων, προκειμένου να διαπιστωθεί η διασπορά ή όχι διοξινών. Επισημαίνεται ότι οι εν λόγω μελέτες δεν είναι δωρεάν.

Περί διαφθοράς, καπνίσματος και κριτικής σκέψης

Πρώτες στο κάπνισμα οι Ελληνίδες, πρώτοι στη διαφθορά στην Ευρώπη και με συνεχή αύξηση της κατανάλωσης καπνικών προϊόντων
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 2 Σεπτεμβρίου 2025 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-510)

Ελληνικές πρωτιές. Στις 8 Ιουλίου η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε την ετήσια έκθεσή της για το Κράτος Δικαίου. Μαζί, δημοσίευσε και τα αποτελέσματα της ετήσιας έρευνας κοινής γνώμης (Ευρωβαρόμετρο) για την Στάση των Ευρωπαίων έναντι της διαφθοράς στην Ευρωπαϊκή Ένωση για το 2025. Για δεύτερη συνεχή χρονιά η Ελλάδα βρίσκεται στην πρώτη θέση! Στο ερώτημα «Πόσο διαδεδομένο πιστεύετε ότι είναι το πρόβλημα της διαφθοράς στη χώρα σας;» το 97% απάντησε θετικά (το 1924 είχε απαντήσει θετικά το 98%). Παράλληλα, το 30% των Ελλήνων απαντά ότι γνωρίζει κάποιον που χρηματίζεται ή έχει χρηματιστεί ενώ στις τρεις πρώτες θέσεις των τομέων που χρηματίζονται βρίσκονται με τη σειρά η υγεία (89%), οι πολιτικοί σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο (70%) και τα πολιτικά κόμματα (69%).

Αξιοσημείωτο είναι επίσης το γεγονός ότι οι Έλληνες σε ποσοστό 99% ΔΕΝ καταγγέλλουν τις περιπτώσεις διαφθοράς που αντιμετώπισαν, παρόλο που το 60% των ερωτηθέντων απάντησαν ότι γνωρίζουν πού να απευθυνθούν για να τις καταγγείλουν. Και γιατί δεν κάνουν καταγγελία; Το 44% απαντά επειδή είναι δύσκολο να το αποδείξουν, το 43% επειδή δεν έχει νόημα αφού δεν θα τιμωρηθεί ο υπεύθυνος και το 37% επειδή όλοι γνωρίζουν γι’ αυτές τις περιπτώσεις αλλά δεν τις καταγγέλλουν.

Στο πεδίο του καπνίσματος, στις 6 Αυγούστου η Ευρωπαϊκή Στατιστική Υπηρεσία (Eurostat) ανακοίνωσε τους δείκτες για το κάπνισμα στον πληθυσμό ηλικίας 15 ετών και άνω. Το υψηλότερο συνολικό ποσοστό καπνιστών το έχει η Βουλγαρία (37%), ακολουθούμενη από την Ελλάδα (36%) και την Κροατία (35%). Όμως στις γυναίκες έχουμε την πρωτιά με ποσοστό καπνίσματος (32%), και ακολουθούν η Κροατία (30%) και η Ρουμανία (29%). Οι καπνοβιομηχανίες με τη σειρά τους ανακοινώνουν αύξηση των πωλήσεων των νόμιμα πωλούμενων τσιγάρων και μείωση των λαθραία διακινούμενων. Παράλληλα, το κράτος ανακοινώνει αύξηση των εσόδων από την φορολογία καπνικών προϊόντων – το 2024 2,936 δις € έναντι 2,922 δις € για το 2023.

 

Μια επικίνδυνη σέχτα. Διάβασα ένα πολύ ενδιαφέρον άρθρο του Θοδωρή Γεωργακόπουλου (Καθημερινή) με τίτλο «Ο δικτάτορας κλόουν» με αναφορά στον πρόεδρο των ΗΠΑ. Αναφέρει κατ’ αρχάς μερικά από αυτά που έχει πει ή έχει κάνει, τα οποία αν τα έλεγε ή τα έκανε ο οποιοσδήποτε άλλος πολιτικός θα είχε χάσει τις εκλογές και θα είχε μπει στο χρονοντούλαπο της ιστορίας. Η απάντηση που δίνει στην ερώτηση γιατί τόσος κόσμος ακολουθεί τυφλά τον πρόεδρο είναι ότι «έχουμε μια αποκόλληση μέρους του εκλογικού σώματος από την αντικειμενική πραγματικότητα, ένα φαινόμενο που προσομοιάζει περισσότερο με τις αιτίες και τις μεθόδους με τις οποίες άνθρωποι γίνονται φανατικά μέλη θρησκευτικών αιρέσεων».

Έχουμε αναφερθεί αρκετές φορές από αυτήν εδώ τη στήλη στις σέχτες και τα χαρακτηριστικά τους, ιδίως σε σχέση με την πολιτική. Στις 25 Φεβρουαρίου 2020 στο άρθρο «Πολιτική και δογματικές εξαρτήσεις - Από τις “ψευδείς ειδήσεις” στην τηλεόραση και τα κοινωνικά δίκτυα στις νέες πολιτικές σέχτες με οπαδούς χωρίς κριτικό πνεύμα» γράφαμε: «Οι θρησκείες και οι ιδεολογίες είχαν και έχουν τα ιερά τους βιβλία και ένα δίκτυο από κήρυκες που διαδίδουν τον δρόμο για τον επίγειο ή τον επουράνιο “παράδεισο”. Συχνά σε εβδομαδιαίες συγκεντρώσεις σε χώρους λατρείας ή σε μικρές παρέες – σε καφενεία ή σπίτια. Στις μέρες μας ένα μεγάλο μέρος αυτής της διαδικασίας προσηλυτισμού έχει υποκατασταθεί από τη χρήση σύγχρονων μέσων επικοινωνίας όπως ραδιόφωνα, τηλεοράσεις, διαδίκτυο και μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Τα αποτελέσματα αυτής της διαδικασίας στον χώρο της πολιτικής γίνονται εμφανή, τουλάχιστον σε όσους θέλουν να τα δουν. Η έξοδος της Βρετανίας από την Ευρωπαϊκή Ένωση ίσως αποδειχτεί η πιο ανώδυνη και αναίμακτη συνέπεια μιας τέτοιας ιδεολογικής εκστρατείας. Από τη δεκαετία του 1970 και μέχρι σήμερα (σημ. 2020) ο ιερός πόλεμος που έχουν κηρύξει ορισμένες μουσουλμανικές σέχτες έχει ήδη προκαλέσει πάνω από 10.800 θανάτους και περισσότερους από 28.200 τραυματισμούς παγκοσμίως.

Ίσως το μέλλον να μας επιφυλάσσει ακόμη χειρότερες καταστάσεις αν γενικευτεί η τάση για προσωποπαγή και κατ’ επίφαση δημοκρατικά, αλλά στην πραγματικότητα δικτατορικά, καθεστώτα. Φαίνεται πως μετά την Κίνα και τη Ρωσία έρχεται και η σειρά των ΗΠΑ να δοκιμάσουν ένα τέτοιο καθεστώς όπου η “ενός ανδρός αρχή” κινδυνεύει να επεκταθεί σε όλες τις επιμέρους εξουσίες – μετά την εκτελεστική και εν μέρει τη νομοθετική, να ακολουθεί και η δικαστική».

Συμπεραίναμε τότε πως: «Πρόκειται για ένα φαινόμενο που μπορεί να αντιμετωπιστεί μόνο από πολίτες οι οποίοι έχουν αναπτύξει την κριτική τους σκέψη και δεν παρασύρονται από δημαγωγούς και τους ηλεκτρονικούς τους προφήτες. Διαμορφώνουμε άραγε τέτοιους πολίτες στα σχολεία μας;». Πιο πρόσφατα, στις 2 Απριλίου 2025 στο άρθρο «Επερχόμενες απειλές, Παραπληροφόρηση και κριτική σκέψη» εξηγούσαμε Τι είναι η Κριτική Σκέψη: «Η ικανότητα λογικής και αντικειμενικής ανάλυσης, αξιολόγησης και σύνθεσης πληροφοριών. Περιλαμβάνει αμφισβήτηση παραδοχών, αναγνώριση προκαταλήψεων και αξιολόγηση τεκμηρίων για την επίτευξη καλά αιτιολογημένων συμπερασμάτων. Προϋποθέτει να έχει κανείς συνείδηση των δικών του προκαταλήψεων και παραδοχών όταν εξετάζει νέες πληροφορίες και την εφαρμογή συνεπών προτύπων κατά την αξιολόγηση πηγών.

Πρόκειται για ουσιαστική δεξιότητα στην προσωπική και την επαγγελματική ζωή επειδή επιτρέπει στα άτομα να λαμβάνουν ενημερωμένες αποφάσεις, να λύνουν πολύπλοκα προβλήματα και να αντιμετωπίζουν την αβεβαιότητα». Στο ίδιο άρθρο δίναμε τέλος και σειρά ερωτήσεων για εξάσκηση στην Κριτική Σκέψη.

Περί Ισραήλ και Παλαιστίνης

Ο πόλεμος των Εβραίων με τους Φιλισταίους συνεχίζεται 3.000 χρόνια μετά …
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 5 Αυγούστου 2025 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-509)

Ο οίκος του Δαβίδ. Πριν λίγες εβδομάδες ολοκλήρωσα τον πρώτο κύκλο της σειράς «Ο οίκος του Δαβίδ». Η αφήγηση ακολουθεί αρκετά πιστά την ιστορία σύμφωνα με τα βιβλία της Παλαιάς Διαθήκης (εισάγει ωστόσο και μερικούς μύθους όπως π.χ. τους Νεφελίμ) και χρησιμοποιεί τη μετάφραση του Βάμβα στους ελληνικούς υπότιτλους των Ψαλμών. Πρόκειται για σειρά που γυρίστηκε στην Πελοπόννησο, στην Κόνιτσα (Ήπειρο) και στο Calgary (Καναδά). Οι κριτικές μάλιστα την παρουσιάζουν ως το νέο «Παιχνίδι του στέμματος» (Game of Thrones).

Ο πρωταγωνιστής είναι αιγυπτιακής καταγωγής και Κόπτης Χριστιανός που μετανάστευσε στις ΗΠΑ σε ηλικία 9 ετών. Ονομάζεται Michael Iskander (παραφθορά του ονόματος του Μέγα Αλέξανδρου στα Περσικά και στη συνέχεια στα αραβικά και τα τουρκικά).

Η εποχή του Δαβίδ τοποθετείται από τους ιστορικούς γύρω στον 10ο με 9ο αιώνα π.Χ. Δεν υπάρχουν αρκετά αρχαιολογικά ευρήματα ούτε ιστορικές πηγές (εκτός από την Παλαιά Διαθήκη) που να επιβεβαιώνουν την ιστορικότητα του προσώπου. Όπως αναφέρει μάλιστα ο Γιάκομπ Ράιτ, Αναπληρωτής Καθηγητής Εβραϊκής Βίβλου στο Πανεπιστήμιο Έμορυ (ΗΠΑ):

«Οι παραδόσεις που ισχυρίζονται ότι ο Δαβίδ κυβέρνησε ένα “ενωμένο βασίλειο” του Ισραήλ και του Ιούδα εμφανίστηκαν πολύ αργότερα. Αν έχω δίκιο σε αυτό το σημείο, οι πιο δημοφιλείς θρύλοι για τον Δαβίδ είναι δημιούργημα γενεών που έζησαν πολύ μετά από αυτόν. Η σφαγή του Γολιάθ, τα κατορθώματά του στην αυλή του Σαούλ, η σχέση του με τον Ιωνάθαν και τη Μιχάλ, η μοίρα του ως φυγάς, οι στρατιωτικές του νίκες στο εξωτερικό, η σχέση του με τη Βηθσαβεέ, ο εμφύλιος πόλεμος με τον Αβεσσαλώμ, η διαδοχή του από τον Σολομώντα – όλα αυτά τα πολύχρωμα επεισόδια δημιουργήθηκαν από μεταγενέστερες γενιές συγγραφέων». 

Ο πρώτος κύκλος της σειράς, όπως και τα αντίστοιχα βιβλία της Παλαιάς Διαθήκης περιστρέφεται γύρω από τον συνεχή πόλεμο των Ισραηλιτών με τους Φιλισταίους, προγόνους των σημερινών Παλαιστίνιων. Είναι δυνατόν σήμερα, 3.000 χρόνια αργότερα, να είμαστε στο ίδιο έργο θεατές;

Του χρόνου στην Ιερουσαλήμ. Με αυτήν την ευχή ολοκληρώνονται κάθε χρόνο, επί σχεδόν 20 αιώνες, οι γιορτές του εβραϊκού Πάσχα. Ιστορικά, μετά την έξοδό τους από την Αίγυπτο και την κατάκτηση της «Γης της Επαγγελίας», οι Ισραηλίτες γνώρισαν διαδοχικές εξορίες και διωγμούς. Η πρώτη (Ασσυριακή, 722 π.Χ.) σηματοδοτεί την εξαφάνιση των δέκα φυλών του Ισραήλ ως ξεχωριστές οντότητες. Η δεύτερη (Βαβυλωνιακή, 586 π.Χ.) κράτησε 70 χρόνια, μετά την κατάκτηση της Ιερουσαλήμ από τον Ναβουχοδονόσορα B’ τον Μέγα. Τέλος, μετά την καταστροφή της Ιερουσαλήμ από του Ρωμαίους (70 μ.Χ.), τη μετονομασία της σε Αιλία Καπιτωλίνα, και την εξέγερση των Εβραίων που ακολούθησε, απαγορεύτηκε η είσοδος τους στην πόλη (132 μ.Χ.).

Η μεγάλη εβραϊκή διασπορά γνώρισε από το Μεσαίωνα μεγάλες περιοδικές σφαγές (Σταυροφορίες, επιδημία πανούκλας), καθώς και διώξεις και απελάσεις (π.χ. Αγγλία, Γαλλία, Ισπανία, Αυστρία, Πορτογαλία). Από το τέλος του 19ου αιώνα, λόγω των διώξεων (πογκρόμ) στη Ρωσία ξεκίνησε η μετανάστευση στην Παλαιστίνη, ενώ το αποκορύφωμα ήταν το Ολοκαύτωμα που οργάνωσαν οι Ναζί και κατά τη διάρκεια του οποίου θανατώθηκαν στην Ευρώπη 6 εκατομμύρια Εβραίοι.

Δεν μπορεί να καταλάβει κανείς το τραύμα που έχει αφήσει στους ανθρώπους αυτούς και στους απογόνους τους αυτή η φρικαλεότητα. Και την πρωταρχική σημασία που αποδίδουν στη δημιουργία του κράτους του Ισραήλ. Για πρώτη φορά στην ιστορία τους θεωρούν ότι υπάρχει μια οργανωμένη και πανίσχυρη οντότητα που είναι η ασπίδα τους οπουδήποτε κι αν βρίσκονται ενάντια στον οποιονδήποτε αντισημίτη τολμήσει να επιβουλευτεί τη ζωή και την ασφάλειά τους.

Η άλλη όψη του νομίσματος. Η δημιουργία του κράτους του Ισραήλ στηρίχτηκε σε δύο κυρίως παράγοντες. Αφενός στο σιωνιστικό κίνημα που προώθησε από τη δεκαετία το 1920 τη μαζική μετανάστευση Εβραίων προς την Παλαιστίνη. Και αφετέρου στην παγκόσμια συμπάθεια προς τον εβραϊκό λαό όταν έγιναν γνωστές οι φρικαλεότητες και η έκταση του Ολοκαυτώματος, συμπάθεια που οδήγησε τον ΟΗΕ στην υιοθέτηση στις 29 Νοεμβρίου 1947 του Σχεδίου Διχοτόμησης των Ηνωμένων Εθνών για την Παλαιστίνη. Το σχέδιο αυτό προέβλεπε τη δημιουργία δύο κρατών (Εβραϊκού και Αραβικού) αλλά η κατανομή των εδαφών ήταν ανισομερής με βάση τον πληθυσμό αφού έδινε στους Εβραίους τα μισά σχεδόν εδάφη παρόλο που εκπροσωπούσαν μόλις το ένα τρίτο του πληθυσμού. Γι’ αυτό και απορρίφτηκε από τους Άραβες …

Μια μέρα μετά άρχισαν οι συγκρούσεις Αράβων και Εβραίων που οδήγησαν στον εκτοπισμό 700.000 Παλαιστινίων από τα σπίτια τους (η Νάκμπα που σημαίνει καταστροφή) και κορυφώθηκαν μετά τις 14 Μαΐου 1948 όταν ανακηρύχτηκε η ίδρυση του κράτους του Ισραήλ. Επρόκειτο για τη δεύτερη φάση του υπερ-εκατονταετούς πολέμου κατά των Παλαιστινίων. Η πρώτη (1917-1939) αντιστοιχεί στην διακήρυξη του βρετανού Υπουργού Εξωτερικών λόρδου Μπάλφουρ υπέρ της ίδρυσης εβραϊκού κράτους στην Παλαιστίνη.

Επόμενες φάσεις ήταν οι πόλεμοι του 1967 και του 1982, οι δύο εξεγέρσεις των Παλαιστινίων (ιντιφαντά) τις περιόδους 1987-1995 και 2000-2014, οι περιοδικές πυραυλικές επιθέσεις από τα παλαιστινιακά εδάφη προς το Ισραήλ, και τέλος ο πρόσφατος σε εξέλιξη πόλεμος στη Γάζα με αφορμή την τρομοκρατική επίθεση της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023.

Το Σχέδιο Διχοτόμησης του 1947 προέβλεπε ίσα δικαιώματα για αμφότερες τις εθνότητες. Το ίδιο προέβλεπε και η διακήρυξη της ανεξαρτησίας του κράτους του Ισραήλ το 1948. Ωστόσο, τα 5 εκατ. Παλαιστίνιοι που ζουν στα κατεχόμενα δεν έχουν κανένα δικαίωμα ως πολίτες σε αντίθεση με το πάνω από μισό εκατομμύριο εποίκων που απολαμβάνουν πλήρη πολιτικά δικαιώματα. Αυτή η ανισότητα, που μερικοί χαρακτήρισαν και ως καθεστώς απαρτχάιντ, εντείνει το αίσθημα αδικίας των Παλαιστινίων το οποίο και διαχρονικά υποδαυλίζεται από εξωτερικούς παράγοντες για συγκεκριμένα συμφέροντα (π.χ. Συρία, Ιράν, Τουρκία).

Όλα τα παραπάνω σε συνδυασμό με τις άκαρπες ενδιάμεσες διαπραγματεύσεις για ειρηνική επίλυση των διαφορών (συμφωνίες Καμπ Ντέιβιντ και Όσλο) είχαν ένα διπλό αποτέλεσμα. Αφενός την ενίσχυση των ριζοσπαστικών κινημάτων στη Γάζα (π.χ. Χαμάς) και, αφετέρου, την επιδείνωση των συνθηκών διαβίωσης των Παλαιστίνιων, λόγω των περιορισμών τύπου απαρτχάιντ. Οι νέοι που δεν έχουν τίποτα να περιμένουν εύκολα συμμετέχουν σε τρομοκρατικές οργανώσεις οι οποίες εξασφαλίζουν τη διαβίωση χάρις στις έξωθεν χρηματοδοτήσεις.

Σήμερα, έχει ισοπεδωθεί το μεγαλύτερο μέρος των κτηρίων στη Λωρίδα της Γάζας, έχουν σκοτωθεί χιλιάδες άμαχοι, και ο αποκλεισμός που έχει επιβάλει το Ισραήλ οδηγεί τον πληθυσμό σε λιμό. Η διεθνής κοινή γνώμη στρέφεται όλο και περισσότερο κατά του Ισραήλ, το οποίο επιμένει στην ολοκληρωτική υποταγή όσων Παλαιστινίων έχουν απομείνει, στην εξόντωση της Χαμάς και φυσικά στην επιστροφή των ομήρων.

Βιβλιογραφία. 1) Wanderings: Chaim Potok's History of the Jews του Chaim Potok, 2) History of Ancient Israel του Christian Frevel, 3) The Invention of the Jewish People του Shlomo Sand, 4) The Hundred Years' War on Palestine: A History of Settler Colonial Conquest and Resistance του Rashid Khalidi, 5) The Iron Cage: The Story of the Palestinian Struggle for Statehood του Rashid Khalidi 6) The Returns of Zionism: Myths, Politics and Scholarship in Israel του Gabriel Piterberg.